Σημεία συμβιβασμού και συμπορεύσεως με την παναίρεση στο πάλαι ποτέ μαχητικό Γραφείο αιρέσεων της Ι. Μητροπόλεως Πειραιώς.

 

Σημεία συμβιβασμού και συμπορεύσεως με την παναίρεση στο πάλαι ποτέ μαχητικό Γραφείο αιρέσεων της Ι. Μητροπόλεως Πειραιώς.

 

ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΜΠΟΡΕΥΣΕΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΝΑΙΡΕΣΗ ΣΤΟ ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΜΑΧΗΤΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΤΗΣ Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ.

Εν Θεσσαλονίκη τη 8η Νοεμβρίου 2026

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου

Θεολόγου- συγγραφέως

    Το Γραφείο αιρέσεων και παραθρησκειών της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς δημοσίευσε πρόσφατα μελέτη με τίτλο: «Η Οικουμενική Κίνηση υπό το φως της Ορθοδόξου παραδόσεως. (Προσδοκίες, αδιέξοδα και θεολογικοί προβληματισμοί - Σύντομη αξιολόγηση της ως τώρα πορείας της)».[1] Στη μελέτη αυτή αναφέρεται στην «οικουμενική κίνηση» και επιχειρεί να αξιολογήσει την μέχρι τώρα πορεία της υπό το φως της Ορθοδόξου παραδόσεως. 

Χωρίς αμφιβολία η μελέτη περιέχει κάποιες ορθές θέσεις και διαπιστώσεις που απηχούν την ορθόδοξη πίστη και παράδοση. Περιέχει όμως και αδόκιμες εκφράσεις οι οποίες, επειδή χρησιμοποιούνται και από τους οικουμενιστές, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν σύγχυση, παρανοήσεις και εσφαλμένες εντυπώσεις στο χριστεπώνυμο πλήρωμα, ιδιαίτερα στους απλοϊκότερους που δεν διαθέτουν θεολογικές γνώσεις. Επίσης η διαπραγμάτευση του θέματος των διαχριστιανικών διαλόγων πάσχει σε αρκετά σημεία, διότι παρουσιάζει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, κενά χωρίς να επισημαίνονται ορισμένα κείμενα κοινής αποδοχής με τους ετεροδόξους, απαράδεκτα από ορθοδόξου απόψεως. Η μελέτη πάσχει και από άλλη άποψη, από το γεγονός δηλαδή ότι δεν γίνεται καμία ονομαστική αναφορά στους σημερινούς πρωτεργάτες της παναιρέσεως του οικουμενισμού και κυρίως στο πρόσωπο του σημερινού πρωτοπόρου της του οικουμενικού πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου, λες και η αίρεση μας ήρθε ουρανοκατέβατη, χωρίς να υπάρχουν πρόσωπα που την εκφράζουν.   

    Επειδή με αξίωσε ο Θεός να διακονήσω ως υπεύθυνος στο εν λόγω Γραφείο επί σειρά 12 ετών και πλέον, θεώρησα χρέος μου να καταθέσω ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις μου στο παραπάνω δημοσίευμα, προκειμένου να επιστήσω την προσοχή απέναντι στη νέα νοοτροπία, που φαίνεται ότι άρχισε να επικρατεί στη λειτουργία του Γραφείου που, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν είναι τίποτε άλλο παρά νοοτροπία συμβιβασμού και συμπορεύσεως με την παναίρεση.

    Το πρώτο που πρέπει να σχολιάσω είναι ο αδόκιμος όρος «Οικουμενική Κίνηση», τον οποίο κατά κόρον χρησιμοποιεί το Γραφείο. Είναι αδόκιμος, διότι αυτόν χρησιμοποιούν οι οικουμενιστές, όταν ομιλούν περί οικουμενισμού. Προσπαθούν να συγκαλύψουν την αίρεση πίσω από τον μανδύα ενός κινήματος, για να παραπλανήσουν τους αφελείς. Είναι μεγάλο λάθος εμείς οι ορθόδοξοι να παρασυρόμαστε από αυτούς στην παραπλανητική ορολογία που χρησιμοποιούν, αλλά οφείλουμε να χρησιμοποιούμε τον χαρακτηρισμό που έδωσε σ’ αυτήν ο άγιος Ιουστίνος ο Πόποβιτς: τον χαρακτηρισμό «παναίρεση».

    Παρακάτω γράφει: «Υπό αυτό το πρίσμα, η σύγχρονη Οικουμενική Κίνηση και οι επί δεκαετίες διεξαγόμενοι θεολογικοί διάλογοι με τις ετερόδοξες χριστιανικές ομολογίες οφείλουν να εξετάζονται με νηφαλιότητα, εκκλησιαστική ευθύνη και αυστηρά θεολογικά κριτήρια….». Το ότι οι «διεξαγόμενοι θεολογικοί διάλογοι… οφείλουν να εξετάζονται με νηφαλιότητα…», αυτό το γνωρίζει ο πιστός λαός του Θεού.  Εκείνο που τον ενδιαφέρει στην παρούσα χρονική συγκυρία δεν είναι το πως πρέπει να διεξάγονται οι διάλογοι, αλλά ποια ήταν τα αποτελέσματα των μέχρι σήμερα, (μετά από πολλές δεκαετίες), διεξαχθέντων διαλόγων. Και κυρίως να μάθει σε ποιό τραγικό αδιέξοδο έφθασαν σήμερα οι διάλογοι και ποιά ήταν ήταν τα αίτια της πλήρους χρεοκοπίας των. Επίσης το Γραφείο φαίνεται να αγνοεί το γεγονός ότι εμείς οι  ορθόδοξοι δεν αναζητούμε την αλήθεια μέσω των διαλόγων. Την αλήθεια – Χριστός την έχουμε και την βιώνουμε ως μία πραγματικότητα. Μέσω των διαλόγων επιζητούμε να την προσφέρουμε στους ετεροδόξους. Επίσης πουθενά δεν γίνεται λόγος ότι ο διάλογος οφείλει να αποσκοπεί στην επιστροφή των ετεροδόξων στην ορθοδοξία και όταν αυτό δεν επιτυγχάνεται να τερματίζεται και όχι να παρατείνεται με ατέρμονες συζητήσεις που διαρκούν επί δεκαετίες.

    Πιο κάτω γίνεται λόγος για το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ): «Το 1948 ιδρύθηκε το λεγόμενο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ), στο οποίο συμμετείχαν και συμμετέχουν και πολλές Ορθόδοξες Εκκλησίες…Η συμμετοχή αυτή, καθώς και ο τρόπος διεξαγωγής των θεολογικών διαλόγων, εγείρουν, από ορθόδοξη θεολογική σκοπιά, σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη διαφύλαξη της εκκλησιαστικής αυτοσυνειδησίας και την ακρίβεια της ομολογίας της πίστεως». Η συμμετοχή μας στο ΠΣΕ δεν «εγείρει» απλώς «σοβαρά ερωτήματα….», αλλά αποτελεί κάτι πολύ χειρότερο και τραγικότερο. Αποτελεί «προδοσία της πίστεως», σύμφωνα με την θεοφώτιστη επισήμανση του αγίου Ιουστίνου του Πόποβιτς: «Ήτο άραγε απαραίτητον η Ορθόδοξος Εκκλησία, αυτό το πανάχραντον Θεανθρώπινον σώμα και οργανισμός του Θεανθρώπου Χριστού, να ταπεινωθεί τόσον τερατωδώς, ώστε οι αντιπρόσωποί της θεολόγοι, ακόμη και Ιεράρχαι, να επιζητούν την οργανικήν μετοχήν και συμπερίληψιν εις το ΠΣΕ; Αλλοίμονον, ανήκουστος προδοσία!»[2]. Αφού λοιπόν πρόκειται για προδοσία της πίστεως, τότε γιατί, άραγε, οι ιθύνοντες του Γραφείου και ο Δεσπότης του Πειραιά δεν διαχωρίζουν τη θέση τους από την Εκκλησία της Ελλάδος και δεν αποτειχίζονται; Γιατί δεν ελέγχουν και δεν στηλιτεύουν τον οικ. Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο για όσα πάμπολλα κακόδοξα έχει ξεστομίσει μέχρι τώρα σε συνέδρια του ΠΣΕ;

    Παρακάτω γράφει: «Η άποψη που διατυπώθηκε προς το τότε ‘Πάπα’ Φραγκίσκο το 2014, χρειάζεται διερεύνηση: ‘Η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, … δυστυχώς κατά την επί γης στρατείαν αυτής, λόγω της υπερισχύσεως της ανθρωπίνης αδυναμίας και του πεπερασμένου θελήματος του ανθρωπίνου νοός, διεσπάσθη εν χρόνω. Ούτω διεμορφώθησαν καταστάσεις και ομάδες ποικίλαι εκ των οποίων εκάστη διεκδικεί “αυθεντίαν” και “αλήθειαν”».[3] Δεν πρόκειται περί «απόψεως», αλλά περί φρικτής κακοδοξίας η οποία δεν διατυπώθηκε από κάποιο ανώνυμο πρόσωπο, αλλά από τον αιρεσιάρχη Βαρθολομαίο. Η κακοδοξία αυτή δεν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, διότι έχει διερευνηθεί επαρκώς στην περισπούδαστη μελέτη με τίτλο: «Η νέα Εκκλησιολογία του οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου και επίκαιρα ομολογιακά κείμενα», που συνέταξε η «Σύναξη κληρικών και μοναχών». Εκείνο που χρειάζεται είναι η διακοπή εκκλησιαστικής κοινωνίας με τον αιρεσιάρχη Βαρθομολομαίο και με όσους κοινωνούν μαζί του. Αλλά αυτό έχει κόστος, διότι απαιτεί θυσίες μητροπολιτικών θρόνων και συνεπάγεται διωγμούς, τους οποίους, δυστυχώς, οι σημερινοί μητροπολίτες και οι συνεργάτες των δεν φαίνονται διατεθειμένοι να υπομείνουν.

