Βασίλειος Τουλουμτσής, Η κρίση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας στην αντιμετώπιση του Ουκρανικού Ζητήματος

  

Εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο με θέμα: The Crucifixion of Orthodoxy in the 21st Century: Spiritual Wars, the Ecumenist Offensive, and Global Politics

Περίληψη βίντεο (μετάφραση)
Ο Ορθόδοξος θεολόγος Βασίλειος Τουλούμτσης υποστηρίζει ότι η Ουκρανική εκκλησιαστική κρίση δεν επιλύθηκε ποτέ πραγματικά και ότι ο Τόμος της Αυτοκεφαλίας, αντί να θεραπεύσει το σχίσμα, τελικά το βάθυνε και το επέκτεινε εντός της Ουκρανίας και σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο.

Εξετάζει κριτικά τους αισιόδοξους ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν το 2019 από εκκλησιαστικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, σύμφωνα με τους οποίους το ουκρανικό σχίσμα είχε οριστικά θεραπευθεί και η αυτοκεφαλία αποτελούσε ένα μη αναστρέψιμο ιστορικό γεγονός. Έξι χρόνια αργότερα, υποστηρίζει ο Τουλούμτσης, αυτοί οι ισχυρισμοί έχουν διαψευσθεί από την πραγματικότητα, καθώς το πρόβλημα όχι μόνο παρέμεινε άλυτο, αλλά έχει επεκταθεί εντός της Ουκρανίας και σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο.

Η προσέγγισή του είναι σαφώς θεολογική και εκκλησιολογική, όχι πολιτική, και δεν περιορίζεται στην πολικότητα Φαναρίου-Μόσχας. Εστιάζει αντ’ αυτού στο κεντρικό ζήτημα της ιεροσύνης και της μυστηριακής εγκυρότητας, αποδεικνύοντας ότι το πρώτιστο πρόβλημα είναι η απουσία κανονικής χειροτονίας μεταξύ εκείνων που τον έλαβαν. Η αυτοκεφαλία, επιμένει, δεν μπορεί να δημιουργήσει ιεροσύνη, μυστηριακή χάρη ή εκκλησιαστική πραγματικότητα όπου αυτά δεν υπήρχαν ποτέ.

Ο Τουλούμτσης εξηγεί ότι η ομάδα που έλαβε αυτοκεφαλία τον Ιανουάριο του 2019 αποτελούνταν από πρώην κανονικούς επισκόπους που αργότερα αποστάτησαν, κληρικούς που χειροτονήθηκαν εντός σχίσματος και άτομα που αυτοαποκαλούνταν επίσκοποι και σε ορισμένες περιπτώσεις πιθανώς αβάπτιστα. Παρά το ριζικά διαφορετικό εκκλησιολογικό τους καθεστώς, όλοι αναγνωρίστηκαν αδιακρίτως ως ιεράρχες, με αποτέλεσμα μια παράλληλη εκκλησιαστική δομή που συνιστά ένα de facto σχίσμα.

Επιπλέον, επικρίνει τη μετατόπιση από την εκκλησιολογία στον νομικισμό στον χειρισμό του ζητήματος, όπου έννοιες όπως «προνόμια» και «κανονικά δικαιώματα» αντικατέστησαν την πατερική και μυστηριακή κατανόηση της Εκκλησίας. Ο Τουλούμτσης δείχνει πώς οι εκκλήσεις στην Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο χρησιμοποιήθηκαν λανθασμένα για να δικαιολογήσουν τη μη χειροτονία των σχισματικών, αγνοώντας το αποφασιστικό γεγονός ότι οι εικονομάχοι επίσκοποι είχαν αρχικά χειροτονηθεί κανονικά εντός της Εκκλησίας.

Συμπερασματικά, υποστηρίζει ότι η Ουκρανική περίπτωση αντικατοπτρίζει την υιοθέτηση μιας ξένης εκκλησιολογίας, επηρεασμένης από τη θεολογία της Β’ Βατικάνειος και από τις περσοναλιστικές τριαδικές επανερμηνείες του Ιωάννη Ζηζιούλα, οι οποίες προωθούν ένα παγκόσμιο πρωτείο ως πηγή ενότητας. Αυτό το μοντέλο, σύμφωνα με τον Τουλούμτση, υπονομεύει την Ορθόδοξη εκκλησιολογία αντικαθιστώντας την ενότητα στην πίστη και την μυστηριακή ζωή με ενότητα που βασίζεται στην υποταγή σε μια «παγκόσμια πρωτιά» και μετατρέπει την εκκλησιαστική παράδοση σε ένα επιλεκτικό εργαλείο που εξυπηρετεί σύγχρονες ατζέντες.

Υλικό από το Διεθνές Συνέδριο «Η Σταύρωση της Ορθοδοξίας στον 21ο Αιώνα: Πνευματικοί Πόλεμοι, η Οικουμενιστική Επίθεση και η Παγκόσμια Πολιτική» που διοργάνωσε το Κέντρο Γεωστρατηγικών Σπουδών στις 4 Δεκεμβρίου 2025 στο κέντρο τύπου UNS, το κέντρο τύπου της Ένωσης Δημοσιογράφων της Σερβίας στο Βελιγράδι.

Φορέας Διοργάνωσης: Center for Geostrategic Studies (Belgrade, 4 December 2025)

–https://youtu.be/vXHxDubah0E – Theosis Editrice – Ortodossia

 

Ο Σεβ. Σεβαστείας κ. Θεοδόσιος κάλεσε τις Ορθόδοξες Εκκλησίες να υποστηρίξουν την διωκόμενη Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία  

Η δίωξη της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από τις αρχές είναι εγκληματική πράξη, αλλά μεγαλύτερο έγκλημα διαπράττουν εκείνοι που παρακολουθούν αυτή τη δίωξη και δεν κάνουν τίποτα, δήλωσε ο αρχιεπίσκοπος Θεοδόσιος.

Στις 2 Αυγούστου 2025, ο αρχιεπίσκοπος Σεβαστείας Θεοδόσιος (Πατριαρχείο Ιεροσολύμων) κάλεσε τους πνευματικούς και εκκλησιαστικούς ηγέτες του κόσμου, καθώς και τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανθρωπιστικές οργανώσεις να υπερασπιστούν την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία που διώκεται από τις αρχές και τον Προκαθήμενό της. Ο ιεράρχης δημοσίευσε δημόσια δήλωση στη σελίδα στο Facebook «Η Φωνή της Ορθόδοξης Εκκλησίας από τα Ιεροσόλυμα».

Ο αρχιεπίσκοπος Θεοδόσιος εξέφρασε την αγανάκτησή του για τις διώξεις κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, που ηγείται από τον Μητροπολίτη Ονούφριο. Πρώτα απ’ όλα, καταδίκασε τις νέες θρησκευτικές νομοθετικές πρωτοβουλίες της ουκρανικής κυβέρνησης.

«Οι νέοι νόμοι θεσπίστηκαν για να περιορίσουν αυτή την Εκκλησία, το ποίμνιό της και να την στερήσουν από τη θέση της, παρά το γεγονός ότι είναι η μόνη νόμιμη και νομιμοποιημένη Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία, και δεν αναγνωρίζουμε καμία άλλη εκκλησιαστική δομή», σημείωσε ο ιεράρχης.

Ξεχωριστά, ο Σεβασμιώτατος επισήμανε την πίεση στον Μακαριώτατο Μητροπολίτη Ονούφριο, τις διώξεις του κλήρου, τα γεγονότα γύρω από τη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, τις αναγκαστικές εκδιώξεις μοναχών και πιστών από τους ναούς τους.

