Πατριάρχης Βουλγαρίας: Δὲν ἀναγνωρίζουμε τὴν Αὐτοκέφαλη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας!

 

Πατριάρχης Βουλγαρίας: Δὲν ἀναγνωρίζουμε τὴν Αὐτοκέφαλη                                 Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας!

Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Βαρθολομαῖος δεσμεύτηκε στὸν Πατριάρχη Βουλγαρίας ὅτι δὲ θὰ συμμετέχουν ἐκπρόσωποι τῆς Αὐτοκέφαλης ''Ἐκκλησίας'' του Ἐπιφανίου στὸ συλλείτουργο. 
Μὲ λόγο αἰχμηρὸ καὶ ταυτόχρονα ποιμαντικό, ὁ Πατριάρχης Βουλγαρίας κ. Δανιήλ, στὴ χριστουγεννιάτικη συνέντευξή του, ἀνέδειξε τὴν πνευματικὴ κρίση ὡς τὴ βαθύτερη αἰτία τῶν σύγχρονων κοινωνικῶν ἀδιεξόδων. 
Ὑπογραμμίζοντας ὅτι «μόνο ἡ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει στέρεο θεμέλιο γιὰ κάθε μόνιμη ἀλλαγή», ἔθεσε στὸ ἐπίκεντρο τὸν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας σὲ ἕναν κόσμο ποὺ δοκιμάζεται ἀπὸ πολέμους, ἀντιπαραθέσεις καὶ βαθὺ διχασμό. Ὅπως σημείωσε, οἱ συγκρούσεις ποὺ ἐκδηλώνονται σὲ κοινωνικὸ καὶ διεθνὲς ἐπίπεδο δὲν εἶναι παρὰ ἀντανάκλαση τῆς ἐσωτερικῆς ταραχῆς τοῦ ἀνθρώπου. 
Ὁ Πατριάρχης τόνισε ὅτι ὁ διχασμὸς δὲν ὑπερβαίνεται μὲ ἐπιχειρήματα, πίεση ἢ ἐπιβολή, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀγάπη καὶ τὴ συγχώρεση, ἐπισημαίνοντας... πὼς ἡ πραγματικὴ κοινωνικὴ συνοχὴ ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν προσωπικὴ μετάνοια καὶ τὴν ἐσωτερικὴ εἰρήνη. 

 
Ἰδιαίτερη ἔμφαση ἔδωσε στὴν ἀνάγκη πνευματικῆς ἀναγέννησης, ὑπογραμμίζοντας ὅτι ἀκόμη καὶ οἱ πιὸ ἀναγκαῖες πολιτικὲς ἢ κοινωνικὲς μεταρρυθμίσεις παραμένουν εὔθραυστες καὶ πρόσκαιρες, ἐὰν δὲν στηρίζονται σὲ βαθιὰ ἀλλαγὴ τῆς καρδιᾶς τοῦ ἀνθρώπου. Χωρὶς τὴ χριστιανικὴ εἰρήνη, ὅπως εἶπε, κάθε μεταρρυθμιστικὴ προσπάθεια ἀδυνατεῖ νὰ ριζώσει οὐσιαστικὰ στὸν λαό. 

Ἀπαντῶντας σὲ ἐρωτήσεις σχετικὰ μὲ τὴν ἐπίσκεψή του στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ τὸ ζήτημα τῆς Αὐτοκέφαλης Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας, ὁ Πατριάρχης Δανιὴλ ξεκαθάρισε ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ἀνησυχίας γιὰ τοὺς πιστοὺς τῆς Βουλγαρίας. Τόνισε ὅτι ἡ ἐπίσκεψη στὸ Φανάρι ἀποτελεῖ παραδοσιακὴ εἰρηνικὴ πράξη καὶ σύμβολο ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας, διευκρινίζοντας ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Βουλγαρίας δὲν ἔχει ἀναγνωρίσει τὴν ἐν λόγῳ ἐκκλησιαστικὴ δομὴ καὶ δεν τη μνημονεύει στὰ δίπτυχα. 

Παράλληλα, ἐπισήμανε ὅτι ὑπάρχει σαφὴς συμφωνία ὥστε νὰ μὴν ὑπάρξει συμμετοχὴ ἐκπροσώπων τῆς συγκεκριμένης Ἐκκλησίας σὲ κοινὸ συλλείτουργο, δέσμευση πού, ὅπως ἀνέφερε, ἔχει ἀναληφθεῖ ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη. Ὑπογράμμισε, ὡστόσο, ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ κοινωνία μὲ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο δὲν ἔχει διακοπεῖ, καθὼς ὁ δρόμος γιὰ τὴν ὑπέρβαση τῶν διαφορῶν δὲν εἶναι ἡ ρήξη, ἀλλὰ ἡ διατήρηση τοῦ διαλόγου μὲ καθαρὴ καὶ ἔντιμη διατύπωση τῶν θέσεων, μὲ ἐμπιστοσύνη στὴ συνοδικὴ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας. 

Ὁλοκληρώνοντας, ὁ Πατριάρχης Βουλγαρίας κάλεσε τοὺς πιστοὺς νὰ ἀναγνωρίζουν στὸ πρόσωπο κάθε ἀνθρώπου –ἀκόμη καὶ τοῦ ἐχθροῦ– τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Τὸ μήνυμά του ἐν ὄψει τοῦ 2026 ἀποτελεῖ πρόσκληση ἐπιστροφῆς στὶς ἀξίες τῆς ταπείνωσης καὶ τῆς θυσιαστικῆς ἀγάπης, ὅπως αὐτὲς ἀποκαλύπτονται στὸ μυστήριο τῆς Γέννησης τοῦ Θεανθρώπου. 

eeod

Ἦταν γνήσιο καί ἀλώβητο τό Σύμβολο τῆς Πίστεως πού ἀπαγγέλθηκε στή Νίκαια (28/11/25);

 

Ἦταν γνήσιο καί ἀλώβητο τό Σύμβολο τῆς Πίστεως πού ἀπαγγέλθηκε στή Νίκαια (28/11/25);

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ

Ἦταν γνήσιο καί ἀλώβητο τό Σύμβολο τῆς Πίστεως πού ἀπαγγέλθηκε στή Νίκαια (28/11/25);

Ἱεροδ. Ἱεροθέου Κρητικοῦ,

Ἱεροκήρυκος Ἱ. Μ. Κυθήρων & Ἀντικυθήρων

1.     Ἡ ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου Πίστεως ἄνευ τοῦ Filioque.

Πολύς λόγος ἔγινε τίς τελευταῖες ἡμέρες γιά τήν ἀναγνώριση καί τήν ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως, χωρίς τό Filioque, ἀπό τόν Πάπα Λέοντα 14^ο. Τά ΜΜΕ, στρατευμένα ἤ καί ἀπό ἄγνοια, προβάλλουν τήν πράξη αὐτή θετικά ὑπέρ τοῦ Πάπα, παρουσιάζοντάς την ὡς δεῖγμα καλῆς διάθεσης πρός τήν ἑνότητα. Ὀφείλουμε νά εἴμαστε ἐπιφυλακτικοί ἀπέναντι σέ αὐτήν τήν δήλωση τοῦ Πάπα Λέοντος, γνωρίζοντας ἀπό τήν ἱστορία τῶν σχέσεων Ὀρθοδόξων καί Παπικῶν τήν στρατηγική πού ἀκολουθοῦν οἱ δεύτεροι πρός ἐπίτευξη τοῦ γενικοῦ σκοποῦ τους, χρησιμοποιώντας κάθε εἴδους ἀπατηλά καί ἀθέμιτα μέσα, δόλο καί ἀπάτη. Καί σέ ἕναν βαθμό ὁ σκοπός τους ἐπιτεύχθηκε, ἀφοῦ διευκολύνθηκε ἡ ἐμφάνισή τους ὡς πλησιέστεροι στήν Πίστη μας, δημιουργώντας εὐμενεῖς ἐντυπώσεις καί ἐξαπατώντας τούς ἁπλούστερους.

