Σάββατο, Νοεμβρίου 14, 2026

 

Υπάρχουν άγιοι εκτός της Ορθοδόξου Εκκλησίας;


ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ
Εν Πειραιεί τη 18η  Οκτωβρίου 2019
Ο οικουμενιστικός συγκρητισμός, ιδίως μετά την νομιμοποίησή του από την «Σύνοδο» της Κρήτης, (2016), καλπάζει κυριολεκτικά. Δεν είμαστε σε θέση να παρακολουθήσουμε μια πληθώρα πράξεων, λόγων, διακηρύξεων και δημοσιεύσεων από κληρικούς όλων των βαθμίδων, καθηγητές θεολογικών Σχολών, κ.α. οι οποίοι συναγωνίζονται ο ένας τον άλλον, ποιος θα πάρει τα πρωτεία σε οικουμενιστικές «επιδόσεις». 

Διαβρωμένοι από το δηλητήριο του Οικουμενισμού, δεν είναι πλέον σε θέση να κατηχήσουν τον λαό του Θεού με τα νάματα της Ορθοδόξου πίστεως, ζωής και Παραδόσεως. Αντίθετα τον ποτίζουν με το δηλητήριο της αιρέσεως, γενόμενοι αίτιοι απωλείας πολλών ψυχών. Με τις παράνομες συμπροσευχές, τις κοινές εμφανίσεις, τα κοινά ανακοινωθέντα, τους «εγκάρδιους» εναγκαλισμούς και τις ανούσιες «αγαπολογίες», όχι μόνο τον σκανδαλίζουν, αλλά κάνουν κάτι πολύ χειρότερο: του αμβλύνουν σιγά σιγά και προοδευτικά την Ορθόδοξη αυτοσυνειδησία του και παγιώνουν σ’ αυτόν την αντίληψη, ότι οι ετερόδοξοι αιρετικοί είναι «Ορθόδοξοι» μεν, αλλά με «διαφορετική παράδοση»! Ότι δήθεν οι μικρές διαφορές που μας χωρίζουν από αυτούς δεν θα πρέπει να σταθούν εμπόδιο στην διαμυστηριακή ένωσή μας μ’ αυτούς, με βάση τον λόγο του Κυρίου «ίνα εν ώσιν» (Ιωάν.17,11), κατά στρέβλωση των χωρίων. Άλλωστε η «Σύνοδος» της Κρήτης, βαδίζοντας πάνω στα χνάρια της Β΄ Βατικανής Συνόδου, αναγνώρισε σ’ αυτούς εκκλησιαστική υπόσταση, πράγμα που σημαίνει ότι αναγνώρισε σ’ αυτούς αποστολική διαδοχή, έγκυρα μυστήρια, δυνατότητα σωτηρίας, αγιασμού και θεώσεως. Αυτές οι λίαν τραγικές διαπιστώσεις δεν είναι προϊόν «αχαλίνωτης φαντασίας» κάποιων ακραίων φανατικών, όπως θέλουν κάποιοι να μας βάζουν ετικέτες, αλλά στηρίζονται σε πραγματικά γεγονότα της καθημερινότητας. Μια ματιά στο διαδίκτυο αρκεί για να μας πείσει για του λόγου το αληθές.
Πρόσφατα έπεσε στην αντίληψή μας ένα ακόμη, οικουμενιστικής υφής, περιστατικό, το οποίο έλαβε χώρα στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά στη Θεσσαλονίκη. Όπως αποκάλυψε το αγωνιστικό ιστολόγιο «Κατάνυξη», σε ομιλία εντός του ιερού Ναού στις 3.10.2109, πάνω στο ιερό βιβλίο της Αποκαλύψεως, μεταξύ άλλων αναφέρθηκε ότι ο θεωρούμενος από τους παπικούς «άγιος» Φραγκίσκος της Ασίζης δήθεν έχει επιτελέσει θαύματα. (https://katanixi.gr/2019/10/03). Σύμφωνα με τον σχολιασμό του ιστολογίου: «Σε ποιό χώρο βρήκε την ευκαιρία να επαινέσει «άγιο» της αίρεσης! Στο Ι. Ναό του καταστροφέα της παπικής αντίχριστης Πίστης. Ένας ευλαβής ακροατής δεν άντεξε μπροστά στην οικουμενιστική ασχήμια και διαμαρτυρήθηκε στον ιερέα δημόσια, λέγοντας πως πλανάται και πως κάνει οικουμενιστική κατήχηση στους παρευρισκόμενους. Ο ιερέας τότε σηκώθηκε από τη θέση του και ειρωνικά πρότεινε στο διαμαρτυρόμενο πιστό να έρθει αυτός να κάνει την Ομιλία, αφού τα γνωρίζει καλύτερα… Το θλιβερό ήταν η στάση των υπολοίπων πιστών. Όλοι τους σχεδόν μάλωσαν τον ομολογητή αδελφό, που βρήκε το θάρρος να πει τα αυτονόητα. Λυπούμαστε για την κατάντια αυτών που του ζήτησαν να βγει από το Ναό, δικαιολογώντας τη συνείδησή τους με την ψευδοϋπακοή στο ράσο, λέγοντας πως είναι ιερέας ο ομιλητής και κάτι περισσότερο θα γνωρίζει…»!  Λυπούμεθα πολύ για την απόπειρα να παρουσιαστεί ο Φραγκίσκος της Ασίζης όχι μόνον ώς «άγιος» της παπικής παρασυναγωγής, αλλά και ως άγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Θυμίζουμε ότι κάτι ανάλογο συνέβη πριν από καιρό, όταν κάποιος τιτουλάριος Επίσκοπος της ελλαδικής Εκκλησίας προσέφερε, σε επίσκεψη του στο Βατικανό, ως δώρο στον «Πάπα» Φραγκίσκο εικόνα βυζαντινής τεχνοτροπίας, του παπικού «αγίου» Φραγκίσκου της Ασίζης! Τα δύο αυτά περιστατικά μας δίνουν την αφορμή να παραθέσουμε με άκρα συντομία μερικά βασικά στοιχεία, γύρω από το τι είναι και πώς θεωρείται η αγιότητα στην Ορθόδοξη Παράδοσή μας.  Στη συνέχεια να αναφερθούμε στο βίο του «αγίου» και να εξετάσουμε, αν η «αγιότητά» του έχει κάποια ομοιότητα με την εγνωσμένη και εμπειρικώς βιούμενη αγιότητα της Εκκλησίας μας.
Σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας μας η αγιότητα είναι η κατάσταση εκείνη, στην οποία ο άνθρωπος έχει φθάσει διά μέσου της τηρήσεως των θείων εντολών, της ασκητικής θεραπευτικής αγωγής που υποδεικνύει η Εκκλησία μας και με την δύναμη της ακτίστου θείας Χάριτος, στον φωτισμό και την θέωση, στην πλήρη δηλαδή και τελεία ένωσή τους με τον άγιο Τριαδικό Θεό. Κατά τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, τιμούμε τους άγιους «ως ενωθέντας Θεώ κατά προαίρεσιν και τούτον δεξαμένους ένοικον και τη τούτου μεθέξει γεγονότας Χάριτι, όπερ αυτός εστί φύσει». (Έκθεσις ακριβής της Ορθοδόξου πίστεως, PG. 94,1164). Κατά τον άγιο Μάξιμο τον ομολογητή «η υπερώνυμος θέωσις», καθιστά τους μετέχοντας σ’ αυτήν ακτίστους, ανάρχους και απεριγράπτους…καίτι διά την οικείαν φύσιν εξ’ ουκ όντων γεγονότας», (PG. 91,1144). Δηλαδή δεν παύει ο άγιος να είναι άνθρωπος και κτίσμα, αλλά «κατά Χάριν Θεού», γίνεται άκτιστος και όλα τα άλλα, μεταμορφούμενος μέσα στο φως του Θεού. Συνεπώς η θέωση δεν είναι μια κατάσταση, στην οποία έχουμε απλά μια βελτίωση του χαρακτήρα. Και κατ’ επέκταση η αγιότητα δεν μπορεί να ταυτιστεί με την ηθικολογία και την ουμανιστική αρετολογία, όπως συμβαίνει με τους παπικούς οι οποίοι υποβιβάζοντες την θεία Χάρη σε κτιστό επίπεδο, κατ’ ανάγκην υποβιβάζουν και την αγιότητα στο επίπεδο της ηθικής βελτιώσεως και της οικειώσεως των αρετών.
Επί πλέον, όπως παρατηρεί σύγχρονος κορυφαίος Ορθόδοξος θεολόγος, «σύμφωνα με την μακραίωνη ορθοδοξοεκκλησιαστική πράξη οι άγιοι δεν ‘αναγνωρίζονται’, ή ‘διακηρύσσονται’ με ηθικολογικά, κοινωνικά και ενδοκοσμικά κριτήρια, αλλά μετά από την φανέρωση της αγιότητός τους από τον ίδιο τον Θεό με σημεία αδιαμφισβήτητα, που αντέχουν σε κάθε κριτική και αποσείουν κάθε αμφιβολία. Και τέτοια σημεία είναι: η κατάσταση του λειψάνου, (άφθαρτο, ή οστά που υπερβαίνουν την συνέπεια της φθοράς/σήψεως και γι’ αυτό εκπέμπουν ευωδία υπερκόσμια και όχι δυσοσμία και κυρίως θαύματα)». Γι’ αυτό και η Ορθόδοξη Εκκλησία έχοντας υπ’ όψη της αυτή την αλήθεια, ποτέ δεν βιαζόταν να κατατάξει κάποιο μέλος της Εκκλησίας στη χορεία των αγίων, αλλά περίμενε να βεβαιώσει πρώτα ο Θεός την αγιότητα- θέωση του συγκεκριμένου προσώπου με σημεία και θαυμαστά γεγονότα και στη συνέχεια να προχωρήσει στην αγιοκατάταξη, λαμβάνοντας βεβαίως υπ’ όψη της και την συνείδηση του εκκλησιαστικού πληρώματος σχετικά με το πρόσωπο αυτό.