    Παρακάτω γράφει: «Το Γραφείο μας, έχοντας ως αποστολή την οριοθέτηση της Ορθοδόξου Πίστεως και την μελέτη και κατάδειξη των αιρέσεων και πλανών, παρακολουθεί και μελετά συστηματικά τη δραστηριότητα της Οικουμενικής Κινήσεως και διατυπώνει τα σχετικά συμπεράσματά του. Από την εξέταση των μέχρι σήμερα πεπραγμένων διαπιστώνουμε ότι οι πολυάριθμες συναντήσεις, η διοργάνωση συνεδρίων, οι μακροχρόνιες συζητήσεις και η έκδοση θεολογικών κειμένων δεν συνιστούν, από μόνες τους, τεκμήρια δογματικής συγκλίσεως ούτε αποδεικνύουν την επίτευξη του αρχικού στόχου της Οικουμενικής Κινήσεως. Το ουσιώδες ερώτημα είναι εάν οι διαφορές που χωρίζουν τις χριστιανικές ομολογίες έχουν αντιμετωπιστεί με σαφήνεια, εάν έχουν επιλυθεί οι θεολογικές αντιθέσεις και εάν έχουν διαμορφωθεί οι προϋποθέσεις για την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής κοινωνίας». Το «ουσιώδες ερώτημα» δεν είναι «εάν οι διαφορές που χωρίζουν τις χριστιανικές ομολογίες έχουν αντιμετωπιστεί με σαφήνεια…». Το ότι δεν «έχουν αντιμετωπιστεί με σαφήνεια», αυτό είναι το λιγότερο. Η ουσιώδης διαπίστωση, η οποία αγνοείται, είναι κάτι άλλο, πολύ τραγικότερο. Το γεγονός δηλαδή ότι στους μέχρι σήμερα γενομένους διαλόγους όχι μόνον «τεκμήρια δογματικής συγκλίσεως» δεν υπήρξαν, αλλά αντίθετα διαπιστώθηκε μια προϊούσα φθορά και διάβρωση του ορθοδόξου φρονήματος στις ορθόδοξες αντιπροσωπείες των μικτών διαλόγων. Στο ότι δηλαδή φθάσαμε στο τραγικό φαινόμενο να διατυπώνονται από Ορθοδόξους εκπροσώπους και πατριάρχες αντορθόδοξες και βλάσφημες δηλώσεις και να υπογράφονται κοινά κείμενα με τους αιρετικούς, ξένα προς την παράδοση και την δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας μας. Ο αείμνηστος καθηγητής π. Γεώργιος Μεταλληνός γράφει σχετικά: «Αντί η Ορθοδοξία να επηρεάζει σωτηριολογικά τον μη Ορθόδοξο κόσμο, εφθάσαμε στην αποδοχή στην πράξη της ‘βαπτισματικής Θεολογίας’, της ‘Θεολογίας των αδελφών Εκκλησιών’ (πρβλ. συμφωνίας Balamand 1993), της ‘κοινής διακονίας’ της ‘διευρυμένης Εκκλησίας’ και του ‘πολιτιστικού πλουραλισμού’, όπως ορθότατα έχει επισημανθεί…Ο Οικουμενισμός σ’ όλες τις διαστάσεις και εκδοχές του έχει αποβεί αληθινή βαβυλώνιος αιχμαλωσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και όλων των τοπικών ηγεσιών της Ορθοδόξου Εκκλησίας, με ελάχιστες εξαιρέσεις, που δέχονται όμως αφόρητη πίεση. Η καύχηση και ο αυτοθαυμασμός των οικουμενιστών μας για μία δήθεν νέα εποχή που άνοιξε το Οικουμενικό Πατριαρχείο με τις πατριαρχικές εγκυκλίους των ετών 1902, 1904, και 1920, δεν δικαιώνονται, διότι αυτό που κατορθώθηκε είναι να νομιμοποιήσουμε τις αιρέσεις και τα σχίσματα του Παπισμού και του Προτεσταντισμού’».[4]

    Το Γραφείο ισχυρίζεται επίσης ότι «μελετά συστηματικά τη δραστηριότητα της Οικουμενικής Κινήσεως και διατυπώνει τα σχετικά συμπεράσματά του». Ωστόσο δεν νοείται συστηματική μελέτη χωρίς την κριτική αξιολόγηση ορισμένων κοινών κειμένων των μικτών θεολογικών επιτροπών μεταξύ ορθοδόξων και ετεροδόξων που είναι γεμάτα από παπικές και προτεσταντικές κακοδοξίες, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων και σφοδρή κριτική στον ορθόδοξο θεολογικό κόσμο. Πρόκειται για τα κείμενα του Μπαλαμάντ, της Ραβέννας, του Πόρτο Αλέγκρε, και του Πουσάν, τα οποία έγιναν αποδεκτά χωρίς να απορριφθούν και καταδικασθούν από την ψευδοσύνοδο της Κρήτης. Η απουσία θεολογικής κριτικής στα παραπάνω κείμενα δημιουργεί ένα ουσιαστικό κενό που υποβαθμίζει σημαντικά την αξία της μελέτης.

    Παρακάτω γράφει: «Ιδιαίτερη κριτική έχει ασκηθεί σε ορισμένες διατυπώσεις και διαδικασίες της ‘Αγίας και Μεγάλης Συνόδου’ της Κρήτης, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2016». Στη συνέχεια παραθέτει τα επιχειρήματα των επικριτών και των υποστηρικτών της ψευδοσυνόδου. Είναι πολύ λυπηρό το γεγονός ότι το Γραφείο χρησιμοποιεί τον όρο «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος» τον οποίο χρησιμοποιούν και οι οικουμενιστές, για να χαρακτηρίσει την Κολυμπάρια Σύνοδο και όχι τον όρο ψευδοσύνοδο. Δεν είναι του παρόντος να παραθέσω εδώ ένα πλήθος από αδιάσειστα τεκμήρια που αποδεικνύουν ότι η Κολυμπάρια Σύνοδος υπήρξε ψευδοσύνοδος. Όσοι αναζητούν τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία για να πειστούν, τους παραπέμπω στη μελέτη μου με τίτλο: «Η ‘Σύνοδος’ της Κρήτης».  Το ότι ο συντάκτης τοποθετεί τη φράση «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος» εντός εισαγωγικών δείχνει ότι μάλλον θεωρεί την ψευδοσύνοδο αυτή κάπου μεταξύ ορθοδόξου συνόδου και ψευδοσυνόδου. Την θεωρεί, δηλαδή, ως μία προβληματική σύνοδο με πολλές άστοχες, ασαφείς και προβληματικές διατυπώσεις, που χρήζουν αναθεωρήσεων από μια μελλοντική αληθινά ορθόδοξη Σύνοδο. Ωστόσο η ορθόδοξη Συνοδική μας Παράδοση δεν γνωρίζει ενδιάμεσες, προβληματικές Συνόδους, αλλά μόνο δύο ειδών Συνόδους: τις ορθόδοξες και τις ψευδοσυνόδους. Και τούτο διότι μεταξύ αληθείας και ψεύδους δεν υπάρχει τίποτε ενδιάμεσο. Ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός λέει σχετικά: «Ουδέποτε διά μεσότητος άνθρωπε τα εκκλησιαστικά διωρθώθη. Μέσον αληθείας και ψεύδους ουδέν εστίν. Aλλ’ ώσπερ τον του φωτός έξω γενόμενον, εν τω σκότει είναι ανάγκη, ούτω τον της αληθείας μικρόν παρεκκλίναντα, τω ψεύδει λοιπόν υποκείσθαι φαίημεν αν αληθώς».

    Κλείνοντας, θεωρώ αναγκαίο να τονίσω για μια ακόμη φορά ότι η ψευδοσύνοδος της Κρήτης υπήρξε ένα κατ’ εξοχήν τραγικό και συγκλονιστικό εκκλησιαστικό γεγονός, παγκοσμίων διαστάσεων, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την ζωή της Εκκλησίας. Ένα γεγονός, που προκάλεσε το πλέον οδυνηρό πλήγμα στο σώμα της Εκκλησίας. Υπήρξε το πλέον τραγικό γεγονός στην ιστορία της ελλαδικής Εκκλησίας, διότι η εκκλησιαστική ηγεσία της επίσημα πλέον αποδέχθηκε τις κακόδοξες αποφάσεις της και τις ενσωμάτωσε στην επίσημη διδασκαλία της. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί τον εγκλωβισμό της και την συμπόρευσή της με την παναίρεση, γι’ αυτό και καθιστά την αποτείχιση από όλους εκείνους τους επισκόπους που αποδέχονται την ψευδοσύνοδο, είτε φανερά, είτε σιωπηρά, αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε.

    Το εξόχως αυτό θλιβερό κακό διπλασιάσθηκε όταν η ίδια εκκλησιαστική ηγεσία αποδέχθηκε δύο χρόνια αργότερα, (2018), επίσημα και συνοδικά τους σχισματικούς της Ουκρανίας του Επιφανίου Ντουμένκο, μέσω του ουκρανικού αυτοκεφάλου, γενόμενη και αυτή σχισματική σύμφωνα με τον Β΄ Ιερό Κανόνα της εν Αντιοχεία Συνόδου: «Μη εξείναι δε κοινωνείν τοις ακοινωνήτοις μηδέ εν ετέρα Εκκλησία υποδέχεσθαι τους εν ετέρα Εκκλησία μη συναγομένους. Ει δε φανείη τις των επισκόπων, ή πρεσβυτέρων, ή διακόνων, ή τις του κανόνος τοις ακοινωνήτοις κοινωνών και τούτον ακοινώνητον είναι, ως αν συγχέοντα τον κανόνα της Εκκλησίας». Τώρα πλέον προστίθεται ένας ακόμη λόγος αποτειχίσεως που την καθιστά ακόμη πιο αναγκαία.    