«Η δίωξη του Μητροπολίτη Ονούφριου και η απειλή δίκης εναντίον του, καθώς και το γεγονός ότι οι ιεράρχες, οι ιερείς και οι μοναχοί υποβάλλονται σε σκληρές συλλήψεις και διώξεις, όπως και η κατάληψη του ιστορικού μοναστηριού – της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου, η κατάληψη σειράς εκκλησιών και μοναστηριών και η εκδίωξη των πιστών από αυτά – όλα αυτά αποτελούν μέρος συστηματικών διώξεων κατά αυτής της αρχαίας Εκκλησίας», δήλωσε ο ιεράρχης.

Επίσης, υπογράμμισε την ηθική ευθύνη όλων όσων παραμένουν αδιάφοροι: «Η δίωξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ουκρανία από τις αρχές του Κιέβου είναι εγκληματική πράξη, αλλά ακόμη μεγαλύτερο έγκλημα διαπράττουν αυτοί που σιωπούν και παρακολουθούν αυτή τη δίωξη και δεν κάνουν τίποτα για να σταματήσουν την αδικία κατά αυτής της αδελφικής Εκκλησίας».

Ο αρχιεπίσκοπος Θεοδόσιος κάλεσε την παγκόσμια Ορθοδοξία, καθώς και τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανθρωπιστικές οργανώσεις να παρέμβουν άμεσα για την προστασία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

«Απευθυνόμαστε σε όλους τους πνευματικούς και εκκλησιαστικούς αυθεντίες του κόσμου, καθώς και στις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανθρωπιστικές οργανώσεις με έκκληση να σταματήσουν αυτή τη συστηματική δίωξη, στην οποία υποβάλλεται αυτή η Εκκλησία», δήλωσε ο ιεράρχης της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων.

Επίσης, υπογράμμισε ότι προσεύχεται για τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία: «Ο πόλεμος – είναι το απόλυτο κακό, και δεν υπάρχουν καλοί και κακοί πόλεμοι – όλοι οι πόλεμοι είναι κακοί και πρέπει να απορριφθούν».

Όπως έγραψε η ΕΟΔ, το δικαστήριο παρέτεινε την κράτηση του μητροπολίτη Αρσενίου για δύο ακόμη μήνες.

Οὐκρανικὸ Ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα: Μὶα ἀνοικτὴ πληγὴ γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία

 

Οὐκρανικὸ Ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα: Μὶα ἀνοικτὴ πληγὴ γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία

Ὑπέρ βωμῶν καί ἑστιῶν: 27/06/25 Οὐκρανικὸ Ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα: Μὶα ἀνοικτὴ πληγὴ γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία

Τίτλος Ἐκπομπὴς: «Οὐκρανικὸ Ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα: Μὶα ἀνοικτὴ πληγὴ γιὰ τὴν Παγκόσμια Ὀρθοδοξία»! ΚΑΛΕΣΜΕΝΟΣ: Βασίλειος Τουλουμτσἠς - Ὑπ. Διδάκτωρ Δογματικῆς. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΣ: Χαράλαμπος Ἂνδραλης - Νομικός, Συγγραφέας.

 

 

Κριτικὴ τῆς ὑπερβολικῆς «οἰκονομίας» τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἔναντι τῶν σχισματικῶν

   Γράφει ὁ π. Διονύσιος Σλιόνοφ, Καθηγούμενος τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Ἀνδρέου τοῦ Στρατηλάτου*

  Κατὰ πόσον ἐπίκαιρoς εἶναι γιὰ τὴν παροῦσα στιγμὴ ὁ συσχετισμὸς ἀκρίβειας καὶ οἰκονομίας; Ἀπάντηση σὲ αὐτὴ τὴν ἐρώτηση δύναται νὰ δώσει κανεὶς βάσει τῆς μεταπτυχιακῆς ἐργασίας τοῦ ἀρχιμανδρίτη Γρηγορίου Φραγκάκη, «Ἀρχιμανδρίτου-Ἀρχιγραμματέως τῆς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας» μὲ τίτλο «Περὶ τῆς θεραπείας τοῦ ἐν Οὐκρανίᾳ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος ὑπὸ τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως: Τὸ ζήτημα τῶν χειροτονιῶν»… [ἐνεκρίθη ἀπὸ τὸ Τμ. Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ]

  Οἱ συλλογισμοὶ τοῦ ἀρχιμ. Γρηγορίου Φραγκάκη εἶναι πολὺ χαρακτηριστικοί, ἂν καὶ ἐν πολλοῖς στεροῦνται αὐτοτέλειας. Ἔτσι, ἐπαναλαμβάνει σὲ συντετμημένη μορφὴ τοὺς συλλογισμοὺς καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Μητροπολίτη Ἀγχιάλου Βασιλείου, τοῦ Μητροπολίτη Σάρδεων Μαξίμου καὶ σειρᾶς ἄλλων θεολόγων τοῦ 19ου – 20οῦ αἰ., χωρὶς νὰ εἰσφέρει στὴν οὐσία τίποτε νέο. Ὡστόσο στὴ ἐργασία παρουσιάζεται μία συγκεκριμένη ἰδεολογικὴ κατεύθυνση, δηλαδὴ ἡ θέση τῶν ὀπαδῶν τῆς θεωρίας τοῦ πρωτείου τιμῆς καὶ ἐξουσίας καὶ ἑπομένως αὐτὴ ἡ ἐργασία ὀφείλει νὰ ἐρευνᾶται καὶ νὰ ἐξετάζεται συστηματικά…

  Ἂς κοιτάξουμε ποιὸ εἶναι τὸ γενικὸ πλαίσιο καὶ τὸ νόημα τῶν συλλογισμῶν τοῦ πατρὸς Γρηγορίου περὶ τῆς νομιμότητας τῆς ἀναγνωρίσεως ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως τῶν χειροτονιῶν τοῦ Φιλαρέτου Ντενισένκο καὶ τοῦ Μακαρίου Μαλέτιτς.

  Ὀφείλουμε ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐπισημάνουμε ὅτι ἡ «νομιμότητα» τῆς ἐν λόγῳ ἀποδοχῆς ἐγείρει πολλὰ ἐρωτήματα θεολογικῆς, κανονικῆς καὶ ἠθικῆς φύσεως. Ὡστόσο οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας τοῦ πρωτείου τιμῆς καὶ ἐξουσίας ἀποδέχονται τὴν προαναφερθεῖσα νομιμότητα a priori, χωρὶς τὴν ἐλάχιστη ἀμφιβολία. Ἔτσι, στὴν στρογγυλὴ τράπεζα τῆς 26ης Ἀπριλίου 2023, ποὺ ἦταν ἀφιερωμένη στὴν παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ Α. Μασσαβέτα «Ἡ Τρίτη Ρώμη: Ἡ Μόσχα καὶ ὁ θρόνος τῆς Ὀρθοδοξίας», ὁ Μητροπολίτης Περιστερίου Γρηγόριος Παπαθωμᾶς ὁλοκλήρωσε τὴν ἄκρως ἀντιρωσικὴ καὶ ἀντισυνοδική του παρέμβαση ὡς ἑξῆς:

  «Αὐτὸς ποὺ ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἐκχωρήσει τὸ Αὐτοκέφαλο ἀπὸ κανονικὴ ἄποψη ἦταν τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως, τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο. Καὶ τὸ ἐκχώρησε σωστά, ἀπὸ κανονικὴ ἄποψη εἶναι ἑκατὸ τοῖς ἑκατὸ ἐγγυημένο».