Ας έρθουμε τώρα στον «άγιο» Φραγκίσκο της Ασίζης, (1182-1226). Σύμφωνα με την βιογραφία του: «Γεννήθηκε στην Ασίζη της Ιταλίας, από πλούσια οικογένεια. Πήρε μέρος σε εμφύλιους πολέμους. Κατά τη διάρκεια μιας αρρώστιας του είδε δύο όνειρα τόσο συγκλονιστικά, που τον οδήγησαν στην αμετάκλητη απόφαση να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στο έργο της φιλανθρωπίας. Στόχος της φροντίδας του ήταν οι φτωχοί και σε αυτούς έδειχνε έμπρακτα την αγάπη του. Κάποτε μάλιστα ενώθηκε μαζί τους σε μια εξέγερση κατά των ευγενών και αυτό του στοίχισε ένα χρόνο φυλάκιση. Διωγμένος και αποκληρωμένος από τον πατέρα του, έγινε ερμηνευτής των αισθημάτων που ήταν διαδεδομένα στην εποχή του: κήρυξε την ισότητα, την ειρήνη, την περιφρόνηση του πλούτου και την υπεροχή της φτώχειας, την αγάπη προς όλα τα δημιουργήματα του Θεού, έμψυχα και άψυχα, τη στοργή στους λεπρούς. Ο ίδιος κυκλοφορούσε ντυμένος με ένα χιτώνα, δεμένο στη μέση με ένα σκοινί (αυτό το είδος ενδυμασίας έχουν και σήμερα οι μοναχοί του τάγματός του). Για τρία χρόνια αποσύρθηκε στην ησυχία της ασκητικής ζωής, ώσπου το 1209 ίδρυσε χωριστό μοναχικό τάγμα. Οι οπαδοί του ολοένα πλήθαιναν και αποτέλεσαν το τάγμα των Φραγκισκανών, που είχε την έγκριση και του Πάπα Ιννοκέντιου Γ΄. Ο Φραγκίσκος της Ασίζης επισκέφθηκε τη Γαλλία, την Ισπανία, την Παλαιστίνη, την Αίγυπτο. Επιστρέφοντας στην Ιταλία έθεσε κανονισμούς για την καλύτερη λειτουργία του τάγματος, του οποίου η οργάνωση έγινε αρτιότερη. Το 1224, ύστερα από σαράντα ημέρες προσευχής και νηστείας, είδε να αποτυπώνονται πάνω στο σώμα του τα στίγματα των πληγών του Ιησού. Όταν πέθανε, τον έθαψαν σε ναό που μόλις είχε χτιστεί. Ανακηρύχτηκε άγιος το 1228 από τον Πάπα Γρηγόριο Θ΄. Η μνήμη του τιμάται στις 4 Οκτωβρίου» (https://el.wikipedia.org/wiki).
Κατ’ αρχήν, όπως φαίνεται από το βιογραφικό του ο «άγιος» έζησε στην Ιταλία, σε εποχή που ο παπικός θρόνος είχε καταληφθεί και καταλυθεί από τους αιρετικούς Φράγκους και είχε πλέον αποβάλει και τα τελευταία ίχνη της εκκλησιαστικότητός του. Οι πρώτες βασικές αιρετικές διδασκαλίες του Παπισμού, όπως το φιλιόκβε και το πρωτείο, είχαν πλέον παγιωθεί ανεπανόρθωτα στη Δύση, έτσι ώστε ο Παπισμός να έχει εκφυλισθεί σε μια θρησκευτική κοινότητα, στερούμενη αποστολικής διαδοχής και εγκύρων μυστηρίων, μεταδοτικών της θείας Χάριτος, άνευ της οποίας, ως γνωστόν, είναι αδύνατη η επίτευξη της αγιότητος. Το γεγονός ότι ο «άγιος» ασκούσε έμπρακτα την εντολή της αγάπης προς τον πλησίον, όπως επίσης και το γεγονός ότι «για τρία χρόνια αποσύρθηκε στην ησυχία της ασκητικής ζωής», δεν μπορούν από μόνα τους να στοιχειοθετήσουν τεκμήρια αγιότητος, δεδομένου ότι στην Ορθόδοξη Παράδοσή μας έχουμε πάμπολλα παραδείγματα ασκητών, που ενώ έφτασαν σε υψηλά μέτρα ασκήσεως, στη συνέχεια υπερηφανεύτηκαν και πλανήθηκαν από τον διάβολο. Το «Γεροντικό» και ο «Ευεργετινός» είναι γεμάτα από τέτοια περιστατικά. Γενικά ο ασκητικός μυστικισμός του Παπισμού και του Προτεσταντισμού είναι νοσηρός, προέρχεται από τον νεοπλατωνικό μυστικισμό, τον οποίο εισήγαγε ο Αυγουστίνος. Ο μακαριστός π. Ιωάννης Ρωμανίδης, ένας από τους μεγίστους Ορθοδόξους θεολόγους του περασμένου αιώνα, αποκαλεί τον δυτικό μυστικισμό δαιμονικής προέλευσης και υφής!
Επίσης το γεγονός ότι ο «άγιος»  επισκέφτηκε την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο, έχει ιδιαίτερη σημασία. Και τούτο διότι κατά την διάρκεια της επισκέψεως αυτής του δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά την Ορθόδοξη πίστη και την Ορθόδοξη μοναστική Παράδοση. Να έρθει σε επαφή με αληθινά αγίους ασκητές και να συνειδητοποιήσει τις χαώδεις δογματικές διαφορές που χωρίζουν την Ορθοδοξία από τον Παπισμό. Του δόθηκε η μοναδική ευκαιρία να διαπιστώσει τις παπικές πλάνες, να απαρνηθεί τον Παπισμό και να ασπασθεί την Ορθοδοξία, την μόνη αληθινή Εκκλησία του Χριστού και να γίνει ζωντανό μέλος της. Όμως τίποτε από όλα αυτά δεν έπραξε. Κάτι τέτοιο τουλάχιστον δεν φαίνεται από το βιογραφικό του.
Πέραν αυτών πουθενά δεν γίνεται λόγος για θαύματα του «αγίου» σε άλλα πρόσωπα, ούτε εν ζωή, ούτε μετά θάνατον, μέσω του λειψάνου του, για το οποίο μάλιστα δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία, ότι είναι άφθαρτο, ή ευωδιάζει. Το μόνο που αναφέρεται είναι ότι «ύστερα από σαράντα ημέρες προσευχής και νηστείας, είδε να αποτυπώνονται πάνω στο σώμα του τα στίγματα των πληγών του Ιησού». Σχετικά με τα πολυδιαφημισμένα στίγματα στο σώμα του η επιστημονική έρευνα απέδειξε  ότι πρόκειται για σπάνια δερματοπάθεια. Σύμφωνα με δημοσίευμα στην εφημερίδα TIME του Λονδίνου, (11 Μαρτίου του 1935): «αναφέρθηκε για πρώτη φορά η επιστημονική εξήγηση για αυτό το φαινόμενο, ότι δηλαδή, [τα στίγματα], ήταν σαρκώματα από κακοήθη ελονοσία που καμιά φορά προκαλεί αιμορραγίες κάτω από το δέρμα, από τον Δρ. E. F. Hartung. Οι σημερινοί επιστήμονες έχουν διατυπώσει την άποψη ότι πρόκειται για φαινόμενο που συναντάται σε ορισμένο τύπο «υστερικών» και «ψυχαναγκαστικών» προσωπικοτήτων. Daniel Fessler (2002). "Starvation, serotonin, and symbolism. A psychobiocultural perspective on stigmata". Mind and Society: Cognitive Studies in Economics and Social Sciences» (Όπου ανωτ.).
Και κάτι άλλο σημαντικό. Ο γνωστός αρνητής και υβριστής του θεανδρικού προσώπου του Κυρίου μας, Ν. Καζαντζάκης, μεταξύ των άλλων συγγραμμάτων του, συνέγραψε και το βίο του παπικού ψευδοαγίου Φραγκίσκου. Πρόκειται για το γνωστό σύγγραμμά του «Ο Φτωχούλης του Θεού». Τυχαίο; Μάλλον όχι! Ο ορκισμένος χριστιανομάχος δεν βρήκε άλλον άγιο, από τους μυριάδες της Εκκλησίας μας να προβάλλει και προτίμησε τον παπικό «άγιο», διότι, απλούστατα, αυτός εξέφραζε τον δικό του νοσηρό θεοσοφικό μυστικισμό!
Το συμπέρασμα λοιπόν από όλα τα παρά πάνω είναι ότι ο «άγιος» Φραγκίσκος, κρινόμενος με Ορθόδοξα κριτήρια, είναι αδύνατο να υπήρξε αληθινός άγιος, δοχείο της Χάριτος του αγίου Πνεύματος. Καλός και ηθικός άνθρωπος ήταν, όχι όμως άγιος. Η προσπάθεια κάποιων «Ορθοδόξων» κληρικών να τον παρουσιάσουν ως αληθινό άγιο της Εκκλησίας μας είναι απαράδεκτη, και επικίνδυνη, όχι μόνο διότι προκαλούν σύγχυση στον πιστό λαό του Θεού, αλλά και διότι καλλιεργούν σ’ αυτόν την οικουμενιστική αντίληψη ότι ο Παπισμός είναι αληθινή Εκκλησία και εργαστήριο αγιότητος και ότι δήθεν  
έχουν να παρουσιάσουν αγίους στο αγιολόγιό τους. Όσους «αγίους» και αν προβάλλουν οι οικουμενιστές, δεν θα μπορέσουν να μας πείσουν ότι οι ετερόδοξοι είναι «Εκκλησίες», διότι η Εκκλησία είναι μία και αδιαίρετη, η Ορθόδοξη. Εμείς δεν έχουμε ανάγκη να διδαχθούμε και να παραδειγματιστούμε από ψεύτικους αγίους, από ενάρετους ανθρώπους, ή από «θαυματοποιούς» του εκτός της Εκκλησίας μας χώρου. Έχουμε τους γνησίους αγίους μας, οι οποίοι αποδεδειγμένα υπήρξαν σκεύη εκλογής του Θεού, χριστοφόροι και θεοφόροι, για να μας καθοδηγούν, να μας διδάσκουν και να μας δείχνουν το δρόμο της σωτηρίας, η οποία συντελείται αποκλειστικά μόνο στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας! Μακάρι να μπορούσαν, να συνειδητοποιήσουν όλα τα παρά πάνω όλοι εκείνοι που, είτε εν επιγνώσει, είτε ανεπιγνώστως, προωθούν σε λαϊκό επίπεδο την παναίρεση του Οικουμενισμού με τέτοιου είδους μεθοδεύσεις και να αλλάξουν πορεία πλεύσεως, πριν είναι πολύ αργά γι’ αυτούς. Διότι και αν ακόμη η επίσημη εκκλησιαστική ηγεσία αδυνατεί να τους ελέγξει και να τους επαναφέρει στην τάξη, θα τους ελέγξει ο δικαιοκρίτης Θεός την ημέρα της Κρίσεως. Και τότε αλλοίμονο!       