    Η αποτείχιση στην προκειμένη περίπτωση δεν θα πρέπει να στηριχθεί απλώς στον 15^ο Ιερό Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου, διότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα, ή δύο, ή περισσότερους επισκόπους που κηρύσσουν την αίρεση, αλλά με μια ολόκληρη τοπική Εκκλησία που αποδέχεται την αίρεση. Γι’ αυτό και θα πρέπει να έχει ένα πολύ ευρύτερο χαρακτήρα, τον χαρακτήρα της αποτειχίσεως του αγίου Μαξίμου του ομολογητού και του αγίου Μάρκου του Ευγενικού. Ως γνωστόν ο άγιος Μάξιμος αποτειχίσθηκε από τους επισκόπους όλων των Πατριαρχείων της εποχής του που αποδέχθηκαν τον Μονοθελητισμό, έχοντας υπ’ όψη του όχι τον 15^ο Ιερό Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου, (οποίος δεν είχε συνταχθεί ακόμη), αλλά ολόκληρη την προγενέστερη Πατερική Παράδοση. Το ίδιο έπραξε και ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός,  οποίος αποτειχίσθηκε όχι μόνον από τον τότε Πατριάρχη, αλλά και από όλους τους επισκόπους που υπέγραψαν τα πρακτικά της ψευδοσυνόδου Φεράρας – Φλωρεντίας. Το ίδιο οφείλουμε να πράξουμε και εμείς, μιμούμενοι τον άγιο Μάρκο, διότι η ψευδοσύνοδος της Κρήτης δεν είναι τίποτε άλλο παρά επανάληψη της ψευδοσυνόδου Φεράρας – Φλωρεντίας.

    Είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι ο ασφαλέστερος δρόμος για τη σωτηρία, κάτω από τις σημερινές συνθήκες, είναι ο δρόμος της αποτειχίσεως. Είμαι βέβαιος ότι αν ζούσαν σήμερα ο άγιος Παΐσιος, ή ο άγιος Πορφύριος, ή ο άγιος Ιάκωβος, θα είχαν αποτειχισθεί. Όσοι λοιπόν νοιάζονται για τη σωτηρία τους και δεν θέλουν να την χάσουν μέσα από τα χέρια τους, ας λάβουν όσα παραπάνω γράψαμε και ας πράξουν τα δέοντα.

---

[1] https://aktines.blogspot.com/2026/11/blog-post_311.html

[2] Αγ.  Ιουστίνου Πόποβιτς, καθ. Πανεπιστημίου Βελιγραδίου, Θεολογική γνωμοδότηση προς την Ιεραρχία της Εκκλησίας της Σερβίας με τίτλο: Ορθοδοξία και Οικουμενισμός. Μια ορθόδοξος γνωμάτευσις και μαρτυρία.  Η γνωμοδότηση έχει δημοσιευθεί με εισαγωγικό σημείωμα του τότε ιερομονάχου Ειρηναίου Μπούλοβιτς στο περιοδικό «Κοινωνία», 18, (1975), σ. 95- 101, σε μετάφραση από τα σερβικά της Μαρίνας Σκλήρη.

[3] Βλ. «Η νέα Εκκλησιολογία του οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου και επίκαιρα ομολογιακά κείμενα», Εκδ. «Σύναξη ορθοδόξων κληρικών και Μοναχών», Ιανουάριος 2015, σελ. 9

[4] Πρωτ. Γ. Μεταλληνού, Οικουμενικό Πατριαρχείο και Οικουμενισμός, Πρακτικά Διορθοδόξου Επιστημονικού Συνεδρίου: Οικουμενισμός, Γένεση-Προσδοκίες-Διαψεύσεις, Τομ. Α΄, Εκδ. Θεοδρομία, Θεσσαλονίκη 2008,σελ. 248-249.

Άγιος Νεκτάριος : Ο πολύπαθος θαυματουργός επίσκοπος

 

Άγιος Νεκτάριος : Ο πολύπαθος θαυματουργός επίσκοπος

ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ: Ο ΠΟΛΥΠΑΘΟΣ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

      Ουδέποτε έλειψαν από την Εκκλησία μας οι άγιοι και αυτό είναι το μόνιμο θαύμα στη δισχιλιόχρονη ιστορική της πορεία. Οι άγιοι, άνδρες και γυναίκες, είναι τα ορατά σημεία της λυτρωτικής ενέργειας του Αγίου Πνεύματος, το Οποίο αναγεννά τους ανθρώπους και τους καθιστά θεοειδείς υπάρξεις, εικόνες καθαρές του Τριαδικού Θεού.

     Μια τέτοια καθαρή εικόνα του Θεού υπήρξε και ο νεοφανής άγιος Νεκτάριος ο θαυματουργός. Γεννήθηκε το 1846 στη Σηλυβρία της Θράκης από πολυμελή και ευσεβή οικογένεια. Ονομάζονταν Αναστάσιος Κεφαλάς. Εξ αιτίας της φτώχειας, σε ηλικία 13 ετών βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη για εργασία. Εργαζόταν σε συσκευαστήριο καπνού, όπου ο εργοδότης του τον εκμεταλλεύονταν και τον ξυλοκοπούσε. Αυτός υπόμεινε τις προσβολές χωρίς διαμαρτυρίες. Μάλιστα στις συσκευασίες του καπνού φρόντιζε να βάζει χαρτάκια με ρητά από το Ευαγγέλιο. Κάποια μέρα που τον ξυλοκοπούσε ο εργοδότης του τον είδε ένας έμπορος, το λυπήθηκε και τον πήρε στο επιπλοποιείο του. Του άφησε χρόνο ελεύθερο να πηγαίνει στο σχολείο και στην Εκκλησία. Εργάστηκε στον καλό εκείνο εργοδότη επτά χρόνια και τέλειωσε το σχολείο.

      Σε ηλικία είκοσι ετών πήγε στη Χίο να εργαστεί ως δάσκαλος για δέκα χρόνια. Εκεί αποφάσισε να γίνει μοναχός. Στα 1877 χειροτονήθηκε διάκονος και πήρε το όνομα Νεκτάριος. Τον ίδιο χρόνο ήρθε στην Αθήνα για τη συνέχιση των σπουδών του. Κατόπιν βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια να υπηρετήσει κοντά στον Πατριάρχη Σωφρόνιο, ο οποίος εντυπωσιάσθηκε από την προσωπικότητα του νεαρού διακόνου. Τον έστειλε ξανά στην Αθήνα να φοιτήσει στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Νεκτάριος διέπρεψε και πρώτευσε. Το 1885 αναχώρησε ξανά για την Αλεξάνδρεια, όπου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και του ανατέθηκαν καθήκοντα πατριαρχικού γραμματέα και ιεροκήρυκα, ο οποίος αναδείχτηκε δεινός ρήτορας. Το 1889 εκλέχτηκε επίσκοπος Πενταπόλεως Λιβύης.

       Η ραγδαία άνοδος και η μεγάλη ποιμαντική και κοινωνική δράση του Νεκταρίου θορύβησε τους άλλους επισκόπους, οι οποίοι τον θεώρησαν απειλή για τις φιλοδοξίες τους να διαδεχτούν τον υπέργηρο Σωφρόνιο στο θρόνο του. Διέδωσαν φρικτές συκοφαντίες εναντίον, φροντίζοντας να φτάσουν ως τον Πατριάρχη. Παύτηκε από τα καθήκοντά του χωρίς απολογία. Συγχωρώντας τους συκοφάντες του, αναχώρησε για την Αθήνα. Αλλά και εκεί δε βρήκε ηρεμία, διότι φρόντισαν να φτάσουν ως εκεί οι συκοφαντίες τους, ώστε να μη γίνεται πουθενά δεκτός για εργασία. Του παρακρατούσαν επίσης και τους μισθούς του και ως εκ τούτου βίωνε έσχατη πενία!  Δε μπορούσε να πληρώνει το ενοίκιο ενός μικρού δωματίου και δεν είχε χρήματα να τραφεί! Ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών, παρά τη συμπάθεια προς αυτόν, αδυνατούσε να τον βοηθήσει, λόγω των πιέσεων που δέχονταν από τους συκοφάντες του.

      Ύστερα από καιρό κατόρθωσε να διοριστεί ιεροκήρυκας στη Χαλκίδα, αλλά οι άσπονδοι εχθροί του, έστελναν ανθρώπους να τον αποδοκιμάζουν κάτω από τον άμβωνα!

      Το 1891, δύο χρόνια μετά, η μία μετά οι συκοφαντίες εναντίον του κατέρρευσαν, αποκαλύφτηκαν οι ραδιούργοι συκοφάντες του και απαλλάχτηκε από όλες τις κατηγορίες. Ο επίσκοπος Χαλκίδος και ο λαός της περιοχής πληροφορήθηκαν με ανακούφιση την είδηση και άρχισαν να αποθεώνουν τον ιεροκήρυκά τους. Κήρυττε πια ελεύθερος από τα στίγματα του παρελθόντος. Η φήμη του ξεπέρασε την Εύβοια και έφτασε στην Αθήνα.