  Παρομοίως καὶ ὁ ἱερομόναχος Νικήτας ἀπὸ τὴν ἁγιορείτικη μονὴ τοῦ Παντοκράτορος λέγει:

«Προνόμια τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ παράδοση, πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι ἡ ἀπόδοση τῆς αὐτοκεφαλίας ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Θρόνο»…

Ἡ «ἱερωσύνη» τοῦ Φιλαρέτου Ντενισένκο

  Ποιὰ εἶναι ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ πατρὸς Γρηγορίου Φραγκάκη στὴν περίπτωση τοῦ Φιλαρέτου Ντενισένκο;

  Ἐξ ἀρχῆς στὴ ἐργασία διαλαμβάνεται τὸ κοινῶς γνωστό. Κατὰ τὴν περιγραφὴ τοῦ πατρὸς Γρηγορίου ὁ Φιλάρετος χειροτονήθηκε στὶς 4 Φεβρουαρίου 1962. Τὸ 1992 καθαιρέθηκε ἀπὸ ἀρχιερεῖς ἐξαιτίας τῆς θέσεώς του στὸ θέμα τοῦ αὐτοκεφάλου τῆς Οὐκρανικῆς Ἐκκλησίας καὶ στὴ συνέχεια τὸ 1997 ἀφορίσθηκε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. Αὐτὰ τὰ ἐπιτίμια ἀναγνωρίσθηκαν ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ τὶς ἄλλες κατὰ τόπους Ἐκκλησίες ὡς ἐσωτερικὲς ὑποθέσεις τῆς Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἀργότερα, ὅμως, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἀναθεώρησε τὴ θέση του στὸ πλαίσιο τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκκλήτου, ποὺ δῆθεν ἔχει…

  Στὴν ἴδια κατεύθυνση κινήθηκε καὶ ὁ ἱερομόναχος Νικήτας Παντοκρατορινός, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νὰ δικαιολογήσει τὸν Φιλάρετο Ντενισένκο, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἡ μόνη ἐνοχὴ του ἦταν ἡ ἐπιδίωξη τοῦ αὐτοκεφάλου γιὰ τὴν Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας.

  Ἔχοντας ὡς ἀφετηρία αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν «ἡρωοποίηση» τοῦ Φιλαρέτου, ὅλες οἱ χειροτονίες, ποὺ εἶχε τελέσει τὴν περίοδο τοῦ σχίσματος, ἀναγνωρίζονται στὴ ἐργασία ὡς νόμιμες, χωρὶς νὰ ἀπαιτεῖται ἀναχειροτονία. Αὐτὴ ἡ ἀπόφαση θεμελιώνεται εἰδικότερα ἐπὶ τῆς ἐπιχειρηματολογίας καὶ τοῦ ἀποδεικτικοῦ ὑλικοῦ δύο φυλλαδίων: τοῦ Μητροπολίτη Ἀγχιάλου Βασιλείου καὶ τοῦ Ἀρχιμανδρίτη Ἰωάννου Ἀναστασιάδου, καθὼς καὶ ἐπὶ τοῦ συγγράμματος τοῦ Μητροπολίτη Χίου Γρηγορίου (κατὰ τὸν 19ο αἰ.) «Περὶ Ἑνώσεως τῶν Ἀρμενίων»…

  Γιὰ τοὺς ὑποστηρικτὲς τῆς ἀρχῆς τῆς καθ’ ὑπερβολὴν οἰκονομίας ἰδιαίτερα σημαντικὸς εἶναι ὁ 8ος κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὴν ἀποδοχὴ τῶν καθαρῶν/νοβατιανῶν μόνον μέσῳ τῆς συγχωρητικῆς εὐχῆς…

  Ὡστόσο, πρῶτον, οἱ καθαροὶ/νοβατιανοὶ δὲν ἔγιναν ἀποδεκτοὶ ἀπὸ ἕναν ἐξωτερικὸ γι’ αὐτοὺς θεσμό, ποὺ δὲν εἶχε τέτοιο δικαίωμα: αὐτὴ τὴν ἀπόφαση, δηλαδὴ νὰ γίνουν δεκτοὶ οἱ καθαροὶ/νοβατιανοὶ μέσῳ μετανοίας, τὴν ἔλαβε τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ἐκπροσωποῦσε ἡ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος. Ἐὰν τοὺς δεχόταν ἕνας ἄλλος θεσμὸς καὶ ὄχι ἐκεῖνος, ποὺ τοὺς εἶχε ἀφορίσει, δὲν θὰ ἦταν ὀρθό. Ἀλλὰ ἡ Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύν­οδος συμπεριέλαβε ὅλες τὶς κατὰ τόπους Ἐκκλησίες, ἀπὸ τὶς ὁποῖες προηγουμένως μπορεῖ νὰ εἶχαν ἀποσχισθεῖ οἱ καθαροὶ/νοβατιανοί. Δεύτερον, κατὰ τὴν ἔνταξη στὴν Ἐκκλησία οἱ καθαροὶ/νοβατιανοὶ ἔπρεπε νὰ μετανοήσουν. Τρίτον, ὁ 8ος κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ὁμιλεῖ περὶ τῆς μερικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν καθαρῶν/νοβατιανῶν ἔναντι τῆς ἐκκλησιαστικῆς πραγματικότητας, δηλαδὴ ἔναντι τῆς νομίμως χειροτονηθείσης ἱεραρχίας.

  Ἐν τῷ μεταξὺ στὴν Οὐκρανία, στὴν περίπτωση τῆς «Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας» οἱ δύο πρῶτοι κομβικοὶ ὅροι δὲν τηρήθηκαν, ἐνῷ ἔναντι τοῦ τρίτου ὅρου αὐτὸς ὁ συσχετισμὸς δὲν ἐξασφαλίσθηκε, οὔτε θὰ μποροῦσε νὰ ἐξασφαλισθεῖ, διότι παραλλήλως μὲ τὴν «Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας» παρέμεινε ἡ πολυπληθέστερη θρησκευτικὴ ὀργάνωση τῆς χώρας, δηλαδὴ ἡ κανονικὴ Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν νόμιμο Μητροπολίτη Κιέβου Ὀνούφριο…

  Ὁ Μητροπολίτης Ἀγχιάλου Βασίλειος μὲ τὴ σειρὰ του παρέθεσε τὸ παράδειγμα τῆς ἄκρας οἰκονομίας ἀπὸ τὰ Πρακτικὰ τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Ἰδιαίτερη προσοχὴ ὁ Μητροπολίτης Βασίλειος δίδει στὸ ὅτι καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς συζητήσεως: «…δὲν ἔγινε ἀπὸ κανένα καμία ἔνσταση ἐὰν κάποιος εἶχε λάβει τὴν χειροτονία ἀπὸ καθηρημένο…»…

  Στὴ διατριβὴ τοῦ σύγχρονου Ἕλληνα ἐρευνητῆ Β. Τουλουμτσῆ, ὁ ὁποῖος διάκειται πολὺ κριτικὰ ἔναντι τῶν οὐκρανικῶν σχισμάτων, ἔχουν διατυπωθεῖ σαφέστατα θεολογικὰ-ἱεροκανονικὰ κριτήρια, τὰ ὁποῖα ὡς γνώμονά τους εἶχαν οἱ πατέρες τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου κατὰ τὴ λήψη τῶν σχετικῶν κατ’ οἰκονομίαν ἀποφάσεων…

  Τέλος, ὁ πατὴρ Γρηγόριος Φραγκάκης ἀκολουθώντας τὸν Μητροπολίτη Ἀγχιάλου Βασίλειο καὶ γιὰ νὰ δικαιολογήσει τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Φιλαρέτου Ντενισένκο καὶ τῶν ὀπαδῶν του παραθέτει τὴ μυστηριώδη ἔκφραση περὶ τῆς μυστικωτέρας χειροτονίας, ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοστεῖ ὡς πρὸς τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ Μελιτιανοῦ σχίσματος, οἱ ὁποῖοι εἶχαν χειροτονηθεῖ ἀπὸ τὸν ἐπίσκοπο Λυκοπόλεως Μελίτιο τὴν περίοδο, ποὺ εὑρισκόταν σὲ σχίσμα…