Ἡ ἀναγνώριση τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως στήν ἀρχική του μορφή δέν ἀποτελεῖ κανένα θετικό βῆμα πρός ἕνωση καί ὑποχώρηση τῶν Παπικῶν στά δόγματα καί στίς καινοτομίες τους. Αὐτό γίνεται κατανοητό ἀπό τό γεγονός ὅτι τό Σύμβολο τῆς Πίστεως ἀναγνωρίζεται καί διαβάζεται ἀπό τούς Παπικούς χωρίς τήν προσθήκη τοῦ Filioque, ὅταν ὑπάρχουν μπροστά Ὀρθόδοξοι ἤ βρίσκονται σέ χῶρο ὀρθόδοξο. Αὐτό μαρτυρεῖ καί ἡ πράξη τῶν Παπικῶν κατά τήν ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου στή λατρεία τους ἐδῶ στήν Ἑλλάδα. Μάλλον θά λέγαμε ὅτι πρόκειται γιά πράξη προσηλυτιστική, ὅπως ἡ Οὐνία. Ἄλλωστε, ἡ ἀναγνώριση καί ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου χωρίς τό Filioque δέν σημαίνει σέ καμία περίπτωση καταδίκη τοῦ Filioque ἀπό πλευρᾶς τῶν Φραγκολατίνων, μιά καί συνεχίζει νά ὑφίσταται στήν ἐπίσημη δογματική διδασκαλία τους καί νά προστίθεται στό Σύμβολο.

2.     Ἀπαγγελία παραλλαγμένου Συμβόλου Πίστεως.

Ἀπροσδόκητο γεγονός, βέβαια, ἦταν ἡ ἀνάγνωση παραλλαγμένου Συμβόλου Πίστεως, κατά τή διάρκεια τῆς συμπροσευχῆς Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου καί Πάπα στή Νίκαια. Σέ πρόσφατο ἄρθρο της ἡ Καθηγήτρια Ἱστορίας Δογμάτων καί Συμβολικῆς τοῦ Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ κ. Μαρίνα Κολοβοπούλου ἀναφέρει καί ἐπισημαίνει ὅτι: «διαπιστώνονται δύο σημεῖα ἀπόκλισης ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο», τά ὁποῖα ἐντοπίζονται στόν ὅρο «ὁμοούσιος» καί στό ἄρθρο περί Ἐκκλησίας [1].

Ἡ φράση τοῦ Συμβόλου «ὁμοούσιον τῷ Πατρί» στίς ἀγγλικές ἐπίσημες μεταφράσεις ἀποδίδεται ὡς ἑξῆς: «consubstantial with the Father» ἤ «of one essence with the Father» (μιᾶς οὐσίας μέ τόν Πατέρα). Παραδοσιακά ὁ ὅρος ὁμοούσιος στήν ἀγγλική γλώσσα μεταφράζεται ὡς consubstantial. Τό κείμενο, πού ἐπιλέχθηκε νά διαβαστεῖ στή Νίκαια, ἀποδίδει τό ὁμοούσιο Πατρός καί Υἱοῦ μέ τήν ἀμφίσημη μετάφραση «of one being with the Father» (μιᾶς ὑπόστασης; μέ τόν Πατέρα), πού εἶναι γλωσσικά ἀσαφής καί πού μπορεῖ νά παραπέμψει σέ δυτικοῦ τύπου ἑρμηνεῖες τῶν ἐνδοτριαδικῶν σχέσεων (ὄχι ὡς κοινωνία τῆς φύσεως [ὁμοούσιο], ἀλλά κοινωνία προσώπων ἐπί τῇ βάσει τῶν προσωπικῶν σχέσεων, ὅπου αὐτή ἡ περιχώρηση [δυτ. ἑρμην.: ὡς τρόπος ὕπαρξης καί σχέσης τῶν προσώπων] σέ συνδυασμό μέ τή μοναρχία τοῦ Πατρός [δυτ. ἑρμην.:ὁ Πατήρ ἡ ἀρχή τῆς θεότητος] ὁδηγεῖ κατ’ ἐπέκταση σέ σαβελλιανισμό, ἀλλά καί ὑποστήριξη πρωτείου μέσα στήν Ἐκκλησία), μιά καί ὁ ὅρος being ἀναφέρεται περισσότερο στό ὄν, στήν ὑπόσταση, σέ ἀντίθεση μέ τό οὐσ. essence, πού σημαίνει τήν οὐσία. 

Τό δεύτερο σημεῖο, πού ἐπέσυρε τήν προσοχή, εἶναι ἡ πρόταξη τοῦ ρήματος πιστεύω πρίν ἀπό τό ἄρθρο πού ἀφορᾶ στήν Ἐκκλησία, ὥστε νά συνταχθεῖ ὡς ἑξῆς: «We believe in one, holy...». Ἀντιθέτως, τό παραδεδομένο ἀπό τούς θείους Πατέρες Σύμβολο δέν προτάσσει τῆς Ἐκκλησίας τό ρῆμα «πιστεύω». Ἡ ἔρευνα [2] καταδεικνύει ὅτι τό ἄρθρο περί Ἐκκλησίας δηλώνει τό ποῦ δρᾶ καί ἐνεργεῖ τό Ἅγιο Πνεῦμα, δηλαδή μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἄλλωστε, δέν μπορεῖ νά χρησιμοποιηθεῖ τό ἴδιο ρῆμα «πιστεύω» γιά τήν Ἐκκλησία, πού δημιουργεῖται ἀπ’ ἀρχῆς κόσμου, καί γιά τόν ἄκτιστο Θεό. 

***

Δυστυχῶς, τά ἐκκλησιαστικά διαδραματιζόμενα γεγονότα δέν μᾶς ἐπιτρέπουν νά δοῦμε ἀθώα τά ὡς ἄνω. Οἱ προσπάθειες τοῦ διαχριστιανικοῦ συγκρητισμοῦ γιά ἄμβλυνση τῶν διαφορῶν μεταξύ τῶν χριστιανικῶν ὁμολογιῶν, προβάλλοντας δῆθεν τά κοινά στοιχεῖα καί παραβλέποντας τίς διαφορές, δέν μποροῦν νά ὁδηγήσουν οὔτε σέ λειτουργική, οὔτε σέ διοικητική ἑνότητα, ἅπαξ καί οἱ τελευταῖες ἑδράζονται ἐπί τῇ βάσει τῆς μιᾶς πίστεως, ἀποτελώντας ἔκφραση ἐκείνης. Μέ ἄλλα λόγια ἡ λειτουργική ἑνότητα πού ἐπιχειρεῖται (κοινό ποτήριο) προϋποθέτει τήν ἑνότητα ἐν τῇ Πίστει.

Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος συμβουλεύει τούς Χριστιανούς νά ἐμμένουν στήν ἑνότητα τῆς Πίστεως, «ἐν ἑνὶ πνεύματι, μιᾷ ψυχῇ συναθλοῦντες τῇ Πίστει τοῦ Εὐαγγελίου», «ἵνα τὸ αὐτὸ φρονῆτε, τὴν αὐτὴν ἀγάπην ἔχοντες, σύμψυχοι, τὸ ἓν φρονοῦντες» (Φιλιπ. 1, 27. 2, 2-3). Καθότι στήν Ἐκκλησία εἶναι «εἷς Κύριος, μία Πίστις, ἓν Βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν», παραινεῖ νά εἶναι οἱ χριστιανοί «ἓν σῶμα καὶ ἓν πνεῦμα» (Ἐφεσ. 4, 4-6), χωρίς νά μετατίθενται ἀπό «τοῦ καλέσαντος αὐτοὺς ἐν χάριτι Χριστοῦ εἰς ἕτερον εὐαγγέλιον» (Γαλ. 1, 6).