Πέμπτη, Νοεμβρίου 12, 2026

 

Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως: Ὁ πραγματικὸς καὶ διαχρονικὸς σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας.

 

Γεώργιος Κ. Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων.

« Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης ἀποτελεῖ διαχρονικῶς τὸν ὁρατὸν καὶ ὑποστατὸν σύνδεσμον τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος καὶ ἐν ταυτῷ τὸν ἐγγυητὴν αὐτῆς, κατὰ τὰς προνοίας τῶν Συνοδικῶς ἀποφθεγξαμένων θείων Πατέρων». ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ. 17/10/2026 ΣΟΦΙΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ [1]

Αὐτὰ τὰ λέγει ὁ νῦν Ἀρχιεπίσκοπος  Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τὸν ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, ἄρα καὶ γιὰ τὸν ἑαυτό του.

Δηλαδή: «Ὁ ὁρατὸς καὶ ὑποστατός=ὑπαρκτὸς-ὑφιστάμενος-πραγματικὸς σύνδεσμος τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ Ἁρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως».!!!

Ἕνας ἄνθρωπος, ὁ Ἁρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι ὁ σύνδεσμος τῆς ἑνότητος ὁλόκληρης τῆς Ἐκκλησίας!!!

Ὑποθέτω ὅτι κάθε ἄνθρωπος μὲ στοιχειώδη ἐπίγνωσι περὶ Ἐκκλησίας προβληματίζεται, ἐντυπωσιάζεται καὶ ἀπορεῖ μὲ αὐτὰ, ὅπως καὶ ἐγὼ ποὺ τὰ ἀκούω. Στὶς ἀκολουθίες ἀκοῦμε ὅτι ὁ Κύριος εἶναι τὸ στερέωμα ὅσων πιστεύουν σ᾿ αὐτὸν, δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας καὶ αὐτὸν παρακαλοῦμε ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι, ὅλοι οἱ ἄνθρωποι κληρικοὶ καὶ λαϊκοί, νὰ στερεώσῃ τὴν Ἐκκλησία: «Τὸ στερέωμα τῶν ἐπὶ σοι πεποιθότων, στερέωσον Κύριε τὴν Ἐκκλησίαν, ἢν ἐκτήσω, τῷ τιμίῳ σου αἵματι».

Δὲν εἶναι τουλάχιστον παράξενο ἕνας ἄνθρωπος, ἄς εἶναι καὶ Ἀρχιεπίσκοπος, νὰ ὑποστηρίζει ὅτι αὐτὸς ἑνοποιεῖ καὶ στερεώνει τὴν Ἑκκλησία τοῦ Χριστοῦ;

( Ἀκολουθοῦν ἐλάχιστες, μόνον, παρατηρήσεις σὲ ἐλάχιστα σημεία· διότι ἄν ἀσχοληθῇ κανεὶς μὲ ὅλο τὸν λόγο, τότε…. ἐπιλείψει ὁ χρόνος καὶ τὸ κουράγιο)

Ἄς  συγκρίνουμε τὴν πατριαρχικὴ δήλωσι μὲ ἕνα χωρίον ἑνὸς ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας μας (ἕνα χωρίον, ἀπὸ τὰ πάμπολλα τοῦ ἰδίου, καὶ τὰ ἐπίσης πάμπολλα τῶν ὑπολοίπων ἁγίων τῆς ἐκκλησίας μας):

«Εἰς τὸ Θεανθρώπινον σῶμα τῆς Ἐκκλησίας τὸ ῞Αγιον Πνεῦμα συγκρατεῖ, μὲ τὴν χάριν τῶν ἁγίων μυστηρίων καὶ τῶν ἁγίων ἀρετῶν, εἰς ἑνότητα ὅλους τοὺς δι᾽ Αὐτοῦ βαπτισμένους πιστούς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας». ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ). Η ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ. σελ 36 [2]

Τὴν θεολογία τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου, ὁ ἴδιος ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος (γιὰ τοῦτο παραθέτω αὐτὸ τὸ ἀπόσπασμα) τὴν χαρακτηρίζει:

«Ζῶσαν καὶ ἐπίκαιρον, ἡ ὁποία πηγάζει άπὸ τὴν μετοχὴν εἰς τὴν λατρευτικὴν, λειτουργικὴν, πνευματικὴν, ἀσκητικὴν καὶ διακονικὴν ἐμπειρίαν τῆς Ἐκκλησίας … καὶ ἐκφράζει τὴν ἀδιάσπαστον ἑνότητα δόγματος καὶ ἤθους, πίστεως καὶ ζωῆς…» [3]

Δηλαδὴ, κατὰ τὸν ἅγιο Ἰουστῖνο, τοῦ ὁποίου ἡ θεολογία εἶναι «ζῶσα καὶ ἐπίκαιρος … καὶ ἐκφράζει τὴν ἀδιάσπαστον ἑνότητα δόγματος, ἤθους καὶ πίστεως» (κατὰ τὸν πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως) τὴν ἑνότητα καὶ τὴν συγκρότησι τῆς Ἐκκλησίας τὴν ἐξασφαλίζει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον. Πῶς τὸ ἐπιτυγχάνει; Μὲ τὴν θείαν Του δύναμι:

«Τὸ ῞Αγιον Πνεῦμα διὰ τῆς θείας δυνάμεώς Του ἑνώνει ὅλους τοὺς πιστοὺς εἰς ἓν σῶμα, δηλαδὴ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, διότι «ἐν ἑνὶ πνεύματι ἡμεῖς πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν… καὶ πάντες εἰς ἓν πνεῦμα ἐποτίσθημεν» (Α΄ Κορ. 12. 13). ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ). (ὅ.π. σελ. 33)

Μπορεῖ νὰ συγκριθῇ ἡ Θεία Δύναμις τοῦ Ἅγίου Πνεύματος μὲ τὴν δύναμι ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου;  Μπορεῖ νὰ συγκριθῇ ἡ ἐγγύησις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μὲ τὴν ἐγγύησι ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου; Τί συζητᾶμε τώρα;….

Ὁ προσδιορισμὸς «ὑποστατός» δηλώνει τὸν «κατ᾿ οὐσίαν, τὸν ὑπαρκτό, αὐτὸν ποὺ ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιο, τὴν κρηπίδα, τὴν βάσιν» (Δ. Δημητράκου Μεγα Λεξικό. Τομ ΙΔ. Σελ.7505) ὁπότε δὲν ὑπάρχει περιθώριο γιὰ κάτι ἄλλο. Ἀφοῦ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελεῖ τὸν «ὑποστατὸν σύνδεσμον τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος», δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρχει ἄλλος τέτοιος σύνδεσμος!!!

Πῶς γίνεται τώρα ὁ ἴδιος ἄνθρωπος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, νὰ ἀναγνωρίζει τὴν θεολογία τοῦ μεγάλου ἁγίου  Ἰουστίνου καὶ ταυτοχρόνως νὰ θεολογῇ τὰ ἀντίθετα πρὸς αὐτήν; Δεδομένου ὅτι ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου εἶναι ἀγιογραφικὴ καὶ ἁγιοπατερικὴ θεολογία (ὄχι μεταπατερική δηλ. ἀντιπατερική), πῶς γίνεται ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως νὰ ἐναντιώνεται στὴν θεολογία τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ ταυτοχρόνως νὰ δηλώνῃ ὅ,τι:

«Σᾶς διαβεβαιοῦμεν ὅτι ἠκολουθήσαμεν ἐν παντὶ τὴν ἡγιασμένην καὶ πεπατημένην ὁδὸν τῶν Πατέρων μας. Δὲν μετεκινήθημεν ποτὲ καὶ διὰ κανένα λόγον ἀπὸ τῶν μέχρι σήμερον παραδεδομένων. Ὅ,τι ἔπραττεν ἡ Ἐκκλησία πάντοτε, πράττομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον». ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ. (ὅ.π.)

(Αὐτὸ τὸ χωρίον, ἀντιλαμβάνεται καὶ ὁ πλέον «καλῆς θελήσεως», ὅτι, δεδομένων τῶν λόγων καὶ τῶν ἔργων τοῦ Πατριάρχου, μοιάζει μὲ εἰρωνία καὶ ἀντίφασι καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ ἀφορμὴ γιὰ ἀνάλυσι ἡ κάθε πρότασις του· πρὸς προβληματισμὸν ὅσων ἀγνοῶντας τὰ ἔργα ἀρκοῦνται στὰ παραπάνω λόγια)

Πάντως, σύμφωνα μὲ τὴν παραπάνω δήλωσι τοῦ Πατριάρχου, καλούμεθα νὰ ἐλπίζουμε στὴν ἑνότητα ποὺ ἐγγυάται ἕνας ἄνθρωπος, ὅπως ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ἄν ἰσχύει τὸ «Ἐπικατάρατος ὁ ἄνθρωπος, ὅς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ᾿ ἄνθρωπον» (Ἰερεμ. 17,5) δὲν εἴμαστε ὑπὸ κατάραν ἄν τρέφουμε τέτοιες ἐλπίδες, καθότι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι «τό λαλήσαν διὰ τῶν προφητῶν», ἄρα καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ἱερεμία;

Ἐντυπωσιακὸ εἶναι ἐπίσης ὅτι ὁ Πατριάρχης ἀναφέρει τὴν ἰδιότητά του ὡς συνδέσμου καὶ ἐγγυητοῦ τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν νεολογισμό «διαχρονικῶς»!!!

Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα συμπεριέχει ὅλους τοὺς πιστούς, ὅλης τῆς οἰκουμένης, ὅλων τῶν ἐποχῶν, ἀκόμη καὶ πρὶν ἀπὸ τὴν παρουσία τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅσους θὰ ὑπάρξουν στὸ μέλλον.

«Τί δέ ἐστιν, Ἓν σῶμα; Οἱ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης πιστοὶ καὶ ὄντες καὶ γενόμενοι καὶ ἐσόμενοι. Πάλιν καὶ οἱ πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας εὐηρεστηκότες, ἓν σῶμά εἰσι. Πῶς; Ὅτι κἀκεῖνοι τὸν Χριστὸν ᾔδεσαν. Πόθεν δῆλον; Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν, φησὶν, ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη· καὶ πάλιν, Εἰ ἐπιστεύσατε, φησὶ, Μωϋσῇ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε, καὶ οἱ προφῆται. Οὐκ ἂν δὲ ἔγραψαν περὶ οὗ ἠγνόουν ἃ ἔλεγον· εἰδότες δὲ αὐτὸν, καὶ προσεκύνουν. Ὥστε κἀκεῖνοι ἓν σῶμα». ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ PG 62, 75

 Καὶ δι᾿ αὐτοὺς, τοὺς πρὸ Χριστοῦ, σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος θεωρεῖ ὅτι εἶναι ὁ ἑκάστοτε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ποὺ τότε δὲν ὑπῆρχε, οὔτε Κωνσταντινοῦπολις ἄρα οὔτε καὶ ὁ Πατριάρχης της;

Ἀλλὰ καὶ τοὺς πρώτους τρεῖς αἰῶνες τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ δὲν ὑπῆρχε κἄν ἡ Κωνσταντινούπολις ποιός ἦταν τότε ὁ σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας;

Καὶ γιὰ τὸ μέλλον; Ἄν, ὅ μή γένοιτο, παῦσει νὰ ὑπάρχῃ ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, ὅπως οἱ ἐκκλησίες τῆς Ἀποκαλύψεως, ποιός θὰ ἐγγυᾶται τὴν ἑνότητα τῆς καθόλου Ἐκκλησίας;

Ὅπως λένε οἱ ἅγιοι:

«Σὲ αὐτὴν, (στὴν Ἐκκλησία) τὰ πάντα εἶναι ἐκ τοῦ Πατρός, διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ» ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ. ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ. σελ.367 [3]

Ἡ Παναγία Τριάς, λοιπόν, εἶναι ὁ κτίστης, ὁ ἑνοποιός καὶ ὁ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος γιὰ τὸ σῶμα τοῦ Θεανθρώπου, τὴν Ἐκκλησία, τῆς ὁποίας «πῦλαι ἄδου οὐ κατισχύσουσιν», ἀκριβῶς γι’ αὐτὸν τὸν λόγο.

Πότε, χρονικῶς, καὶ γιὰ ποιόν λόγο σταμάτησε νὰ εἶναι ἐγγυητὴς καὶ συνοχεὺς τῆς Ἐκκλησίας ἡ Παναγία Τριάς καὶ ἔγινε ἔκτοτε «διαχρονικῶς» ὁ ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως;

Ποιὲς εἶναι οἱ «πρόνοιες τῶν Συνοδικῶς ἀποφθεγξαμένων θείων Πατέρων», στὶς ὁποῖες ἀναφέρεται ὁ Πατριάρχης;

Μποροῦν νὰ ὑπάρχουν πρόνοιες Θείων Πατέρων ποὺ νὰ ἀντικαθιστοῦν τὴν Πρόνοια τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ γιὰ τὸ Θεανθρώπινο σῶμα τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὴν πρόνοια ἑνὸς ἀνθρώπου, μέλους τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας;

Ἄν ὄντως ὑπάρχουν ἄς τὶς παρουσιάσουν μὲ σαφήνεια καὶ ἀκρίβεια, συγκεκριμένα καὶ τεκμηριωμένα, ὥστε νὰ λυθῇ ἡ ἀπορία, σὲ ὅσους τὴν ἔχουν.

Ἐπίσης ἄν ἱσχύει αὐτὸ, ὅ,τι δηλαδὴ «Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης ἀποτελεῖ διαχρονικῶς... κτλ», δὲν σημαίνει ὅτι καὶ ὁ Μακεδόνιος ὁ Α΄, ὁ Νεστόριος, ὁ Σέργιος ὁ Α΄, ὁ Βέκκος (καὶ τόσοι ἄλλοι Ἀρχιεπίσκοποι Κωνσταντινουπόλεως οἱ ὁποίοι ἀπεδείχθησαν αἱρετικοὶ καὶ κατεδικάσθησαν ἀπὸ Οἰκουμενικές Συνόδους) ἦσαν σύνδεσμοι καὶ ἐγγυητὲς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ ἦσαν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο ὡς αἱρετικοί;

Ὁ Μελέτιος Μεταξάκης, Μητροπολίτης Κιτίου, κατόπιν -ἐλέῳ Βενιζελικῶν- Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν, μετὰ Ἀμερικῆς, ἀκολούθως Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης (γιὰ 17 μήνες),  κατόπιν Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας, Τέκτων -κατὰ τὴν Μεγάλη Στοὰ τῆς Ἑλλάδος [4], καὶ τῶν ὑπαρχόντων τεκμηρίων[5]- ἀπετέλεσε καὶ αὐτὸς κατὰ τὴν θητεία του ὡς Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως τὸν ὀρατὸ καὶ ὑποστατὸ σύνδεσμο τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ;  Μὰ, πέραν τῶν ἄλλων, ἀπεδείχθη καὶ σχισματοποιὸς μὲ τὴν ἀλλαγὴ τοῦ ἑορτολογίου… Στὶς ἄλλες Πατριαρχικὲς ἤ Ἀρχιεπισκοπικὲς θέσεις ὅπου ἐθήτευσε δὲν εἶχε σχέσι μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐνσαρκωτοῦ καὶ ἐγγυητοῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος;

Πῶς ἀκριβῶς καὶ ἀπὸ ποῦ παρέχεται αὐτὴ ἡ ἰδιότης στὸν ἐκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως καὶ ὄχι σὲ ὁποιονδήποτε ἄλλον Ἀρχιεπίσκοπο; Εἶναι κάτι σὰν τὸ ἀλάθητο τοῦ Πάπα Ρώμης ποὺ γίνεται ἀλάθητος μόλις ἐκλεγεῖ;

Ἀλλὰ αὐτὰ ἐλπίζουμε ὅτι φιλανθρώπως θὰ τὰ διευκρινήσουν οἱ τοῦ Πατριαρχείου καὶ οἱ ἀσπαζόμενοι τὶς θέσεις αὐτές ἤ ὅποιοι ἄλλοι εἰδικεύονται στὴν θεολογία, μιὰ ποὺ ἐμεῖς οἱ ἐλάχιστοι καὶ ταλαίπωροι ἔχουμε τέτοιες ἀπορίες.

 Ὅσο καὶ νὰ εὐχόμεθα μακροημέρευσι τοῦ νῦν Πατριάρχου, λόγῳ ἡλικίας θὰ ἀκολουθήσῃ τὸν ἀπαράβατο κανόνα γιὰ κάθε θνητό, ὁπότε νέος σύνδεσμος τῆς ἑνότητος θὰ γίνῃ (ἀπ᾿ ὅσα λένε) ἥ ὁ Ἀμερικῆς Ἐλπιδοφόρος, ἤ ὁ πρώην Γαλλίας Ἐμμανουὴλ, ἤ ὁ Αὐστραλίας Μακάριος. Σὲ κάθε περίπτωσι ὅμως, κατὰ τὰ λεγόμενα τοῦ πατριάρχου Βαρθολομαίου, ὅποιος καὶ νὰ ἐκλεγῇ εἶναι ἐξασφαλισμένη ἡ «ἐγγύησις τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος», καὶ ἡ σωτήριος πορεία ὅλων ἡμῶν. Ἄρα δὲν χρειάζεται οὔτε ἀνησυχία , οὔτε ἀγωνία.

Αὐτὰ θυμίζουν τὸ περιστατικὸ μὲ τὴν παπικὸ μοναχὸ ποὺ τὸ 1978 μετὰ τὴν κοίμησι τοῦ Πάπα, εὑρισκόμενος στὸ Ἅγιον Ὄρος, παρακάλεσε τὸν Ἅγιο Παΐσιο  νὰ προσευχηθῇ ὥστε ὁ Θεὸς νὰ ἀναδείξῃ ἕναν νέο καλὸ Πάπα.

Τότε ὁ Ἅγιος τὸν χτύπησε φιλικὰ στὴν πλάτη, καί, μὲ τὸ γνωστό χιούμορ ποὺ τὸν διέκρινε, τοῦ ἀπάντησε:

– Μήν στενοχωριέσαι καθόλου. Ὅποιος καὶ νὰ γίνῃ Πάπας, καὶ αὐτός ἀλάθητος θὰ εἶναι! Δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇς.

 Ἄς μὴν ἀνησυχοῦμε, λοιπόν, καὶ ἐμεῖς. Λεπτὰ καὶ εὐαίσθητα χέρια κουνοῦν τὴν κούνια μας καὶ ὄμορφα λόγια μᾶς νανουρίζουν. Ἄς συνεχίσουμε τὸν ὕπνο μας ἡσύχως.

Γεώργιος Κ. Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων. 8 Νοεμβρίου 2026

………………………………………………..

[1] Ἀντιφώνησις Πατριάρχου Βαρθολομαίου κατὰ τὴν ὑποδοχή του στὸ Συνοδικὸ Μέγαρο τοῦ Πατριαρχείου Βουλγαρίας τὸ Σάββατο 17 Ὀκτωβρίου 2026. https://fosfanariou.gr/index.php/2026/10/18/omilies-oikoumenikou-patriarchou-kai-patriarchou-voulgarias-kata-tin-episimo-ypodochi-tou-protou-sto-synodiko-megaro-tis-ekklisias-tis-voulgarias/

[2] Ἰουστίνου Πόποβιτς: Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καὶ ὁ Οἰκουμενισμός. Ἐκδ. Ὀρθόδοξος Κυψέλη. Θεσσαλονίκη 1974

[3] Ἀγίου Ἰουστίνου Τσέλιε (Πόποβιτς) ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ. Ἱερὰ Μεγίστη Μονὴ Βατοπαιδίου. Ἀγιον Ὄρος 2019. Β΄ ἔκδοσις

[4] https://grandlodge.gr/tektones/meletios-v-metaxakis/

[5] https://www.youtube.com/watch?v=3fOTANiQ6eo Α΄ καὶ

https://www.youtube.com/watch?v=fUobtvbojko&t=6388s Β΄



 

«Ζούμε στην εποχή που οι Θεολογικές σχολές βγάζουν άθεους, οι Φιλοσοφικές σχολές αγράμματους και οι Νομικές Σχολές άδικους».(π. Γεώργιος Μεταλληνός)

«Ζούμε στην εποχή που οι Θεολογικές σχολές βγάζουν άθεους, οι Φιλοσοφικές σχολές αγράμματους και οι Νομικές Σχολές άδικους».~π. Γεώργιος Μεταλληνός +~

Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης

«Η Αποκάλυψη είναι ποιητικό βιβλίο που απευθύνεται στα συναισθήματα και στις επιθυμίες και δεν πρέπει να ερμηνεύεται κατά λέξη». Ο Ιωάννης, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, συνέθεσε δημιουργικά στοιχεία της εποχής του, χωρίς να διατυπώσει προφητεία, μολονότι το βιβλίο είναι Θεόπνευστο και μαρτυρεί την πίστη στον Χριστό, το Εσφαγμένο Αρνί.

Αυτά, ακριβώς ειπώθηκαν σε σύναξη ιερέων της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος στον Βόλο, μιας Μητροπόλεως γνωστής για τις προοδευτικές θεολογικές και εκκλησιαστικές της τοποθετήσεις.

Σε λίγο θα μας πουν ότι ο Ιωάννης ο Θεολόγος ήταν απλώς ένας ποιητής με ζωηρή φαντασία και η Αποκάλυψη ένα λογοτεχνικό δημιούργημα της εποχής του! Γιατί, αν αφαιρέσουμε από το βιβλίο τον προφητικό και αποκαλυπτικό του χαρακτήρα, τότε ίσως θα έπρεπε να πάψει να ονομάζεται «Αποκάλυψη του Ιωάννη» και να μετονομαστεί σε «Ποιητικές σκέψεις και προσωπικοί στοχασμοί του Ιωάννη»!

Εδώ ακριβώς όμως αρχίζει η αντίφαση για όσους γνωρίζουν τα στοιχειώδη. Από τη μία, επικαλούνται την ιστορική ερμηνεία του αριθμού 666, συνδέοντάς τον με τον αυτοκράτορα Νέρωνα, όντως μία από τις επικρατέστερες επιστημονικές προσεγγίσεις. Από την άλλη, υποβαθμίζουν την Αποκάλυψη σε ένα ποιητικό κείμενο που απευθύνεται στα συναισθήματα και στις επιθυμίες, υποστηρίζοντας ότι ο Ιωάννης δεν διατύπωσε προφητεία.

Τελικά, τι ακριβώς ισχύει; Είναι ένα ιστορικό κείμενο που περιγράφει αποκλειστικά την εποχή του Νέρωνα ή ένα Θεόπνευστο προφητικό βιβλίο με συμβολική γλώσσα και διαχρονική εσχατολογική διάσταση; Διότι η ιστορική ερμηνεία ενός συμβολισμού δεν ακυρώνει την προφητεία, όπως και η ποιητική μορφή ενός κειμένου δεν αναιρεί το περιεχόμενό του.

Καλό είναι λοιπόν να μην προσποιούμαστε ότι δεν καταλαβαίνουμε πού οδηγεί αυτή η συζήτηση. Η σύναξη πραγματοποιήθηκε με αφορμή τις νέες ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό. Λες και την κόβουμε και τη ράβουμε την Αποκάλυψη κατά παραγγελία! Όταν μας εξυπηρετεί, την ερμηνεύουμε ιστορικά όταν μας δυσκολεύει, την αποκαλούμε ποιητική κι όταν οι πιστοί εκφράζουν προβληματισμούς για τις νέες ταυτότητες, τον Προσωπικό Αριθμό, την ψηφιακή διακυβέρνηση και τη συγκέντρωση ολοένα περισσότερων προσωπικών δεδομένων σε ενιαία συστήματα, σπεύδουμε να τους καθησυχάσουμε με θεολογικές γενικεύσεις.

Προφανώς αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέες ταυτότητες ή ο Προσωπικός Αριθμός αποτελούν αυτομάτως το χάραγμα του θηρίου. Ούτε ότι κάθε τεχνολογική εξέλιξη πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο. Σημαίνει, όμως, ότι τα ζητήματα της ανθρώπινης ελευθερίας, της ιδιωτικότητας, της επιτήρησης και της σχέσης πολίτη και κράτους αξίζουν σοβαρή συζήτηση, χωρίς να απαξιώνονται οι εύλογοι προβληματισμοί των πιστών.

Μήπως, τελικά, επιχειρούμε να προσαρμόσουμε την Αγία Γραφή στα μέτρα της πολιτείας, της εκάστοτε εξουσίας και του κυρίαρχου πνεύματος της εποχής, αντί να κρίνουμε την εποχή μας υπό το φως της Αγίας Γραφής;

Ο ίδιος ο Ιωάννης, πάντως, δεν αφήνει περιθώρια να αγνοήσουμε πώς χαρακτηρίζει το έργο του:

«Μακάριος ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς προφητείας καὶ τηροῦντες τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα» (Αποκ. 1:3).

Συμπληρώνοντας:

«Μὴ σφραγίσῃς τοὺς λόγους τῆς προφητείας τοῦ βιβλίου τούτου» (Αποκ. 22:10).

Η Ορθοδοξία δεν χρειάζεται τρομολαγνεία, αυθαίρετες ταυτίσεις και κινδυνολογίες ούτε όμως θεολογικές εκπτώσεις για να γίνει αρεστή στο πνεύμα της εποχής.Η Αποκάλυψη δεν γράφτηκε για να τροφοδοτεί την περιέργεια των ανθρώπων, αλλά ούτε και για να μετατραπεί σε ένα ακίνδυνο ποιητικό ανάγνωσμα, από το οποίο αφαιρούμε ό,τι ενοχλεί τη σύγχρονη σκέψη.

Εν προκειμένω η Αποκάλυψη δεν χρειάζεται να προσαρμοστεί στα μέτρα της εξουσίας. Η εξουσία, όπως και κάθε ανθρώπινο σύστημα, είναι εκείνη που οφείλει να κρίνεται υπό το φως της αλήθειας. Η τελευταία λέξη της Αποκαλύψεως δεν ανήκει ούτε στους αυτοκράτορες ούτε στους εκάστοτε ισχυρούς ούτε στους ερμηνευτές που επιχειρούν να την προσαρμόσουν κατά το δοκούν στις ανάγκες της εποχής. Ανήκει στον Χριστό.

«Ναί, ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (Αποκ. 22:20).

facebook

΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄

ΣΧΟΛΙΟ π.Panteleimon Krouskos

Να χαρακτηρίζεις ένα βιβλίο της Αγίας Γραφής καθαρά ποιητικό ή καθαρά ιστορικό ή καθαρά προφητικό ανήκει στην φιλολογική ή στην σχολαστική κατάταξη και θεώρηση της Γραφής. Κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η Γένεση λχ η οποία είναι ιστορικό βιβλίο έχει και προφητικά στοιχεία η ότι το ποιητικό βιβλίο των Ψαλμών περιλαμβάνει μεσσιανικές προφητείες ή το ποίημα Άσμα Ασμάτων είναι ταυτόχρονα και προφητεία ή ότι ο Ησαΐας και ο Δανιήλ έχουν περικοπές υψηλής ποιησης. Και τι να πούμε για τις ωδές που περιλαμβάνονται στα διδακτικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης ή στο Ευαγγέλιο του Λουκά.

 Όμοια λοιπόν και η Αποκάλυψη του Ιωάννου έχει ανυπέρβλητες ποιητικές εκφράσεις αλλά σχολαστικώς κατατάσσεται στα βιβλία με προφητικό ύφος και περιεχόμενο. Και αν θέλουμε να είμαστε ακραιφνώς ακριβείς και ορθόδοξοι οφείλουμε να το κατατάξουμε ανάμεσα στα Ιστορικά Βιβλία . Γιατί περιλαμβάνει μέσα από σύμβολα και κωδικοποιημένα μηνύματα όλη την ιστορία της Θείας Οικονομίας από το Α έως το Ώ. Παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα. Το ότι δεν έχουν όλοι την κλείδα της γνώσης δεν το καθιστά συμβολικό και ποιητικό βιβλίο. Το ότι τρομάζει η καταστροφολογία δεν το καθιστά σκοτεινή προφητεία.

Το βιβλίο αυτό συστήνεται από μόνο του . Αποκάλυψη. Αποκαλυπτικό κείμενο με την έννοια της φανέρωσης μέσα από αποσυμβολισμούς και την παρατήρηση με διάκριση θεολογική και όχι φιλολογική.

Απλά το βιβλίο αυτό απογυμνώνει καταστάσεις για θαρραλέους ερμηνευτές και πυροδοτεί φιλοδοξίες για ανόητους και διασπείρει πανικό στους αμαρτωλούς , γι αυτό και διχάζει.



 

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Ο χρυσόρροας ποταμός της Εκκλησίας μας

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ: Ο ΧΡΥΣΟΡΡΟΑΣ ΠΟΤΑΜΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΑΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού
      Ο 4ος μ. Χ. αιώνας χαρακτηρίζεται ως ο «χρυσός αιώνας της Θεολογίας», χάρις στους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας μας, οι οποίοι έζησαν και έδρασαν την συγκεκριμένη εκείνη χρονική περίοδο. Ένας από αυτούς ήταν και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο οποίος συγκαταλέγεται στους κορυφαίους Πατέρες της Εκκλησίας μας και στους μεγάλους άνδρες της ιστορίας. Μάλιστα ανήκει στη χορεία των Τριών Ιεραρχών,  μαζί με τον Μέγα Βασίλειο και τον Γρηγόριο το Θεολόγο. 

      Γεννήθηκε στην Αντιόχεια το 354, κατ’ άλλους το 347. Ο πατέρας του ονομαζόταν Σεκούνδος. Ήταν στρατηγός και ειδωλολάτρης, τον οποίο μετέστρεψε στον Χριστιανισμό η σύζυγός του και μητέρα του Ιωάννη, η υπέροχη Ανθούσα. Ο πατέρας του πέθανε νωρίς, αφήνοντας μόνους, την 20χρονη Ανθούσα με τον μικρό Ιωάννη. Εκείνη ανάλαβε να τον μεγαλώσει με παιδεία και φόβο Θεού και να του δώσει χριστιανική ανατροφή. Ως ευκατάστατη, φρόντισε να τον σπουδάσει στα καλλίτερα σχολεία της Αντιόχειας. Αφού ολοκλήρωσε την εγκύκλιο μόρφωσή του, προσκολλήθηκε στον ονομαστό ειδωλολάτρη Λιβάνιο ώστε να συμπληρώσει τις σπουδές του στην ρητορική και στη φιλοσοφία. Η επίδοσή του ήταν τέτοια ώστε ο Λιβάνιος τον προόριζε για διάδοχό του στη Σχολή! Αλλά όταν διαπίστωσε ότι ήταν Χριστιανός και προόριζε τον εαυτό του για τη διακονία της Εκκλησίας, είπε με πικρία: «δυστυχώς τον Ιωάννη τον κέρδισε η Εκκλησία»!  
      Αμέσως μετά σπούδασε Θεολογία στην ονομαστή Θεολογική Σχολή της Αντιόχειας. Άσκησε για λίγο χρόνο το επάγγελμα του ρήτορα, στο οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Όμως πολύ γρήγορα και μετά το θάνατο της μητέρας του, εγκατέλειψε την κοσμική δόξα, το προσοδοφόρο επάγγελμα και τις ιαχές του πλήθους και αφιερώθηκε στην υπηρεσία της Εκκλησίας.
      Το 372 βαπτίστηκε και αποφάσισε να γίνει μοναχός. Αποσύρθηκε στην έρημο για κάθαρση, προσευχή και πνευματική προετοιμασία για την κατοπινή πορεία της ζωής του. Έμεινε εκεί πέντε χρόνια, ασκούμενος και μελετώντας τις άγιες Γραφές. Όμως από την αυστηρή άσκηση κλονίστηκε σοβαρά η υγεία του. Το πρόβλημα αυτό της υγείας του θα τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή και θα τον ταλαιπωρεί. Γι’ αυτό γύρισε στην Αντιόχεια.
      Το 381χειροτονήθηκε διάκονος από τον αρχιεπίσκοπο Μελέτιο και το 385 πρεσβύτερος από τον διάδοχό του Φλαβιανό. Για δεκατρία ολόκληρα χρόνια εργάστηκε δραστήρια και αναδείχθηκε πρότυπο ποιμένα, διδασκάλου και κοινωνικού εργάτη. Εκφωνούσε πύρινους λόγους και η ευγλωττία του σαγήνευε τα πλήθη, τα οποία συνέρρεαν να τον ακούσουν. Χιλιάδες ειδωλολάτρες πίστευαν και εντάσσονταν στην Εκκλησία. Αξιόλογη υπήρξε επίσης και η κοινωνική του προσφορά. Πλήθος αναξιοπαθούντων έβρισκαν κοντά του πνευματική και υλική στήριξη.
      Η φήμη του Ιωάννη έφτασε παντού, μέχρι και την Βασιλεύουσα. Στις 15 Δεκεμβρίου του 397 κλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Αρκάδιο (395-408) για να βοηθήσει στην ανόρθωση της Εκκλησίας. Εκεί, το 398 αναγκάστηκε, παρά τη θέλησή του, να χειροτονηθεί επίσκοπος και να αναλάβει το θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Ως αρχιεπίσκοπος της πρωτόρθονης Εκκλησίας, επιδόθηκε με πρωτοφανή ζήλο για την ανόρθωση των εκκλησιαστικών πραγμάτων. Απομάκρυνε τους διεφθαρμένους και ανάξιους ιερωμένους και προώθησε τους άξιους. Καθαίρεσε 13 τουλάχιστον επισκόπους για «σιμωνία» και ηθικά παραπτώματα.    
      Από τις πρώτες μέρες οργάνωσε ένα καταπληκτικό δίκτυο ανακούφισης των χιλιάδων φτωχών και κατατρεγμένων της Κωνσταντινουπόλεως. Σίτιζε καθημερινά περισσότερους από 7.000 απόρους. Δημιούργησε επίσης ιδρύματα, νοσοκομεία και άσυλα για τα ορφανά, τις χήρες, τους ηλικιωμένους, τους ασθενείς και ανάπηρους, όπου παρέχονταν δωρεάν διακονία σε όλους. 
      Ταυτόχρονα  οργάνωσε ακόμα μια γιγαντιαία ιεραποστολική αποστολή με μοναχούς ιεραποστόλους στην Περσία, την Κελτική, την Φοινίκη, τη Σκυθία και την Γοτθία, μεταστρέφοντας χιλιάδες ειδωλολατρών και ιδρύοντας Εκκλησίες στις χώρες αυτές.
      Μιλούσε αδιάκοπα και με τη γνωστή ρητορική του δεινότητα σαγήνευε τα πλήθη, ελέγχοντας την αμαρτία και τη διαφθορά. Ανέλαβε, επίσης έναν τιτάνιο αγώνα κατά της διαφθοράς και της ακολασίας που είχε επικρατήσει στην πλούσια πρωτεύουσα του κράτους. Ο έλεγχός του έφτασε μέχρι τα ανάκτορα και ιδιαίτερα στηλίτευσε την διεφθαρμένη αυτοκράτειρα Ευδοξία και τον επίσης διεφθαρμένο αυλικό Ευτρόπιο.  Ήρθε σε ρήξη με τους ισχυρούς του χρήματος, της κρατικής εξουσίας και επίσης με τους διεφθαρμένους επισκόπους και κληρικούς.
        Το αποτέλεσμα των ελέγχων του ήταν να πέσει σε δυσμένεια και να υποστεί φοβερές διώξεις. Η αδίστακτη αυτοκράτειρα, πέτυχε με τη βοήθεια του επίσης διεφθαρμένου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Θεοφίλου και τη συμμετοχή 36 επισκόπων, να συγκαλέσει το 403 την εν Δρυ ψευδοσύνοδο, να καθαιρέσει τον Χρυσόστομο και να τον εξορίσει στην Βηθυνία. Μετά όμως από σφοδρή αντίδραση και στάση του πιστού λαού, η Ευδοξία αναγκάστηκε να τον ανακαλέσει από την εξορία και να αποκαταστήσει στο θρόνο του. Αλλά ο μεγάλος ελεγκτής δεν έπαψε και πάλι να στηλιτεύει τη διεφθαρμένη εξουσία. Το 404 τον εξόρισε και πάλι στην Κουκουσό της Καππαδοκίας και από εκεί πιο μακριά, στα Κόμανα του Πόντου, στα σύνορα με την Αρμενία, όπου κοιμήθηκε αποκαμωμένος από τις ταλαιπωρίες και τις σωματικές του παθήσεις στις 14 Σεπτεμβρίου του 407. Το 438 αποκομίσθηκε το λείψανό του με τιμές στην Κωνσταντινούπολη, όπου σύσσωμος ο λαός της Βασιλεύουσας φώναζε: «Ιωάννη γύρισες στο θρόνο σου»!     
      Το συγγραφικό θεολογικό έργο που κληροδότησε στην Εκκλησία είναι τεράστιο. Υπήρξε απαράμιλλος ερμηνευτής των Γραφών, πραγματική αυθεντία για τους κατοπινούς θεολόγους. Έγραψε πλήθος επιστολών. Μας διασώθηκαν επίσης πληθώρα ομιλιών του, τις οποίες κατέγραφαν σύγχρονοι ταχυγράφοι, και τις οποίες διακρίνει η ρητορική δεινότητα του μεγάλου άνδρα, η σαφήνεια και η απλότητα. Για τούτο και η Εκκλησία μας του προσέδωσε τον τίτλο Χρυσόστομος, διότι υπήρξε πραγματικά ο μεγαλύτερος ρήτορας, το γλυκόλαλο αηδόνι της Εκκλησίας, όπως παρατηρεί σύγχρονος στοχαστής. Τέλος συνέθεσε και την Θεία Λειτουργία, η οποία επικράτησε να τελείται στις Εκκλησίες μας ως σήμερα.
      Ο Ιερός Χρυσόστομος είναι (πρέπει να είναι) το διαχρονικό σύμβολο του ασυμβίβαστου ανθρώπου με το κακό, όπου αυτό βρίσκεται, είτε στην Εκκλησία, είτε στην κοσμική εξουσία, είτε στην κοινωνία. Είναι ο άνθρωπος εκείνος, ο οποίος, με την προσωπική του κάθαρση, κατανόησε ότι έχουμε χρέος ως Χριστιανοί να πολεμάμε το κακό, με όποιο προσωπικό κόστος. Ο μεγάλος αυτός άνδρας θα πρέπει να αποτελεί το πρότυπο του συνεπούς αγωνιστή και για μας σήμερα, κληρικούς και λαϊκούς, να αγωνιζόμαστε, στα μέτρα των δυνατοτήτων μας, για την εκβολή του κακού από τον κόσμο του Θεού, αδιαφορώντας, όπως εκείνος, για τις όποιες συνέπειες.   
       Η Μνήμη του τιμάται στις 13 Νοεμβρίου  και η ανακομιδή των λειψάνων του στις 27 Ιανουαρίου. Τιμάται επίσης και στις 30 Ιανουαρίου, μαζί με τους άλλους δύο Ιεράρχες, οι οποίοι, ομού, τιμώνται ως προστάτες της παιδείας, της επιστήμης και του πολιτισμού.  


 

Ὁ Μέγας Φώτιος, ἡ Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ ἡ καταδίκη τῶν παπικῶν καινοτομιῶν

Ὁ Μέγας Φώτιος, ἡ Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ ἡ καταδίκη τῶν παπικῶν καινοτομιῶν

Τοῦ κ. Π. Κλιματσάκη, διδάκτορος Φιλοσοφίας

Εἰσαγωγή

  Συχνὰ διατυπώνεται ἡ ἄποψη ὅτι ἡ Ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία δὲν ἔχει καταδικαστεῖ συνοδικῶς ὡς αἱρετικὴ καὶ ὅτι, ἑπομένως, δὲν ὑφίσταται οὐσιαστικὸ δογματικὸ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἕνωσή της μὲ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ὡστόσο, ἡ ἱστορία τῶν ἐκκλησιαστικῶν συγκρούσεων τοῦ ἐνάτου αἰώνα, καὶ ἰδιαίτερα ἡ θεολογικὴ παρακαταθήκη τοῦ Μεγάλου Φωτίου, καταδεικνύουν ὅτι οἱ διαφορὲς μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως εἶχαν ἤδη ἀποκτήσει βαθὺ δογματικὸ καὶ ἐκκλησιολογικὸ χαρακτήρα πολὺ πρὶν ἀπὸ τὸ σχίσμα τοῦ 1054.

Ὁ Μέγας Φώτιος ὑπῆρξε μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες προσωπικότητες τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας. Μὲ τὴ θεολογική του διδασκαλία καὶ τοὺς ἀγῶνες του ὑπερασπίστηκε τὴν ὀρθόδοξη πίστη ἀπέναντι στὴν προσθήκη τοῦ Filioque στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως καὶ στὶς ἀξιώσεις τῆς Ρώμης γιὰ καθολικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει ἡ Σύνοδος τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ 879–880, τὴν ὁποία σημαντικὸ μέρος τῆς ὀρθόδοξης θεολογικῆς παραδόσεως ἀναγνωρίζει ὡς Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο. Ἡ Σύνοδος αὐτὴ ἀποκατέστησε τὸν Μέγα Φώτιο, ἐπιβεβαίωσε τὸ ἀπαραχάρακτο τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως καὶ ὑπερασπίστηκε τὴ συνοδικὴ συγκρότηση τῆς Ἐκκλησίας.

  1. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ κρίσις τοῦ ἐνάτου αἰῶνος

 Ἡ σύγκρουση μεταξὺ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ρώμης ὀξύνθηκε κατὰ τὸν ἔνατο αἰώνα, ἐξαιτίας τῆς κρίσεως ποὺ προέκυψε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τὸ 858 ὁ Πατριάρχης Ἰγνάτιος ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὸν θρόνο του, ὕστερα ἀπὸ τὴ σύγκρουσή του μὲ τὴν αὐτοκρατορικὴ ἐξουσία. Στὴ θέση του ἐξελέγη ὁ Φώτιος, ἕνας ἐξαιρετικὰ μορφωμένος ἄνδρας, ὁ ὁποῖος μέχρι τότε ἦταν λαϊκός. Ἡ ἐκλογή του προκάλεσε ἀντιδράσεις, ἐνῶ ὁ Ἰγνάτιος καὶ οἱ ὑποστηρικτές του ἀναζήτησαν τὴ συμπαράσταση τῆς Ρώμης. Ὁ Πάπας Νικόλαος Α΄ παρενέβη στὴν ὑπόθεση καὶ, μὲ σύνοδο ποὺ συγκάλεσε στὴ Ρώμη τὸ 863, καταδίκασε τὸν Φώτιο καὶ ὑποστήριξε τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Ἰγνατίου.

Ἡ παρέμβαση αὐτὴ δὲν ἀποτελοῦσε ἁπλῶς μία προσπάθεια ἐπιλύσεως μιᾶς ἐκκλησιαστικῆς διαφορᾶς, ἀλλὰ συνδεόταν μὲ τὴν ἀξίωση τῆς Ρώμης νὰ ἀσκεῖ δικαιοδοσία καὶ νὰ δέχεται ἐφέσεις πέρα ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς δικῆς της ἐκκλησιαστικῆς περιφέρειας. Ἡ Κωνσταντινούπολη δὲν ἀποδέχθηκε τὶς ἀξιώσεις αὐτές, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ διαφωνία νὰ ἀποκτήσει εὐρύτερες ἐκκλησιολογικὲς διαστάσεις. Παράλληλα, ὁ Μέγας Φώτιος ἀντιτάχθηκε στὶς δογματικὲς καινοτομίες ποὺ διαδίδονταν στὴ Δύση, μὲ κυριότερη τὴν προσθήκη τοῦ Filioque, δηλαδὴ τῆς διδασκαλίας ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ὄχι μόνο ἀπὸ τὸν Πατέρα ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν Υἱό. Ἡ σύγκρουση κορυφώθηκε τὸ 867, ὅταν σύνοδος στὴν Κωνσταντινούπολη καταδίκασε τὶς λατινικὲς καινοτομίες.

  1. Αἱ δύο Σύνοδοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως: 869–870 καὶ 879–880

Οἱ πολιτικὲς μεταβολὲς στὴ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία ἐπηρέασαν καθοριστικὰ τὶς ἐκκλησιαστικὲς ἐξελίξεις. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ αὐτοκράτορα Μιχαὴλ Γ΄, τὴν ἐξουσία ἀνέλαβε ὁ Βασίλειος Α΄ ὁ Μακεδών, ὁ ὁποῖος, ἐπιδιώκοντας τὴν πολιτικὴ προσέγγιση μὲ τὴ Ρώμη, ἀπομάκρυνε τὸν Φώτιο ἀπὸ τὸν πατριαρχικὸ θρόνο καὶ ἐπανέφερε τὸν Ἰγνάτιο. Τὸ 869–870 συγκλήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη σύνοδος, ἡ ὁποία καταδίκασε τὸν Φώτιο καὶ ἀναγνώρισε τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Ἰγνατίου. Ἡ σύνοδος αὐτὴ ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὴ Ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία ὡς Η΄ Οἰκουμενική, ἐνῶ δὲν περιλαμβάνεται στὶς ἀναγνωρισμένες Οἰκουμενικὲς Συνόδους τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.

Ἡ κατάσταση μεταβλήθηκε μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Ἰγνατίου τὸ 877, ὅταν ὁ Φώτιος ἐπανῆλθε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο. Τὸ 879–880 συγκλήθηκε νέα μεγάλη Σύνοδος στὴν Κωνσταντινούπολη, μὲ τὴ συμμετοχὴ ἐκπροσώπων τῶν ἀνατολικῶν Πατριαρχείων καὶ ἀντιπροσώπων τοῦ Πάπα Ἰωάννη Η΄. Ἡ Σύνοδος ἀποκατέστησε τὸν Φώτιο, ἀκύρωσε τὶς προηγούμενες καταδίκες του καὶ ἐπιβεβαίωσε τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως χωρὶς προσθῆκες ἢ ἀλλοιώσεις. Ἡ σημασία της ὑπῆρξε ἰδιαίτερα μεγάλη, καθὼς κατέστησε σαφὲς ὅτι ἡ πίστη τῆς Ἐκκλησίας δὲν μπορεῖ νὰ τροποποιεῖται μονομερῶς ἀπὸ μία τοπικὴ Ἐκκλησία, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν ἱστορική της θέση ἢ τὸ κῦρος τοῦ ἐπισκόπου της.

Ἀπὸ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογικὴ ἄποψη, ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἀποτελεῖ σημαντικὴ μαρτυρία ὑπὲρ τῆς συνοδικότητας καὶ ἐναντίον τῆς ἀντιλήψεως ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης διαθέτει ἀπεριόριστη δικαιοδοσία ἐπὶ ὁλόκληρης τῆς Ἐκκλησίας.

  1. Ὁ Μέγας Φώτιος καὶ ἡ ὑπεράσπισις τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας

Ὁ Μέγας Φώτιος συγκαταλέγεται στοὺς σπουδαιότερους θεολόγους καὶ ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρες τῆς βυζαντινῆς περιόδου. Ἡ εὐρύτατη παιδεία του ἀποτυπώνεται σὲ πολυάριθμα ἔργα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ξεχωρίζει ἡ Μυριόβιβλος ἢ Βιβλιοθήκη, μία συλλογὴ περίπου 280 βιβλιογραφικῶν παρουσιάσεων καὶ κριτικῶν παρατηρήσεων σὲ ἔργα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς καὶ χριστιανικῆς γραμματείας. Ὡστόσο, ἰδιαίτερη θεολογικὴ σημασία παρουσιάζει τὸ ἔργο του Περὶ τῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος Μυσταγωγίας, στὸ ὁποῖο ἀναπτύσσει συστηματικὰ τὴν ὀρθόδοξη διδασκαλία περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ἀντικρούει τὴ λατινικὴ προσθήκη τοῦ Filioque.

Ἡ ἐπιχειρηματολογία του στηρίζεται στὴ θεία Ἀποκάλυψη καὶ στὴν πατερικὴ παράδοση. Δὲν ἀντιμετωπίζει τὸ Filioque ὡς μία ἁπλὴ λεκτικὴ διαφοροποίηση, ἀλλὰ ὡς διδασκαλία ποὺ ἀλλοιώνει τὶς θεμελιώδεις ἀρχὲς τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας. Γιὰ τὸν Μέγα Φώτιο, τὸ ζήτημα τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δὲν ἀφορᾶ μία δευτερεύουσα θεολογικὴ λεπτομέρεια, ἀλλὰ τὸν ἴδιο τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἡ Ἐκκλησία ὁμολογεῖ τὸ μυστήριο τοῦ ἐν τρισὶ προσώποις Θεοῦ.

  1. Ὁ Πατὴρ ὡς μόνη αἰτία  εἰς τὴν Ἁγίαν Τριάδα

Θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας εἶναι ὅτι ὁ Πατὴρ ἀποτελεῖ τὴ μόνη ἀρχὴ καὶ αἰτία τῆς ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ Πατὴρ γεννᾷ ἀϊδίως τὸν Υἱὸ καὶ ἐκπορεύει ἀϊδίως τὸ Ἅγιο Πνεῦ­μα. Ἡ γέννηση καὶ ἡ ἐκπόρευση δὲν ἀποτελοῦν γεγονότα ποὺ συντελοῦνται μέσα στὸν χρόνο, οὔτε πράξεις ποὺ ἔχουν ἀρχὴ καὶ τέλος, ἀλλὰ τοὺς ἀΐδιους τρόπους ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ Ἁγία Γραφὴ ἀποκαλύπτει ρητῶς ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα: «Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται» (Ἰω. 15, 26).

Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ διδασκαλία, ἡ ἰδιότητα τοῦ Πατρὸς ὡς αἰτίας ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὸ ὑποστατικό του ἰδίωμα. Δὲν μπορεῖ ἑπομένως νὰ ἀποδοθεῖ καὶ στὸν Υἱό, χωρὶς νὰ ἀλλοιωθεῖ ἡ διάκριση τῶν θείων ὑποστάσεων. Ἀκριβῶς σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο ἐντοπίζεται ἡ βασικὴ ἀντίρρηση τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἀπέναντι στὸ Filioque. Ἐὰν ὁ Υἱὸς θεωρηθεῖ ἐπίσης αἰτία τῆς ὑποστατικῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τότε ἡ πατρικὴ ἰδιότητα παύει νὰ ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν Πατέρα. Κατὰ τὸν Μέγα Φώτιο, μία τέτοια ἀντίληψη δημιουργεῖ σοβαρὸ πρόβλημα στὴ θεολογία τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐπειδὴ συγχέει τὰ ὑποστατικὰ ἰδιώματα καὶ εἰσάγει μία διαφορετικὴ ἀντίληψη περὶ τῆς θείας μοναρχίας.

  1. Ἡ διάκρισις τῶν θείων ὑποστάσεων καὶ τὰ ὑποστατικὰ ἰδιώματα

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὁμολογεῖ ἕνα Θεὸ σὲ τρεῖς ὁμοούσιες ὑποστάσεις: τὸν Πατέρα, τὸν Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Οἱ τρεῖς ὑποστάσεις ἔχουν τὴν ἴδια καὶ ἀδιαίρετη θεία οὐσία. Καθεμία εἶναι τέλειος Θεός, χωρὶς νὰ ἀποτελεῖ μέρος ἢ τμῆμα τῆς Θεότητας. Ἡ διάκριση τῶν ὑποστάσεων δὲν στηρίζεται σὲ διαφορὰ οὐσίας, ἀλλὰ στὰ ἰδιαίτερα ὑποστατικά τους ἰδιώματα. Ὁ Πατὴρ εἶναι ἀγέννητος καὶ αἰτία, ὁ Υἱὸς εἶναι γεννητὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι ἐκπορευτὸ ἐκ τοῦ Πατρός. Τὰ ἰδιώματα αὐτὰ εἶναι ἀκοινώνητα, δηλαδὴ δὲν μεταβιβάζονται ἀπὸ τὴ μία ὑπόσταση στὴν ἄλλη.

Ἑπομένως, ἡ ἀπόδοση στὸν Υἱὸ τῆς ἰδιότητας τοῦ αἰτίου τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δημιουργεῖ, σύμφωνα μὲ τὴ φωτιανὴ θεολογία, σύγχυση μεταξὺ τῶν ὑποστάσεων. Οἱ Λατῖνοι ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸ «ὡς ἀπὸ μία ἀρχή». Ἡ διατύπωση αὐτὴ ἀποσκοπεῖ στὴν ἀποφυγὴ τῆς κατηγορίας ὅτι εἰσάγονται δύο ἀνεξάρτητες ἀρχὲς στὴ Θεότητα. Ὡστόσο, ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη θεολογικὴ σκοπιά, τὸ πρόβλημα δὲν περιορίζεται στὸν ἀριθμὸ τῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ ἀφορᾶ πρωτίστως τὴν ἀπόδοση στὸν Υἱὸ μιᾶς αἰτιακῆς ἰδιότητας ποὺ ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν Πατέρα. Ἡ διάκριση τῶν ὑποστατικῶν ἰδιωμάτων ἀποτελεῖ ἀναγκαία προϋπόθεση γιὰ τὴ διαφύλαξη τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας.

  1. Ἡ διάκρισις μεταξὺ ἐκπορεύσεως καὶ ἀποστολῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος

Ἕνα ἀπὸ τὰ κεντρικὰ σημεῖα τῆς θεολογικῆς ἐπιχειρηματολογίας τοῦ Μεγάλου Φωτίου εἶναι ἡ διάκριση μεταξὺ τῆς ἀΐδιας ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς ἀποστολῆς Του στὸν κόσμο. Ἡ ἐκπόρευση ἀφορᾶ τὸν τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μέσα στὴν Ἁγία Τριάδα. Ἀντίθετα, ἡ ἀποστολὴ ἀφορᾶ τὴ θεία οἰκονομία, δηλαδὴ τὴν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγιασμὸ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς διακρίνει τὶς δύο αὐτὲς πραγματικότητες: «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται» (Ἰω. 15, 26). Στὸ χωρίο αὐτὸ ὁ Χριστὸς δηλώνει ἀφενὸς ὅτι ὁ Ἴδιος ἀποστέλλει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ ἀφετέρου ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα. Ἡ ἀποστολὴ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀπὸ τὸν Υἱὸ δὲν ταυτίζεται ἑπομένως μὲ τὴν ἀΐδια ἐκπόρευσή Του.

Ἡ διάκριση αὐτὴ εἶναι οὐσιώδης γιὰ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία. Ὁ ἀναστημένος καὶ ἀναληφθεὶς Χριστὸς ἀποστέλλει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα στὴν Ἐκκλησία, ὥστε οἱ πιστοὶ νὰ ἁγιάζονται, νὰ κοινωνοῦν μὲ τὸν Ἴδιο καὶ νὰ μετέχουν στὴ ζωή Του. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐνεργεῖ μέσα στὴν Ἐκκλησία, στὰ μυστήρια καὶ στὴ ζωὴ τῶν πιστῶν, καθιστώντας δυνατὴ τὴ μετοχὴ τοῦ ἀνθρώπου στὴ θεία χάρη. Ἡ ἀποστολὴ αὐτή, ὅμως, δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Υἱὸς ἀποτελεῖ αἰτία τῆς ὑποστατικῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ σύγχυση μεταξὺ ἐκπορεύσεως καὶ ἀποστολῆς ὁδηγεῖ, κατὰ τὸν Μέγα Φώτιο, στὴν ἀλλοίωση τῆς ὀρθόδοξης διδασκαλίας περὶ τῆς Ἁγίας Τριάδος.

  1. Τὸ Filioque ὡς δογματικὴ καὶ ἐκκλησιολογικὴ καινοτομία

Ἡ προσθήκη τοῦ Filioque στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως δὲν ἀποτελεῖ μόνο δογματικὸ ζήτημα, ἀλλὰ συνδέεται καὶ μὲ ἕνα εὐρύτερο ἐκκλησιολογικὸ πρόβλημα. Τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως, ὅπως διαμορφώθηκε ἀπὸ τὶς δύο πρῶτες Οἰκουμενικὲς Συνόδους, ἀποτελεῖ κοινὴ ὁμολογία τῆς Ἐκκλησίας. Καμία τοπικὴ Ἐκκλησία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλει μονομερῶς τὸ περιεχόμενό του. Ἡ προσθήκη τοῦ Filioque στὴ δυτικὴ παράδοση ἐκφράζει ἑπομένως, ἀπὸ ὀρθόδοξη ἄποψη, ὄχι μόνο μία ἐσφαλμένη τριαδολογικὴ διδασκαλία, ἀλλὰ καὶ μία ἀντικανονικὴ ἐπέμβαση στὸ κοινὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως.

Ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἐπιβεβαίωσε τὸ ἀπαραχάρακτο τοῦ Συμβόλου καὶ ἀπαγόρευσε τὴν εἰσαγωγὴ διαφορετικῆς ὁμολογίας ἢ ἀλλοιώσεών του. Πρέπει, ὡστόσο, νὰ διακριθεῖ ἡ ἱστορικὴ πραγματικότητα ἀπὸ τὴ μεταγενέστερη ἐξέλιξη. Κατὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Φωτίου, ἡ προσθήκη τοῦ Filioque εἶχε ἤδη διαδοθεῖ σὲ περιοχὲς τῆς Δύσεως, ἀλλὰ δὲν εἶχε ἀκόμη εἰσαχθεῖ στὴ λειτουργικὴ χρήση τῆς ἴδιας τῆς Ρώμης. Ἡ ἐπίσημη εἰσαγωγή του στὸ Σύμβολο ποὺ ψαλλόταν στὴ Ρώμη πραγματοποιήθηκε ἀργότερα, τὸ 1014. Ἑπομένως, ἡ κριτικὴ τοῦ Μεγάλου Φωτίου στρεφόταν πρωτίστως ἐναντίον τῆς δογματικῆς καινοτομίας καὶ τῆς διαδόσεώς της στὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη. Ἡ μεταγενέστερη υἱοθέτηση τῆς προσθήκης ἀπὸ τὴ Ρώμη κατέστησε ἀκόμη βαθύτερη τὴ δογματικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἐκκλησιαστικῶν παραδόσεων.

  1. Τὸ παπικὸν πρωτεῖον καὶ ἡ συνοδικότης τῆς Ἐκκλησίας

Ἡ διαμάχη τοῦ Μεγάλου Φωτίου μὲ τὴ Ρώμη δὲν περιορίστηκε στὸ ζήτημα τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ ἀφοροῦσε ἐπίσης τὶς ἀξιώσεις τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης γιὰ δικαιοδοτικὴ ἐξουσία ἐπὶ ἄλλων Ἐκκλησιῶν. Ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία ἀναγνωρίζει τὴν ὕπαρξη κανονικῆς τάξεως καὶ πρωτείων τιμῆς μεταξὺ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν Πατριαρχείων. Δὲν ἀποδέχεται, ὅμως, ὅτι ἕνας ἐπίσκοπος μπορεῖ νὰ ἀσκεῖ καθολικὴ καὶ ἀπεριόριστη ἐξουσία ἐπὶ ὅλων τῶν ὑπολοίπων. Ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας θεμελιώνεται στὴν κοινὴ πίστη, στὴ μυστηριακὴ κοινωνία καὶ στὴ συνοδικότητα, ὄχι στὴν ὑπαγωγὴ ὅλων τῶν ἐπισκόπων σὲ μία ἀνώτατη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχή.

Ἡ ἐπέμβαση τοῦ Πάπα Νικολάου Α΄ στὴν ἐκκλησιαστικὴ κρίση τῆς Κωνσταντινουπόλεως φανέρωσε τὴ διαφορετικὴ ἀντίληψη ποὺ ἀναπτυσσόταν στὴ Ρώμη σχετικὰ μὲ τὰ ὅρια τῆς παπικῆς δικαιοδοσίας. Ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη σκοπιά, ἡ ἀντίληψη αὐτὴ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν κανονικὴ παράδοση τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας. Ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἐπιβεβαίωσε τὴ συνοδικὴ ἀντιμετώπιση τῶν ἐκκλησιαστικῶν διαφορῶν καὶ τὴν ἀνάγκη σεβασμοῦ τῆς κανονικῆς τάξεως. Ἡ θεολογική της σημασία εἶναι ἑπομένως διπλή: ἀφενὸς ὑπερασπίζεται τὴν ἀκεραιότητα τῆς δογματικῆς παραδόσεως καὶ ἀφετέρου ἀναδεικνύει τὴν ἀρχὴ ὅτι κανένας ἐπίσκοπος δὲν βρίσκεται ὑπεράνω τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς συνοδικῆς της συνειδήσεως.

  1. Ἡ διαχρονικὴ σημασία τῆς διδασκαλίας τοῦ Μεγάλου Φωτίου

Ἡ διδασκαλία τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἀπέκτησε ἰδιαίτερη σημασία κατὰ τοὺς ἑπόμενους αἰῶνες. Οἱ διαφορὲς μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως ὄχι μόνο δὲν ἐξαλείφθηκαν, ἀλλὰ ἐνισχύθηκαν ἀπὸ τὴ μεταγενέστερη διαμόρφωση τοῦ παπικοῦ θεσμοῦ καὶ τῆς λατινικῆς δογματικῆς παραδόσεως. Ἡ καθιέρωση τοῦ παπικοῦ ἀλαθήτου ἀπὸ τὴν Α΄ Σύνοδο τοῦ Βατικανοῦ τὸ 1870 ἀποτέλεσε μία μεταγενέστερη δογματικὴ ἐξέλιξη, ἡ ὁποία, ἀπὸ ὀρθόδοξη ἄποψη, ἐπιβεβαιώνει τὴν ἀπομάκρυνση τῆς Ρώμης ἀπὸ τὴ συνοδικὴ ἐκκλησιολογία τῆς πρώτης χιλιετίας.

Ἡ ἱστορικὴ πορεία τῆς δυτικῆς ἐκκλησιολογίας δείχνει ὅτι οἱ ἀντιρρήσεις ποὺ διατύπωσε ὁ Μέγας Φώτιος δὲν ἀφοροῦσαν ἀποκλειστικὰ τὶς περιστάσεις τῆς ἐποχῆς του. Ἀνέδειξαν ἕνα θεμελιῶδες ἐρώτημα: ποιός εἶναι ὁ φορέας τῆς αὐθεντίας μέσα στὴν Ἐκκλησία καὶ μὲ ποιόν τρόπο διαφυλάσσεται ἡ ἀποστολικὴ πίστη; Γιὰ τὴν ὀρθόδοξη παράδοση, ἡ ἀπάντηση βρίσκεται στὴ συνοδικὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία διαφυλάσσει τὴν πίστη τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων. Αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν παράδοση ὑπερασπίστηκε ὁ Μέγας Φώτιος, ὅπως ἀργότερα καὶ ὁ Ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικὸς κατὰ τὶς συζητήσεις γιὰ τὴν ἕνωση τῶν Ἐκκλησιῶν στὴ Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας.

  1. Αἱ σύγχρονοι προσπάθειαι ἑνώσεως καὶ τὰ δογματικὰ ἐμπόδια

Οἱ σημερινὲς προσπάθειες προσεγγίσεως μεταξὺ Ὀρθόδοξης καὶ Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπαναφέρουν στὸ προσκήνιο τὰ ἴδια θεμελιώδη ζητήματα. Ἡ ἀναφορὰ στὴν κοινὴ πίστη τῆς πρώτης χιλιετίας καὶ στὸ Σύμβολο Νικαίας–Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἀρκεῖ, ἀπὸ μόνη της, γιὰ τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ἡ ἑνότητα δὲν μπορεῖ νὰ περιορίζεται σὲ μία κοινὴ ἱστορικὴ ἀναφορὰ ἢ σὲ μία γενικὴ ὁμολογία χριστιανικῆς πίστεως, ἀλλὰ προϋποθέτει πραγματικὴ δογματικὴ συμφωνία. Ἐφόσον ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται διαφορὲς σχετικὰ μὲ τὴν ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὸ παπικὸ πρωτεῖο δικαιοδοσίας καὶ τὸ παπικὸ ἀλάθητο, τὸ πρόβλημα τῆς ἑνώσεως παραμένει οὐσιαστικό.

Ἀπὸ τὴν παραδοσιακὴ ὀρθόδοξη θεολογικὴ σκοπιά, ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθεῖ μὲ τὴν παράκαμψη τῶν δογματικῶν διαφορῶν οὔτε μὲ τὴν ὑποβάθμισή τους σὲ δευτερεύοντα ἱστορικὰ ζητήματα. Ἡ ἀληθινὴ ἑνότητα προϋποθέτει τὴν κοινὴ ὁμολογία τῆς ἀποστολικῆς πίστεως. Ἀκριβῶς γι᾿ αὐτὸ ἡ θεολογικὴ παρακαταθήκη τοῦ Μεγάλου Φωτίου παραμένει ἐπίκαιρη. Ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἑνότητα δὲν εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὴ δογματικὴ ἀλήθεια καὶ ὅτι ἡ συνοδικότητα ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστο στοιχεῖο τῆς ὀρθόδοξης ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως.

Συμπεράσματα

  Ὁ Μέγας Φώτιος ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ὑπερασπιστὲς τῆς ὀρθόδοξης πίστεως κατὰ τὴν πρώτη χιλιετία. Μὲ τὴ θεολογική του διδασκαλία κατέδειξε ὅτι ἡ ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀπὸ τὸν Πατέρα ἀποτελεῖ θεμελιῶδες στοιχεῖο τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας καὶ ὅτι ἡ ἀπόδοση αἰτιακῆς ἰδιότητας στὸν Υἱὸ ἀλλοιώνει τὴ διάκριση τῶν θείων ὑποστάσεων. Παράλληλα, ἡ ἐκκλησιαστική του δράση ἀνέδειξε τὴ σημασία τῆς συνοδικότητας καὶ τῆς κανονικῆς τάξεως ἀπέναντι στὶς ἀξιώσεις καθολικῆς δικαιοδοσίας τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης.

Ἡ Σύνοδος τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ 879–880 ἀποτελεῖ σημαντικὸ σταθμὸ αὐτῆς τῆς ἱστορικῆς καὶ θεολογικῆς πορείας, καθὼς ἐπιβεβαίωσε τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως καὶ ἀποκατέστησε τὴν ἐκκλησιαστικὴ θέση τοῦ Μεγάλου Φωτίου. Ἡ σημασία τοῦ ἔργου του δὲν περιορίζεται στὸ παρελθόν. Ἡ διδασκαλία του ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελεῖ οὐσιῶδες σημεῖο ἀναφορᾶς γιὰ τὴν κατανόηση τῶν διαφορῶν μεταξὺ Ὀρθόδοξης καὶ Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ὑπεράσπιση τῆς ὀρθόδοξης πίστεως, ὅπως τὴν παρέδωσαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες, παραμένει ἀναγκαία προϋπόθεση γιὰ κάθε αὐθεντικὴ προσπάθεια ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ὁ Μέγας Φώτιος ἀναδεικνύεται ἔτσι ὄχι μόνο ὡς σπουδαῖος θεολόγος καὶ ἐκκλησιαστικὸς ἡγέτης, ἀλλὰ καὶ ὡς διαχρονικὸς μάρτυρας τῆς ἀλήθειας τῆς Ὀρθοδοξίας.

orthodoxostypos