 Ὁ Μελίτιος ἀποκαταστάθηκε ἐκκλησιαστικὰ καὶ ἀνέλαβε τὸν θρόνο Λυκοπόλεως, ἀλλὰ ἄνευ τοῦ δικαιώματος χειροτονίας κληρικῶν. Ἐπίσης, καὶ οἱ ὀπαδοί του, οἱ ὁποῖοι χειροτονήθηκαν «μυστικωτέρα χειροτονία», εἶχαν δικαίωμα νὰ λειτουργοῦν, νὰ συλλειτουργοῦν ἢ ἁπλῶς νὰ προσεύχονται, ἀλλὰ δὲν εἶχαν δικαίωμα νὰ προτείνουν ὑποψηφίους τους γιὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴ διακονία: ἔτσι οἱ μελιτιανοὶ ἐπίσκοποι ἀποκαταστάθηκαν στὸν οἰκεῖο αὐτῶν βαθμό, ἀλλὰ «…ἄνευ δικαιώματος νὰ ποιμαίνουν τοὺς θρόνους αὐτῶν, ἐὰν ἐκεῖνοι ἦταν κατειλημμένοι ἀπὸ ὀρθοδόξους ἐπισκόπους»… ὅλοι οἱ χειροτονηθέντες ἀπὸ τὸν ἐπίσκοπο Μελίτιο «μυστικωτέρα χειροτονία βεβαιωθέντες», ἔπρεπε νὰ ὑποταχθοῦν σὲ ὅσους χειροτόνησε ὁ ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος…

  Τὸ δῆθεν πλέον λαμπρὸ προηγούμενο, ἡ περίπτωση μὲ τὴν ἀποδοχὴ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Μελιτιανοῦ σχίσματος, δὲν ἀποδεικνύει στὴν πραγματικότητα τίποτε, ἐνῷ οἱ ἴδιοι οἱ περιορισμοί, ποὺ ἐπιβλήθηκαν στοὺς ὀπαδοὺς τοῦ Μελιτίου, ὑποδεικνύουν ὅτι ἡ Ἐκκλησία μαζὶ μὲ τὴν ἀρχὴ τῆς οἰκονομίας, συνέχισε νὰ ἐφαρμόζει καὶ τὴν ἀρχὴ τῆς ἀκρίβειας μὲ αὐστηρότητα καὶ εὐθυκρισία…

Ἡ «ἱερωσύνη» τοῦ Μακαρίου Μαλέτιτς

  Ὁ ἀρχιμανδρίτης Γρηγόριος Φραγκάκης ὑποδεικνύει τὸ κοινῶς γνωστὸ γεγονὸς τῆς χειροτονίας τοῦ Μητροπολίτη Μακαρίου Μαλέτιτς καὶ προσπαθεῖ νὰ τὸ θεμελιώσει θετικά, παρὰ τὴν ἀρκετὰ τεκμηριωμένη κριτική, ποὺ ἄσκησε νωρίτερα ὁ πρωτοπρεσβύτερος Ἀναστάσιος Γκοτσόπουλος. Στὶς 3 Νοεμβρίου 1996 ὁ Μακάριος Μαλέτιτς «χειροτονήθηκε» «ἐπίσκοπος» ἀπὸ τὸν λεγόμενο πατριάρχη τῆς Οὐκρανικῆς Ὀρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας Δημήτριο Γιαρέμα καὶ τοὺς ὑπὸ τὴ δικαιοδοσία του «ἱεράρχες», τὸν «ἀρχιεπίσκοπο» Ἴγκορ Ἰσιτσένκο καὶ τὸν «ἐπίσκοπο» Κρεμενὲτς Μεθόδιο Κουντριακόφ.

  Ὡστόσο, καὶ οἱ τρεῖς ὡς ἄνω «ἱεράρχες» χειροτονήθηκαν ἀπὸ ἕναν ἀπατεῶνα καὶ ἀπόλυτο τυχοδιώκτη, τὸν δόλιο ἄνθρωπο Βίκτωρα/Βικέντιο Τσεκάλιν καὶ μόνον ἕνας, ὁ Μεθόδιος Κουντριακὸφ χειροτονήθηκε ἀπὸ τὸν μελλοντικὸ «πατριάρχη» τοῦ «Πατριαρχείου Κιέβου» Βλαδίμηρο Ρομανιούκ, ὁ ὁποῖος στὸν καιρὸ του χειροτονήθηκε ἀπὸ τὸν Βικέντιο Τσεκάλιν καὶ ἀναχειροτονήθηκε ἀπὸ τὸν Φιλάρετο Ντενισένκο…

  Ἔτσι λοιπόν, ἰσχύει ἀκόμη ἡ παρατήρηση τοῦ ἀντικειμενικοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος ἐρευνητῆ πρωθιερέα Ροστισλὰφ Γιαρέμα: «Ἑπομένως, ἐκ τῶν τριῶν σχισματικῶν ἱεραρχῶν, οἱ ὁποῖ­οι “χειροτόνησαν” τὸν Μακάριο Μαλέτιτς, ὁ ἕνας εἶχε “διαδοχὴ” ἀπὸ τὸν καθηρημένο Φιλάρετο Ντενισένκο, ἐνῷ οἱ ἕτεροι δύο δὲν εἶχαν ἄλλες “χειροτονίες”, ἐκτὸς ἀπὸ ἐκεῖνες τοῦ Τσεκάλιν»…

  Στὸ ἀναλυτικότερο ὅλων καὶ ἐπιστημονικῶς τεκμηριωμένο ἄρθρο-εἰσήγηση περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Βίκτωρα/Βικεντίου Τσεκάλιν ἀπὸ τὸν Σ. Σουμίλο, ποὺ ἐκπονήθηκε μὲ εὐλογία τοῦ Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστο Γουέαρ καὶ ἀπεστάλη στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, ἐκθέτονται ἀδιαμφισβήτητα στοιχεῖα, ποὺ ἀποκλείουν ὁποιοδήποτε βαθμὸ πραγματικότητας τῆς εἰς ἐπίσκοπο χειροτονίας τοῦ Βίκτωρα/Βικεντίου Τσεκάλιν τὸ 1986…

  Γιὰ νὰ δικαιολογήσει τὸ δόγμα του, ποὺ ἐγκρίνει ἀπολύτως κατηγορηματικὰ τὶς ἐνέργειες τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, ὁ ἀρχιμανδρίτης Γρηγόριος Φραγκάκης τεκμηριώνει τὴ δυνατότητα χειροτονίας ἀπὸ ἕνα ἐπίσκοπο καὶ εἰδικὰ ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Μποντναρτσοὺκ χωρὶς τὸν Βικέντιο Τσεκάλιν. Ἂς μείνουμε στὴ νομιμότητα τῆς χειροτονίας τοῦ ἴδιου τοῦ Ἰωάννη Μποντναρτσούκ.

  Ἡ κρίσιμη καμπὴ στὴν ἀρχιερατεία τοῦ Ἰωάννη Μποντναρτσοὺκ ἐπῆλθε τὸ 1989, ὅταν στὶς 13 Σεπτεμβρίου γιὰ λόγους ὑγείας παύθηκε ἀπὸ τὴ διαποίμανση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐπαρχίας Ζιτόμιρ καὶ Ὄβρουτς. Ἕνα μήνα μετά, στὶς 16 Ὀκτωβρίου 1989, προσχώρησε στὴν ὁμάδα τῶν σχισματικῶν ἀπὸ τὴν Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Αὐτοκέφαλη Ἐκκλησία καὶ στὶς 20 Ὀκτωβρίου αὐτοανακηρύχθηκε πρωθιεράρχης της. Ὡστόσο σύντομα ὁ ἐπίσκοπος Ἰωάννης ἀναγκάσθηκε νὰ ἀναγνωρίσει τὸ πρωτεῖο στὴν Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Αὐτοκέφαλη Ἐκκλησία τοῦ εὑρισκομένου στὶς ΗΠΑ Μστισλὰφ Σκρίπνικ, ὁ ὁποῖος στὰ τέλη Ὀκτωβρίου τὸν προήγαγε στὸν βαθμὸ τοῦ ἀρχιεπισκόπου, ἀναθέτοντάς του τὴ διαποίμανση τῆς Οὐκρανικῆς Ὀρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας. Ἐξαιτίας αὐτῶν τῶν πρόδηλων ἀντικανονικῶν πράξεων ὁ Ἰωάννης Μποντναρτσοὺκ καθαιρέθηκε ἀπὸ την ἀρχιερωσύνη ἀπὸ τὴ συνεδρία τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ποὺ συνῆλθε στὶς 13 Νοεμβρίου 1989. Εἶναι προφανῶς ὅτι ἡ κανονικότητα ἀποδόθηκε στὸν Ἰωάννη Μποντναρτσοὺκ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἐπιβολὴ ἐπιτιμίου ἔγινε δεκτὸς σὲ κοινωνία μὲ τὸν Μστισλὰφ Σκρίπνικ, 14 ἡμέρες πρὶν τὴν καθαίρεσή του ἀπὸ τὴ Ρωσικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.

  Οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας τοῦ πρωτείου τιμῆς καὶ ἐξουσίας θεωροῦν αὐτὴ τὴ νέα κανονικότητα μέσῳ τοῦ Μστισλὰφ Σκρίπνικ ἀποδεδειγμένη καὶ νόμιμη, ἀλλὰ ποιὰ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάσταση τῶν πραγμάτων;…

  Ὡς ἀποδεικνύεται ὁ Μστισλὰφ Σκρίπνικ χειροτονήθηκε ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἱεράρχες τῶν ὁποίων ἡ χειροτονία ἀνάγεται στοὺς ἱεράρχες, οἱ ὁποῖοι ἀποσχίσθηκαν ἀπὸ τὶς Ἐκκλησίες Ρωσίας καὶ Πολωνίας καὶ ἀντικανονικῶς ἐπανασύστησαν τὴ σχισματικὴ ἐκκλησιαστικὴ ὁμάδα γιὰ τὴν Οὐκρανία…

  Γεγονὸς εἶναι ὅτι τὴν ἐποχὴ αὐτῆς τῆς ἐνέργειας, ἡ Κωνσταντινούπολη δὲν ἀναγνώρισε τὸν Μστισλὰφ Σκρίπνικ ὡς κανονικὸ ἐπίσκοπο. Ἡ ἀναχώρηση τοῦ Ἰωάννη Μποντναρτσοὺκ πρός μία μὴ κανονικὴ δομὴ ποὺ δὲν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ κανένα δὲν πρόσθεσε τίποτα στήν κανονικότητά του…

Γιὰ νὰ συμπληρώσουμε τὴν εἰκόνα ἔχει μείνει νὰ ἐξετάσουμε τὴν ἐπιχειρηματολογία τοῦ ἀρχιμανδρίτη Γρηγορίου σχετικὰ μὲ τὸ ἐνδεχόμενο τῆς εἰς ἐπίσκοπο χειροτονίας ἀπὸ ἕνα πρόσωπο. Στὴν ἀρχὴ ὁ συντάκτης παραπέμπει στὸν 1ο Ἀποστολικὸ κανόνα: «Ἐπίσκοπος χειροτονείσθω ὑπὸ ἐπισκόπων δύο ἢ τριῶν…» καὶ στὶς «Ἀποστολικὲς Διατάξεις», ὅπου ὑποστηρίζεται ἡ ἀνάγκη χειροτονίας ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς ἐπισκόπους. Στὴ συνέχεια παραθέτει ἐξαιρέσεις ἀπὸ ἐκείνους τοὺς κανόνες στὴν ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἡ ἰσχυρότερη ἦταν τὸ παράδειγμα τοῦ ἐπισκόπου Λυκοπόλεως Μελιτίου, ὁ ὁποῖος μόνος του χειροτόνησε περισσότερους ἐπισκόπους, ποὺ στὴ συνέχεια ἀποκαταστάθηκαν μαζί του στὴν ἐκκλησιαστικὴ κοινωνία ἀπὸ τὴν Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο.

Ἂς παραθέσουμε συμπληρωματικὰ τὸ πλέον «λαμπρὸ» ἀρνητικὸ παράδειγμα χειροτονίας ἀπὸ ἕνα ἐπίσκοπο. Πρόκειται γιὰ τὸν αἱρεσιάρχη Πέτρο Μόγγο, ὁ ὁποῖος χειροτονήθηκε ἀπὸ ἕναν ἐπίσκοπο καὶ μάλιστα καθηρημένο. Τὸν Πέτρο Μόγγο ἀνέφεραν οἱ Βυζαντινοὶ ἱστορικοὶ διαφόρων αἰώνων καὶ οἱ ὄψιμοι Βυζαντινοὶ θεολόγοι.

Ἕνας ἄλλος αἱρεσιάρχης, ὁ Τιμόθεος Αἴλουρος, ἀποτελεῖ ἕνα ἐπιπλέον παράδειγμα τῆς μὴ ὀρθῆς χειροτονίας ἀπὸ δύο καθῃρημένους ἐπισκόπους, σύμφωνα μὲ τὴν περιγραφὴ τοῦ Γεωργίου Κεδρηνοῦ. Μὲ τὸν δικό της τρόπο αὐτὴ ἡ περιγραφὴ εἶναι ἀρκετὰ ἀκριβὴς ἀναλογία γιὰ τὴ χειροτονία τοῦ Βασιλείου Μποντναρτσοὺκ ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Μποντναρτσοὺκ καὶ τὸν Βίκτωρα (Βικέντιο;) Τσεκάλιν! Ἄλλωστε, ὁ ἕνας ἐξ αὐτῶν ἐκείνη τὴ στιγμὴ τελοῦσε ὑπὸ ἀργία ἀπὸ κάθε ἱεροπραξία ὡς ἐπίσκοπος, ἐνῷ ὁ ἄλλος ἦταν αὐτοανακηρυγμένος ἐπίσκοπος…

Συμπεράσματα:

• Ἡ καθιέρωση μίας ἀναλογίας μεταξὺ ἀκρίβειας καὶ οἰκονομίας εἶναι ὑπόθεση ὅλου τοῦ πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας, πρωτίστως τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, πρᾶγμα ποὺ ἀποδεικνύει ὁ 8ος κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καὶ ἡ συζήτηση γιὰ τὸν τρόπο ἀποδοχῆς τῶν αἱρετικῶν ἀπὸ τὴν Ζ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο.

• Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀσκήσει ἀκρίβεια ἢ οἰκονομία σὲ ἐκκλησιαστικὰ ἐδάφη μὴ ὑπαγόμενα στὴ δικαιοδοσία αὐτοῦ.

• Οἱ Οὐκρανοὶ σχισματικοὶ δὲν μετανόησαν καὶ δὲν ἀποκαταστάθηκαν ἀπὸ τὸν θεσμὸ ποὺ τοὺς καθαίρεσε.

• Κάθε ἐπίπεδο οἰκονομίας ἀσκεῖται μόνον ἀπὸ τὸν ἁρμόδιο θεσμὸ (στὸν ὁποῖο ὑπάγονται οἱ ἀποδέκτες τῆς οἰκονομίας) ἐπὶ νομίμου βάσεως.

• Οἱ κατηγορίες γιὰ ἐθνοφυλετισμὸ τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλησιῶν τῶν Βαλκανίων καὶ τῆς Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀποδείχθηκαν ἕνα εἶδος μπούμερανγκ γιὰ τοὺς ἀνακαινιστὲς τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ὁποῖοι ὁλοένα καὶ περισσότερο διαμορφώνουν τὴν ταυτότητα τῶν οἰκείων αὐτῶν κατὰ τόπους Ἐκκλησιῶν βάσει τοῦ γένους τῶν Ἑλλήνων.