Ἕνας ἀληθινός ἑορτασμός τῆς Α΄ Οἰκ. Συνόδου καί μία πραγματική τιμή πρός ἐκείνην θά προϋπέθετε τήν ἀκριβῆ τήρηση τῶν ὅσων ἐκείνη θέσπισε. Οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου προέβησαν σέ καταδίκη τῶν ἀρειανικῶν κακοδοξιῶν. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ καταδίκη τῶν συγχρόνων αἱρέσεων καί ἡ ἀποφυγή συμπροσευχῆς καί κοινωνίας μέ τούς αἱρετικούς. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ ἀπόρριψη τῆς ἐπαναφορᾶς καί ἐξάπλωσης στόν θεολογικό χῶρο τῶν ἀρειανικῶν κακοδοξιῶν πού ὑπεστήριζε ὁ ἤδη κεκοιμημένος Μητρ. Περγάμου Ἰωάννης Ζηζιούλας [3]. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ παραίτηση ἀπό τήν ἐπιδίωξη κοινοῦ ἑορτασμοῦ Πάσχα μέ τούς αἱρετικούς μέ κίνδυνο τή διάσπαση τῶν Ὀρθοδόξων καί ἡ ἐμμονή στά ὅσα οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου θέσπισαν, δηλαδή «τό μή μεταίρειν ὅρια αἰώνια, ἅ οἱ Πατέρες ἔθεντο». Ἀμήν.

[1] Βλ. «Ἡ ὁρολογία τοῦ «Ὁμοουσίου» καί οἱ μεταφραστικές της μετατοπίσεις», στό pemptousia.gr, 5/12/25.

[2] Βλ. περαιτέρω στό Μαρίνας Κολοβοπούλου, Ἅγιο Πνεῦμα καί Ἐκκλησία κατά τό Σύμβολο τῆς Πίστεως σέ Ἀνατολή καί Δύση, ἐκδ. Ἔννοια, Ἀθήνα 2023, σ. 155 κ.ἑ.

[3] Μεταξύ ἄλλων ὁ Μητρ. Περγάμου ὑπεστήριζε χρονική προτεραιότητα τοῦ Θεοῦ Πατρός ἔναντι τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος -ἐπιχειρώντας ἀνεπιτυχῶς νά στηρίξει τό πρωτεῖο ἐξουσίας, καί ὄχι μόνο τιμῆς, τοῦ Πατρ. Κων/πόλεως στήν Ἐκκλησία-, ὑπακοή τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στόν Θεό Πατέρα καί διαφορετικά γνωμικά θελήματα Πατρός καί Υἱοῦ καί Ἁγίου Πνεύματος, καί “διάλογο” μέσα στήν Ἁγία Τριάδα, πρᾶγμα πού ἐν πρώτοις ὁδηγεῖ σέ “τριθεΐα” ἤ σέ ἀποδοχή κτιστότητος γιά τά δύο Πρόσωπα, Υἱοῦ καί Ἁγίου Πνεύματος, κ.ἄ., πού θά παρουσιασθοῦν προσεχῶς σέ ἰδιαίτερο ἄρθρο.
            Πρός ἐπίρρωση συγκεκριμένων θέσεων τοῦ ἄρθρου μας, ἀλλά καί γνώση τοῦ πληρώματος τῆς Τοπικῆς μας Ἐκκλησίας, ἐπισυνάπτουμε καί κοινοποιοῦμε στή συνέχεια τό ἀνωτέρω ἀναφερόμενο ἄρθρο τῆς Καθηγήτριας κ. Μαρίνας Κολοβοπούλου.

Η ορολογία του «Ομοουσίου» και οι μεταφραστικές της μετατοπίσεις

05.12.2025

Μαρίνα Κολοβοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής Αθηνών

«Κατά τήν πρόσφατη ἐπίσκεψη τοῦ Πάπα Λέοντος ΙΔ´ στήν ἱστορική πόλη τῆς Νικαίας, με ἀφορμή τόν κοινό χριστιανικό ἑορτασμό τῶν 1700 ἐτῶν ἀπό τή σύγκληση τῆς Α´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, τό ἐνδιαφέρον τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητος ἐπικεντρώθηκε – καί δικαίως – στή δημόσια ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως χωρίς τήν προσθήκη τοῦ filioque, γεγονός πού προκάλεσε θετική ἀντίδραση στόν ὀρθόδοξο κόσμο.

Ἐν τούτοις, τόσο ἀπό τήν προφορική ἀπαγγελία του στήν ἀγγλική γλῶσσα, ὅπως μεταδόθηκε ἀπό τά ΜΜΕ, ὅσο καί ἀπό τήν δημοσίευση τοῦ κειμένου, τό ὁποῖο μοιράστηκε στούς παρευρισκομένους, σύμφωνα μέ τό εἰδησιογραφικό πρακτορεῖο Romfea, διαπιστώνονται δύο σημεῖα ἀπόκλισης ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο, τά ὁποῖα προκαλοῦν προβληματισμό ἀπό πλευρᾶς θεολογικῆς ἐπιστήμης καί ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως:

1. Ὅπως εἶναι γνωστό, ἡ διατύπωση τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως περί τοῦ Υἱοῦ ὡς «ὁμοουσίου τῷ Πατρί» ἀποτελεῖ θεμελιώδη πυλώνα τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας καί ὄχι μόνο. Ὁ ὅρος «ὁμοούσιος» ἦταν καί ἡ αἰχμή τοῦ δόρατος τοῦ θεολογικοῦ ἀγῶνα τῶν Πατέρων γιά τήν ἀποδόμηση τῆς ἀρειανικῆς κακοδοξίας. Ἡ παραδοσιακή ἀγγλική ἀπόδοση τοῦ ὅρου ὡς consubstantial, πού λειτουργεῖ ὡς τεχνικός ὅρος στό θεολογικό λεξιλόγιο ἤ ἡ πιό ἁπλουστευμένη ἐκφορά of one essence ἀποδίδουν μέ δογματική ἀκρίβεια τό πατερικό περιεχόμενο τοῦ ὅρου. Ἰδιαίτερα δέ ὁ πρῶτος, ὡς τεχνικός ὅρος εἶναι ἑδραιωμένος στή θεολογική παράδοση τῆς Δύσης καί δέν ἐπιδέχεται παρερμηνεῖες καθώς δηλώνει ξεκάθαρα τήν κοινότητα τῆς οὐσίας τῶν τριῶν θείων ὑποστάσεων. Ἐν τούτοις, στό ἀγγλικό κείμενο τοῦ Συμβόλου, τό ὁποῖο ἀναγνώσθηκε καί μοιράστηκε, γιά τήν μεταφραστική ἀπόδοση τοῦ «ὁμοούσιος τῷ Πατρί» δέν ἐπιλέχθηκε οὔτε ὁ ὅρος consubstantial οὔτε ἡ ἁπλούστερη ἐκδοχή of one essence ἀλλά ἡ νεότερη ἀπόδοση «of one being with the Father». Ὡστόσο ἡ ἐν λόγῳ ἐπιλογή εἶναι δυνητικά παραπλανητική, καθότι ὁ ὅρος being στήν ἀγγλοσαξωνική φιλοσοφική παράδοση δύναται νά δηλώσει ὄχι τήν οὐσία ἀλλά τήν ὑπόσταση/ὕπαρξη. Εἰσάγεται ἑπομένως μία σημασιολογική ἀσάφεια ἀφοῦ ἡ θεία ἑνότητα μέ αὐτόν τόν τρόπο μπορεῖ νά γίνει ἀντιληπτή ὄχι ὡς ὀντολογκή κοινότητα οὐσίας ἀλλά ὡς σχεσιακή κοινωνία μεταξύ τῶν θείων προσώπων. Ἡ ἐννοιολογική αὐτή μετατόπιση δέν ἔχει καμία σχέση μέ τή θεολογία τῆς Α´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου περί τοῦ ὁμοουσίου, ἔστω καί ἄν δέν γίνεται πάντα συνειδητά, καί εὐνοεῖ ἑρμηνεῖες πού προσεγγίζουν τήν τριαδολογία μέσα ἀπό συγκεκριμένες ἐκκλησιολογικές ἀναγνώσεις καί τό μυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος μέσα ἀπό κατηγορίες ἀνθρωποκεντρικῆς φιλοσοφίας (ὑπαρξισμό, περσοναλισμό), ὁδηγώντας σέ μεθοδολογική ἀσυνέχεια μέ τήν πατερική παράδοση

