Οἱ Ἅγιοι Βασιλοπαθοφόροι Ρομανώφ: Τὸ μαρτύριο τῆς πίστεως καὶ τῆς χριστιανικῆς ὑπομονῆς

 

Οἱ Ἅγιοι Βασιλοπαθοφόροι Ρομανώφ: Τὸ μαρτύριο τῆς πίστεως καὶ τῆς χριστιανικῆς ὑπομονῆς

Ἐπιμέλεια ἄρθρου ὑπὸ τοῦ Κωνσταντίνου Χασόγια, Θεολόγου Ε.Κ.Π.Α 

17η Ἰουλίου, Τῶν Ἁγίων Ἐνδόξων Βασιλοπαθοφόρων Νικολάου Β΄, Ἀλεξάνδρας, Ὄλγας, Τατιανῆς, Μαρίας, Ἀναστασίας καὶ Ἀλεξίου τῶν Ρομανώφ. 
Ἡ 17η Ἰουλίου ἀποτελεῖ ἡμέρα ἰδιαίτερης τιμῆς γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας, καθὼς κατὰ τὴν ἡμέρα αὐτὴ μνημονεύονται οἱ Ἅγιοι Βασιλοπαθοφόροι Ρομανώφ, ὁ τελευταῖος Αὐτοκράτορας τῆς Ρωσίας Ἅγιος Νικόλαος Β΄, ἡ σύζυγός του Ἁγία Ἀλεξάνδρα Θεοδώροβνα, ὁ διάδοχος Ἀλέξιος καὶ οἱ τέσσερις θυγατέρες τους, Ὄλγα, Τατιανή, Μαρία καὶ Ἀναστασία. Μαζὶ τοὺς τιμῶνται ἐπίσης οἱ πιστοὶ συνοδοί τους, οἱ ὁποῖοι συμμερίσθηκαν μέχρι τέλους τὴ δοκιμασία καὶ τὸν μαρτυρικό τους θάνατο .Κατὰ τὴ νύκτα τῆς 17ης Ἰουλίου 1918, ἡ αὐτοκρατορικὴ οἰκογένεια ἐκτελέστηκε ἀπὸ τὶς μπολσεβικικὲς ἀρχὲς στὸ Αἰκατερίνενμπουργκ, γεγονὸς ποὺ σφράγισε ὁριστικὰ τὸ τέλος τῆς δυναστείας τῶν Ρομανὼφ καὶ σηματοδότησε μία ἀπὸ τὶς πλέον τραγικὲς στιγμὲς τῆς ρωσικῆς ἱστορίας τοῦ 20οῦ αἰῶνα. Ἡ αὐτοκρατορικὴ οἰκογένεια κρατοῦνταν ὑπὸ φρούρηση ἀπὸ τὶς μπολσεβικικὲς ἀρχὲς στὸ Αἰκατερίνενμπουργκ, ἐνῷ ἀρχικὰ ὑπῆρχε ἡ πρόθεση νὰ παραπεμφθοῦν σὲ δίκη. Ὡστόσο, ἡ ἐξέλιξη τοῦ Ρωσικοῦ Ἐμφυλίου Πολέμου καὶ ἡ προέλαση τῶν δυνάμεων τοῦ Λευκοῦ Στρατοῦ πρὸς τὴν πόλη δημιούργησαν ἔντονη ἀνησυχία στοὺς Μπολσεβίκους... γιὰ τὸ ἐνδεχόμενο ἀπελευθέρωσης τῆς αὐτοκρατορικῆς οἰκογένειας. 

Ἡ βασιλικὴ αὐτὴ οἰκογένεια δὲν τιμᾶται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία γιὰ τὴν πολιτική της ἰδιότητα οὔτε γιὰ τὸ αὐτοκρατορικό της ἀξίωμα, ἀλλὰ γιὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἀντιμετώπισε τὶς θλίψεις, τὶς συκοφαντίες, τὴν αἰχμαλωσία καὶ τελικῶς τὸν θάνατο. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἡ Ἐκκλησία τους ἀποκαλεῖ Βασιλοπαθοφόρους καὶ ὄχι ἁπλῶς Βασιλομάρτυρες. Ὁ ὅρος «Παθοφόρος» δηλώνει ἐκεῖνον ποὺ ὑπομένει τὸ πάθος καὶ τὸν θάνατο κατὰ τὸ πρότυπο τοῦ Χριστοῦ, μὲ πραότητα, συγχωρητικότητα, ταπείνωση καὶ ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. 

Ὁ Ἅγιος Νικόλαος Β΄ γεννήθηκε στὶς 18 Μαΐου 1868 στὴν Ἁγία Πετρούπολη καὶ ἀνῆλθε στὸν αὐτοκρατορικὸ θρόνο τὸ 1894. Ἡ περίοδος τῆς βασιλείας του συνέπεσε μὲ μία ἀπὸ τὶς δυσκολότερες ἐποχὲς τῆς ρωσικῆς ἱστορίας. Οἱ κοινωνικὲς ἀναταραχές, οἱ πολιτικὲς συγκρούσεις, ὁ Ρωσοϊαπωνικὸς Πόλεμος, ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1905 καί, τέλος, ὁ Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δημιούργησαν συνθῆκες ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἐπανάσταση τοῦ 1917 καὶ στὴν παραίτησή του ἀπὸ τὸν θρόνο. 

Μετὰ τὴν παραίτησή του, ὁ Αὐτοκράτορας καὶ ἡ οἰκογένειά του τέθηκαν ὑπὸ περιορισμὸ ἀπὸ τὴν Προσωρινὴ Κυβέρνηση καὶ ἀργότερα μεταφέρθηκαν στὸ Τομπόλσκ της Σιβηρίας. Μετὰ τὴν ἐπικράτηση τῶν Μπολσεβίκων μεταφέρθηκαν στὸ Αἰκατερίνενμπουργκ, ὅπου κρατήθηκαν ὑπὸ ἰδιαίτερα σκληρὲς συνθῆκες στὴν οἰκία Ἰπατίεφ. Παρὰ τὶς στερήσεις καὶ τὶς ταπεινώσεις, οἱ μαρτυρίες ὅσων τοὺς γνώρισαν περιγράφουν μία οἰκογένεια ποὺ δὲν ἐγκατέλειψε ποτὲ τὴν προσευχή, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη της στὸν Θεό. 

Ἡ νύκτα τῆς 17ης Ἰουλίου 1918 σφράγισε τὴν ἐπίγεια πορεία τους. Ὁ Νικόλαος, ἡ Ἀλεξάνδρα, τὰ πέντε παιδιά τους, ὁ ἰατρὸς Εὐγένιος Μπότκιν καὶ οἱ πιστοὶ ὑπηρέτες τους ὁδηγήθηκαν στὸ ὑπόγειο τῆς οἰκίας Ἰπατίεφ, ὅπου ἐκτελέστηκαν χωρὶς δίκη. Ἡ Ἐκκλησία δὲν ἑστιάζει στὴ βιαιότητα τῆς δολοφονίας τους, ἀλλὰ στὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο προσῆλθαν στὸν θάνατο. Δὲν ἀντέταξαν μῖσος οὔτε ἐπιδίωξαν ἐκδίκηση· ἀντίθετα, ὑπέμειναν τὴ δοκιμασία μὲ χριστιανικὴ καρτερία καὶ εἰρήνη ψυχῆς. 

Ἰδιαίτερη θέση στὴ ζωὴ τῆς βασιλικῆς οἰκογένειας κατεῖχε ἡ προσευχή. Ἡ Ἁγία Ἀλεξάνδρα ὑπῆρξε ἄνθρωπος βαθιᾶς πίστεως, ἐνῷ ὁ Ἅγιος Νικόλαος θεωροῦσε τὴν εὐθύνη τῆς διακυβέρνησης διακόνημα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἡ οἰκογένεια συμμετεῖχε συστηματικὰ στὴ θεία λατρεία, μελετοῦσε τις Ἀγίες Γραφὲς καὶ ἀντιμετώπιζε τὶς καθημερινὲς δυσκολίες μὲ πνεῦμα χριστιανικῆς ταπεινώσεως. Ἡ αἰχμαλωσία τους μεταβλήθηκε σὲ σχολεῖο προσευχῆς, συγχωρήσεως καὶ ὁλοκληρωτικῆς παραδόσεως στὸ θεῖο θέλημα. 

Τὸ παράδειγμά τους ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σημασία καὶ γιὰ τὸν σύγχρονο ἄνθρωπο. Σὲ μία ἐποχὴ ὅπου κυριαρχοῦν ἡ σύγχυση, ἡ πόλωση καὶ ἡ ἀνασφάλεια, οἱ Ἅγιοι Βασιλοπαθοφόροι ὑπενθυμίζουν ὅτι ἡ πραγματικὴ νίκη τοῦ χριστιανοῦ δὲν βρίσκεται στὴν κοσμικὴ ἐπιτυχία οὔτε στὴ διατήρηση τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ στὴν πιστότητα πρὸς τὸν Χριστὸ μέχρι τέλους. Ἡ ἱστορία ἀπέδειξε ὅτι ἡ ἀνθρώπινη δύναμη εἶναι πρόσκαιρη, ἐνῷ ἡ δύναμη τῆς πίστεως παραμένει ἀκατάλυτη. 

Ἀρχικά, ἡ ἁγιοκατάταξή τους πραγματοποιήθηκε τὸ 1981 ἀπὸ τὴ Ρωσικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Διασπορᾶς, ἐνῷ τὴν 15η Αὐγούστου 2000, ἀκολούθησε καὶ τὸ Πατριαρχεῖο Μόσχας, τὸ ὁποῖο τοὺς κατέταξε στὸ ἁγιολόγιο ὡς Ἁγίους Βασιλοπαθοφόρους. 

Ἡ Ρωσικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία προχώρησε στὴν ἁγιοκατάταξη τῆς αὐτοκρατορικῆς οἰκογένειας Ρομάνοφ, ἀναγνωρίζοντας ὡς βασικὲς ἀρετές τους τὴν ταπείνωση, τὴν καρτερία καὶ τὴν πραότητα. Προβάλλει τὴν πνευματικὴ διάσταση τῆς ζωῆς τους καὶ καλεῖ τοὺς πιστοὺς νὰ μιμηθοῦν τὴν ὑπομονή, τὴν ἀνεξικακία καὶ τὴν ἀκλόνητη ἐμπιστοσύνη τους στὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ. Ἡ ζωὴ καὶ τὸ τέλος τῶν Ἁγίων Βασιλοπαθοφόρων ἀποτελοῦν διαχρονικὴ μαρτυρία ὅτι ἡ ἁγιότητα μπορεῖ νὰ ἀναδειχθεῖ ἀκόμη καὶ μέσα στὶς πιὸ τραγικὲς ἱστορικὲς περιστάσεις. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ μνήμη τους δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἀνάμνηση ἑνὸς ἱστορικοῦ γεγονότος, ἀλλὰ ζωντανὴ ὑπενθύμιση ὅτι «ὁ Θὲὸς θαυμαστὸς ἐν τοῖς Ἁγίοις αὐτοῦ», ἀναδεικνύοντας ὡς νικητὲς ἐκείνους ποὺ παρέμειναν πιστοὶ σὲ Αὐτὸν μέχρι τέλους. 

Ἡ Ἁγία Τσαρικὴ Οἰκογένεια τῶν Ρομανώφ, Νικολάου Β΄, Ἀλεξάνδρας, Ὄλγας, Τατιανῆς, Μαρίας, Ἀναστασίας καὶ Ἀλεξίου 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 
1.Συλλογικό ἔργο, Ἅγιοι Βασιλομάρτυρες Ρομάνοφ: Ὅσα δὲν μπόρεσε νὰ κρύψει ἡ σιωπή, 2η ἀναθ. ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις Ἄθως, 2021), 
2.Μητροπολίτης Τύχων (Σεβκούνωφ) 
«Προδομένος ἀπὸ ὅλους καὶ εὐλογημένος ἀπὸ τὸν Θεὸ» (Betrayed by All and Blessed by God), http://www.orthochristian.com 
3. Πρωτοπρεσβύτερος Μιχαὴλ Πολσκυ (Michael Polsky) 

 

biblosistoria

Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς – Οι ιεροί Κανόνες και η θεανθρώπινη πίστη

 

Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς – Οι ιεροί Κανόνες και η θεανθρώπινη πίστη

ΑΓΙΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ)

  ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ «ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ:

ΟΙ  ΙΕΡΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ Η ΘΕΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΠΙΣΤΗ

      Οι ιεροί Κανόνες είναι οι ιεροί φρουροί των αγίων δογμάτων, οι ιεροί φρουροί των θεανθρωπίνων αγιασμάτων της θεανθρώπινης ορθοδόξου πίστεως. Είναι απαραίτητο και υποχρεωτικό να υπάρχουν στη θεανθρώπινη οντότητα και στη ζωή της Εκκλησίας. Τούτο επιμαρτυρούν και διαβεβαιώνουν όλες οι Άγιες Οικουμενικές και Τοπικές Σύνοδοι, όλοι οι Άγιοι Πατέρες.

     Ο 1^ος Κανόνας της Αγίας Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου είναι ο εξής: «Τοὺς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καθ’ ἑκάστην Σύνοδον ἄχρι τοῦ νῦν ἐκτεθέντας Κανόνας κρατεῖν ἐδικαιώσαμεν(: Αποφασίσαμε να τηρούνται οι Κανόνες που θεσπίστηκαν σε κάθε Σύνοδο από τους Αγίους Πατέρες μέχρι σήμερα)»¹. Μόνον έτσι μπορεί να διαφυλαχθεί αλώβητη η αληθινή, θεανθρώπινη και ορθόδοξη πίστη.

       Οι Άγιοι Πατέρες της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου στον 1^ο Κανόνα εντέλλονται: «Ὁρίζομεν ἀκαινοτόμητόν τε καὶ ἀπαράτρωτον ὑπάρχειν τὴν παραδοθεῖσαν πίστιν ἡμῖν [...] Ἡμεῖς γὰρ οὔτε προστιθέναι τι, οὔτε μὴν ἀφαιρεῖν κατὰ τὰ προορισθέντα παντελῶς διεγνώκαμεν(:Ορίζουμε ότι η πίστη που μας παραδόθηκε πρέπει να παραμένει χωρίς καμία καινοτομία και χωρίς καμία αλλοίωση [...] Διότι εμείς έχουμε αποφασίσει οριστικά και κατηγορηματικά ούτε να προσθέσουμε κάτι, ούτε βέβαια να αφαιρέσουμε κάτι από όσα έχουν προκαθορισθεί)»². 

Στον 2^ο Κανόνα οι ίδιοι Πατέρες ορίζουν: «Ἐπισφραγίζομεν δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς πάντας ἱεροὺς Κανόνας τοὺς ὑπὸ τῶν Ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων ἡμῶν ἐκτεθέντας ... [καὶ ὁρίζομεν] μηδενὶ ἐξεῖναι τοὺς προδηλωθέντας παραχαράττειν Κανόνας ἢ ἀθετεῖν ἢ ἑτέρους παρὰ τοὺς προκειμένους παραδέχεσθαι Κανόνας ψευδεπιγράφως ὑπό τινων συντεθέντας τῶν τὴν ἀλήθειαν καπηλεύειν ἐπιχειρησάντων (:Επικυρώνουμε δε ως έγκυρους και όλους τους υπόλοιπους ιερούς Κανόνες που θεσπίσθηκαν από τους Αγίους και μακαρίους Πατέρες μας ... [και ορίζουμε] να μην επιτρέπεται σε κανέναν να παραχαράσσει τους προαναφερθέντες Κανόνες ή να τους καταργεί ή να αποδέχεται άλλους Κανόνες εκτός από αυτούς που έχουν τεθεί και οι οποίοι άλλοι Κανόνες έχουν συνταχθεί ψευδεπιγράφως από ορισμένους, οι οποίοι επιχείρησαν να νοθεύσουν [ή: να εμπορευθούν δολίως] την αλήθεια)»³.

      Οι Άγιοι Πατέρες στον 21ο Κανόνα της ἐν Γάγγρᾳ Συνόδου λέγουν: «Καὶ πάντα συνελόντως εἰπεῖν, τὰ παραδοθέντα ὑπὸ τῶν θείων Γραφῶν καὶ Ἀποστολικῶν Παραδόσεων, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γίνεσθαι φυλαττόμενα(:Και, για να τα συνοψίσουμε όλα, να διαφυλάσσονται και να τηρούνται μέσα στην Εκκλησία όλα όσα έχουν παραδοθεί από τις θείες Γραφές και τις Αποστολικές Παραδόσεις)»⁴.

    Στην Α΄ Κανονική επιστολή του [oνομάζεται «Κανονική» επειδή περιέχει κανόνες και εκκλησιαστικές αποφάσεις που αργότερα αναγνωρίστηκαν από την Εκκλησία ως αυθεντικές κανονικές διατάξεις. Είναι μία από τις σημαντικότερες επιστολές του Μεγάλου Βασιλείου, η 188^η, η οποία έχει ιδιαίτερο κανονικό κύρος στην Ορθόδοξη Εκκλησία] προς τον Άγιο Αμφιλόχιο Ικονίου, ο Άγιος Βασίλειος αναφέρει: «Οἱ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἀποστάντες, οὐκέτι ἔχον τὴν χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐφ’ ἑαυτοῖς· ἐπέλιπε γὰρ ἡ μετάδοσις τῷ διακοπῆναι τὴν ἀκολουθίαν(:Εκείνοι όμως που αποστάτησαν[:αποσχίσθηκαν, αποσκίρτησαν] από την Εκκλησία, δεν έχουν πλέον επάνω τους τη χάρη του Αγίου Πνεύματος· διότι η μετάδοση [της χάρης] σταμάτησε, επειδή διακόπηκε η διαδοχή)»⁵.

      Οι άγιοι Πατέρες, στον 1^ο Κανόνα της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, εντέλλονται: «ἀναθεματισθῆναι πᾶσαν αἵρεσιν (:να καταδικαστεί εκκλησιαστικώς με ανάθεμα κάθε αίρεση)»^6. Ο 33^ος Κανόνας της ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου ορίζει: «ὅτι οὐ δεῖ αἱρετικοῖς ἢ σχισματικοῖς συνεύχεσθαι(:Ότι δεν πρέπει να συμπροσεύχεται κανείς με αιρετικούς ή σχισματικούς)»⁷.

        Ο 45^ος Κανόνας των Αγίων Αποστόλων εντέλλεται: «Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος αἱρετικοῖς συνευξάμενος μόνον, ἀφοριζέσθω, εἰ δὲ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς, ὡς Κληρικοῖς ἐνεργῆσαί τι, καθαιρείσθω(:Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος ή Διάκονος, αν μόνο συμπροσευχήθηκε με αιρετικούς, να αφορίζεται [:να του απαγορεύεται η συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας για όσο διαρκεί ο αφορισμός]· αν όμως τους επέτρεψε να ενεργήσουν κάτι ως Κληρικοί [:να τελέσουν κάποια ιεροπραξία, αναγνωρίζοντάς τους έμπρακτα ως κληρικούς], να καθαιρείται από το ιερατικό αξίωμά του)»⁸. Ο 10^ος Κανόνας των Αγίων Αποστόλων: «Εἴ τις ἀκοινωνήτῳ, κἂν ἐν οἴκῳ συνεύξηται, οὗτος ἀφοριζέσθω(:Εάν κάποιος συμπροσευχηθεί με αφορισμένο πρόσωπο [:με κάποιον που έχει αποκοπεί από την εκκλησιαστική κοινωνία], έστω και μέσα σε ιδιωτική οικία, να υποβάλλεται και ο ίδιος σε αφορισμό[: να τίθεται και ο ίδιος εκτός εκκλησιαστικής κοινωνίας]»⁹. Ο 46^ος Κανόνας των Αγίων Αποστόλων έχει ως εξής: «Ἐπίσκοπον, ἢ Πρεσβύτερον αἱρετικῶν, δεξαμένους Βάπτισμα, ἢ θυσίαν, καθαιρεῖσθαι προστάσσομεν(:Επίσκοπο ή Πρεσβύτερο που δέχτηκε ως έγκυρο το βάπτισμα ή την αναίμακτη θυσία [:τη θεία Ευχαριστία] αιρετικών, διατάσσουμε να καθαιρείται από το ιερατικό αξίωμά του)»¹⁰.

      Ο Μέγας Βασίλειος στην Πρώτη Κανονική Επιστολή του προς τον Άγιο Αμφιλόχιο Ικονίου, λέγει: «Ἔδοξε τοίνυν τοῖς ἐξ ἀρχῆς τὸ μὲν τῶν αἱρετικῶν [βάπτισμα] παντελῶς ἀθετῆσαι· τὸ δὲ τῶν ἀποσχισάντων, ὡς ἔτι τῆς Ἐκκλησίας ὄντων, παραδέξασθαι (:Αποφασίσθηκε, λοιπόν, από τους αρχαίους Πατέρες να απορρίπτεται εντελώς ως άκυρο το βάπτισμα των αιρετικών, ενώ το βάπτισμα των αποσχισθέντων να γίνεται δεκτό, επειδή αυτοί εξακολουθούν να ανήκουν στην Εκκλησία)»¹¹ [Στο συγκεκριμένο χωρίο του Μεγάλου Βασιλείου, οι «ἀποσχισθέντες» είναι οι σχισματικοί, δηλαδή όσοι έχουν απομακρυνθεί από την εκκλησιαστική κοινωνία όχι εξαιτίας διαφορετικού δόγματος (όπως οι αιρετικοί), αλλά για λόγους εκκλησιαστικής τάξεως, διοικήσεως ή πειθαρχίας.

    Ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος, στην Α΄ Κανονική Επιστολή προς τον Αμφιλόχιο, διακρίνει τρεις κατηγορίες: α) «Αἱρετικοί»: Όσοι έχουν αλλοιώσει την ίδια την πίστη και το δόγμα. β) «Σχισματικοί»: Όσοι έχουν χωριστεί από την Εκκλησία για εκκλησιαστικά ζητήματα, χωρίς να έχουν απαραίτητα αλλοιώσει το δόγμα. γ) «Παρασυναγωγαί»: αντικανονικές συναθροίσεις που δημιουργούνται από ανυπάκουους κληρικούς ή λαϊκούς].

    Η καθολικότητα της Εκκλησίας εξαρτάται ολόκληρη από την θεανθρώπινη αποστολικότητα, την θεανθρώπινη αγιότητα, την θεανθρώπινη ενότητα. Και επιπλέον από την θεανθρώπινη πίστη μας, την θεανθρώπινη αγάπη μας, τον θεανθρώπινο βίο μας, την θεανθρώπινη προσευχή μας, την θεανθρώπινη αρετή μας, την θεανθρώπινη χριστοποίηση μας. Με μία λέξη: η καθολικότητα της Εκκλησίας εξαρτάται ολόκληρη από τον Θεάνθρωπο Κύριο Ιησού Χριστό: «Τὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός(:Τα πάντα είναι ο Χριστός, όπως και μέσα σ’ όλους τους πιστούς πάλι είναι ο Χριστός)»[Κολ.3,11], «πάντες γὰρ… εἷς…ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ(:Διότι όλοι γινόμαστε ένας νέος άνθρωπος με την ένωσή μας με τον Ιησού Χριστό)»[Γαλ.3,28]. «Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα …τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται … καὶ αὐτός ἐστιν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας … ἵνα γένηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύων(:Γεννήθηκε πριν να δημιουργηθεί ο κόσμος· διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα…. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί…. Και Αυτός, από τον Οποίο τα πάντα συγκρατούνται, είναι η κεφαλή του σώματος, δηλαδή της Εκκλησίας… για να γίνει Αυτός και ως προς την ανθρώπινη φύση Του πρώτος σε όλα˙ πρώτος δηλαδή και στην Εκκλησία και στην Ανάσταση)»[Κολ. 1,16 και Κολ. 1,18]. Η Εκκλησία «ἐστί τὸ σῶμα αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου(:είναι το σώμα Του, το συμπλήρωμα του Χριστού ως ανθρώπου˙ συμπλήρωμα του Χριστού, ο οποίος ως Θεός γεμίζει τα πάντα ικανοποιώντας όλες τις ανάγκες τους, και παρέχει σε κάθε δημιούργημά Του ό,τι του χρειάζεται)»[Εφ.1,23].

     Στην Εκκλησία του Χριστού, η οποία είναι το σώμα Του, όλα έχουν την δική τους θεανθρώπινη θέση, τα πάντα είναι θεανθρωπίνως εναρμονισμένα, θεανθρωπίνως οχυρωμένα και αλληλοπεριχωρούμενα. Ο Κύριος Ιησούς Χριστός, η Κεφαλή της Εκκλησίας, διατηρεί την θεανθρώπινη καθολικότητα σε όλους τους κόσμους, ορατούς και αοράτους. Στην πραγματικότητα, ο Θεάνθρωπος Κύριος Ιησούς Χριστός είναι όλο το βάθος, όλο το ύψος και όλο το πλάτος της καθολικότητος. Είναι τα πάντα μέσα μας και τα πάντα σε ό,τι δικό μας, τα πάντα στην πίστη, στην αγάπη, σε κάθε αρετή μας, σε κάθε ιερό μυστήριό μας. Δι’ Αυτού και συν Αυτώ κάθε αρετή μας γίνεται θεανθρωπίνως καθολική, θεανθρωπίνως αποστολική και αγιοπατερική. Με τον Κύριο Ιησού Χριστό είμαστε όντα ουρανογήινα· παρότι βρισκόμαστε ακόμη στην γη, «ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει (:η δική μας πατρίδα και πολιτεία και τα δικά μας πολιτικά δικαιώματα είναι στους ουρανούς)»[Φιλιπ.3,20].

       Ό,τι μας ανήκει το καθολικοποιεί ο Χριστός με την θεανθρώπινη δύναμή Του. Στην Εκκλησία, στο σώμα του Χριστού ζούμε πάντοτε καθολικώς, «σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις»[Εφεσ. 3,18]. Η κάθε ευχητική πνοή μας, Χάριτι Χριστού, μεταμορφώνεται σε καθολική πνοή, κάθε αρετή μας σε καθολική, θεανθρώπινη αρετή· ό,τι μάς ανήκει, στο θεανθρώπινο, καθολικό σώμα της Εκκλησίας μεταμορφώνεται σε αποστολικό-αγιοπατερικό βίο. Τα πάντα, με την βοήθεια των ζωοποιών θεανθρωπίνων δυνάμεων, ενχριστώνονται και χριστοποιούνται, θεανθρωπίζονται και θεοποιούνται. Στην Εκκλησία, ο κάθε Χριστιανός γίνεται θεανθρώπινο καθολικό ον· γίνεται κεχαριτωμένος παν-άνθρωπος, θεανθρώπινος παν-άνθρωπος. Με άλλα λόγια, γίνεται κατά Χάριν Θεάνθρωπος. Στο θεανθρώπινο σώμα του Χριστού, στην Εκκλησία, ολόκληρη η κτίση βιώνεται σε όλες τις θεανθρώπινες διαστάσεις της. Και σε όλη αυτήν την καθολική πραγματικότητα περί θεανθρωποποιήσεως βιώνεται η ευ-αγγελία, ο ευαγγελικός παν -ευαγγελισμός: ο Θεάνθρωπος Κύριος Ιησούς Χριστός είναι «το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος, ο πρώτος και ο έσχατος, ο Παντοκράτωρ»[ πρβ. Αποκ.1,8: «Ἐγώ εἰμι τὸ Α καὶ τὸ Ω, λέγει Κύριος ὁ Θεός, ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ παντοκράτωρ(: ‘’Εγώ είμαι το Α και το Ω, η αρχή που δημιούργησε τα πάντα, και το τέλος στο οποίο θα καταλήξουν όλα, έχοντας Εμένα ως ύψιστο σκοπό τους’’, λέει ο Κύριος και Θεός. Εγώ υπάρχω από μόνος Μου χωρίς να Με έχει δημιουργήσει άλλος, υπήρχα προαιώνια και θα υπάρχω διαρκώς και στο μέλλον, ο Θεός ο παντοκράτωρ)»· επίσης πρβ Αποκ. 1, 17· Αποκ. 21,6·  Αποκ. 22,13].

    Με Αυτόν, τον Θεάνθρωπο «Παντοκράτορα», εντός και δια της Εκκλησίας, πραγματοποιείται η θεανθρώπινη καθολικότητά της. Πραγματοποιείται με τις δυνάμεις της Ιεράς Παραδόσεως, τις αποστολικο- αγιοπατερικές δυνάμεις, πρωτίστως, όμως, μέσω της θαυμαστότερης και τελειότερης Προσωπικότητος αυτού του πλανήτη, μέσω του Θεανθρώπου Κυρίου Ιησού Χριστού. Εξ αυτού και η σωτηριώδης συμβουλή του αγίου Αποστόλου: «Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς, τοσοῦτον ἔχοντες περικείμενον ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθέμενοι πάντα καὶ τὴν εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι’ ὑπομονῆς τρέχωμεν τὸν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ἀφορῶντες εἰς τὸν τῆς πίστεως ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν, ὃς ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ἐν δεξιᾷ τε τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ κεκάθικεν (:Έχοντας, λοιπόν, κι εμείς τριγύρω μας ένα τόσο μεγάλο και πυκνό σύννεφο αγίων ανθρώπων που μαρτύρησαν για την αλήθεια της πίστεως, ας πετάξουμε από πάνω μας κάθε φορτίο βιοτικών πραγμάτων και φροντίδων, επιπλέον μάλιστα και την αμαρτία, στην οποία εύκολα κανείς παρασύρεται. Κι ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που προβάλλει μπροστά μας. Και πουθενά αλλού ας μην στρέφουμε τα βλέμματά μας και την προσοχή μας παρά μόνο στον Ιησού, που είναι ο αρχηγός και θεμελιωτής της πίστεώς μας και μας τελειοποιεί σ’ αυτήν. Αυτός για τη χαρά που είχε μπροστά Του και θα δοκίμαζε όταν με το πάθημά Του θα έσωζε πολλούς, υπέμεινε σταυρικό θάνατο και περιφρόνησε τη ντροπή και την ατίμωση του θανάτου αυτού. Γι’ αυτό και έχει καθίσει τώρα στα δεξιά του θρόνου του Θεού)»[ Εβρ. 12,1-2].Και έτσι πραγμάτωσε την θεανθρώπινη καθολικότητα όλων των θεανθρωπίνων ευαγγελισμών και όλων των θεανθρωπίνων πραγματικοτήτων του σώματός Του, της Εκκλησίας.

     Ο Θεάνθρωπος είναι εκείνη η πανίσχυρη και παν-τελεία δύναμη η οποία ενοποιεί ολόκληρη την κτίση και τον Κτίσαντα διά του σώματός Του, δια της Εκκλησίας. Επιπλέον, Εκείνος, με τον ίδιο τρόπο, ενοποιεί και όλους τους κόσμους, ορατούς και αοράτους. Στην ουσία, η τελειότερη καθολικότητα στον ανθρώπινο κόσμο μας έχει πραγματοποιηθεί ἐν τῷ Θεανθρώπῳ Χριστῷ, στο θεανθρώπινο σώμα Του, στην Εκκλησία. Και η ψυχή αυτής της καθολικότητος είναι η ιερά Παράδοση, η αποστολική και αγιοπατερική Παράδοση. Ἐν τῷ Θεανθρώπῳ Χριστῷ συγκεφαλαιώνεται ολόκληρη η κτίση και, συνεκδοχικά, ολόκληρο το μυστήριο της κτίσεως, όπως και ολόκληρο το μυστήριο του Θεού. Αναμφιβόλως, ο άνθρωπος είναι άνθρωπος δια του Θεανθρώπου, αλλά και ο Θεός είναι Θεός δια του Θεανθρώπου. Έτσι, ἐν τῷ Θεανθρώπῳ βρίσκουμε την μοναδική πραγματική ανθρωποδικία, όπως και την μοναδική πραγματική θεοδικία. Εν Αυτώ, και μόνον ἐν Αὐτῷ, βρίσκεται ο τέλειος Θεός και ο τέλειος άνθρωπος. Εκτός Αυτού, του Θεανθρώπου, δεν υπάρχει ούτε αληθινός Θεός, ούτε αληθινός άνθρωπος.

----------------------------

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1.  1.   Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, Πηδάλιον, εκδόσεις «Αστήρ», Αθήναι, 1957, σελίδα 185

2.   2.  ό. π. σελίδες 217-218

3.    3. ό. π. σελίδα 220

4.    4.  ό. π. σελίδα 405

5.    5.  ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, Ἐπιστολή πρός Ἀμφιλόχιον, 188, 1, PG 32, 668C-669A.

6.    6.  Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, Πηδάλιον, εκδ. «Ἀστήρ», Ἀθῆναι 1957, σ. 155

7.    7.  ό. π. σελίδα 433

8.    8.  ό. π. σελίδα 50

9.    9.  ό. π. σελίδα 13

1     10.  ό. π. σελίδα 51

11  11.ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, Ἐπιστολή πρός Ἀμφιλόχιον 188, 1, PG 32, 665BC-668A

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

  επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

·       Αγίου Ιουστίνου του Τσέλιε(Πόποβιτς), Δογματική Ορθόδοξη φιλοσοφία της αληθείας, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου, έκδοση 3^η, 2022, σελίδες 308-312.

·       Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς – Οι Οικουμενικές Σύνοδοι περί των αιρέσεων

 

Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς – Οι Οικουμενικές Σύνοδοι περί των αιρέσεων

ΑΓΙΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ)

  ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ «ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ:

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΔΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ

    Οι Οικουμενικές Σύνοδοι είναι, αναμφιβόλως, η συνείδηση της Εκκλησίας του Χριστού. Αυτές με τον τελειότερο τρόπο κατέχουν, γνωρίζουν, διακρίνουν και ομολογούν την Αλήθεια του Χριστού· την υπερασπίζονται. Εφόσον ο Θεάνθρωπος Κύριος Ιησούς Χριστός είναι η ενσάρκωση της Αληθείας, η Παν-αλήθεια, κάθε παρέκκλιση από αυτήν, κάθε επίθεση εναντίον της, αποτελεί για τις Συνόδους, κατ’ ουσίαν, παρέκκλιση και επίθεση εναντίον του Χριστού. Αυτός είναι ο τρόπος δράσεως του Αντιχρίστου και των προδρόμων του.

      Οι Άγιοι Πατέρες, οι αγιότεροι και διορατικότεροι οφθαλμοί της Εκκλησίας, διακρίνουν με οξυδέρκεια και βεβαιώνουν ότι οι αιρετικοί είναι οι «πρόδρομοι του αντιχρίστου»¹. Όπως ακριβώς η έλευση και η δράση του Αντιχρίστου είναι όλη «κατ’ ἐνέργειαν τοῦ σατανᾶ» [βλ. Β΄Θεσ.2,9: «οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους (:Η παρουσία του ανόμου αυτού θα γίνει με κάθε δύναμη και με σημεία και τέρατα αγυρτικά, που θα τα ενεργεί ο βοηθός και συνεργάτης του, σατανάς)»], έτσι και η δράση κάθε αιρέσεως είναι «κατ’ ἐνέργειαν» του διαβόλου.

     Οι θεοφόροι Πατέρες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου βεβαιώνουν ότι οι αιρετικοί «έχουν παρασυρθεί από τον διάβολο, ο οποίος ενεργεί μέσα τους, απεργάζεται το παράλογο και ψυχοφθόρο σχέδιό του»². Είναι αγιοπατερική η μαρτυρία πως «σε κάθε αίρεση και πίσω από κάθε αίρεση κρύβεται ο διάβολος»^3. Γι’ αυτό και οι Άγιοι Πατέρες των Συνόδων είναι οι αδάμαστοι πολέμιοι κάθε αιρέσεως. Αυτός είναι ο λόγος που, ομοψύχως και ομοφώνως, τις αναθεματίζουν⁴.

     Αφού όλοι οι παρόντες άγιοι Πατέρες της Αγίας ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου υπέγραψαν τις αποφάσεις της: «Ἡ Ἁγία Σύνοδος ἐξεβόησε: Πάντες οὕτως πιστεύομεν, μία πίστις· πάντες τὸ αὐτὸ φρονοῦμεν· πάντες συναινέσαντες καὶ ἀσμενίσαντες ὑπεγράψαμεν· ὀρθοδόξως πάντες πιστεύομεν. Αὕτη ἡ πίστις τῶν ἀποστόλων, αὕτη ἡ πίστις τῶν πατέρων, αὕτη ἡ πίστις τῶν ὀρθοδόξων. [...] Νεστορίῳ καὶ Εὐτυχεῖ καὶ Διοσκόρῳ ἀνάθεμα· Ἀπολιναρίῳ καὶ Σεβήρῳ ἀνάθεμα· τοῖς ὁμοφρόσιν αὐτῶν ἀνάθεμα· Θεοδώρῳ τῆς Φαρὰν ἀνάθεμα· Σεργίῳ καὶ Ὀνωρίῳ ἀνάθεμα· Πύρρῳ καὶ Παύλῳ ἀνάθεμα· Κύρῳ καὶ Πέτρῳ ἀνάθεμα· Μακαρίῳ καὶ Στεφάνῳ καὶ Πολυχρονίῳ ἀνάθεμα· ὅλοις τοῖς αἱρετικοῖς ἀνάθεμα (: Η αγία Σύνοδος αναφώνησε: Όλοι έτσι πιστεύουμε, μία είναι η πίστη· όλοι το ίδιο φρονούμε· όλοι, αφού συμφωνήσαμε και το δεχθήκαμε με χαρά, υπογράψαμε· ορθόδοξα όλοι πιστεύουμε. Αυτή είναι η πίστη των αποστόλων, αυτή είναι η πίστη των πατέρων, αυτή είναι η πίστη των ορθοδόξων. [...] Στον Νεστόριο και στον Ευτυχή και στον Διόσκορο ανάθεμα· στον Απολινάριο και στον Σεβήρο ανάθεμα· στους ομοφρονούντες με αυτούς ανάθεμα· στον Θεόδωρο της Φαράν ανάθεμα· στον Σέργιο και στον Ονώριο ανάθεμα· στον Πύρρο και στον Παύλο ανάθεμα· στον Κύρο και στον Πέτρο ανάθεμα· στον Μακάριο και στον Στέφανο και στον Πολυχρόνιο ανάθεμα· σε όλους τους αιρετικούς ανάθεμα, [:οριστική δηλαδή καταδίκη των αιρετικών διδασκαλιών τους και αποκοπή από την εκκλησιαστική κοινωνία όσων εμμένουν σε αυτές και δεν μετανοούν] )»⁵.

     Η Αγία Οικουμενική Σύνοδος της Χαλκηδόνος έλαβε την εξής απόφαση: «Να μην επιτραπεί σε κανέναν να δηλώσει ή να γράψει άλλη πίστη εκτός από αυτήν που έχει ορισθεί από τους αγίους Πατέρες, που συνήχθησαν Πνεύματι Αγίω. Και όποιος τολμήσει είτε να συνθέσει, είτε να παραθέσει άλλη πίστη, αν είναι επίσκοπος ή κληρικός να καθαιρείται, ο επίσκοπος από την επισκοπή του και ο κληρικός από τον κλήρο, ενώ αν είναι λαϊκός, ανάθεμα!»⁶. «Η Εκκλησία έκρινε πάντοτε πως είναι άξιος αποβολής από το σώμα της εκείνος που αφαιρεί ή προσθέτει κάτι στην πίστη. Γιατί η πίστη μας έχει παραδοθεί ξεκάθαρη από τους Αποστόλους, δεν επιτρέπει ούτε συμπλήρωση ούτε αφαίρεση»⁷.

      Η αίρεση είναι δύναμη που οδηγεί στην απώλεια της ψυχής και βυθίζει τον άνθρωπο σε όλους τους θανάτους, καθώς τον αποκόπτει από την Εκκλησία του Χριστού, μέσα στην οποία αποκλειστικά και μόνον βρίσκει ο άνθρωπος την αθανασία, την αιώνιο ζωή. Οι άγιοι Πατέρες της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου ευαγγελίζονται: «Είναι προφανές, η αίρεση αποκόπτει κάθε άνθρωπο από την Εκκλησία»⁸.

    «Συνήθως, οι αιρετικοί επιλέγουν ορισμένα χωρία της θεοπνεύστου Αγίας Γραφής και με την άθλια κρίση τους διαστρεβλώνουν εκείνο που, ορθώς, έχει ειπωθεί από το Άγιο Πνεύμα. Τούτο υπογραμμίζει και ο Απόστολος Πέτρος λέγοντας: “«ἃ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν(:όσα οι αμαθείς και αστήρικτοι στη χριστιανική αλήθεια τα διαστρεβλώνουν και τα παρερμηνεύουν)»[Β΄Πέτρ.3,16] κατά βούλησιν, γιατί είναι χαρακτηριστικό των αιρετικών να αλλοιώνουν, κατά την βούλησή τους, το νόημα των αληθών και θείων δογμάτων»⁹.

    «Οι αιρετικοί θέλουν να τρομάξουν εμάς, τους Χριστιανούς, με τις σοφιστείες τους σαν να είμαστε παιδιά»¹⁰. «Πάσχουν από αδυναμία κατανοήσεως των εκκλησιαστικών παραδόσεων και εξαιτίας αυτής της θανατηφόρου ασθενείας έχουν βλάψει τον νου τους»¹¹. «Η έκπτωση από την αλήθεια είναι του νοός και των φρενών τύφλωση»¹². Η φράση «πύλαι ᾅδου» [βλ. Ματθ. 16,18: «καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς(:και ο θάνατος και οι οργανωμένες δυνάμεις του κακού δεν θα υπερισχύσουν και δεν θα νικήσουν την Εκκλησία, η οποία θα είναι αιώνια και αθάνατη)»] του Σωτήρος, κατά την ερμηνεία των Αγίων Πατέρων της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου, σημαίνει «τα θανατηφόρα χείλη των αιρετικών»¹³.

--------------------------------------------

      ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1.   1.  JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 13, Φλωρεντία 1767, σ. 417.

2.    2. JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 2, Φλωρεντία 1759, σ. 641

3.   3.  JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 2, Φλωρεντία 1759, σ. 644

4.   4.  JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 6, Φλωρεντία 1761, σ. 632-633

5. 5.R. Riedinger, Acta conciliorum oecumenicorum 2, 2, Concilium universale Constantinopolitanum (680-681), Βερολίνο 1992, σσ. 798-799.

6. E. Schwartz, Acta conciliorum oecumenicorum, τ. 1.1.7, Βερολίνο 1929, σσ. 105-106.
7. E. Schwartz, Acta conciliorum oecumenicorum, τ. 1.1.1, Βερολίνο 1927, σ. 79.

8.     JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 12, Φλωρεντία 1766, σ. 1022

9. JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 13, Φλωρεντία 1767, σ. 281.
10. JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 13, Φλωρεντία 1767, σ. 284.
11. JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 13, Φλωρεντία 1767, σ. 337.
12. JD Mansi, Sacrorum Conciliorum Collectio τ. 13, Φλωρεντία 1767, σσ. 349-352.

13.  E. Schwartz, Acta conciliorum oecumenicorum, τ. 4.1.1, Actio III, Βερολίνο 1971, σ.214

Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ, Κυριακή Ζ΄ Ματθαίου

 

Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ, Κυριακή Ζ΄ Ματθαίου

Τό Μήνυμα τῆς Κυριακῆς ἀπό τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κυθήρων & Ἀντικυθήρων κ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ - Κυριακή Ζ΄ Ματθαίου  (19.07.2026)

π. Αθανάσιος Μυτιληναίος, Ορθοδοξία και αιρέσεις

 

π. Αθανάσιος Μυτιληναίος, Ορθοδοξία και αιρέσεις

 

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου με θέμα:

«ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΑΙΡΕΣΕΙΣ»

                        [εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 7-6-1984,

          επί αποριών προσκυνητριών κυριών κυκλαρχών «ΦΑΡΟΥ» Θεσσαλονίκης].

       Η επόμενη απορία, λοιπόν, αναφέρεται στο θέμα των αιρέσεων. Ποια δηλαδή η διάκρισις ανάμεσα στην αίρεση και στην Ορθοδοξία. Εάν είναι ακριβώς μία παράδοσις και τι είναι αυτή η παράδοσις.

     Αν ρίξετε μία ματιά στην ιστορία της Εκκλησίας μας, που φυσικά δεν είναι παρά μία πορεία της Ορθοδοξίας μέσα στο πέλαγος των αιρέσεων και αυτή η πορεία είναι πορεία με πολλά σκαμπανεβάσματα και πολλές ταλαιπωρίες, θα μπορούσε κανείς να πει: «Γιατί όλα αυτά; Γιατί όλη η ιστορία να είναι ένας διαρκής πόλεμος, ένας διαρκής αγών υπέρ της Ορθοδοξίας;». Όταν βλέπομε, επί παραδείγματι, την Εκκλησία να αγωνίζεται τους τρεις πρώτους αιώνας εναντίον του Γνωστικισμού. Κατόπιν βλέπομε την εμφάνιση των λεγομένων «Αντιτριαδικών»· δηλαδή οι αιρέσεις που αναφέρονται στο δόγμα της Αγίας Τριάδος, με πρώτην, θα λέγαμε, εμφάνιση, τον Άρειο, που αμφισβητεί την θεανθρωπίνη φύση του Χριστού, δηλαδή την Θεότητά Του. Τον αποκαλεί ότι είναι κτίσμα.

       Και ο Μέγας Αθανάσιος να υποστεί έξι εξορίες μέσα σε 16 χρόνια και να είναι άκαμπτος. Και μάλιστα πάνω στο «δεν είναι ο Υιός ομοιούσιος». Ήταν μερικοί που θέλησαν να κάνουν έναν συμβιβασμό: «Δεν είναι ο Υιός ομοιούσιος, αλλά ομοούσιος»· που να λέγεται: «Μα, ένα γιώτα;». Μα το γιώτα αλλάζει πολύ το νόημα. Όταν λέγω «άργυρος», λέω και «ψευδάργυρος». Ο ψευδάργυρος μοιάζει· είναι όμοιος («ὁμοιούσιος») με τον άργυρο ο ψευδάργυρος, ο τσίγκος. Δεν παύει, όμως, από του να είναι τσίγκος και δεν είναι ο άργυρος. Έτσι, αν ο Υιός μοιάζει με τον Πατέρα, αλλά τότε δεν είναι Θεός. Είναι κεφαλαιώδες αυτό. Και αποτελεί θεμέλιον της πίστεως.

     Λοιπόν, αν αναρωτηθεί κανένας γιατί, μάλιστα μέχρι σήμερα αυτός ο αγώνας εναντίον των αιρέσεων, σε βαθμό που άνθρωποι που δεν έχουν διάκριση των πραγμάτων, δεν γνωρίζουν πολλά, να λέγουν ότι «οι Πατέρες της Εκκλησίας μας ή εμείς, οι νεότεροι σύγχρονοι, είμεθα φανατικοί άνθρωποι, δεν είμεθα οι άνθρωποι που θα μπορούσαμε να δημιουργήσομε μία συνδιαλλαγή». Έφθασαν να ειπούν ότι «κάτι τέτοιες φαγωμάρες, έριδες, εξησθένησαν –δεν είναι αιτία αυτό, αλλά έτσι λέγουν- εξησθένησαν το Βυζάντιο και έπεσε στο στόμα των Τούρκων. Θα μπορούσαν να είχαν συμβιβαστεί φερειπείν, οι Ανατολικοί με τους Δυτικούς, να έχουν την βοήθειά τους». Κατά πόσο βέβαια θα ήταν αυτή η βοήθεια είναι άγνωστο. Σκιώδης βοήθεια, όπως απεδείχθη θα ήταν, αν θα ήταν, σκιώδης. Ή ακόμα οι λεγόμενες «ησυχαστικές έριδες», που κράτησαν εκατό χρόνια, δήθεν ότι ησθένησαν το Βυζάντιο. Οι αμαρτίες εξησθένησαν το Βυζάντιο, οι αμαρτίες του λαού. Ναι. Ό,τι έχομε και σήμερα. Πλούτος, αγαθά κ.λπ. πέφτει η ποιότητα του λαού. Όπως έπεσε και η Ρώμη. Όπως έπεσε και η αρχαία Ελλάδα. Έτσι έπεσε και το Βυζάντιο. Κάθε πολιτισμός, όταν θα αναπτυχθεί, αρχίζει να απολαμβάνει τα αγαθά του, πέφτει ποιοτικά και χάνεται. Αυτό ήταν όλο. Δεν έφταιγαν ούτε οι ησυχαστικές έριδες, ούτε γιατί δεν πήραμε την βοήθεια από την Δύση.

     Αλλά λέμε τώρα για εκείνους οι οποίοι κάνουν φιλοσοφία επάνω στην Ιστορία, φιλοσοφούν: «Είδες τούτο, είδες εκείνο;». Αγαπητοί, η Εκκλησία δεν θα παύσει να στρέφεται εναντίον των αιρέσεων, ό,τι ρετσινιές και χαρακτηρισμούς της δώσουν. «Στενόκαρδης», «κομπλεξικής», «φανατισμένης» κ.λπ. Ένα έχω να σας πω: Άραγε γιατί να πολεμά έτσι η Εκκλησία; Γιατί απλούστατα το θέμα καθορίζει την σωτηρία μου. Διότι σαφώς η Αγία Γραφή τα θέτει αυτά. Μάλιστα στο βιβλίο της «Αποκαλύψεως», σε μια του επιστολή ο Κύριος σε μία του Εκκλησία της Μικράς Ασίας, το λέγει αυτό. Το αναφέρει. «Κράτει ὃ ἔχεις». «Κράτησε αυτό που έχεις». Με ακρίβεια. Ο δε Απόστολος Παύλος λέγει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ». Εκείνο το «νομίμως», τι θα πει; Θα πει ότι «δεν θα πρέπει να χρησιμοποιήσεις στοιχεία τα οποία είναι ‘’ὂθνια’’, ξένα, αλλότρια».

     Η δε Πρίσκιλλα και ο Ακύλας, όταν άκουσαν τον Απολλώ στην Έφεσο να κηρύσσει, ήταν σπουδαίος άνθρωπος ο Απολλώ, τον πήραν ιδιαιτέρως, μάλιστα η Πρίσκιλλα, η θαυμασία αυτή γυναίκα, εύχομαι να της μοιάσετε, διότι είχε σπουδαία προσόντα. Θεολογικό βάθος και κατάρτισις σπανία. Και δυναμικότητα θαυμαστή. Πρώτα αναφέρει την Πρίσκιλλα και δεν είναι τυχαίο, ο Απόστολος Παύλος και μετά αναφέρει τον Ακύλα. Σπουδαία συνεργάτης του Παύλου· ενός Παύλου συνεργάτης. Και τον πήρε η Πρίσκιλλα τον Απολλώ τον μορφωμένον, τον πολύ Απολλώ, τον πήρε να του πει επακριβώς τα της πίστεως. Ή όταν ο Απόστολος Παύλος βλέπει εκείνους τους «ὡσεὶ δεκαδύο» στην Έφεσο, «τι βάπτισμα –λέει-  έχετε;». «Το και το». «Και μετά;». «Το βάπτισμα του Ιωάννου». Δεν είχαν ακούσει περί του Αγίου Πνεύματος. Κι όταν τους μίλησε για το Άγιο Πνεύμα, τότε επέθεσε τα χέρια του και τότε ήρθε Πεντηκοστή σ’ αυτούς, άρχισαν να λαλούν ξένες γλώσσες κλπ. κλπ.

     Δηλαδή βλέπομε ότι το θέμα της ακριβείας αφορά στη σωτηρία. Όταν δεν υπάρχει η ακρίβεια, τότε τι κάνομε; Ο δε Λουκάς πώς λέει στο ευαγγέλιό του; Όταν λέγει εις τον Θεόφιλον: «Κράτιστε Θεόφιλε, σου γράφω το Ευαγγέλιο να μάθεις ακριβώς περὶ ὧν κατηχήθης. Περί των οποίων κατηχήθης. Μετ’ ακριβείας να τα μάθεις. Επειδή υπέρ πολλοί επεχείρησαν να κάνουν διήγησιν ευαγγελικήν, αλλά δεν θα σε βοηθούσε αυτό να μάθεις επακριβώς την κατήχησή σου και εννοείται, αυτό όχι για να γίνεις ένας επακριβής ιστορικός με την φιλολογική έννοια, αλλά για να σωθείς, σου γράφω τούτο του Ευαγγέλιον». Λέει ο Λουκάς στον Θεόφιλο τον Κράτιστο.

    Όλα αυτά τι σημαίνουν, αγαπητοί; Σημαίνουν πραγματικά ότι η ακρίβεια της πίστεως αφορά στην σωτηρία. Και δεν πρόκειται περί μιας μικροψύχου εριστικότητος που μπορούμε να έχομε με τους άλλους που αποκλίνουν από την πίστιν. Είναι συνεπώς θεμελιώδους σημασία η ακρίβεια της πίστεως.

   Και τώρα ερχόμεθα σε ένα άλλο σημείο. Τι είναι εκείνο το οποίο γεννά την αίρεσιν; Πίσω από την αίρεση αναμφισβήτητα υπάρχει ο διάβολος. Αναμφισβήτητα. Ξέρετε δε πώς αποκαλεί την αίρεσιν ο άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας; «Βοτάνην του διαβόλου». Μάλιστα με την ευκαιρία, διαβάστε τον άγιον Ιγνάτιον Αντιοχείας. Είναι στον 2^ο, 3^ο τόμο της σειράς Ελλήνων Πατέρων. Η γλώσσα του είναι πολύ απλή, πάρα πολύ απλή. Οι επιστολές του γέμουν θεολογίας και παλμού χριστιανικού. Είναι, δηλαδή, υπέροχες οι επιστολές του. Ε, εκεί γράφει ότι είναι η βοτάνη του διαβόλου η αίρεσις. Προφανώς την εικόνα την παίρνει από την παραβολή του Κυρίου που λέγει ότι είπε στους εργάτες του κάποιος άνθρωπος να πάνε να σπείρουν στο χωράφι. Και ύστερα από καιρό, όταν φύτρωσε ο σίτος, φύτρωσαν και τα ζιζάνια. Διαμαρτύρονται οι εργάται: «Πώς, Κύριε, ενώ μας έδωσες αγαθόν, καλόν σπέρμα εφύτρωσαν και ζιζάνια;». Κι Εκείνος λέγει: «Όταν εσείς φύγατε, άνθρωπος κακός επήγε και έσπειρε τα ζιζάνια». Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος ο κακός; Είναι ο διάβολος. Και τι λέγει μετά ο Κύριος: «Ἄφετε συναυξάνειν». «Μην πάτε τώρα να τα ξεριζώσετε».

     Δεν σημαίνει αυτό ότι δεν θα πολεμήσομε την αίρεση. Εδώ εννοεί δεν θα καταδικάσομε εκείνον, ο οποίος είναι αιρετικός. Διότι και ο Παύλος ήταν στρεφόμενος εναντίον της Εκκλησίας, αλλά έγινε ο Παύλος. Μ’ αυτήν την έννοια. Κι όχι ότι δεν πρέπει να πολεμήσομε την αίρεση. Ο Θεός να φυλάξει. Τότε αν αυτό θα σήμαινε η παραβολή, τότε οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας που πολέμησαν, δεν θα ήσαν άγιοι. Ο Θεός να φυλάξει, το ξαναλέγω. Αλλά το «Ἄφετε συναυξάνειν» σημαίνει ότι «εάν δεν μπορείτε να τους πείσετε, μην πάτε και τους σκοτώσετε, να τους ξεριζώσετε, να τους βάλετε στη φυλακή. Αυτά είναι βίαια μέσα, δεν είναι καλά. Αλλά θα κάνετε πόλεμο εναντίον των με την έννοια την νόμιμη», δηλαδή εκείνο το πολύ ωραίο που κάνουν ορθόδοξοι Χριστιανοί, ένας ιερεύς χωριού, φερειπείν, ή ενορίας. Παίρνει και παιδιά, ανθρώπους όταν δει κάποιο συνεργείο Χιλιαστών, τους παίρνει από κοντά. Μόλις χτυπήσουνε μία πόρτα, ειδοποιούν το σπίτι: «Προσέξτε, αυτοί είναι Χιλιασταί, είναι μάρτυρες του Ιεχωβά, είναι Πεντηκοστιανοί, δεν ξέρω τι». Νόμιμο. Ωραιότατο. Λοιπόν και μετά; «Μετά γίνεται», λέει, «η συλλογή των καρπών και των ζιζανίων. Και ο μεν σίτος πηγαίνει στην αποθήκη στην Βασιλεία του Θεού, τα δε ζιζάνια εις το πυρ το αιώνιον, δηλαδή στην κόλαση». Σαφώς, λοιπόν, βλέπομε ότι ο πάτρων της αιρέσεως είναι ο διάβολος. Διότι είναι ο ψεύτης απαρχής. Και ανθρωποκτόνος. Και ο πατήρ του ψεύδους.

        Τι θα πει «αίρεσις»; Θα πει απόκλισις. Από τι; Από την αλήθεια. Κοιτάξτε ποια ήταν η πρώτη αίρεσις. Θα σας κάνει εντύπωση. Ποια ήταν η πρώτη αίρεσις στην Ιστορία του ανθρώπου. Με την έννοια ότι ο διάβολος είναι ο πάτρων. Και με την έννοια ότι είναι η απόκλισις από την αλήθεια. Ακούστε. Όταν ο διάβολος ήρθε στους πρωτοπλάστους και είπε στην Εύα ότι «ο Θεός είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν που σας υπέδειξε, για να μη γίνετε Θεοί». Ο Θεός είχε στο πρόγραμμά Του να γίνουν οι άνθρωποι θεοί. Προσέξτε αυτό το σημείο. Να γίνουν οι άνθρωποι θεοί. Μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός δεν είπε, όταν Τον κατηγόρησαν οι Εβραίοι ότι λέει τον εαυτό Του Θεόν, και τους λέει Εκείνος: «Δεν είναι γραμμένο στους Ψαλμούς: ‘’Ἐγὼ εἶπα, ὑμεῖς θεοὶ ἐστέ’’;». «Εγώ είπα», λέγει ο Θεός: «είσαστε θεοί. Πού, λοιπόν, βρίσκετε σε μένα την κατηγορία για να πείτε ότι είμαι ο Υιός του Θεού;». Βέβαια, δεν τους λέγει ολόκληρη την πραγματικότητα, διότι δεν μπορούσαν και να καταλάβουν. Αν και κατενόησαν ότι ο Χριστός εννοούσε ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Το κατενόησαν. Και πήραν πέτρες. Γιατί και οι Εβραίοι ελέγοντο «παιδιά του Θεού». Αλλά εδώ κατανοούν ότι ο Ιησούς το λέει ἐν εἰδικῇ ἐννοίᾳ οπωσδήποτε.

      Αλλά, αλλά ο διάβολος τι λέγει στους πρωτοπλάστους; Αυτό που ήταν στο σχέδιο του Θεού. Να γίνουν οι άνθρωποι θεοί. Τους λέει ότι μπορεί να γίνουν θεοί, αλλά χωρίς τον Θεό. Δηλαδή είναι ο εισηγητής της αυτονομίας. Αυτό είναι το προπατορικό αμάρτημα. Η ουσία του προπατορικού αμαρτήματος είναι η αυτονομία του ανθρώπου: «Θα γίνω Θεός χωρίς τον Θεό».  Επειδή δε το αμάρτημα αυτό ο άνθρωπος το επαναλαμβάνει μέχρι σήμερα, το προπατορικόν αμάρτημα επαναλαμβάνεται διαρκώς σε νέες εκδόσεις. Συνεχώς. Άρα, λοιπόν, ο πρώτος διαστροφεύς της αληθείας είναι ο διάβολος και είναι τότε στους πρωτοπλάστους που τους είπε ότι… «ναι, αλλά… κάντε το μόνοι σας αυτό, να γίνετε θεοί μόνοι σας». Αγαπητοί, από τότε ο διάβολος διαστρέφει την αλήθεια.

      Όταν, όμως, ενικήθηκε από τον Σταυρό του Χριστού, κατενικήθη, ο διάβολος δεν μπόρεσε πια να διαστρέψει τα πράγματα, όπως τουλάχιστον τα είχε διαστρέψει στον βαθμό της ειδωλολατρίας. Διότι εισήγαγε την ειδωλολατρία ο διάβολος. Το πρώτο σύμπτωμα της πτώσεως των πρωτοπλάστων είναι η ειδωλολατρία. Τι κάνει τώρα; Νοθεύει την χριστιανική πίστη. Οι πρώτοι δε νοθευταί της χριστιανικής πίστεως είναι οι Γνωστικοί· που σας είπα προηγουμένως.

   Και τι θα πει «νοθεύει την πίστη»; Ξέρει ο διάβολος ότι δεν θα σωθείς άμα ζήσεις έναν νοθευμένο Χριστιανισμό. Ακούστε τι σας είπα. Δεν θα σωθείς. Δεν σε εμποδίζει να πιστεύεις στον Χριστό. Αλλά εάν τον αποκαλείς ότι είναι ένας Κοινωνιολόγος, ένας σπουδαίος φιλόσοφος, χαίρεται ο διάβολος, γιατί δεν θα σωθείς. Δεν θα σωθείς. Ή σου πει ότι τα μυστήρια είναι άκυρα, δεν έχουν σημασία, όπως λέει ο Προτεσταντισμός, όχι έγκυρα, δεν έχουν σημασία. Δεν στενοχωριέται, γιατί ξέρει ότι η Χάρις δια της ιερωσύνης μεταδίδεται. Άπαξ καταργεί τα μυστήρια, καταργείται και η ιερωσύνη. Άρα, λοιπόν, δεν έχεις το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Έχεις κρασί και ψωμί. Διότι δεν έχεις επιτελέσει μυστήριον. Κι έτσι σ’ αφήνει. Σου λέει: «Πίστευε στον Χριστό, αλλά δεν θα σωθείς».

     Τώρα θα καταλάβατε γιατί το θέμα της αιρέσεως είναι θέμα σωτηρίας. Είναι μεγάλο πράγμα, τεράστιο πράγμα αυτό. Οι Πεντηκοστιανοί, συγκεκριμένα που αναφέρατε εσείς, οι Πεντηκοστιανοί, για το παράδειγμα που είπατε, του παιδιού, αυτοί ζουν ή επικαλούνται μίαν ψευδοπεντηκοστήν. Δεν είναι Πεντηκοστή. Βέβαια πήραν το όνομα «Πεντηκοστιανοί», γιατί νομίζουν ότι ζουν μια Πεντηκοστή. Αλλά δεν είναι Πεντηκοστή. Δεν είναι εδώ παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Απερίφραστα, επειδή ακριβώς είναι αιρετικοί, σας το λέγω, οι Πεντηκοστιανοί είναι ενεργούμενοι υπό πονηρού πνεύματος. Γιατί ο διάβολος κάνει και θαύματα. Τώρα κατά πόσο θα σωθώ εάν δεν ενεργούμαι υπό του Αγίου Πνεύματος, αλλά ενεργούμαι υπό πονηρού πνεύματος, είναι ολοφάνερο, για να καταλάβετε γιατί η Εκκλησία πολεμά τις αιρέσεις.

        Και κάτι άλλο γεννά την αίρεσιν. Δεν είναι μόνο το θέμα ο διάβολος. Ο διάβολος είναι βέβαια μία νόησις, έχει νόηση, μία λογική ύπαρξις και ως λογική ύπαρξις, διεστραμμένη όμως, αυτοδιεστράφη, διαστρέφει την αλήθειαν από κακότητα κ.τ.λ. Και ο άνθρωπος είναι μία νόησις, έχει νόηση ο άνθρωπος. Και συνεπώς και ο άνθρωπος δύναται να γίνει εισηγητής της αιρέσεως. Πότε γίνεται εισηγητής της αιρέσεως; Βοηθούμενος δε ο άνθρωπος από τον πάτρωνα των αιρέσεων, τον διάβολον. Πότε γίνεται εισηγητής της αιρέσεως; Προσέξτε, θα το δώσω εδώ σαν έναν ορισμόν. Όταν προσπαθεί να ερμηνεύσει και να κατανοήσει τα δόγματα της πίστεως, που είναι μυστήρια, με την ανθρωπίνη λογική. Αυτό ακριβώς εισάγει την αίρεσιν. Αυτό θα πει αίρεσις. Το μυστήριο είναι μυστήριο. Δεν μπορώ να κατανοήσω τι θα πει ότι ο Θεός είναι μία ουσία,  τρία πρόσωπα. Το αφήνω. Διότι όλα τα πράγματα δεν κατανοούνται. Κι εδώ βλέπει κανείς την ανθρωπίνη, τον ανθρώπινο περιορισμό στη σκέψη. Εάν τώρα εγώ πω, γιατί δεν μπορώ να καταλάβω, μπαίνει η υπερηφάνεια. Δηλαδή πίσω από την ερμηνεία την λογική του δόγματος, είναι η υπερηφάνεια. Τότε αναμφισβήτητα, επειδή ακριβώς διακατέχομαι από το πνεύμα της υπερηφανείας, φθάνω στο σημείο να ερμηνεύσω λογικά το δόγμα και να πέσω έξω, δηλαδή να γίνω αιρετικός. Και μοιάζω του διαβόλου εδώ, ε; Μοιάζω του διαβόλου. Διότι το υπόβαθρον της αιρέσεως είναι η υπερηφάνεια. Και γι'αυτό οι αιρετικοί, οι αιρεσιάρχαι, δεν μπορούσαν να μετανοήσουν.

     Γι΄αυτό και λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Αἱρετικὸν ἄνθρωπον, μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν νουθεσίαν, παραιτοῦ». Γιατί να παραιτηθείς «μετά πρώτην και δευτέραν νουθεσίαν;». Διότι έχομε αμαρτήματα… όλα τα άλλα αμαρτήματα, σαρκικά αμαρτήματα, κατά πλησμονήν, που θεωρούνται… ξέρω ‘γώ, ναρκωτικά, ό,τι θέλετε, δεν έχομε περίπτωση που να πούμε ότι ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί να σωθεί. Δεν μπορούμε να πούμε «του είπαμε μία φορά και δυο και παραιτούμαι». Όχι. Αγαπητοί μου, ο αμαρτωλός, σε όποια στάθμη αν έφθασε αμαρτωλότητος, δύναται να σωθεί. Και να γίνει και άγιος. Γι'αυτό πουθενά δεν θα βρείτε στην Αγία Γραφή, από ποιμαντικής πλευράς, να συνιστά ο λόγος του Θεού για τον αμαρτωλό, ότι μια και δύο φορές θα του το πούμε. Ενώ για τον αιρετικό, μόνο μία ή δύο φορές. Και όχι περισσότερο.

     Γιατί άραγε; Ακούστε, το λέει ο Απόστολος Παύλος στη συνέχεια: «Εἰδώς -γράφει στον Τίτο- ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος». «Ἐξέστραπται» είναι του ρήματος «ἐκστρέφω». Δηλαδή απόκλινε, στράβωσε. Καταλάβατε; «Και ο ίδιος είναι αυτοκατάκριτος». Γιατί είναι αυτοκατάκριτος; Γιατί χρησιμοποίησε το ίδιο του το λογικό, την υπερηφάνειά του και δεν του φταίει κανείς. Ο ίδιος, δηλαδή, μένοντας στην υπερηφάνειά του, δεν μπορεί να μετανοήσει. Καταλαβαίνετε, συνεπώς, πόσο σοβαρό πράγμα είναι η αίρεσις. Θεμελιώδες πράγμα είναι η αίρεσις.

     Θα μου πείτε: «Αν γνωρίζομε αιρετικούς που επέστρεψαν;». Ναι. Αυτοί επέστρεψαν, όσοι επέστρεψαν, διότι ενήργουν κατ΄άγνοιαν. Παρεσύρθησαν. Εκείνος που παρασύρεται, μπορούμε βέβαια να τον σώσουμε. Γι'αυτό, εάν συναντήσετε αιρετικούς που ξέρετε ότι παρεσύρθησαν, θα επιμείνετε. Αν ξέρετε ότι, όμως, αυτός ο άνθρωπος πλέον κατά συνείδησιν ενεργεί, μη χάνετε τον καιρό σας. Αυτός δεν θα μετανοήσει. Αλλά θα γίνεται ακόμη και ακόμη χειρότερος.

     Σας θυμίζω ακόμη κάτι από τις δογματικές αλήθειες, γιατί είναι τεράστιο το θέμα αυτό και μάλιστα θα επεκταθώ πέραν της απορίας της κυρίας, για να πω κάτι που μας είναι όλους χρήσιμο. Ο Απόστολος Παύλος, θα θυμόσαστε από την Αγία Γραφή, καταδικάζει δύο πρόσωπα. Τον Υμέναιον και τον Φιλητόν. Ακόμη θα θυμόσαστε ότι κατεδίκασε και τον αιμομίκτην της Κορίνθου. Τον αφόρισε. «Τον παρέδωκε», λέει, «εις τον σατανά».

      Προσέξτε όμως. Στη δεύτερη επιστολή του λέει: «Να του δείξετε αγάπη μην καταποθεί υπό της λύπης, μην τον καταπιεί η λύπη, ο διάβολος, με το πάθος της λύπης χαθεί». Μετενόησε ο αιμομίκτης της Κορίνθου και επανέρχεται εις την Εκκλησίαν. Αλλά τον Υμέναιον και τον Φιλητόν τους κατεδίκασε. Ακούστε. «Τους παρέδωκα», λέει, «στον σατανά». Συγνώμη, για τον πρώτον, λέει: «εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός»· που θα πει «να πάθει αρρώστια». «Να πάρει την τιμωρία του, για να σωθεί», λέει, «το πνεύμα του». Να μετανοήσει δηλαδή. Δια τον Υμέναιον και τον Φιλητόν λέγει: «Τους παρέδωκα στον σατανά, για να μάθουν να μη βλασφημούν». Δηλαδή ξέρετε τι θα πει «τους παρέδωκα εις τον σατανά»; Να γίνουν δαιμονοκρατούμενοι. Για να μάθουν να μη βλασφημούν. Ποία ήτο η βλασφημία των; Ξέρετε; Γιατί έλεγαν ότι η ανάστασις των νεκρών είχε γίνει. Δηλαδή ξέρετε τι πίστευαν; Πίστευαν στην ηθικήν ή πνευματικήν ανάστασιν και όχι στην οντολογικήν.

     Ποια είναι η διαφορά; Εάν ένας άνθρωπος είναι νεκρός κατά την πνευματική ζωή και αναζήσει, όπως λέει στην παραβολή του ασώτου. «Νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε». Αυτό το «Νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε» θα πει ηθικά και πνευματικά ήταν νεκρός και ανέζησε. Δεν είχε πεθάνει και τον βάλαμε στον τάφο. Γι΄αυτό αυτήν την ανάσταση, την αναβίωση, την ανάζηση, ξέρετε πώς την λέει η Αγία Γραφή; Στο βιβλίο της «Αποκαλύψεως» λέγεται «πρώτη ἀνάστασις». «Μακάριος», λέγει, «εκείνος που έτυχε της πρώτης αναστάσεως». Αυτή είναι η πρώτη ανάστασις. Η δευτέρα ανάστασις είναι η οντολογική. Η ανάστασις των νεκρών από τους τάφους με τα σώματά τους.

      Ε, λοιπόν, ο Υμέναιος και ο Φιλητός έλεγαν ότι η ανάστασις των νεκρών έγινε. Δηλαδή έμεναν στην πνευματικήν ανάστασιν και ηρνούντο την οντολογικήν ανάστασιν. Κι επειδή ήταν καίριο το πλήγμα εναντίον της πίστεως, δογματικά, γι'αυτό τους καταδικάζει ο Απόστολος Παύλος, όπως κατόπιν αι Σύνοδοι θα καταδικάζουν τους αιρετικούς. Γι'αυτό καταδικάζουν. Και μάλιστα για το θέμα αυτό στο 15^ο κεφάλαιο, Α΄ προς Κορινθίους, λέει ο Απόστολος Παύλος: «Ἐὰν οἱ νεκροὶ οὐκ ἀνασταίνονται -όπως έλεγε ο Υμέναιος και ο Φιλητός- τότε φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν». «Τότε», λέει, «ως προς τι εθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τότε, τότε, τότε…».

     Όπως, λοιπόν, βλέπετε, πάω τώρα λίγο πιο πέρα, όχι μόνο η αίρεσις είναι σπουδαίο πράγμα, πρέπει να την προσέχομε, αλλά και πρέπει να μένομε στα δόγματα της πίστεως. Αυτό είναι τώρα η προέκταση που θέλω να σας πω. Τι θέλω να σας πω επάνω σ’ αυτό; Σε δέκα λεπτά τελειώνει η ώρα μας.

    Θα ήθελα να σας πω, αγαπητοί μου, το εξής. Ξέρετε ποιο είναι το κριτήριον να ξέρομε τι θα πει Ορθοδοξία και τι θα πει αίρεσις; Το κριτήριον είναι η Θεολογία. Σας επήνεσα στην αρχή, ότι είσαστε φορείς του ευαγγελικού κηρύγματος, ευαγγελικού μηνύματος, στους ανθρώπους, στους κύκλους που λέτε πέντε καλές κουβέντες, πέντε ευαγγελικές κουβέντες. Σας είχα πει ότι πρέπει να προσέχομε να μη θολώνομε τον λόγο του Θεού, να μη γίνομε φορείς νοθευμένου λόγου. Τι είναι εκείνο που θα μας κάνει να μην είμεθα φορείς νοθευμένου λόγου; Είναι το να μελετούμε τα δόγματα. Δεν είναι παρωνυχίς αυτό. Υπήρξε μια εποχή εδώ στην Ελλάδα, χθες, υπάρχει ακόμη, αλλά πάει να περάσει όμως, γι'αυτό είπα: «χθες». Όχι προχθές. Χθες. «Άστε τα δόγματα, είναι δύσκολα». Βέβαια μια πείρα του παρελθόντος, επειδή δημιουργούσαν έριδες, δημιουργούσαν μια κόπωση στον λαό, «άστε τα δόγματα».

     Δεν είναι σωστό αυτό. Ο αοίδιμος πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκι σε ένα του βιβλίο, το οποίο έχει μεταφράσει ο κ. Τσάμης, είναι εδώ η κ. Τσάμη, το λέγω αυτό, λέγει το εξής: «Σας παρακαλώ ομιλείτε για τα δόγματα, ομιλείτε συνεχώς για τα δόγματα». Μπορώ να σας πω ότι σήμερα αν υπάρχουν κοινωνιολογικές θέσεις και καταστάσεις, φιλοσοφικές και ό,τι υπάρχει που σήμερα μας συνταράσσει και λέμε: «Πούθε το κακό;», χωρίς να πέφτομε έξω, η αιτία είναι η άγνοια του δογματικού κεφαλαίου της πίστεώς μας. Διότι αν εγνωρίζαμε το δογματικόν κεφάλαιον της πίστεώς μας, δηλαδή την πίστη μας, δεν θα παρασυρόμεθα ούτε από φιλοσοφικά τερτίπια, ούτε από κοινωνιστικά και κοινωνιολογικά και δεν ξέρω τι. Ούτε εκείνες οι παράξενες συζεύξεις, παντρέματα, να παντρέψομε, φερειπείν, τον Χριστιανισμόν με τον πολιτισμό, τον Χριστιανισμό με τους εθνικισμούς, τον Χριστιανισμό με τον Μαρξισμό, τον Χριστιανισμό με… δεν ξέρω τι άλλο. Ο Χριστιανισμός είναι σωτηρία, είναι σωτηρία. Δεν παντρεύεται με τίποτε. Είναι από τον ουρανό. Δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, για να συζευχθεί με όλα αυτά. Όλα αυτά θα τα καταλάβομε μόνο εάν εν ταπεινώσει μελετούμε τα δόγματα της πίστεώς μας, με συστηματική μελέτη.

     Είπα σε μία κυρία που την είδα το πρωί, είναι μορφωμένη και λίγο πολύ είσαστε κι εσείς μορφωμένες κυρίες, ακούστε με· μάλιστα όσην ώρα έλεγα χωρία από την Αγία Γραφή εσείς τα εψιθυρίζατε, που σημαίνει, γνωρίζετε την Αγία Γραφή. Σας συνιστώ κάτι. Όταν μελετάτε την Αγία Γραφή στην καθημερινή σας μελέτη, γιατί, ξέρετε, για να πούμε δέκα πράγματα στους άλλους, πρέπει να ξέρομε εκατό. Όχι γιατί θα πούμε τα άλλα 90, αλλά για να πούμε τα 10 με ευχέρεια και με ασφάλεια. Πρέπει, λοιπόν, να ξέρομε 100. Όπως κι ο δάσκαλος ξέρει 100 για να πει τα 10 στους μαθητάς του. Αλλά όταν μελετάτε την καθημερινή σας μελέτη, όχι για να πείτε αυτά που θα πείτε στους άλλους, να μελετάτε από υπομνήματα και βοηθήματα την Αγία Γραφή. Προσέξτε, και την Καινή και την Παλαιά. Ένα άλλο λάθος εδώ. Έχομε υποτιμήσει την Παλαιά Διαθήκη.  Επειδή δε, μου δόθηκε η ευκαιρία, βιβλία που έχομε αναλύσει στον λαό του Θεού, από την Παλαιά Διαθήκη, σας βεβαιώνω είναι καταπληκτική ως λόγος Θεού. Το τι θέματα λύνει, εκείνα που δεν θα μπορούσαμε εύκολα να βρούμε στην Καινή Διαθήκη. Η Παλαιά Διαθήκη δεν επαλαιώθη. Μόνο στον τελετουργικό της νόμο επαλαιώθη. Σε τίποτε άλλο δεν παλαιώθηκε. Ως δε τον ηθικόν, απλώς ολοκληρώθηκε από την Καινή Διαθήκη.

    Η Καινή Διαθήκη δεν είναι γιατί έρχεται κάτι καινούριο να σας πει. Αλλά έρχεται να δημιουργήσει νέα κατάσταση. Κι αυτή η νέα κατάσταση δεν είναι αυτά που είπε ο Θεός, όπως τα είπε στην Παλαιά τα λέει και στην Καινή, αλλά ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος. Το χαρακτηριστικόν της Καινής Διαθήκης δεν είναι ότι μας λέει καινούρια πράγματα, αλλά ότι έγιναν καινούρια πράγματα. Και τα καινούρια πράγματα έγιναν ότι ο Θεός, ο Γιαχβέ, ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, Αυτός που μίλησε στο Σινά, έγινε άνθρωπος. Αυτό είναι η Καινή Διαθήκη.  Η Καινή Διαθήκη είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Δεν είναι το αίμα των τράγων και των ταύρων, που λέει στην προς Εβραίους ο απόστολος Παύλος. Μην υποτιμούμε την Παλαιά Διαθήκη. Ακόμη οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης δεν έχουν εξαντληθεί. Ακούσατέ το αυτό. Η Παλαιά Διαθήκη στις προφητείες της δεν εξηντλήθη. Οι προφήται κάνουν άλματα. Μάλιστα, αν θέλετε, δύο πελώρια άλματα. Το πρώτο άλμα από την εποχή τους πετιέται και προσγειούται στην πρώτη παρουσία του Χριστού. Κάνει γκελ η σκέψη τους, η όρασίς τους κάνει νέο άλμα και πηγαίνει στην Δευτέρα παρουσία του Χριστού. Εκεί σταματούν οι προφητείες, εκεί σταματούν. Αν θέλετε, βέβαια, όχι ακριβώς, παίρνουνε και λίγο από τα προοίμια της Βασιλείας του Θεού, παίρνουνε και λίγο. Όπως και η Αποκάλυψις μιλάει τα προοίμια της Βασιλείας του Θεού.

      Συνεπώς, αφού δεν εξαντλήθηκαν οι προφήται, άρα πρέπει να τους μελετούμε τους προφήτας. Άρα πρέπει να μελετούμε την Παλαιά Διαθήκη. Έχει ολόκληρη μελέτη πάλι ο πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκι για το θέμα της Παλαιάς Διαθήκης. Και την παρουσιάζει πόσο σπουδαία είναι. Αν δεν ήταν σπουδαία, οι Πατέρες δεν θα έκαναν ομιλίες μακρές, μεγάλες, πλήθος· εκατό ομιλίες στην Γένεση έχει, αγαπητοί μου, ο Ιερός Χρυσόστομος. Εκατό ομιλίες στην Γένεση. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, τι σημαίνει η Παλαιά Διαθήκη. Είναι σπουδαίο. Να μελετούμε λοιπόν Καινή και Παλαιά Διαθήκη. Τίνι τρόπω; Με υπομνήματα. Πρόχειρα υπομνήματα, «πρόχειρα» είναι αυτά που υπάρχουν [ο μακαριστός γέροντας, όπως λέει παρακάτω, εννοεί αυτά που εύκολα μπορούμε να τα πιάσουμε στα χέρια μας και να τα μελετήσουμε], της Καινής Διαθήκης τα γνωστά του Τρεμπέλα, η Αποκάλυψη είναι του Μπρατσιώτη. Ο Τρεμπέλας δεν έχει γράψει την Αποκάλυψη. Και ό,τι άλλα υπομνήματα υπάρχουν τυχόν, ενδεχομένως άλλων καθηγητών που υπάρχουν. Έτσι; Στην Παλαιά Διαθήκη αυτή την στιγμή τουλάχιστον, έχομε του Ιωήλ Γιαννακόπουλου, που είναι πάρα πολύ σπουδαία αυτά. Δεν είναι βέβαια ούτε τα μεν ούτε τα δε η τελευταία λέξις, αναμφισβήτητα, ε; Αν κάποτε βαθύνετε πολύ, θα αρχίσετε να βρίσκετε ανεπάρκειες. Αλλά δίνουν, όμως, κάποια πορεία πλεύσεως. Μπορούμε να ξέρομε τι είναι το σωστό. Και είναι πολύ σπουδαίο αυτό. Εγώ δεν αφήνω ρούπι τα υπομνήματα αυτά από τα χέρια μου. Μέρα νύχτα είμαι στα υπομνήματα. Κήρυγμα θα κάνω; Μελέτη θα κάνω; Τα υπομνήματα τα έχω μπροστά μου. Για να ξέρω τι θα πει αυτή η λέξις και τι θα πει εκείνη, μη δώσω εγώ διαφορετικό νόημα στη λέξη και πέσω έξω. Γι'αυτό πρέπει να μελετούμε.

    Τώρα… αυτά είναι τα πρόχειρα. Δηλαδή «πρόχειρα» με την έννοια «τα έχω κοντά μου», δηλαδή πρόχειρα, όχι πρόχειρα· εύχρηστα. Πρόχειρα… του χεριού μου. Αλλά, αλλά έχομε κι άλλα υπομνήματα απ’ όπου έχουν δρέψει οι υπομνηματισταί που σας είπα. Είναι οι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Αν, επί παραδείγματι, πάρετε… κάνετε την Γένεση, αγαπητοί μου, είμαι στο 2^ο κεφάλαιο, τελείωσα το 2^ο κεφάλαιο της Γενέσεως στα κορίτσια, στο Ανώτερο Κατηχητικό Θηλέων και είμεθα μόλις αρχή στο 3^ο και έχομε κάνει 48 σαρανταπεντάλεπτα θέματα! Σαράντα οκτώ 45λεπτα θέματα. Υπομνήματα; Πάω, φερειπείν, στον Ιερό Χρυσόστομο και ό,τι άλλα υπομνήματα συγχρόνων θεολόγων. Έτσι; Πάω στον Ιερό Χρυσόστομο, στο βιβλίο της Γενέσεως. Τι γράφει εκεί. Έχει γράψει ο Ιερός Χρυσόστομος υπόμνημα στον Ματθαίον. Θα πάω εκεί όταν κάνω στο Ματθαίον. Έχει γράψει στην προς Ρωμαίους. Έχει γράψει Α΄ Κορινθίους. Και δεν ξέρω πού αλλού έχει γράψει ο Ιερός Χρυσόστομος. Άλλοι Πατέρες αλλού, στους Ψαλμούς ο Μέγας Αθανάσιος και άλλοι Πατέρες. Αν λοιπόν έχω μία βιβλιογραφία και σας τη συνιστώ, σας την συνιστώ την βιβλιογραφία, θα παρακαλέσω να την έχετε. Και μελετάτε τους Πατέρες της Εκκλησίας μας, ό,τι καταλάβετε. Μην απογοητευθείτε, πείτε… είναι δύσκολος αυτός ή εκείνος. Όχι. Θα νικήσετε στο τέλος, μόνο Γυμνάσιο να έχετε βγάλει, εκείνο που βγάλαμε, είναι αρκετό από φιλολογικής πλευράς. Πολλά πράγματα θα καταλάβετε. Ρωτήστε ύστερα αν κάτι δεν καταλαβαίνετε. Και σιγά σιγά θα βρεθείτε κάτοχοι θησαυρού. Του πιο εκλεκτού θησαυρού. Και του πιο λαμπερού και του πιο ενδόξου και του πιο μονίμου. Του θησαυρού της γνώσεως της Αγίας Γραφής.

      Εύχομαι με όλη μου την καρδιά πλούσια να σας ευλογεί ο Θεός.

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

 ψηφιοποίηση  και επιμέλεια της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

 

ΠΗΓΕΣ:

·       Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.