• Ἐπίσης, ἀσκώντας κριτικὴ στὸν φαινομενικὸ ἐθνοφυλετισμὸ τῆς Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας τοῦ πρωτείου τιμῆς καὶ ἐξουσίας ὑποστήριξαν τὸν ἐθνοφυλετισμὸ τῶν Οὐκρανῶν ἐθνικιστῶν, πρᾶγμα ποὺ ὁδήγησε σὲ ὀλέθριες συνέπειες. Αὐτὸς ὁ οὐκρανικὸς ἐθνοφυλετισμὸς ἀπέκτησε τόσο μεγάλη σημασία γιὰ τοὺς ἰδεολόγους τοῦ πρωτείου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὥστε κατέστη πραγματικὴ δικαιολογία ὅλων τῶν ἀντικανονικῶν πράξεων τῶν τελευταίων, βάσει τῆς ἀρχῆς «ὁ σκοπὸς ἁγιάζει τὰ μέσα»

Πηγή: Ἱστοσελὶς «Romfea.gr», 16.8.2023 [Δημοσιεύονται ἐπιλεγμένα ἀποσπάσματα]

* Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Ἀκαδημίας Μόσχας, Διευθυντὴς τοῦ Τμήματος Μεταπτυχιακῶν Σπουδῶν τῆς Θεολογικῆς Ἀκαδημίας Μόσχας.

Σχόλιον «Ο.Τ.»: Οὔτε ἡ ἱερωσύνη / τὰ μυστήρια ἀλλὰ οὔτε ἡ Πανορδόξος Συμφωνία / Ἑνότης δὲν ἔχουν πλέον καμίαν ἀξίαν ἐνώπιον τοῦ «δικαιωματισμοῦ» τοῦ Κων/λεως καὶ τῆς ὑλοποιήσεως γεωπολιτικῶν / ἐθνοφυλετικῶν σχεδίων;

 

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ : «Το Ουκρανικό Αυτοκέφαλο και η νέα Εκκλησιολογία του Φαναρίου» (22/6/2019)

 

" ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ Β' "

 

" ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ Α' "

 

 

Ὁ διωγμός στήν Οὐκρανία δέν μπορεῖ νά μᾶς ἀφήνει ἀδιάφορους

 

ΕΣΤΙΑ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Θέσπιδος 11 ΜΑΡΟΥΣΙ

ΤΗΛ. 210 8025211 estiapm@gmail.com

 

Μετά τήν ἁρπαγή Ναῶν καί Μοναστηριῶν ἀπό τό κράτος τῆς Οὐκρανίας, τίς συλλήψεις, διώξεις καί φυλακίσεις ἀρχιερέων, ψηφίστηκε καί ὁ τελειωτικός φωτογραφικός νόμος 8371/2024 ἀπό τήν οὐκρανική βουλή, θέτοντας ἐκτός νόμου τήν Οὐκρανική Ἐκκλησία ὑπό τόν Μητροπολίτη Ὀνούφριο, τόν ὁποῖο ἀκολουθεῖ ἡ συντριπτική πλειοψηφία των Οὐκρανών, ὡς καλό ποιμένα, γυρίζοντας στήν πλάτη στούς μή εἰσερχόμενους διά τῆς θύρας, ἀλλά ἀναβαίνοντας ἀλλαχόθεν[1], οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τήν κρατική βία γιά νά ἐπικρατήσουν.

Παρά τίς μεγαλοστομίες γιά ἐλευθερία καί γιά προστασία τῶν δικαιωμάτων στό δυτικό κόσμο, στόν ὁποῖο θέλει νά ἐντάξει ἡ οὐκρανική κυβέρνηση τήν Ὀρθόδοξη Οὐκρανία, ἀποδεικνύεται γιά ἄλλη μία φορά ὅτι αὐτές οἱ ἐλευθερίες καί τά δικαιώματα ἀφοροῦν μόνο σέ ὅσα προωθεῖ ὁ δυτικός πολιτισμός, δηλαδή τό σοδομισμό, τό σατανισμό, τό ἰσλάμ. Σίγουρα ὄχι τήν Ὀρθοδοξία, ἡ ὁποία διαχρονικά διώκεται ἀπό τά ὄργανα τοῦ διαβόλου.

Ὁ σημερινός διωγμός εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀντικανονικῆς ἀναγνώρισης σχισματικῶν ὁμάδων ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, χωρίς τήν συναίνεση Πατριαρχείων καί Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, καθώς καί τῆς ἐμφύλιας ἀλληλοσφαγῆς τῶν ἀδελφῶν λαῶν Ρωσίας καί Οὐκρανίας μέ τήν ὑποδαύλιση τοῦ ΝΑΤΟ καί τῆς Ε.Ε..

Ἡ παράβαση καί ἡ περιφρόνηση τῶν Ἱερῶν Κανόνων, δέν μποροῦν νά φέρουν εἰρήνη στήν Ἐκκλησία, ἀλλά ταραχές καί διχασμούς. Ὅσο περισσότερο οἱ «φύλακες» παραβαίνουν τούς Κανόνες, τόσο ἡ Ἐκκλησία θά ταλαιπωρεῖται. Ὅμως, οἱ Ἱεροί Κανόνες, ὡς καρποί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος θά παραμείνουν ὁδοδεῖκτες γιά τή χρηστή διοίκηση τῆς Ἐκκλησίας καί γιά τή σωτηρία τῶν πιστῶν, ὅταν ἐνῷ οἱ ἐφήμεροι «οἰακοστρόφοι» θά ἀπέλθουν ἀπό αὐτή τή ζωή, ἀφήνοντας μόνο τό παράδειγμα πρός ἀποφυγήν στίς ἑπόμενες γενιές.

Ἑνώνουμε τήν ἰσχνή φωνή μας μέ τίς τοπικές Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες καί τούς Προκαθημένους, πού συμπαραστέκονται στήν κανονική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας, εὐχόμενοι τό ἴδιο νά πράξει καί ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, ἱκανοποιῶντας τόν πιστό λαό της, πού δέν ἀποδέχτηκε ποτέ τήν ἀναγνώριση τῆς σχισματικῆς οὐκρανικῆς ὀντότητας μέ ἐπί κεφαλῆς τον μή κανονικῶς χειροτονημένο Ἐπιφάνιο Ντουμένκο. Ἡ ὀντότητα αὐτή, κινούμενη στό χῶρο τοῦ ἐθνικισμοῦ πρωταγωνιστεῖ στό διωγμό κατά τῶν Ὀρθοδόξων καί αὐτό δείχνει τήν ποιότητα καί τήν «ὀρθοδοξία» αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

 

[1] Ἰωάν. 10, 1

orthros.eu

 

Συνοδική στήριξη της Σερβικής Εκκλησίας προς τον Μητροπολίτη Ονούφριο μετά την ψήφιση του νόμου στην Ουκρανία

 

Την ανεπιφύλακτη υποστήριξή της προς τον Μητροπολίτη κ. Ονούρφιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας που υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας εκφράζει η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία. 

Λίγα 24ωρα μετά την ψήφιση του νόμου που ψήφισε το Ουκρανικό κοινοβούλιο που απαγορεύει την Ορθόδοξη Εκκλησία που συνδέεται με την Ρωσική Εκκλησία η Σερβική Εκκλησία δια το Προκαθημένου της απέστειλε επιστολή υποστήριξης στον Μητροπολίτη Ονούφριο.

Ο Πατριάρχης κ.κ. Πορφύριος στη Συνοδική επιστολή τονίζει ότι έχει όχι μόνο υποχρέωση, αλλά και έντονη προσωπική ανάγκη να βοηθήσει τον αδελφό και συλλειτουργό Μητροπολίτη κ. Ονούφριο ενημερώνοντάς τον ότι στην τοπική Εκκλησία του Αγίου Σάββα έγινε δεκτή “με βαθιά αγανάκτηση η είδηση ​​ότι το κοινοβούλιο στο Κίεβο ενέκρινε νόμο που προβλέπει απαγόρευση του έργου της αυτόνομης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας”.