2. Ἡ προσθήκη τοῦ ρήματος πιστεύω στό σχετικό μέ τήν Ἐκκλησία ἄρθρο τοῦ Συμβόλου καθώς αὐτό ἀπουσιάζει ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο κείμενο. Ὅσο καί ἄν προκαλεῖ ἐντύπωση, στή δυτική θεολογική παράδοση μέχρι καί τή σύγχρονη Ρωμαιοκαθολική Κατήχηση δέν συναντᾶται τό ἐν λόγῳ ἄρθρο ὡς «πιστεύω εἰς μίαν, ἁγίαν, καθολικήν καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν» ἀλλά «πιστεύω μίαν ἁγίαν καθολικήν καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν». Ἀπό πλευρᾶς ὀρθοδόξου ἀλλά καί δυτικῆς, τό διόλου ἁπλό αὐτό ζήτημα ἔχει μελετηθεῖ καί ἑρμηνευτικά ἐξηγηθεῖ γιά τήν ἀποφυγή συγχύσεων στό περιεχόμενο τῆς πίστεως. Αὐτό πού θά πρέπει νά σημειωθεῖ εἶναι ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ ρήματος πιστεύω στό σχετικό ἄρθρο μέ τήν Ἐκκλησία, στόν ὀρθόδοξο χῶρο τουλάχιστον, ὀφείλεται στούς Βαρλαάμ Καλαβρό καί Γεώργιο Τραπεζούντιο πού ἦσαν καί οἱ δύο ἐκλατινισθέντες ὀρθόδοξοι. Ἐπομένως, καθίσταται σαφές ὅτι ἡ ἀκριβολόγος χρήση τῶν δογματικῶν ὅρων δέν ἀποτελεῖ ἔξαρση φιλολογικοῦ ἐκλεπτυσμοῦ, ἀλλά ἔκφραση θεολογικῆς εὐθύνης.

Ἡ ὁρολογία τοῦ Συμβόλου δέν ἀνήκει στήν διακριτική εὐχέρεια ἑκάστου μεταφραστοῦ, ἐπειδή ἡ παραμικρή μετάθεση ἑνός νοηματικοῦ κέντρου – ὅπως ἡ ἀντικατάσταση τοῦ «ὁμοουσίου» ἀπό τόν ἀμφίσημο ὅρο τοῦ «being» ἤ ἡ ἐπαναδιατύπωση τοῦ ἄρθρου περί τῆς Ἐκκλησίας – δύναται νά ὁδηγήσει σέ ἀναπλαισίωση τῆς πίστεως καί νά ἀλλοιώσει τήν πατερική κατανόηση τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως. Ἡ Ἐκκλησία, ἐκ παραδόσεως, φυλάσσει ὄχι μόνο τό «τί» πιστεύει, ἀλλά καί τό «πῶς» τό λέγει, διότι τό ὀρθῶς λέγειν ἀποτελεῖἀνάκλαση τοῦ ὀρθῶς πιστεύειν».

 

Ευχή για την πρώτη του έτους

(† Αρχ. Γεώργιος Καψάνης, Προηγούμενος Ι. Μ. Γρηγορίου Αγίου Όρους)

 

Ο χρόνος για τους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης ήταν χρόνος νοσταλγίας, διότι ο Λυτρωτής δεν είχε φανεί ακόμη. Όμως μετά από την Ένσαρκο Οικονομία του Κυρίου ο χρόνος για τους ανθρώπους είναι χρόνος σωτηρίας, διότι ο Σωτήρας ήλθε και η σωτηρία είναι προσιτή σε όλους.

Αλλά αυτή η σωτηρία δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί παρά μόνον δια της συνεχούς μετανοίας. Η μετάνοια είναι εκείνη η οποία μας βοηθεί να αναγνωρίσουμε, ότι ο Θεός είναι ο Σωτήρας μας και ότι μόνο σ’ Αυτόν ελπίζοντες μπορούμε να ελεηθούμε και να σωθούμε. Η μετάνοια είναι εκείνη η οποία μας ταπεινώνει ενώπιον του Θεού, και άρα ελκύει τον Θεό σ’ εμάς. Η μετάνοια είναι εκείνη η οποία μας κάνει να βλέπουμε τα αμαρτήματά μας, και άρα να ζητούμε συγχώρηση γι’ αυτά και να τα επανορθώνουμε με τον αγώνα τον πνευματικό.

Άρα λοιπόν για μας τους Χριστιανούς ο μετά Χριστόν καιρός και χρόνος είναι καιρός και χρόνος μετανοίας και σωτηρίας. Και αν αυτό ισχύει για όλους τούς Χριστιανούς, πολλώ μάλλον ισχύει για μας τους Μοναχούς, οι οποίοι εξήλθαμε στην έρημο μόνο και μόνο για να μπορέσουμε να κάνουμε κύριο μέλημα της ζωής μας την μετάνοια και να βιώσουμε πράγματι τον μετά Χριστόν χρόνο, τον χρόνο από την πρώτη παρουσία του Κυρίου μέχρι τον χρόνο της δευτέρας παρουσίας Του, ως χρόνο σωτηρίας και ως χρόνο μετανοίας.

Με αυτές τις σκέψεις υποδεχόμαστε τον νέο χρόνο, ο οποίος βέβαια είναι κάτι το συμβατικό. Ο χρόνος είναι αέναος. Είναι δώρο του Θεού, μέχρις ότου φθάσουμε την αιωνιότητα. Αλλά συμβατικώς οι άνθρωποι χωρίζουμε τον χρόνο της ζωής μας. Αλλά έστω και αυτό, αυτός ο συμβατικός χωρισμός του χρόνου σε διαστήματα χρονικά, μας διευκολύνει, αν εμείς θέλουμε να το εκμεταλλευθούμε και να βιώνουμε πράγματι τον χρόνο αυτό, το δώρο του Θεού, ως χρόνο μετανοίας και ως χρόνο σωτηρίας.

Και επειδή κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα συνηθίζω να σας λέω κάτι σαν προμετωπίδα για τον πνευματικό αγώνα όλου του έτους, και άλλοι μεν το ενθυμούνται και αγωνίζονται, άλλοι δε το λησμονούν –ελπίζω οι περισσότεροι να το ενθυμούνται– θα ήθελα εφέτος αντί άλλης συμβουλής να υπομνήσω στην αγάπη σας εκείνη την ευχή, με την οποία τελειώνει η ευχή του τρισαγίου ύμνου, και που νομίζω ότι είναι καλό εφέτος να την έχουμε πάντοτε προ οφθαλμών.

Καταλήγει λοιπόν ως εξής η αγία εκείνη ευχή: «αγίασον ημών τας ψυχάς και τα σώματα, και δος ημίν εν οσιότητι λατρεύειν σοι πάσας τας ημέρας της ζωής ημών, πρεσβείαις της αγίας Θεοτόκου και πάντων των αγίων των απ’ αιώνος σοι ευαρεστησάντων. Ότι άγιος ει ο Θεός ημών και σοι την δόξαν αναπέμπομεν, τω Πατρί και τω Υιώ και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων».

Εφόσον ο Θεός μας είναι Άγιος –με απόλυτη έννοια Άγιος– και εμείς είμαστε δικά Του πλάσματα, έχουμε και εμείς ως σκοπό της ζωής μας την αγιότητα. Την οποία αγιότητα όμως δεν μπορούμε να επιτύχουμε, παρά μόνον εάν την ζητήσουμε απ’ Αυτόν που είναι η πηγή της αγιότητος. Γι’ αυτό και ζητάμε απ’ Αυτόν που είναι η πηγή της αγιότητος να αγιάσει και εμάς: «αγίασον ημών τας ψυχάς και τα σώματα», και τις ψυχές και τα σώματα. Όλοι να είμαστε αγιασμένοι, όλοι καθαροί, όλοι σκεύη τίμια του Παναγίου Πνεύματος. «Και δος ημίν εν οσιότητι λατρεύειν σοι», με οσιότητα, με φόβο Θεού, με ευλάβεια, «πάσας τας ημέρας της ζωής ημών, πρεσβείαις της αγίας Θεοτόκου και πάντων των αγίων».

Ζητάμε λοιπόν από τον Θεό αγιότητα ψυχής και σώματος, αγιότητα καθ’ όλον τον χρόνο της ζωής μας, να μη επιτρέψει ο Κύριος να πέσουμε σε κανένα από τα μισητά στον Θεό πάθη, τα οποία μολύνουν και την ψυχή και το σώμα, αλλά να είμαστε καθαροί και ευάρεστοι ενώπιόν Του, και αυτό να γίνεται και με τις πρεσβείες της Κυρίας μας Θεοτόκου και πάντων των Αγίων.