        Το 1894 διορίστηκε διευθυντής της Ριζαρίου Εκκλησιαστικής Σχολής στην Αθήνα. Το έργο του στην ονομαστή σχολή υπήρξε μεγάλο και πρωτοπόρο. Κυρίως

επικεντρώθηκε στον ορθόδοξο τρόπο σκέψης, διότι είναι η εποχή που η δυτική θεολογία διεισδύει επικίνδυνα στον ελληνικό χώρο. Επιδεικνύει απίστευτα δείγματα λαμπρού παραδείγματος στους σπουδαστές και στους εργαζομένους. Εργαζόταν, δίδασκε, μελετούσε, έγραφε και προσευχόταν ώρες ατέλειωτες. Οι σπουδαστές και οι εργαζόμενοι τον υπεραγαπούσαν. Η δράση του εκτείνονταν και εκτός της σχολής. Χιλιάδες άνθρωποι ευεργετούνταν ποικιλότροπα από αυτόν. Υπηρέτησε στη σχολή 14 έτη, ως το 1908, όπου και παραιτήθηκε για λόγους υγείας.

        Αποσύρθηκε στην Αίγινα, σε ένα εγκαταλειμμένο μοναστήρι στη θέση Ξάντο, με τέσσερις γυναίκες – πνευματικά του παιδιά από την Αθήνα. Εκεί με άσκηση, προσευχή και νηστεία ικανοποιεί την παλιά του επιθυμία να ζήσει ως μοναχός. Ταυτόχρονα αρχίζουν τα σημάδια της αγιότητάς του. Θεράπευσε έναν ντόπιο δαιμονισμένο και με τις δεήσεις του έβρεξε, ύστερα από τρία χρόνια ανομβρίας στο νησί. Η φήμη του μεγάλωνε, πλήθη από όλη την Ελλάδα έτρεχαν στην Αίγινα. Με την προσωπική του εργασία μεγάλωσε τους χώρους της Μονής και παράλληλα φρόντισε για τη νομική αναγνώρισή της. Όμως ο τότε μητροπολίτης Αθηνών Θεόκλητος αρνούνταν να την αναγνωρίσει και δεν αναγνωρίστηκε όσο ζούσε ο Νεκτάριος. Αλλά έρχεται και νέα δοκιμασία για το Νεκτάριο. Μητέρα μιας από τις μοναχές τον κατηγόρησε για ανηθικότητα. Ευτυχώς κατάρρευσε και αυτή η συκοφαντία.

        Η υγεία του όμως επιδεινώνονταν συνεχώς. Οι περιπέτειες της πολυκύμαντης ζωής του του επιφύλασσαν ένα επίπονο τέλος της ζωής του. Το 1920 εισήχθη στο Αρεταίειο νοσοκομείο Αθηνών όπου διαγνώστηκε καρκίνος του προστάτη. Κοιμήθηκε, λίγες ημέρες μετά, στις 8 Νοεμβρίου.

       Η αγιότητά του δεν άργησε να φανεί. Το τίμιο σκήνωμά του έμεινε άφθορο για 30 χρόνια, παρά τις 3 εκταφές του. Άπειρα θαύματα άρχισαν να επιτελούνται και συνεχίζουν ως τα σήμερα στο όνομά του.

        Ο πολύπαθος άγιος Νεκτάριος, διακρίνεται και ως ένας από τους μεγαλύτερους εκκλησιαστικούς συγγραφείς των νεωτέρων χρόνων. Τα έργα του αποπνέουν άρωμα Ορθοδοξίας και αγιότητας, τα οποία συνέγραφε παράλληλα με τις άδικες θλίψεις που αντιμετώπιζε!  Το μελάνι που είναι γραμμένα είναι ανακατεμένο με τα δάκρυα του άδικου πάθους ολόκληρης της ζωής του! 

Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ, Κυριακή Ζ΄ Λουκά

 

Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ, Κυριακή Ζ΄ Λουκά

Τό Μήνυμα τῆς Κυριακῆς ἀπό τό Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κυθήρων & Ἀντικυθήρων κ .ΣΕΡΑΦΕΙΜ -ΚΥΡΙΑΚH Ζ' ΛΟΥΚΑ (08-11-2026)

Περί Αγγέλων (Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού)

 

Περί Αγγέλων (Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ

        ΕΚΔΟΣΙΣ ΑΚΡΙΒΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΙΣΤΕΩΣ:

«ΠΕΡΙ ΑΓΓΕΛΩΝ»

     Ο Θεός είναι ο πλάστης και Δημιουργός των αγγέλων, ο Οποίος τους έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη και τους έπλασε κατ’ εικόνα Του ως ασώματη φύση, που μπορεί να παρομοιαστεί με κάποιο είδος πνεύματος και άυλης φωτιάς, όπως λέει ο θεόπνευστος Δαβίδ: «Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα (:Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, έπλασες τους αγγέλους Σου ταχείς και αιθέριους σαν τους ανέμους και τους λειτουργούς Σου, που Σε υπηρετούν, δραστήριους και λαμπερούς σαν την πύρινη φλόγα)» [Ψαλμ. 103,4· πρβ. Εβρ. 1,7]· χρησιμοποίησε (ο Ψαλμωδός) τις εικόνες του πνεύματος και της φλόγας για να περιγράψει την αγγελική φύση, περιγράφοντας την ευκινησία, τη φλογερότητα, τη θέρμη, την εξαιρετική διεισδυτικότητα και την ταχύτητά τους ως προς τον πόθο για τον Θεό και τη διακονία Του, δηλαδή την ένταση με την οποία στρέφονται προς τον Θεό και εκπληρώνουν το θέλημά Του, καθώς και την ανοδική τους τάση, τον πνευματικό τους προσανατολισμό προς τα άνω, και την απαλλαγή τους από κάθε υλική έννοια.

     Ο άγγελος, λοιπόν, είναι μια ουσία νοερή, αεικίνητη, αυτεξούσια, που διαθέτει ελευθερία βούλησης, ασώματη, που υπηρετεί τον Θεό και έχει λάβει την αθανασία στη φύση της κατά χάρη, ως δωρεά του Θεού και όχι ως ιδιότητα που κατέχει ανεξάρτητα από Αυτόν. Την ιδιαίτερη μορφή και τον ακριβή ορισμό αυτής της ουσίας γνωρίζει μόνο ο Κτίστης. Ο άγγελος, όμως, ονομάζεται ασώματος και άυλος μόνο σε σχέση με εμάς, δηλαδή σε σύγκριση με την ανθρώπινη, σωματική φύση· διότι καθετί που συγκρίνεται με τον Θεό, τον μόνο ασύγκριτο, διαπιστώνεται ότι είναι παχύ και υλικό, όχι κατ' ανάγκην με την κυριολεκτική έννοια της υλικότητας, αλλά σε σχέση με την απόλυτη αϋλία του Θεού· διότι μόνο το θείο είναι πραγματικά άυλο και ασώματο.

      Ο άγγελος, λοιπόν, είναι φύση λογική, νοερή και αυτεξούσια, που διαθέτει ικανότητα νόησης και ελευθερία επιλογής, μεταβλητή ως προς τη βούλησή της, δηλαδή ικανή να μεταβάλλεται με τη δική της θέληση, χωρίς η μεταβολή αυτή να της επιβάλλεται αναγκαστικά· διότι καθετί κτιστό είναι και μεταβλητό, εφόσον ως δημιούργημα δεν κατέχει από μόνο του το απόλυτο αμετάβλητο, ενώ μόνο το άκτιστο, δηλαδή ο Θεός, είναι αμετάβλητο, άτρεπτο.

     Ο άγγελος δεν επιδέχεται μετάνοια, επειδή είναι και ασώματος, καθώς η αγγελική φύση δεν έχει τη σωματική αδυναμία που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος, εξαιτίας της αδυναμίας του σώματός του, έλαβε τη δυνατότητα της μετάνοιας, η οποία του επιτρέπει να επανέλθει από την πτώση του. Ο άγγελος είναι αθάνατος όχι εκ φύσεως, αλλά κατά χάρη, δηλαδή η αθανασία του αποτελεί δωρεά του Θεού και όχι ιδιότητα που κατέχει ανεξάρτητα από Αυτόν· διότι καθετί που έχει αρχή, έχει από τη φύση του και τέλος, εφόσον δεν είναι άναρχο και αυθύπαρκτο όπως ο Θεός. Μόνο ο Θεός υπάρχει πάντοτε, ή μάλλον βρίσκεται ακόμη και πέρα από το «πάντοτε», επειδή η ύπαρξή Του δεν περιορίζεται ούτε από την έννοια της ατελεύτητης χρονικής διάρκειας· διότι ο Δημιουργός των χρόνων δεν υπόκειται στον χρόνο, αλλά βρίσκεται πέρα από αυτόν, αφού ο Ίδιος είναι η πηγή της ύπαρξής του.

   Οι άγγελοι είναι δεύτερα νοερά φώτα, που δεν αποτελούν αυτοτελείς πηγές φωτισμού, αλλά δέχονται τον φωτισμό τους από το πρώτο και άναρχο Φως, τον Θεό. Δεν έχουν ανάγκη γλώσσας και ακοής, δηλαδή των σωματικών μέσων της ανθρώπινης επικοινωνίας, αλλά μεταδίδουν μεταξύ τους, χωρίς προφορικό λόγο, τις σκέψεις και τα θελήματά τους, επικοινωνώντας νοερά.

    Δια του Λόγου, του Υιού του Θεού, δημιουργήθηκαν, λοιπόν, όλοι οι άγγελοι [Ιω. 1,3 : «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν (:Όλα τα δημιουργήματα δημιουργήθηκαν δι’ Αυτού, σε συνεργασία με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα˙ και χωρίς Αυτόν δεν έγινε το παραμικρό απ’ όλα όσα έχουν γίνει)» και Κολ. 1,16 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται (:Γεννήθηκε πριν να δημιουργηθεί ο κόσμος· διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν)»] και τελειώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα μέσω του αγιασμού, ο οποίος τους οδηγεί στην πνευματική τελείωση, μετέχοντας στον φωτισμό και στη χάρη του Θεού ανάλογα με την αξία και την τάξη τους, δηλαδή σύμφωνα με την ιδιαίτερη αξία και τη θέση τους στην αγγελική ιεραρχία.

    Οι άγγελοι είναι περιγραπτοί, δηλαδή η παρουσία τους υπόκειται σε τοπικό προσδιορισμό και δεν είναι πανταχού παρόντες· διότι όταν βρίσκονται στον ουρανό, δεν βρίσκονται στη γη, και όταν αποστέλλονται στη γη από τον Θεό, δεν εξακολουθούν να παραμένουν στον ουρανό, αφού δεν μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα και στους δύο τόπους.

    Δεν περιορίζονται, όμως, από τείχη, πόρτες, κλειδαριές και σφραγίσματα, δηλαδή από εμπόδια που περιορίζουν τα υλικά σώματα, διότι είναι αόριστοι, χωρίς καθορισμένο σωματικό περίγραμμα και όχι απεριόριστοι ως προς την παρουσία τους. Τους αποκαλώ, όμως, «αορίστους», δηλαδή χωρίς καθορισμένη σωματική μορφή, διότι δεν εμφανίζονται όπως πραγματικά είναι στους άξιους ανθρώπους, στους οποίους ο Θεός θα θελήσει να φανερωθούν, αλλά με μετασχηματισμό, λαμβάνοντας μορφή κατάλληλη για την ανθρώπινη όραση, σύμφωνα με τη δυνατότητα εκείνων που τους βλέπουν. Διότι μόνο το άκτιστο, δηλαδή ο Θεός, είναι από τη φύση Του και με την κυριολεκτική σημασία απεριόριστο, χωρίς να υπόκειται σε οποιονδήποτε περιορισμό που χαρακτηρίζει τα δημιουργήματα, αφού κάθε κτίσμα οριοθετείται από τον Θεό που το δημιούργησε, καθώς η ύπαρξη και οι δυνατότητές του δεν είναι ανεξάρτητες από τον Δημιουργό του.

     Οι άγγελοι λαμβάνουν τον αγιασμό από το Άγιο Πνεύμα και όχι από την ίδια τους την ουσία, καθώς ο αγιασμός αποτελεί θεία δωρεά και όχι φυσική ιδιότητα ανεξάρτητη από τον Θεό. Προφητεύουν μέσω της θείας χάρης, χωρίς να κατέχουν από μόνοι τους απεριόριστη γνώση του μέλλοντος, και δεν έχουν ανάγκη γάμου, επειδή ακριβώς δεν είναι θνητοί, οπότε δεν χρειάζονται τη διαδοχή των γενεών για τη συνέχιση της ύπαρξής τους.

    Οι άγγελοι, επειδή είναι νοερές υπάρξεις, βρίσκονται σε νοητούς τόπους, χωρίς να περιορίζονται με σωματικό τρόπο, όπως συμβαίνει με τα υλικά σώματα· διότι από τη φύση τους δεν έχουν σωματικό σχήμα ούτε τρεις διαστάσεις, δηλαδή μήκος, πλάτος και βάθος, αλλά η περιγραπτότητά τους συνίσταται στο ότι είναι νοερά παρόντες και ενεργούν όπου διαταχθούν από τον Θεό, χωρίς να μπορούν να βρίσκονται και να ενεργούν ταυτόχρονα εδώ και αλλού, καθώς δεν διαθέτουν την πανταχού παρουσία που αποτελεί ιδιότητα του Θεού.

      Εάν οι άγγελοι είναι ίσοι ως προς την ουσία τους ή διαφέρουν μεταξύ τους ως προς αυτήν, δεν το γνωρίζουμε.Οι άγγελοι, όμως, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τον φωτισμό που δέχονται από τον Θεό και ως προς τη θέση τους στην αγγελική ιεραρχία. Είτε η θέση τους καθορίζεται ανάλογα με τον βαθμό του φωτισμού τους, είτε μετέχουν στον θείο φωτισμό ανάλογα με τη θέση τους, φωτίζουν ο ένας τον άλλον λόγω της υπεροχής της τάξης ή της φύσης τους, χωρίς να διευκρινίζεται οριστικά ποια από τις δύο σχέσεις προηγείται. Είναι, όμως, φανερό ότι οι ανώτεροι άγγελοι, εκείνοι δηλαδή που κατέχουν υψηλότερη θέση στην αγγελική ιεραρχία, μεταδίδουν στους κατώτερους τόσο τον φωτισμό που λαμβάνουν από τον Θεό, όσο και τη γνώση, καθιστώντας τους μετόχους αυτών των θείων δωρεών[[Η διάκριση αγγελικών βαθμίδων και η μετάδοση του φωτισμού και της γνώσης παρουσιάζουν ισχυρή συνάφεια κυρίως με την εκκλησιαστική παράδοση περί ουράνιας ιεραρχίας, ιδιαίτερα με το έργο «Περὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας» του Διονυσίου Αρεοπαγίτου]].

    Οι άγγελοι είναι ισχυροί και έτοιμοι να εκπληρώσουν το θέλημα του Θεού [Ψαλμ. 102,20–21 : «Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, δυνατοὶ ἰσχύϊ ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς τῶν λόγων αὐτοῦ. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, λειτουργοὶ αὐτοῦ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ (:Ευλογείτε και δοξολογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί Του, οι δυνατοί και κραταιοί, που εκτελείτε κάθε λόγο του προστάγματός Του και ακούτε πρόθυμα τη φωνή Του και τα παραγγέλματά Του. Ευλογείτε τον Κύριο όλες οι στρατιές των ουράνιων δυνάμεών Του, οι λειτουργοί και οι διάκονοί Του, όλοι όσοι κάνετε το θέλημά Του)»] και, χάρη στην ταχύτητα της φύσης τους, βρίσκονται αμέσως σε οποιονδήποτε τόπο προστάξει η θεία νεύση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι βρίσκονται παντού ταυτόχρονα.

     Φυλάσσουν τις περιοχές της γης και έχουν την εποπτεία εθνών και τόπων, όπως τους έχει αναθέσει ο Δημιουργός, ασκώντας την αποστολή που Εκείνος τους όρισε, ενώ φροντίζουν για τις ανθρώπινες υποθέσεις και μας βοηθούν [Εβρ. 1,14 : «Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; (:Δεν είναι όλοι οι άγγελοι υπηρετικά πνεύματα, που ενεργούν όχι από δική τους πρωτοβουλία, αλλά αποστέλλονται από τον Θεό για να υπηρετούν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή;)»]. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είναι βέβαιο ότι οι άγγελοι, σύμφωνα με το θείο θέλημα και την προσταγή, είναι ανώτεροι από εμάς ως προς την ιδιαίτερη φύση και τις δυνατότητές τους και βρίσκονται πάντοτε κοντά στον Θεό, διατηρώντας αδιάκοπη σχέση μαζί Του.

    Οι άγγελοι ήταν δύσκολο να στραφούν προς το κακό, χωρίς, όμως, να είναι εντελώς αμετακίνητοι, αφού ως κτιστές και αυτεξούσιες υπάρξεις είχαν τη δυνατότητα μεταβολής της βούλησής τους. Τώρα, όμως, είναι πλέον αμετακίνητοι από το αγαθό, όχι από τη φύση τους, αλλά κατά χάρη και χάρη στη διαρκή προσήλωσή τους στον μόνο Αγαθό, δηλαδή στον Θεό. Οι άγγελοι βλέπουν τον Θεό στον βαθμό που τους είναι δυνατό [Ματθ. 18,10 : «Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων· λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν ἐν οὐρανοῖς διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς (:Προσέχετε να μην περιφρονήσετε ούτε έναν απ’ τους μικρούς αυτούς˙ διότι σας λέω ότι οι φύλακές τους άγγελοι είναι  από εκείνους που έχουν πολλή παρρησία στον Θεό· διότι είναι από εκείνους που στον ουρανό αποτελούν το άμεσο περιβάλλον και βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του Πατέρα μου, που είναι στους ουρανούς)»], σύμφωνα με τις δυνατότητες της κτιστής και νοερής φύσης τους, και έχουν αυτήν την θέα ως πνευματική τροφή τους, δηλαδή ως πηγή πνευματικής ζωής και πληρότητας.

     Οι άγγελοι είναι ανώτεροι από εμάς ως ασώματες υπάρξεις και απαλλαγμένοι από κάθε σωματικό πάθος, δηλαδή από τις καταστάσεις και τις επιδράσεις που συνδέονται με την υλική φύση του σώματος. Δεν είναι, ωστόσο, απολύτως απαθείς, επειδή παραμένουν κτιστές υπάρξεις, αφού μόνο το θείο είναι απόλυτα απαθές. Οι άγγελοι μετασχηματίζονται σε όποια μορφή προστάξει ο Δεσπότης Θεός, χωρίς να μεταβάλλεται η ασώματη φύση τους, και έτσι εμφανίζονται στους ανθρώπους, με τρόπο που μπορούν να τους αντιληφθούν, και τους αποκαλύπτουν τα θεία μυστήρια, δηλαδή όσα ο Θεός επιθυμεί να τους φανερώσει.

Οι άγγελοι διαμένουν στον ουρανό και έχουν ένα ενιαίο έργο: να υμνούν τον Θεό με αδιάκοπη δοξολογία και να υπηρετούν το θείο θέλημά Του, εκπληρώνοντας τις αποστολές που τους αναθέτει. Όπως λέει ο αγιότατος, ιερότατος και θεολογικότατος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης [Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου, Περὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας, ΣΤ΄, 2, PG 3, 200C–D. ]: «Πᾶσα ἡ θεολογία, ἤγουν ἡ θεία Γραφή, τὰς οὐρανίους οὐσίας ἐννέα κέκληκε (:Ολόκληρη η θεολογία, δηλαδή η Αγία Γραφή, έχει ονομάσει εννέα τις ουράνιες ουσίες)», εννοώντας τις εννέα διακριτές αγγελικές τάξεις. Αυτές ο θείος ιερουργός τις κατανέμει σε τρεις τριαδικές διατάξεις, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει τρεις τάξεις. «Καὶ πρώτην μὲν εἶναι (:Και πρώτη)», λέει, «τὴν περὶ Θεὸν οὖσαν ἀεὶ καὶ προσεχῶς καὶ ἀμέσως ἡνῶσθαι παραδεδομένην, τὴν τῶν ἑξαπτερύγων Σεραφὶμ καὶ τῶν πολυομμάτων Χερουβὶμ καὶ τῶν ἁγιωτάτων Θρόνων, δευτέραν δὲ τὴν τῶν Κυριοτήτων καὶ τῶν Δυνάμεων καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, τρίτην δὲ καὶ τελευταίαν τὴν τῶν Ἀρχῶν καὶ Ἀρχαγγέλων καὶ Ἀγγέλων (:είναι η τριάδα που βρίσκεται πάντοτε κοντά στον Θεό και για την οποία έχει παραδοθεί ότι είναι στενά και άμεσα ενωμένη μαζί Του, χωρίς τη μεσολάβηση άλλης αγγελικής τάξης. Σε αυτήν ανήκουν τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ [ βλ. Ησ. 6,2 : «Καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνὶ καὶ ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνί, καὶ ταῖς μὲν δυσὶ κατεκάλυπτον τὸ πρόσωπον, ταῖς δὲ δυσὶ κατεκάλυπτον τοὺς πόδας καὶ ταῖς δυσὶν ἐπέταντο (: Γύρω από τον ένδοξο, αυτόν, θρόνο στέκονταν οι αγγελικές δυνάμεις των Σεραφίμ· όλα τους είχαν από έξι φτερά, το κάθε ένα ξεχωριστά είχε έξι φτερά· και με τα δύο φτερά σκέπαζαν τελείως το πρόσωπό τους, με τα άλλα δύο σκέπαζαν τα πόδια τους και με τα άλλα δύο πετούσαν)»], τα πολυόμματα Χερουβείμ [ πρβ. Ιεζ. 10,12 : «Καὶ οἱ νῶτοι αὐτῶν καὶ αἱ χεῖρες αὐτῶν καὶ αἱ πτέρυγες αὐτῶν καὶ οἱ τροχοὶ πλήρεις ὀφθαλμῶν κυκλόθεν τοῖς τέσσαρσι τροχοῖς αὐτῶν (:Τα Χερουβείμ είχαν μάτια και στα νώτα τους και στα χέρια τους και στα φτερά τους. Αλλά και οι τροχοί ολόγυρά τους, και οι τέσσερις τροχοί, ήταν γεμάτοι με μάτια)»] και οι αγιότατοι Θρόνοι. Δεύτερη είναι η τριάδα των Κυριοτήτων, των Δυνάμεων και των Εξουσιών [Κολ. 1,16 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται (:Ο Υιός του Θεού γεννήθηκε πριν να δημιουργηθεί ο κόσμος· διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν)»  και Εφ. 1,21 : «Ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι (:Τον έβαλε να καθίσει πολύ υψηλότερα από τα αγγελικά τάγματα, πιο πάνω από  κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα, και από κάθε όνομα τιμημένο που υπάρχει όχι μόνο στον αιώνα αυτόν, αλλά και στον μέλλοντα)»], ενώ τρίτη και τελευταία είναι η τριάδα των Αρχών, των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων)» [ βλ. Α΄ Θεσ. 4,16 : «Ὃτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον (:Κι αυτό θα συμβεί, διότι ο Ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό, και οι νεκροί που είχαν πεθάνει πιστοί στο Χριστό θα αναστηθούν πρώτοι)»].

     Μερικοί, λοιπόν, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από κάθε άλλη κτίση, ως τα πρώτα δημιουργήματα του Θεού, όπως λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Πρῶτον μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικὰς δυνάμεις καὶ οὐρανίους· καὶ τὸ ἐννόημα ἔργον ἦν, Λόγῳ συμπληρούμενον, καὶ Πνεύματι τελειούμενον (:Πρώτα ο Θεός συλλαμβάνει στον νου Του τις αγγελικές και ουράνιες δυνάμεις και η σκέψη Του γίνεται αμέσως έργο)» [Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Λόγος ΛΗ΄, Εἰς τὰ Θεοφάνια, εἴτουν Γενέθλια τοῦ Σωτῆρος, 9, PG 36, 320D–321A], χωρίς να μεσολαβεί χρονική καθυστέρηση ανάμεσα στη θεία βούληση και στη δημιουργική της πραγματοποίηση.

     Άλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν μετά τη δημιουργία του πρώτου ουρανού [Γεν. 1,1 : «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν (:Στην αρχή του χρόνου και της υλικής δημιουργίας ο παντοδύναμος Τριαδικός Θεός δημιούργησε από το μηδέν το υλικό σύμπαν, τον απέραντο χώρο και την αρχέγονη ύλη, τον ουρανό και τη γη. Δημιούργησε τον ορατό αυτόν κόσμο, τον έθεσε σε κίνηση και καθόρισε νόμους για την εξέλιξή του)»], θεωρώντας επομένως ότι είχε προηγηθεί η δημιουργία του ουρανού και ακολούθησε η δημιουργία των αγγελικών δυνάμεων. Όλοι, όμως, συμφωνούν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από την πλάση του ανθρώπου [Γεν. 1,26 : «Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν, καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν κτηνῶν καὶ πάσης τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς»], ανεξάρτητα από τη διαφορετική τους άποψη για το αν προηγήθηκαν ή ακολούθησαν τη δημιουργία του πρώτου ουρανού.

    Εγώ, όμως, συντάσσομαι και συμφωνώ με τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, υιοθετώντας την άποψή του ότι οι αγγελικές δυνάμεις δημιουργήθηκαν πρώτες. Διότι έπρεπε πρώτα να δημιουργηθεί η νοερή ουσία, δηλαδή ο κόσμος των αγγελικών δυνάμεων, έπειτα η αισθητή, δηλαδή ο υλικός κόσμος, και τότε να δημιουργηθεί ο άνθρωπος από τις δύο, ως ενιαία ύπαρξη που συνδυάζει τη νοερή ψυχή και το αισθητό σώμα [Γεν. 1,27 : «Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς (:Και ο Θεός δημιούργησε και διέπλασε τον άνθρωπο με ψυχή λογική και αθάνατη, με ελεύθερη βούληση, με ικανότητα γνωστική και δημιουργική και εξουσία πάνω σε όλο τον ορατό κόσμο· δημιούργησε εξ αρχής ένα ανδρόγυνο, έναν άνδρα και μία γυναίκα)»].

    Όσοι, όμως, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι είναι δημιουργοί οποιασδήποτε ουσίας, αποδίδοντάς τους δημιουργική δύναμη που ανήκει αποκλειστικά στον Θεό, αυτοί είναι το στόμα του πατέρα τους, του Διαβόλου, δηλαδή εκφραστές της πλάνης του [Ιω. 8,44 : «Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστέ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν. ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ' ἀρχῆς καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἕστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ· ὅταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ (:Εσείς, που καυχιέστε ότι είστε παιδιά του Θεού, έχετε πατέρα τον διάβολο. Απ’ αυτόν κατάγεστε και τον δικό του χαρακτήρα και τα ιδιώματα κληρονομήσατε. Κι όσα αμαρτωλά και φονικά επιθυμεί ο πατέρας σας αυτός, αυτά και σεις θέλετε και είστε αποφασισμένοι να κάνετε. Εκείνος που από την αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου ήταν φονιάς του ανθρώπου˙ και με το ψέμα του παρέσυρε τον άνθρωπο στην αμαρτία και τον θάνατο. Και δεν μπορεί να σταθεί στην αλήθεια, διότι δεν υπάρχει μέσα του κανένας πόθος για την αλήθεια και καμία διάθεση να πει κάποτε την αλήθεια. Όταν λέει το ψέμα, το βγάζει από μέσα του. Λέει ψέματα, διότι είναι ψεύτης και πατέρας του ψεύδους, ο πρώτος επινοητής και ο κύριος υποβολέας του)»]· διότι οι άγγελοι, αφού είναι οι ίδιοι δημιουργήματα, δεν μπορούν να είναι δημιουργοί άλλων ουσιών.

     Δημιουργός των πάντων είναι ο Θεός, που προνοεί γι' αυτά μεριμνώντας για κάθε δημιούργημά Του και τα συγκρατεί διατηρώντας τα στην ύπαρξη [Κολ. 1,16–17 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε (:διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν. Κι Αυτός υπάρχει πριν απ’ όλα, και όλα από Αυτόν συγκρατούνται και διατηρούνται στην ύπαρξη και κυβερνώνται)»]. Αυτός είναι ο μόνος άκτιστος, που υμνείται και δοξάζεται ως Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα, ο ένας Τριαδικός Θεός.

 

      ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

           μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ

·       Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως, «Περὶ ἀγγέλων»,  βιβλίο Β΄, κεφ. Γ’ 3 (17), PG 94, 865–873.

·       BiblIndex – Ioannes Damascenus, Expositio fidei, PG 94.

·       http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html

·       Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

·       Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

·       Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

·       Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.

·       Η Παλαιά Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία, Τόμοι Α΄και Β΄, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ»[συγγραφείς της ερμηνείας: Τρεμπέλας Παναγιώτης, Παπαδημητρίου Ηρακλής, Βασιλειάδης Νικόλαος, Ψαλτάκης Γεώργιος – Απόδοση της ερμηνείας στη Νεοελληνική: Δομουχτσής Μάριος], Αθήνα 2024, έκδοσις τρίτη.

·       Π. Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.

Ο αγγελικός πνευματικός κόσμος του Θεού

 

Ο αγγελικός πνευματικός κόσμος του Θεού

Ο ΑΓΓΕΛΙΚΟΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ.ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου -Καθηγητού

      Η Θεία Δημιουργία διακρίνεται στην άυλη, την αόρατη και πνευματική και στην ορατή υλική. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι άυλες αγγελικές δυνάμεις. Πρόκειται, σύμφωνα με την διδασκαλία της Εκκλησίας μας, για αναρίθμητες πνευματικές οντότητες τις οποίες δημιούργησε ο Θεός πριν την υλική δημιουργία (Ιώβ.38). Η φύση των αγγέλων, όπως αναφέρεται στην Αγία Γραφή, είναι λίγο ανώτερη από τη φύση των ανθρώπων, ως πνευματικά όντα στερούνται διάκρισης γένους (Ματθ.22,30) και είναι κατά χάριν αθάνατοι. Άγγελος σημαίνει απεσταλμένος ή αγγελιοφόρος, διότι οι άγγελοι είναι επιφορτισμένοι να διαμηνύουν στους ανθρώπους τη βουλή και το θέλημα του Θεού.

       Σκοπός της δημιουργίας τους, όπως και όλων των άλλων νοημόνων όντων, είναι να  γίνουν και αυτοί μέτοχοι της θείας μακαριότητας. Ο Θεός της αγάπης θέλησε με τον τρόπο αυτό άγγελοι και άνθρωποι να γίνουν κατά χάριν θεοί. Πλημμυρισμένοι οι άγγελοι από τη μετοχή τους στη θεία μακαριότητα δοξολογούν αέναα τον Δημιουργό τους, ως έκφραση υπέρτατης ευγνωμοσύνης. Ψάλλουν ασίγαστα τον τρισάγιο ύμνο «Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης Αυτού», όπως είδε σε μεγαλειώδες όραμά του ο προφήτης Ησαΐας (6,2). Σημαντικό έργο επιτέλεσαν και επιτελούν οι άγγελοι στο έργο της εν Χριστώ σωτηρίας μας, καθ’ ότι είναι «λειτουργικά πνεύματα εις διακονίαν αποστελλόμενα δια τους μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν» (Εβρ.1,14), σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο. 

     Οι άγγελοι στον ουρανό, δηλαδή στον πνευματικό κόσμο, είναι ανυπολόγιστοι, ως προς τον αριθμό τους, «ήν ο αριθμός αυτών μυριάδες μυριάδων και χιλιάδες χιλιάδων» (Αποκ.5,11), σύμφωνα με τον ιερό συγγραφέα της Αποκάλυψης  και αποτελούν εννέα τάξεις – τάγματα, ανάλογα με το έργο και τη διακονία που επιτελούν, ήτοι:  Σεραφείμ, Σερουβείμ, Θρόνοι, Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίες, Αρχές, Αρχάγγελοι, Άγγελοι.   

      Αρχικά τα αγγελικά τάγματα ήταν δέκα, αλλά ένα από αυτά, το τάγμα του κορυφαίου αρχαγγέλου Εωσφόρου, στασίασε κατά του Θεού. Ο αρχηγός του, κυριευμένος από εγωισμό και αρχομανία, θέλησε να στήσει το θρόνο του δίπλα από το θρόνο του Δημιουργού του Θεού, να γίνει «όμοιος τω Υψίστω» (Ησ.14,14) και να λατρεύεται ως Θεός. Πάραυτα κατακρημνίστηκε στη σκοτεινή άβυσσο, μαζί με όσους αγγέλους είχαν συμμαχήσει μαζί του, αποτελώντας μια καινούργια πνευματική ομάδα άυλων υπάρξεων, «του διαβόλου και των αγγέλων αυτού» (Ματθ.25,41), των οποίων η φύση διαστράφηκε στο κακό. Έγιναν διάβολοι, εφευρέτες και φορείς του κακού, έχοντας πλέον ως έργο τους να αντιστρατεύονται το Θεό και να καταστρέφουν τα έργα Του. Το πλέον μισητό πλάσμα κατ’ αυτούς είναι ο άνθρωπος, ως το εκλεκτότερο δημιούργημα του Θεού. Ο διάβολος τον παρέσυρε στην αμαρτία και στο κακό, αυτός πασχίζει να τον καταστρέψει.

      Εκτός από το όνομα του εκπεσόντος Εωσφόρου, αναφέρονται και τα ονόματα άλλων τριών κορυφαίων αγγέλων, του Μιχαήλ, του Γαβριήλ και του Ραφαήλ, τους οποίους η Αγία Γραφή ονομάζει Αρχαγγέλους, ή Αγγέλους Κυρίου, Αρχιστράτηγους των Αγγελικών Δυνάμεων και Ταξιάρχες.  

      Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ αναφέρεται ως ο κορυφαίος άγγελος του Θεού και ο πλέον κραταιός. Το όνομά του σημαίνει: «Ποιος είναι δυνατός σαν το Θεό». Είναι ο πιο ένδοξος Ταξιάρχης των άυλων Αγγελικών Δυνάμεων και η παρουσία του συνδέεται με κορυφαία γεγονότα στην ιστορία του κόσμου και της σωτηρίας μας. Είναι ο Μέγας εκείνος Αρχάγγελος, ο οποίος φώναξε το «Στώμεν καλώς», στην απέραντη στρατιά των αγγέλων, κατά την πτώση του Εωσφόρου, προτρέποντάς τους  να μείνουν σταθεροί και αγαθοί, στην υπηρεσία του Θεού. Παρουσιάζεται πολλές φορές στην Αγία Γραφή, ως απεσταλμένος του Θεού. Παρουσιάστηκε στον Αβραάμ, κατά τη θυσία του Ισαάκ, στον Λωτ, σώζοντας αυτόν και την οικογένειά του κατά την καταστροφή των Σοδόμων και των Γομμόρων. Αυτός προπορεύονταν κατά την έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο και αργότερα παρουσιάστηκε στον Ιησού του Ναυή, καθώς και στον εθνικό μάντη Βαλαάμ.

     Αλλά και στην ιστορία της Εκκλησίας μας παρουσιάστηκε πολλές φορές ποιώντας εξαίσια θαύματα. Το πιο γνωστό απ’ όλα είναι το εν Χώναις θαύμα, στις Κολοσσές της Φρυγίας προστάτεψε τους Χριστιανούς από την εκτροπή ορμητικού ποταμού, που έστρεψαν οι ειδωλολάτρες κατά της πόλεως. Ο Μέγας Αρχάγγελος άνοιξε τεράστιο χάσμα στη γη, το οποίο κατάπιε τον φονικό ποταμό!

     Ο έτερος Μέγας Αρχάγγελος είναι ο Ταξιάρχης Γαβριήλ. Το όνομά του σημαίνει «άνθρωπος Θεού». Αναφέρεται και αυτός πάμπολλες φορές στην Αγία Γραφή ως διαμηνυτής του θελήματος του Θεού στους ανθρώπους. Στην Παλαιά Διαθήκη αυτός παρουσιάστηκε ως εξηγητής του ονείρου του Δανιήλ (Δαν.8,16). Αυτός φανέρωσε στον ίδιο προφήτη ότι μετά από τετρακόσια ενενήντα επτά χρόνια θα έρθει ο Μεσσίας (Δαν.9,21-25). Αλλά κυρίως ο Γαβριήλ έδρασε στην Καινή Διαθήκη. Αυτός πληροφόρησε τον Ζαχαρία για τη γέννηση του Ιωάννου Προδρόμου. Αυτός έφερε τη χαρμόσυνη είδηση στην Παρθένο Μαρία για την ενανθρώπηση του Σωτήρα του κόσμου. Αυτός απότρεψε τον Ιωσήφ να μην παρατήσει την Θεοτόκο, όταν έμαθε ότι ήταν έγκυος. Αυτός προειδοποίησε την Αγία Οικογένεια να φύγει στην Αίγυπτο. Αυτός κύλισε το λίθο του μνήματος και έφερε το μήνυμα της Αναστάσεως στις Μυροφόρες.  

      Ο τρίτος Αρχάγγελος ο Ραφαήλ αναφέρεται μόνο στην Παλαιά Διαθήκη, ως βοηθός και συνοδός του δίκαιου Τωβία (Τωβίτ12,15) και το όνομά του σημαίνει: «Ο Θεός θεραπεύει».  

       Πίστη της Εκκλησίας μας είναι ότι ο  κάθε άνθρωπος έχει το φύλακα άγγελό του, ο οποίος, ως στοργικός αδελφός μας προστατεύει μέρα και νύκτα από τους κινδύνους που μας περιβάλλουν και από τις παγίδες του πονηρού. Οι άγιοι άγγελοι θα είναι παρόντες κατά τη μεγάλη Κρίση (Ματθ.25,31), πλαισιώνοντας τη δόξα του Χριστού και αδιάψευστοι μάρτυρες της δίκαιης κρίσης Του. Η Εκκλησία μας τιμά τους αγίους αγγέλους, αφιερώνοντάς τους την πρώτη ημέρα της εβδομάδος τη Δευτέρα. Τιμά δε ιδιαιτέρως τους Αρχαγγέλους στις 8 Νοεμβρίου.     

Οι ζώντες σιωπούν. Οι κεκοιμημένοι μιλούν.

 

Οι ζώντες σιωπούν. Οι κεκοιμημένοι μιλούν.

«ΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ ΕΓΙΝΕ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΠΟΣ, ΝΕΚΡΟΣ ΤΟΠΟΣ, ΜΟΥΣΕΙΑΚΟΣ ΤΟΠΟΣ» Όσιος Αθανάσιος Μυτιληναίος

youtube.com

Άγιος Ιωάννης Βατάτζης, ο ελεήμων Βυζαντινός Αυτοκράτορας

 

Άγιος Ιωάννης Βατάτζης, ο ελεήμων Βυζαντινός Αυτοκράτορας

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ Ο ΕΛΕΗΜΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου – Καθηγητού

        Ανάμεσα στους πολλούς ευσεβείς αυτοκράτορες του Βυζαντίου ξεχωρίζει ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης, ο οποίος υπήρξε ένας από τους ενδοξότερους βασιλείς, και άγιος της Εκκλησίας μας και μάλιστα έχει την προσωνυμία του Ελεήμονος.

        Γεννήθηκε στο Διδυμότειχο το 1193 από γονείς επιφανείς και ευσεβείς. Ο πατέρας του Βασίλειος και ήταν ο Δούκας του θέματος των Θρακησίων και δομέστικος της ανατολής. Η μητέρα του Αγγελίνα ήταν κόρη του Ισαακίου, γιού του Κωνσταντίνου Αγγέλου, και της Θεοδώρας Κομνηνής, κόρης του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού.

        Έζησε σε καιρούς τραγικούς για το θεόσωστο κράτος, αφού οι αιρετικοί δυτικοί, μη μπορώντας να υποτάξουν διαφορετικά την Εκκλησία στην εξουσία του αιρεσιάρχη πάπα, έκαναν τις φοβερές σταυροφορίες, με σκοπό δήθεν την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων από τους μουσουλμάνους Σαρακηνούς, αλλά στην ουσία να καθυποτάξουν την Ορθοδοξία στον παπισμό, δια της βίας.  

      Οι πραγματικοί σκοποί των σταυροφόρων αποκαλύφτηκαν κατά την Δ΄ σταυροφορία, το 1204. Οι ορδές των φραγκικών δυτικών στρατευμάτων αντί να οδεύσουν προς την Ιερουσαλήμ, στράφηκαν προς τη Βασιλεύουσα, την οποία εκπόρθησαν, κατάκτησαν και λεηλάτησαν, σε τέτοιο βαθμό, που ξεπέρασε και αυτή την άλωσή της από τους Οθωμανούς το 1453!

      Η πόλη παραδόθηκε στους δυτικούς  κατακτητές. Στον αυτοκρατορικό θρόνο ανέβηκε Λατίνος αυτοκράτορας, όπως και στον πατριαρχικό θρόνο. Η αυτοκρατορία διαμελίστηκε. Το μεγαλύτερο μέρος κατέλαβαν οι Φράγκοι, ενώ σχηματίστηκαν άλλα τρία αντίπαλα βασίλεια (Αυτοκρατορία της Νικαίας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου, και το Βουλγαρικό βασίλειο του Ιωάννη 2^ου του Ασάνη). Ο νόμιμος αυτοκράτορας και ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατέφυγαν στην αυτοκρατορία της Νικαίας.

      Μετά το θάνατο των γονέων του ο Ιωάννης, αφού μοίρασε στους φτωχούς τη μεγάλη περιουσία του και μη αντέχοντας την λατινοκρατία, κατέφυγε στην ελεύθερη Νίκαια, με προορισμό την πόλη Νυμφαίο της Βιθυνίας. Ο αδελφός του πατέρα του και ιερέας στα ανάκτορα του βασιλέα Θεόδωρου Α΄ Λάσκαρη, τον κάλεσε και τον φιλοξένησε στο παλάτι και τον γνώρισε στον αυτοκράτορα. Εκείνος διείδε τον δυναμικό χαρακτήρα του, τις αρετές του και τις στρατιωτικές του ικανότητες και του απένειμε το αξίωμα του πρωτοβεστιάριου. Αργότερα, όταν διαπίστωσε την πιστότητά του σ’ αυτόν αποφάσισε να τον κάμει γαμπρό του, δίνοντάς του ως σύζυγο την μεγαλύτερη κόρη του, την πριγκίπισσα Ειρήνη, εξασφαλίζοντας έτσι διαδοχή για τον αυτοκρατορικό θρόνο.

       Το 1222 ο Θεόδωρος Λάσκαρης πέθανε ξαφνικά σε ηλικία 47 ετών. Την ίδια χρονιά ο στρατός και ο λαός ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη, τον οποίο έστεψε ο Πατριάρχης Μανουήλ Σαραντινός. Με την άνοδό του στο θρόνο έδειξε τις σπάνιες πολιτικές και στρατιωτικές ικανότητές του. Έδωσε μεγάλη σημασία στην αναδιοργάνωση του στρατού, στα πρότυπα των παλαιών μεγάλων αυτοκρατόρων. Παράλληλα άρχισε μια ριζική αναδιοργάνωση του Κράτους. Όλα αυτά, για την ανάκτηση των χαμένων εδαφών της από τους Φράγκους. Αναδείχτηκε έτσι ως ένας από τους μεγαλύτερους χριστιανούς ηγεμόνες της εποχής του.

       Πραγματοποίησε μια σειρά από νικηφόρες μάχες και με έξυπνους χειρισμούς, κατάλαβε, σε σύντομο χρονικό διάστημα, όλα σχεδόν τα εδάφη της Μ. Ασίας, τα οποία βρισκόταν στα χέρια των Λατίνων. Στη συνέχεια μετέφερε τον πόλεμο στο ευρωπαϊκό τομέα, καταλαμβάνοντας την Αδριανούπολη. Ως το 1254, έτος του θανάτου του, είχε καταλάβει όλα τα χαμένα εδάφη της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, που είχε πριν την φραγκοκρατία και το μόνο που απόμεινε ήταν η κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως, την οποία ανακατάλαβε ο διάδοχός του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος το 1261. Την ανασύσταση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας την αποδίδουν οι ιστορικοί ουσιαστικά στον Ιωάννη Βατάτζη.

       Εκτός από ικανός στρατιωτικός αναδείχτηκε και ιδανικός πολιτικός. Εμφορούμενος από φλογερή πίστη στο Θεό, σεβασμό για την Εκκλησία και αγάπη για το λαό κυβέρνησε με δικαιοσύνη και σωφροσύνη. Πονούσε που έβλεπε την απόσχιση της δυτικής χριστιανοσύνης από την μία αδιαίρετη Εκκλησία και γι’ αυτό είχε κάνει πολλές απόπειρες για την ένωσή της με αυτή. Μάταια όμως, διότι ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ τον αγνοούσε!  

      Ως χαρακτήρας ήταν απλός, καταδεκτικός και φιλήσυχος. Ο κάθε πολίτης μπορούσε να τον δει και να του εκθέσει τα προβλήματά του. Προστάτευε τους αδικημένους και τους αδύναμους. Περιόρισε τη δύναμη των γαιοκτημόνων προς χάριν των μικροϊδιοκτητών αγροτών. Αναδιοργάνωσε τη γεωργία και την κτηνοτροφία και αύξησε την επάρκεια τροφίμων. Υποστήριξε τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, στα οποία έβρισκαν καταφύγιο χιλιάδες αναξιοπαθούντες, περιορίζοντας δραστικά τη φτώχια. Ο ίδιος ζούσε λιτά, σχεδόν ασκητικά και στηλίτευε την πολυτέλεια και τις σπατάλες. Τα δημόσια ταμεία γέμισαν από την χρηστή διαχείριση και μπορούσε έτσι να ασκεί το σπάνιο φιλανθρωπικό του έργο. Ο λαός τον υπεραγαπούσε.

      Στις 4 Νοεμβρίου του 1254 ο χρηστός και ευσεβής αυτοκράτορας της Νικαίας Ιωάννης αρρώστησε ξαφνικά και πέθανε. Η αγία του ψυχή πέταξε στα ουράνια και το ασκητικό του σώμα κηδεύτηκε με θλίψη αβάσταχτη από το λαό, ο οποίος θρηνούσε για μέρες τον αγαπημένο του ηγεμόνα. Ενταφιάστηκε στη Μονή του Σωτήρος Χριστού, που είχε ιδρύσει και χτίσει ο ίδιος στο Νυμφαίο της Βιθυνίας. Όμως μετά από επτά χρόνια, όταν έγινε εκταφή βρέθηκε άφθαρτο, να ευωδιάζει, έχοντας το χρώμα ζωντανού ανθρώπου και εύκαμπτο, δείγμα της αγιότητάς του. Ως και τα ενδύματά του ήταν απόλυτα άφθορα! Μεταφέρθηκε στη Μαγνησία της Μ. Ασίας, το οποίο έκανε άπειρα θαύματα. Η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο και η μνήμη του εορτάζεται στις 4 Νοεμβρίου.

        Αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και χάθηκε μυστηριωδώς κατά την άλωση. Γι’ αυτό αναπτύχθηκε γύρω από αυτόν ο θρύλος του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά», ο οποίος θα φανεί για να ελευθερώσει ξανά την Βασιλεύουσα. Με αυτόν τον ελπιδοφόρο θρύλο πορεύτηκε το Γένος μας για αιώνες και καρποφόρησε το δένδρο της λευτεριάς, ο οποίος είναι συνδεδεμένος με τον άγιο Ιωάννη Βατάτζη!