Η επιστολή στήριξης από το Πατριαρχείο Σερβίας δημοσιεύθηκε λίγες ώρες μετά την επίσημη θέση την οποία έλαβε η Ρωσική Εκκλησία για την ψήφιση του νόμου από το κοινοβούλιο της Ουκρανίας στην οποία μάλιστα επιτέθηκε στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο επιρρίπτοντας ευθύνες ότι φέρει προσωπική ευθύνη για τα όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία.

“Εφόσον πριν από λίγο καιρό, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία είχε απαγορευτεί και διωχτεί, στην περίπτωσή σας αισθανόμαστε την αλήθεια των ιερών λόγων του Αποστόλου Παύλου ότι αν ένα μέλος υποφέρει, όλα τα μέλη υποφέρουν μαζί του και αν εορτάζεται ένα μέλος, όλα τα μέλη χαίρονται μαζί του (Α’ Κορ. 12, 26)” , προσθέτει ο Πατριάρχης κ.κ. Πορφύριος και υπογραμμίζει ότι “το έργο και η αποστολή της Εκκλησίας παρεμποδίζεται με ένα απροκάλυπτο ολοκληρωτικό, εγκληματικό καθεστώς μαριονέτας φασιστικής δημιουργίας, ενώ , για να γίνει ακόμη μεγαλύτερη η τραγωδία, σήμερα η αδελφή Εκκλησία στην Ουκρανία διώκεται από μια δηλωτικά δημοκρατική κυβέρνηση που αποτελείται από συμπατριώτες της, γεγονός που κάνει την κατάσταση δύσκολη και ασύγκριτα πιο παράλογη”.

“Με αγωνία στις καρδιές μας, αγαπητέ εν Χριστώ αδελφέ, νιώθουμε ότι, στο παράδειγμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, εισάγεται ένας νέος ολοκληρωτισμός, στον οποίο ακόμη και το ρητό του Αγίου Ισαποστόλου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που είναι μια από τις βασικές γενικά αποδεκτές κοινωνικές αρχές με τις οποίες ζούμε, δεν ισχύει, που λέει: Ο καθένας ας πιστεύει όπως θέλει η καρδιά του” , συνέχισε ο Πατριάρχης Πορφύριος και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι σαφές ότι “η υποβάθμιση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε απαγορευμένη οργάνωση επιπροσθέτως νομιμοποιεί την ήδη μόνιμη δίωξη, σύλληψη και παρενόχληση της ιεραρχίας και του πιστού λαού της, επιτρέπει την περαιτέρω κατάσχεση της περιουσίας της ή, ακριβέστερα, επαναλαμβάνει τον Γολγοθά, και το σενάριο που τη σταυρώνει επίσης σε έναν νέο σταυρό οδύνης και η ουκρανική κοινωνία ως ολόκληρη επιστρέφει στην εποχή των ρωμαϊκών διωγμών της Εκκλησίας του Χριστού”.

“Οι προσευχές μας, οι ελπίδες μας, οι σκέψεις μας, αλλά και οι ειλικρινείς ευχές μας οι υπεύθυνοι να απομακρυνθούν από αυτή την θέση και να κυριαρχήσει η αλήθεια της δικαιοσύνης, καθώς και να επικρατήσει ξανά στην πατρίδα σας η ειρήνη, η αδελφική αγάπη και η αρμονία. Ενώπιον του Κυρίου εκφράζουμε την αμέριστη στήριξη του σερβικού λαού προς εσάς, για του οποίου την ανεπιφύλακτη υποστήριξη και βοήθεια δεν πρέπει να αμφιβάλλετε ποτέ. Με την ελπίδα για την πιο ευνοϊκή και δίκαιη λύση στην οδυνηρή κατάσταση και με μια προσευχή στον μεγαλύτερο πάσχοντα σε όλους τους κόσμους, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, να δώσει σε εσάς και στην πληρότητα της αγαπημένης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας τη δύναμη, την πίστη, την αγάπη και υπομονή να κουβαλάς τον σταυρό σου μέχρι το ξημέρωμα της Ανάστασης, σου στέλνουμε Αδελφικούς χαιρετισμούς και την αγάπη της καρδιάς μας”, καταλήγει η επιστολή την οποία υπογράφει ο Πατριάρχης Σερβίας ως πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου Σερβίας.

Υπενθυμίζεται ότι πριν λίγες ημέρες τόσο ο Πατριάρχης Σερβίας κ.κ. Πορφύριος όσο και ο Μητροπολίτης Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας κ. Ιωαννίκιος είχαν ευχηθεί στον Μητροπολίτη κ. Ονούφριο με αφορμή την επέτειο 10 χρόνων από την ενθρόνισή του.

 

ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΝΕΑ ΟΥΝΙΑ - ΨΕΥΔΟΕΝΩΣΗ

 

Η ΠΑΝΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΟΥ 1593μ.Χ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΔΙΑ ΤΟ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟ

 

 

Ἡ Πανορθόδοξος Σύνοδος τοῦ 1593 μ.Χ. ὑποδεικνύει τὴν συναίνεσιν διὰ τὸ Αὐτοκέφαλον

Τοῦ Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

 

Πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ στὴν προσπάθειά τους νὰ δικαιολογήσουν μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, πρόβαλαν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι μετὰ τὸ Αὐτοκέφαλο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, τὸ ὁποῖο ἐπικυρώθηκε κατὰ τὴν Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο, δὲν τέθηκε ξανὰ θέμα συναίνεσης. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἀληθεύει.

Ἀπὸ τὰ κείμενα , τῆς Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς στὸ Σαμπεζὺ γιὰ τὸ ζήτημα τοῦ Αὐτοκεφάλου, δυστυχῶς δὲν πείθονται.

Οὔτε καὶ αὐτὸ ποὺ ἐπισημαίνεται στὴ μελέτη τοῦ κ. Φειδᾶ. ποὺ τιτλοφορεῖται : «Τό αὐτοκέφαλον καὶ τό αὐτόνομον  ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ» ὅπου ἀναφέρει, ὅτι «κανονικῶς ἁρμόδιον διὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ ‘’αὐτοκεφάλου’’ ὄργανον εἶναι ἡ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ κατ’ ἀκολουθίαν διὰ τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἡ Πανορθόδοξος Σύνοδος...», καθὼς καὶ τό ‘’ὁμόθυμος σύνοδος ἢ ὁμόθυμος συμφωνία πάντων τῶν πατριαρχικῶν θρόνων ἀποτελοῦν τὸ κανονικὸν ὄργανον ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου ἢ τοῦ αὐτονόμου ἐκκλησίας τινός, πᾶσα δὲ ἄλλη διαδικασία εἶναι ἀντικανονικὴ καὶ ὄχι μόνο δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ἑνότητα, ἀλλὰ τοὐναντίον διὰ τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπη ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας’’, τὸ δέχονται.

Ἐπιμένουν σὲ προνόμιο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ποὺ θέλει τὴν ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ἀσχέτως τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως . Διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπη ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας’’, ὅπως χαρακτηριστικὰ σημειώνει ὁ ἐν λόγῳ καθηγητής.

Ἂς προσέξομε τί καταγράφει στὸ σύγγραμμά του ποὺ τιτλοφορεῖται :  «Τὸ Αὐτοκέφαλον τῆς Ἐκκλησίας Κύπρου» (Λευκωσία 1977), ὁ μ. Ἀνδρέας Μιτσίδης (Δ.Φ.), ὁ ὁποῖος διετέλεσε Ἐπιθεωρητὴς Μέσης Ἐκπαίδευσης τοῦ Ὑπ. Παιδείας Κύπρου.

Τὸ 1593 συνῆλθεν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πανορθόδοξος Σύνοδος, τῆς ὁποίας μετέσχον ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἰερεμίας Β΄ ὁ Τρανὸς (1536-1595), ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Μελέτιος Α΄ ὁ Πηγὰς (1590-1601), ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄ (1593-1601), ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Σοφρώνιος Δ΄ (1579-1608) καὶ πολλοὶ Μητροπολῖται.