Ας αγωνισθούμε λοιπόν, αδελφοί, για την αγιότητα της ψυχής και του σώματος, δια της μετανοίας καθαίροντες αμέσως τα τυχόν ολισθήματά μας και τα τυχόν παραπτώματά μας, ώστε ει δυνατόν ανά πάσαν στιγμήν να είμαστε σκεύη τίμια, κατηρτισμένα ενώπιον του Αγίου Θεού, διότι αυτό περιμένει από εμάς ο Άγιος Θεός, ο Πλάστης και Δημιουργός και Σωτήρας μας.

Εύχομαι ο νέος χρόνος να είναι χρόνος σωτηρίας, μετανοίας, αγιασμού και τελείας ευαρεστήσεως του Κυρίου και Θεού μας. Έτη πολλά σε όλους.

(1989)

(Από το βιβλίο: Αρχιμανδρίτου Γεωργίου, “Ομιλίες σε ακίνητες Δεσποτικές και Θεομητορικές Εορτές”. Έκδ. Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου, Άγιον Όρος 2015, σελ. 71)

 

 

Η θαυμαστή προσωπικότητα του εν αγίοις Μεγάλου Βασιλείου

(π. Αθανάσιος Μυτιληναίος)

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία που εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 1-1-2002

 

Σήμερα η Εκκλησία μας, αγαπητοί μου, άγει τρεις γιορτές. Την οκταήμερο περιτομή του Χριστού, τη μνήμη του αγίου Βασιλείου και την πρωτοχρονιά. Αφού η έννοια του χρόνου απασχολεί τον Χριστιανό και είναι πολύτιμη για τη σωτηρία του. Θα μείνουμε όμως να δούμε τη θαυμαστή προσωπικότητα του ἐν ἁγίοις Μεγάλου Βασιλείου.

Ο Μέγας Βασίλειος γεννήθηκε στη Νεοκαισάρεια το 330. Ανήκε σε μια αγιασμένη οικογένεια, και κοσμικά εξέχουσα. Ο πατέρας του, ονόματι και αυτός Βασίλειος- ήταν συνήθεια, πολλές φορές, ο πατέρας να δίνει το δικό του όνομα στο παιδί του-, ήταν διδάσκαλος εγκυκλίων μαθημάτων, αλλά και της ρητορικής. Η γιαγιά του, από τον πατέρα του, ονόματι Μακρίνα, ήταν ενάρετη γυναίκα, και χρημάτισε μαθήτρια του μεγάλου ιεραποστόλου, Γρηγορίου του Θαυματουργού. Είναι αξιοσημείωτο ότι όταν ξέσπασε διωγμός από τον Μαξιμίνο, αυτή, η Μακρίνα δηλαδή με το σύζυγό της, έμειναν αρκετά χρόνια στα δάση του Πόντου και τρέφονταν με το κυνήγι ελαφών, όπως  μας πληροφορεί ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον Επιτάφιο του Μεγάλου Βασιλείου.

Η μητέρα του Μεγάλου Βασιλείου, η Εμμέλεια, καταγόταν και αυτή από επιφανή οικογένεια της Καισαρείας. Αρκεί να σημειωθεί ότι ο πατέρας της ανεδείχθη σε μάρτυρα κατά τους τελευταίους διωγμούς κατά των Χριστιανών. Ο δε αδελφός της, Γρηγόριος, ανεδείχθη επίσκοπος σε κάποια πόλη της Καππαδοκίας. Από τα αγόρια της οικογένειας, ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος και ο Πέτρος διηκόνησαν την εκκλησία ως Επίσκοποι. Ο δε Ναυκράτιος έγινε μοναχός. Από τα πέντε κορίτσια, η πρώτη, η Μακρίνα, τιμάται ως αγία. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι το στενό και το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον του Μεγάλου Βασιλείου υπήρξε σημαντικό και αγιασμένο.

Η ανατροφή και η παιδεία του Μεγάλου Βασιλείου υπήρξε πολύ, πάρα πολύ επιμελημένη-και το βλέπουμε από τους λόγους του, τα έργα του, τις συγγραφές του. Την πρώτη του γραμματική παιδεία έλαβε από τον πατέρα του, τον Βασίλειο· κατόπιν μαθήτευσε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας. Εκεί γνωρίστηκε με τον Γρηγόριο τον από Αριανζού και μετέπειτα άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο-αυτό συνέβη στην Αθήνα· αλλά επίσης γνωρίστηκε και με τον νεαρό εξάδελφο των αυτοκρατόρων, τον Ιουλιανό- στην Αθήνα κι αυτό-, τον μετέπειτα διώκτη. Ο Μέγας Βασίλειος διψούσε για μάθηση. Ήρθε στην Κωνσταντινούπολη και μαθήτευσε κοντά στον Λιβάνιο, που ήταν περίφημος τότε και διάσημος ρητοροδιδάσκαλος. Κατόπιν πήγε στην Αθήνα, όπου εκεί συνάντησε τον Γρηγόριο από την Αριανζό. Οι δύο νέοι, κατά τη μαθητεία τους στην Αθήνα, έμειναν αγαπημένοι και ενωμένοι. Έμεναν στο ίδιο σπίτι, έτρωγαν μαζί και είχαν το ίδιο φρόνημα· και όπως αργότερα θα γράψει ο Γρηγόριος: «τά πάντα δή κοινά καί ψυχή μία δι’ ἥν δέουσα σωμάτων διάστασιν»· δηλαδή ήταν μια ψυχή σε δύο σώματα. Ο Βασίλειος παρακολούθησε πολλές σχολές όταν έφτασε στην Αθήνα, όπως Φιλολογία, Ρητορική, Φιλοσοφία, ακόμη και Μαθηματικά και Ιατρική· ήταν η ψυχή της Βασιλειάδας που αργότερα ίδρυσε, στο θέμα της νοσηλείας, ανθρώπων που φτωχοί, ανάπηροι άνθρωποι, γέροι είχαν μαζευτεί.

Ήταν, όπως ελέχθη, ένα φορητό πανεπιστήμιο, ο Μέγας Βασίλειος. Οι μαθητές των σχολών αυτών, ειδωλολάτρες όντες, έτρεχαν σε ποικίλες ψυχαγωγίες και εκδηλώσεις, τότε που ήταν στην Αθήνα. Όμως, όπως γράφει ο Γρηγόριος, οι δυο τους μόνο δύο δρόμους γνώριζαν -το λέει στον Επιτάφιο του Μεγάλου Βασιλείου- τον δρόμο της σχολής τους και τον δρόμο της χριστιανικής εκκλησίας. Στάθηκαν και οι δύο, υποδείγματα χριστιανών φοιτητών· αλλά κοντά σ’ αυτούς προσεχώρησαν και άλλοι σώφρονες νέοι και αποτέλεσαν τον πρώτο στην ιστορία χριστιανικό φοιτητικό σύλλογο. Το θέρος του 355 έφτασε στην Αθήνα ο Ιουλιανός, ο μετέπειτα αυτοκράτωρ, εκείνος που πήρε την επωνυμία Παραβάτης και διώκτης των Χριστιανών, ο γνωστός μας Ιουλιανός… Αλλά πόσο διαφορετικούς δρόμους περπάτησαν ο Μέγας Βασίλειος και ο Ιουλιανός; Αλήθεια, πόσο διαφορετικούς δρόμους;

Κατόπιν ο Μέγας Βασίλειος επέστρεψε στον Πόντο, όπου εκεί ασκήτευε η μητέρα του η Εμμελεία και η αδελφή του η Μακρίνα. Εκεί επιδόθηκε στη μελέτη της Αγίας Γραφής και όλων των συγγραμμάτων των εκκλησιαστικών πατέρων, εκείνων που υπήρξαν προ αυτού. Ασχολήθηκε και με τον μοναχισμό και έγραψε μάλιστα και συγγράμματα περί του μοναχισμού, όπως διάφοροι λόγοι- το σύγγραμμα δε «Ὃροι κατά πλάτος» και το επίσης σύγγραμμα «Ὃροι κατ’ ἐπιτομήν καί λοιπές ασκητικές διατάξεις» είναι δικά του. Μοίρασε την περιουσία του σε φτωχούς και ίδρυσε την περίφημη Βασιλειάδα του, ένα δηλαδή συγκρότημα κτιρίων, που εκεί έβρισκαν οι φτωχοί και οι ανήμποροι και οι άρρωστοι γενικά έβρισκαν ένα καταφύγιο.

Ζούσε ασκητικότατα. Ακόμη είχε γνωριστεί και με τον Μέγα Αθανάσιο. Έγραψε πολλές και ενδιαφέρουσες συγγραφές και μάλιστα την περίφημη ερμηνεία του στην Εξαήμερο του Μωυσέως. Αλληλογραφούσε με πολλούς, της εποχής του άντρες, και μας διεσώθη ιδιαίτερα πολύτιμη συλλογή από τις επιστολές του. Βέβαια πολύ αργότερα έγινε το σχίσμα με τη Ρώμη, αλλά άρχισε όμως να διαφαίνεται η υπερηφάνεια του επισκόπου της Ρώμης –ξέρετε πώς αποκάλεσε τον επίσκοπο Ρώμης, τον Πάπα Ρώμης ο Μέγας Βασίλειος; «Ἐπηρμένην ὀφρύν»· δηλαδή σηκωμένο φρύδι, δηλαδή υπερήφανο, και φτάσαμε -βέβαια, πολύ αργότερα φτάσαμε- στο Σχίσμα αυτό που έγινε ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Υπομνημάτισε διάφορα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης. Έγραψε λόγους αντιρρητικούς, δηλαδή λόγους που στρέφονταν κατά των αιρετικών. Έκανε επίσης και μια ανθολογία από το έργο του Ωριγένους, με τίτλο «Φιλοκαλία». Συνεπώς αυτή η «Φιλοκαλία» που μας δόθηκε είναι του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, είναι πάρα πολύ σύγχρονη, όμως η πρώτη Φιλοκαλία ήταν του Μεγάλου Βασιλείου και, όπως σας είπα, ανθολόγησε τα έργα του Ωριγένους. Δεδομένου ότι ο Ωριγένης είχε αρκετά πράγματα που δεν ήταν σωστά, αλλά πήρε σαν μέλισσα τίποτα άλλο από εκείνο που χρειαζόταν.

Όταν πέθανε ο τότε Επίσκοπος Καισαρείας Ευσέβιος, οι ορθόδοξοι της Καισαρείας, και γενικά της Καππαδοκίας, πρότειναν ως Επίσκοπο τον Βασίλειο. Πραγματικά δηλαδή, άνθρωπος που κλήθηκε από τον λαό. Έτσι το έτος 370 χειροτονείται Επίσκοπος. Ασχολήθηκε με πολύπλευρο έργο αλλά και κατά των κρατικών επεμβάσεων στο εκκλησιαστικό του έργο. Είναι γνωστός εκείνος ο διάλογος με τον ύπαρχο Μόδεστο, ο οποίος του έκανε παρατηρήσεις του Μεγάλου Βασιλείου και στάθηκε σθεναρότατος και τότε ο Μόδεστος λέει: «Πρώτη φορά μου βλέπω επίσκοπο τέτοιο». Και λέει ο Μέγας Βασίλειος: «Φαίνεται ότι πρώτη φορά σου συνάντησες Επίσκοπο…».

Η κράση του Βασιλείου ήταν ασθενική, από παιδί. Τώρα, με όλα τα βάρη του επισκοπικού του αξιώματος, λύγισε. Ασθένησε βαριά και σε ηλικία 48-49 ετών απεβίωσε το 378. Το 333 εγεννήθη, το 378 απεβίωσε. Τελευταίος του λόγος ήταν: «Εἰς χείρας σου παραθήσομαι τό πνεύμα μου, Κύριε». Απέθανε στα τέλη Δεκεμβρίου και εκηδεύθη την 1^η Ιανουαρίου, όπου και καθιερώθηκε η μνήμη του. Ήταν τόσος ο κόσμος στην κηδεία του που πολλοί ποδοπατήθηκαν από το πλήθος, ναι κυριολεκτικά, για να βρεθούν στην κηδεία αυτού του μεγάλου ανδρός.

Ενώ ακόμη ζούσε, πήρε τον επίζηλο τίτλο του οικουμενικού διδασκάλου και αποκαλείται «Μύστης του Δεσπότου» και «Ουρανοφάντορ». «Ουρανοφάντορ» θα πει, «αυτός που αποκαλύπτει τα ουράνια πράγματα».

Αυτός, με πολύ αδρές, αγαπητοί μου, γραμμές στάθηκε ο μέγας πατήρ και οικουμενικός διδάσκαλος, ο Βασίλειος,ο Μέγας Βασίλειος.

Όμως, ας κλείσουμε με ένα κείμενο σε απόδοση νεοελληνική από μια του ερμηνεία στον 1^ο Ψαλμό: «Δρόμος ονομάζεται ο βίος, γιατί καθένας που γεννιέται φτάνει στο τέλος της ζωής του. Όπως αυτοί που ενώ ταξιδεύουν και φτάνουν στο λιμάνι, χωρίς να το καταλάβουν, έτσι κι εμείς, ο χρόνος της ζωής μας περνάει απαρατήρητα. Κοιμάσαι, αλλά ο χρόνος σε προσπερνά. Είσαι ξύπνιος και η σκέψη σου κάπου τριγυρίζει, μα η ζωή ξοδεύεται, ξεφεύγοντας από την προσοχή μας. Κάποιον δρόμο λοιπόν τρέχουμε όλοι· και βιαζόμαστε να φτάσουμε ο καθένας στο δικό του το τέρμα. Γι’ αυτό βρισκόμαστε σε δρόμο. Αρκεί να καταλάβεις τη σημασία του δρόμου. Οδοιπόρος φάνηκες σε τούτη τη ζωή. Όλα τα προσπερνάς, όλα γύρω σου τα αφήνεις. Είδες στο δρόμο σου λουλούδια, δροσερά, νερά ή άλλες ομορφιές. Ευχαριστήθηκες λιγάκι· έπειτα τα προσπέρασες. Πάλι συνάντησες πέτρες, φαράγγια, γκρεμούς, βράχια, παλούκια, θηρία, φίδια, αγκαθιές. Ευχαριστήθηκες για λίγο· όμως κι αυτά τα άφησες.

Αυτή είναι η ζωή· ούτε τα ευχάριστα μόνιμα, ούτε τα δυσάρεστα χωρίς τελειωμό. Ο δρόμος δεν είναι δικός σου, ούτε τα τωρινά δικά σου. Στους οδοιπόρους μόλις ο πρώτος αφήσει τα χνάρια της πατημασιάς του, αμέσως πατάει ο δεύτερος και κατοπινά ο επόμενος. Σκέψου ακόμα, και τις περιστάσεις της ζωής. Σήμερα συ καλλιεργείς τη γη και αύριο άλλος. Και μετά απ’ αυτόν άλλος… Βλέπεις τούτα τα χωράφια και τα όμορφα σπίτια; Πόσους νοικοκυραίους δεν άλλαξαν μέχρι σήμερα… «Του τάδε» λεγόταν ότι είναι το σπίτι, το χωράφι. Έπειτα πήρε αλλουνού το όνομα. Και μετά πέρασε στα χέρια κάποιου άλλου. Έτσι λοιπόν σε ρωτώ: Η ζωή  μας δεν είναι ένας δρόμος που ο ένας ακολουθεί ξοπίσω του άλλου; Ευτυχισμένος εκείνος που δε βρέθηκε στον ίδιο δρόμο με τους αμαρτωλούς…».

Αγαπητοί. Η προβολή μεγάλων ανδρών στο χριστιανικό στερέωμα είναι για μας ένας φωτεινός οδηγός πορείας προς τη Βασιλεία του Θεού. Όπως ο τιμώμενος σήμερα, Μέγας Βασίλειος, είναι πρόσωπο προς μίμηση. Είναι ένα εικονογραφημένο Ευαγγέλιο, που δείχνει το εφικτό της πνευματικής ζωής. Το Ευαγγέλιο δεν είναι ουτοπία, είναι δείκτης πορείας αλάνθαστος, γιατί Χριστός, χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰώνας. Έτσι αγαπητοί, σας ευχόμεθα Χρόνια πολλά, καλή χρονιά, ευλογημένη και υγιεινή και πάντοτε να είναι ο καιρός που ζούμε εν Κυρίω Ιησού Χριστώ, αμήν.

 

 

(Απομαγνητοφώνηση και ηλεκτρονική επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος)

 

 

Εις την Περιτομήν του Κυρίου και το Νέο Έτος

(† Αρχ. Γεώργιος Καψάνης, Προηγούμενος Ι. Μ. Γρηγορίου Αγίου Όρους)

 

Ομιλία του γέροντα στην τράπεζα της Μονής το 1990

Οι ιεροί ύμνοι που ψάλαμε απόψε μας απεκάλυψαν και το βαθύ θεολογικό νόημα της σημερινής εορτής, της Περιτομής του Κυρίου. Έλεγαν: «Συγκαταβαίνουν ο Σωτήρ τω γένει των ανθρώπων κατεδέξατο σπαργάνων περιβολήν, ουκ εβδελύξατο σαρκός την περιτομήν», δεν επαισχύνθη ούτε και αυτή την ίδια την περιτομή της σαρκός. Είναι ένα ανεξιχνίαστο μυστήριο αυτό, αυτή η μεγάλη συγκατάβασις, η άκρα ταπείνωσις του Θεανθρώπου Κυρίου μας, ο οποίος κατεδέχθη όλη την ανθρώπινη ζωή να αρχίση, αλλά και αυτούς τους τύπους του Μωσαϊκού Νόμου να εκπληρώση και αυτή την περιτομή να υποστή. Γι’ αυτό ο ιερός υμνωδός εξίσταται βλέπων τον Κύριο, όχι μόνο να περιτυλίγεται με τα σπάργανα του βρέφους, αλλά και αυτή την περιτομή, το κόψιμο δηλαδή της αγίας Του σαρκός, να υπομένη. Και όλα αυτά για την σωτηρία μας.

Ήταν εντολή του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη οι Ισραηλίτες να περιτέμνωνται· και αυτό ήταν σημείο της Διαθήκης του Θεού. Ότι αυτός ο οποίος περιετέμνετο ανήκε στον λαό της Διαθήκης, στον λαό που είχε τις υποσχέσεις του Θεού, τις επαγγελίες του Θεού. Ήταν σημείο συμφωνίας μεταξύ του Θεού και των πιστών Ισραηλιτών. Γι’ αυτό δεν εννοείτο Ισραηλίτης πιστός που να μη έχη δεχθή την περιτομή. Αλλά αυτή η περιτομή -η σαρκική περιτομή- ενομοθετήθη από τον Θεό, για να προετοιμάση τον λαό και να τον προσανατολίση προς μία άλλη περιτομή, η οποία θα ήταν και η αληθινή περιτομή, την περιτομή όχι πλέον της σαρκός, αλλά την περιτομή του παλαιού ανθρώπου, την περιτομή των παθών και την ένδυσι με τον νέο άνθρωπο της Χάριτος. Γι’ αυτό λέγουν ο απόστολος Παύλος και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, ότι η περιτομή της Παλαιάς Διαθήκης ήταν το σύμβολο της αληθινής περιτομής, του αγίου Βαπτίσματος.

Τώρα ο νέος Ισραήλ της Χάριτος πάλι έχει ένα σημείο της Διαθήκης, της Νέας Διαθήκης. Το σημείο της Παλαιάς Διαθήκης ήταν η περιτομή. Το σημείο της Νέας Διαθήκης είναι το άγιο Βάπτισμα. Στην Παλαιά Διαθήκη περιετέμνοντο τα αρσενικά παιδιά. Τώρα και τα θηλυκά παιδιά, όλοι, άνδρες και γυναίκες δέχονται την νέα περιτομή της Χάριτος, το Βάπτισμα της Χάριτος, και γίνονται μέλη του λαού του Θεού, του νέου Ισραήλ, του Ισραήλ της Χάριτος. Και η περιτομή αυτή γίνεται με το άγιο Βάπτισμα, με το οποίο περιτέμνεται, κόβεται, ο παλαιός άνθρωπος και εγκαινίζεται ο νέος άνθρωπος. Τότε στην Παλαιά Διαθήκη είχαν μόνο περιτομή. Τώρα στην Νέα Διαθήκη έχουμε και περιτομή του παλαιού ανθρώπου αλλά έχουμε και εγκαινισμό μέσα στον άνθρωπο του νέου ανθρώπου, του ανθρώπου της Χάριτος του Αγίου Πνεύματος. Τότε έκοβαν, αλλά δεν ελάμβαναν Πνεύμα Άγιον. Τώρα κόβεται ο παλαιός άνθρωπος, αλλά λαμβάνουμε Πνεύμα Άγιο.

Γι’ αυτό αυτή είναι η αληθινή περιτομή, το άγιο Βάπτισμα της Εκκλησίας. Και αυτό είναι το νέο σημείο της Χάριτος, το σημείο της Καινής Διαθήκης, που έχουν όλοι οι σφραγισμένοι Χριστιανοί. Γι’ αυτό και ο Χριστιανός διά του αγίου Βαπτίσματος σφραγίζεται με τον τύπο του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, και εμείς οι Χριστιανοί είμεθα, όπως λένε οι ευχές της Εκκλησίας, οι εσφραγισμένοι με «τον τύπο του σημείου του Υιού του ανθρώπου», δηλαδή με τον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό του Χριστού. Δεν είμαστε σφραγισμένοι με μία περιτομή σαρκική, αλλά είμαστε σφραγισμένοι με ένα σφράγισμα πνευματικό και αιώνιο. Με ένα σφράγισμα το οποίο δεν περνάει με το πέρασμα της σαρκός. Όταν ο Ισραηλίτης πέθαινε και έλιωνε το σώμα του, έλιωνε και το σφράγισμα της περιτομής της Παλαιάς Διαθήκης. Τώρα ο Χριστιανός και να πεθάνη, έχοντας το πνευματικό σφράγισμα της Χάριτος του Θεού και του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, αυτό το σφράγισμα είναι αιώνιο και ανεξίτηλο επάνω του. Και δεν το χάνει, εκτός εάν ο ίδιος αρνηθή την πίστι και την Ορθοδοξία και πέση στην αθεΐα ή στις άλλες θρησκείες και τις αιρέσεις.

Μας συνοδεύει λοιπόν η νέα περιβολή της Χάριτος της Καινής Διαθήκης, το νέο σημείο του λαού του Θεού. Και αυτό είναι κάτι το οποίο μας γεμίζει με ευγνωμοσύνη προς τον Θεόν, ότι είμεθα όλοι με το δικό Του άγιο σφράγισμα, με το δικό Του ανεξίτηλο πνευματικό σφράγισμα. Δεν είμαστε όπως τα Έθνη, όπως οι εκτός Χριστού ασφράγιστοι, και γι’ αυτό έρμαια των δαιμόνων. Όταν ο διάβολος δη τον ασφράγιστο, εύκολα τον κάνει δικό του. Όταν όμως δη τον εσφραγισμένο με το Όνομα του Ιησού Χριστού και με το άγιο Βάπτισμα, δεν μπορεί να τον κάνη δικό του, παρά μόνον αν αυτός δώση την καρδιά του στον διάβολο. Δεν έχει εξουσία ο διάβολος ούτε ο αντίχριστος εις τους εσφραγισμένους εν τω ονόματι του Ιησού Χριστού.

Και αυτά όλα τα ζούμε σήμερα, που είναι και η πρώτη του έτους. Και παρακαλούμε τον Κύριο να μας συγχωρήση, πρώτα-πρώτα διότι ως άνθρωποι που είμεθα αμαρτωλοί και αδύνατοι πολλές φορές τον πικράναμε στην ζωή μας αλλά και στον χρόνο που πέρασε. Και δεν είναι μόνον οι μεγάλες αμαρτίες, με τις οποίες πικραίνουμε τον Άγιο Θεό, τον Πλάστη μας και Δημιουργό μας και Κύριό μας. Σκεφτόμουν σήμερα που λειτουργούσα και το εξής: Κάθε φορά που ο νους μας φεύγει από τον Θεό, δεν πικραίνουμε τον Θεό; Γιατί μας έπλασε ο Θεός; Μας έπλασε για να είμεθα ενωμένοι μαζί Του. Για να είμεθα σε συνεχή κοινωνία μαζί Του. Και όταν εμείς αφήνουμε τον νου μας να περισπάται εδώ και εκεί, ακόμη και σε καλά πράγματα αλλά πράγματα που δεν είναι ο Θεός, ο Θεός δεν πικραίνεται; Όταν μας βλέπη ότι εμείς δεν έχουμε τον πόθο να είμαστε πάντοτε ενωμένοι μαζί Του; Και για όλους τους Χριστιανούς, αλλά και για μας τους Μοναχούς που αναζητούμε την τελειότητα, που αναζητούμε την τελεία ευαρέστησι του Θεού, να ευαρεστήσουμε τελείως τον Θεό, δεν είναι ένας πόνος στην ψυχή μας, ότι πέρασε πολύς χρόνος της ζωής μας -και αυτός ο χρόνος που πέρασε- χωρίς να έχουμε συνεχή την μνήμη του Θεού;

Και γι’ αυτό θερμή ανεβαίνει η ικεσία μας προς τον Κύριο: Πρώτα-πρώτα να συγχωρήση τις αμαρτίες μας όλες. Και δεύτερον να μας δώση την Χάρι Του, την ευλογία Του, τον φωτισμό Του και την δική Του θεία δύναμι, ώστε με τον νέο χρόνο να αγωνιστούμε να μη τον πικράνουμε σε τίποτα ή τουλάχιστον να τον πικράνουμε πολύ λιγώτερο απ’ ό,τι τον πικράναμε στον χρόνο που πέρασε. Και μακάρι να μας αξιώση η αγαθότης Του και η αγάπη Του όχι μόνον να μη τον πικράνουμε, αλλά και να τον ευαρεστήσουμε, και να είναι τέτοια η ζωή μας και ο αγώνας μας και η προσευχή μας και η άσκησίς μας και η υπακοή μας και η συμμετοχή μας στα άχραντα Μυστήρια και η παρακολούθησις των ιερών Ακολουθιών, ώστε να ευαρεστούμε τον Κύριο και Θεό μας. Και όταν θα περάση αυτός ο χρόνος, αν θέλη ο Θεός και ζήσουμε και φθάσουμε στο επόμενο έτος, να ανασκοπούμε τον χρόνο που πέρασε και να μπορούμε να πούμε· “σε ευχαριστούμε Κύριε, διότι με την δική σου Χάρι λιγώτερες φορές σε πικράναμε εφέτος απ’ ό,τι πέρυσι”.

Αυτή είναι η ταπεινή μου ευχή σε όλους τους αδελφούς και στους αγαπητούς μας Χριστιανούς αδελφούς, οι οποίοι είναι φίλοι μας και αδελφοί μας και συνεργάτες μας, αλλά και σε όλους τους πατέρες της Μονής, να μας αξιώση ο Κύριος εφέτος να μη τον πικράνουμε. Μόνο να τον ευαρεστήσουμε. Και ακόμη, αυτή είναι και η ευχή μου για το Έθνος μας, το Ελληνικό και Ορθόδοξο Έθνος: Να φωτίση ο Κύριος όλους τους άρχοντας του Έθνους, τους κληρικούς και λαϊκούς, στον χρόνο που έρχεται να μη τον πικράνουμε, όπως τον πικράναμε τον προηγούμενο χρόνο, όχι μόνο με πολλές αμαρτίες -ενεργητικές αμαρτίες- αλλά και με νομοσχέδια, τα οποία ήσαν όλως αντίθετα με το άγιο θέλημα του Κυρίου, όπως το νομοσχέδιο της νομιμοποιήσεως των αμβλώσεων, το οποίο δυστυχώς εξακολουθεί ακόμη να υφίσταται, και όσο υφίσταται, είναι μία αιτία μεγάλης πικρίας του Αγίου Θεού προς τον λαό μας, από τον οποίο ο Κύριος άλλα ζητεί και άλλα περιμένει.

Εύχομαι σε όλους τους πατέρες της Μονής πλουσίαν την ευλογίαν του Κυρίου, και σε όλους τους λαϊκούς αδελφούς έτη πολλά προς δόξαν Θεού, εν μετανοία, εν αγιασμώ και εν προετοιμασία για την έξοδον εκ του κόσμου τούτου, η οποία είθε να μας βρη όλους στην καλύτερη ώρα της ζωής μας.

 

[Από το βιβλίο του Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη, Προηγουμένου Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου «Ομιλίες σε ακίνητες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές (των ετών 1981-1991) Α’, Έκδοσις Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους, 2015]

 

 

Κυριακή, 28η Δεκεμβρίου 2025: Ἡμέρα ἀφιερωμένη στήν προστασία τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ  

Από το «Αφήστε με να ζήσω!»
28 Δεκεμβρίου 2025

Ἡ Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, στίς 9 Ἰουλίου 2019, ὅρισε μέ ἐγκύκλιό Της (5721/2018, 9. 7. 2019) «τήν Κυριακή μετά τήν Χριστοῦ Γέννησιν ὡς ἡμέρα προστασίας τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ».

Καλοῦμε ὅλους τούς πολίτες τῆς Χώρας μας, νά συμμετάσχουν ἐνεργῶς στήν ἡμέρα αὐτή. Ὁ κάθε ἄνθρωπος, ἀπό τήν πρώτη στιγμή τῆς γονιμοποιήσεώς του, «ἔξ ἄκρας συλλήψεως», εἶναι μοναδικός καί ἀνεπανάλληπτος καί ἄξιος κάθε προστασίας. Τό δέ δικαιώμά του στή ζωή πρέπει νά εἶναι ἀναφαίρετο καί ἀδιαπραγμάτευτο. Εἶναι, ὅμως, σέ ὅλους γνωστό τό ἐθνικό ἔγκλημα πού συντελεῖται στήν Πατρίδα μας, μέ ποταμούς αἱμάτων ἀθώων καί ἀνυπεράσπιστων βρεφῶν νά κυλοῦν καθημερινά, βρεφῶν πού φονεύονται μέσα σ’ αὐτά τά μητρικά σπλάχνα. Τό γεγονός δέν ἀποτελεῖ μόνο ἐθνική αὐτοχειρία, ἀλλά, τό κυριότερο, βδελυρό ἁμάρτημα ἐνώπιον τοῦ ζῶντος Θεοῦ.

Σήμερα λοιπόν, πού στίς Ἐκκλησίες μας θά ἀναγνωσθεῖ ἡ εὐαγγελική περικοπή τῆς βρεφοκτονίας ἀπό τόν Ἡρώδη, γιά τήν ὁποία «θρῆνος καί κλαυθμός καί ὀδυρμός πολύς ἠκούσθη», τότε πού «Ραχήλ κλαίουσα τά τέκνα αὐτῆς οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσί» (Ματθ. β΄ 18), σήμερα κι ἐμεῖς, ὅλοι οἱ νεοέλληνες, ἄς κλαύσουμε ἐνώπιον τοῦ ἁγίου Θεοῦ ἐν μετανοίᾳ καί ἄς θρηνήσουμε γιά τά 300.000 καί πλέον βρέφη πού φονεύονται κατ᾿ ἔτος μέ τήν σύμπραξη καί τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Μέ τή μετάνοιά μας θά ἑλκύσουμε τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ὥστε νά μήν ἀφανισθοῦμε ὡς Ἔθνος.

Ὅλοι ἄς συμμετάσχουμε σέ ἐθνικό πένθος καί πάνδημη μετάνοια καί ἄς προσευχηθοῦμε νά λάβει τέλος αὐτός ὁ φρικτός ὀλοθρεμός.

Ἀκολουθῆστε τό κίνημα:

https://facebook.com/pro.life.greece
https://afistemenaziso.gr
https://twitter.com/afistemenaziso
https://youtube.com/@afistemenaziso
https://instagram.com/afistemenaziso

Ἡ συντονιστική ἐπιτροπή τοῦ κινήματος

«Αφήστε με να ζήσω!»