Ἡ Σύνοδος αὕτη ἀπεφάσισεν, ὅπως «τὸν θρόνον τῆς εὐσεβεστάτης πόλεως Μοσχόβου εἶναι τε καὶ λέγεσθαι Πατριαρχεῖον διὰ τὸ βασιλείας ἀξιωθῆναι παρὰ Θεοῦ τὴν χώραν ταύτην, πᾶσαν τε Ρωσίαν καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη ὑποτάττεσθαι τῷ πατριαρχικῷ θρόνῳ Μοσχόβου καὶ πάσης Ρωσίας, καὶ τῶν ὑπερβορείων μερῶν...) (Ἀρχιμανδρίτου Καλλινίκου Δελικάνη, Τὰ ἐν τοῖς Κώδιξι τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἀρχειοφυλακείου σωζόμενα ἐπίσημα ἐκκλησιαστικὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ σχέσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου πρὸς τὰς Ἐκκλησίας Ἀλεξανδρείας Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων καὶ Κύπρου (1574-1863) (Κωνσταντινούπολις 1904).

Αὐτὸ ποὺ δίνει περισσότερο φῶς στὸ ζήτημα τοῦτο, εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴ μελέτη του μ. Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ Πάσης Ἑλλάδος Χριστοδούλου ποὺ τιτλοφορεῖται : «Μελέτιος ὁ Πηγάς – Κεφάλαιον Γ΄ : Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρειας» , εἰδικότερα σὲ αὐτὸ ποὺ ἀναφέρεται στὸ Ρωσικὸ θέμα καὶ τὴ Σύνοδο τοῦ 1593.

Στὴ μελέτη του αὐτὴ ποὺ μεταξὺ ἄλλων σημειώνει τὰ ἑξῆς : «Κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Ἰερεμίας Β΄ τὴν κανονικὴν τάξιν παριδών, ἀνεκήρυξεν αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας. Πληροφορηθεὶς τοῦτο ὁ Μελέτιος ἀπηύθηνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν δριμέως ψέγων αὐτὸν διά την τολμηθεῖσαν παραβίασιν τῆς Κανονικῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τάξεως. ‘’Οἴδα’’, ἔγραφε, ‘’ἐπὶ τῇ ἀναγωγῇ εἰς Πατριαρχεῖον της Μοσκόβου Μητροπόλεως, οὐ γὰρ σὲ διαλανθάνει , οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου (εἰ μὴ τὴ Παλαιὰ Ρώμη ἐπανακολουθεὶν ἔγνωκεν ἡ Νέα) ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς (τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή). Τοῦτον γὰρ τρόπον καὶ τὰ μέχρι σήμερον Πατριαρχεῖα κατέστη, διὰ τοῦτο ἔδει σου τὴν ἱερὰν ψυχὴν καὶ τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν συμπαραλαβεὶν τὴν ψῆφον. Δεῖ γὰρ πάντας εἰδέναι (ὡς κατὰ τὴν Γ΄ Σύνοδον οἱ Πατέρες διορίζονται) τὸ πραττόμενον ὅτι περὶ κοινοῦ τινὸς πράγματος ἐστὶν ἡ σκέψις· φανερὸν δὲ ὅτι θρόνος οὐδεὶς Πατριαρχικὸς ἑτέρῳ ὑπόκειται, ἀλλὰ τὴ καθολικὴ συνδέεται Ἐκκλησία’’. Διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐπὶ τῆς Κανονικῆς αὐτοῦ βάσεως τὸ θέμα τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου καὶ τῆς ἀνυψώσεως Μητροπόλεως τινὸς εἰς Πατριαρχικὴν ἀξίαν, γεγονὸς ἐνέχον μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν πορείαν τῆς Ἐκκλησίας».

‘’Δριμέως ψέγων αὐτόν’’, σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Ἡ αἰτία ἦταν ὅτι ‘’ἀνεκήρυξεν ὁ Πατριάρχης Ἰερεμίας αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας’’. ‘’Ἀπηύθηνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν’’, γιατί δὲν τηρήθηκε ἡ Κανονικὴ Τάξη γιὰ τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ Κανονικὴ Τάξη στὸ συνοδικὸ πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας παρέπεμπε. Τὸ τονίζει ἐμφανέστατα στὴν ἐπιστολὴ ὁ Ἅγιος Μελέτιος ὅτι ‘’οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου, ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς’’.

Θὰ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι προηγήθηκε στὶς 26 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1589 χειροτονία τοῦ Μητροπολίτη Μόσχας σὲ Πατριάρχη, ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Ἰερεμία Β΄. Τὴ συναίνεση καὶ τῶν ὑπολοίπων Πατριαρχείων εἶχε ἤδη ὑποδείξει καὶ ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄ στὸν Τσάρο Θεόδωρο τὸ ἔτος 1586. Ἔτσι ὅταν ἔφθασε ὁ Ἅγιος Μελέτιος στὴν Κωνσταντινούπολη, ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄, συγκροτήθηκε Ἐνδημοῦσα Σύνοδος στὸν Ἱερὸ Ναό της Παμμακαρίστου στὶς 12 Φεβρουαρίου 1593.

Ὅπως ἀναφέρει στὴ μελέτη του αὐτὴ , σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, ‘’σκοπὸς τῆς Συνόδου ταύτης ἦτο ἡ ρύθμισις τῆς ρωσικῆς αὐτοκεφαλίας καὶ ἡ ἐπίλυσις σοβαρῶν τινῶν ζητημάτων τάξεως καὶ πειθαρχίας’’. Αὐτοκεφαλία λοιπὸν δὲν εἶναι διμερὲς ζήτημα, ὅπως ἔγινε προσπάθεια νὰ προβληθεῖ ὡς τέτοιο, ἀλλὰ πρόβλημα ποὺ ἀφορᾶ ὅλη τὴν Ἐκκλησία καὶ συνεπῶς ἡ συναίνεση τῶν ὑπολοίπων Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶναι ἀπαραίτητη.

‘’Οὐ γὰρ σὲ διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου’’, ἔγραφε ἐξ ἀφορμῆς τῆς μονομεροῦς ἐκχώρησης Αὐτοκεφάλου,  ὁ Ἅγιος Μελέτιος, ὁ διατελέσας καὶ Τοποτηρητὴς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου κατὰ τὰ ἔτη 1597-1598. Αὐτὸ καταδεικνύει τὴ σημασία τῆς συναίνεσης στὸ μεγάλο αὐτὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι ὅμως λίγοι ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν ‘’ἀφαιρέσει’’ τὴν προϋπόθεση τῆς συναίνεσης τῶν ὑπολοίπων Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.

‘’Ἡ Σύνοδος ἐπικυρώσασα τὸ δωροθὲν εις τὴν ρωσικὴν Ἐκκλησία, αὐτοκέφαλον, καὶ διὰ πράξεως Συνοδικῆς’’ ,  ἐπέλυσε τὸ γεννηθὲν διὰ τῆς αὐθαιρέτου ἐνεργείας τοῦ Πατριάρχου Ἰερεμίου ρωσικὸν ζήτημα καὶ ἀπεκατέστησεν τὴν τρωθεῖσαν κανονικὴν τάξιν’’, σημειώνει ὁ μακαριστός  Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος.

Αὐτὸ μάλιστα ποὺ καταληκτικὰ τονίζει μὲ τό «ἡ σώφρων του Μελετίου φωνή» , ἂς εἶναι στὶς μέρες μας σωτήριο παράδειγμα γιὰ ἀποκατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.

*www.myriobiblos.gr : «Μελέτιος ὁ Πηγάς – Κεφάλαιον Γ΄ : Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρειας».