"ΑΝΟΙΞΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ"
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΝΕΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΩΡΩΠΟΥ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΗΦΙΣΙΑΣ , ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ , ΩΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΑΘΩΝΟΣ
Σάββατο, Νοεμβρίου 14, 2026
Πέμπτη, Νοεμβρίου 12, 2026
Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως: Ὁ πραγματικὸς καὶ διαχρονικὸς σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας.

Γεώργιος Κ. Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων.
« Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης ἀποτελεῖ διαχρονικῶς τὸν ὁρατὸν καὶ ὑποστατὸν σύνδεσμον τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος καὶ ἐν ταυτῷ τὸν ἐγγυητὴν αὐτῆς, κατὰ τὰς προνοίας τῶν Συνοδικῶς ἀποφθεγξαμένων θείων Πατέρων». ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ. 17/10/2026 ΣΟΦΙΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ [1]
Αὐτὰ τὰ λέγει ὁ νῦν Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τὸν ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, ἄρα καὶ γιὰ τὸν ἑαυτό του.
Δηλαδή: «Ὁ ὁρατὸς καὶ ὑποστατός=ὑπαρκτὸς-ὑφιστάμενος-πραγματικὸς σύνδεσμος τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ Ἁρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως».!!!
Ἕνας ἄνθρωπος, ὁ Ἁρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι ὁ σύνδεσμος τῆς ἑνότητος ὁλόκληρης τῆς Ἐκκλησίας!!!
Ὑποθέτω ὅτι κάθε ἄνθρωπος μὲ στοιχειώδη ἐπίγνωσι περὶ Ἐκκλησίας προβληματίζεται, ἐντυπωσιάζεται καὶ ἀπορεῖ μὲ αὐτὰ, ὅπως καὶ ἐγὼ ποὺ τὰ ἀκούω. Στὶς ἀκολουθίες ἀκοῦμε ὅτι ὁ Κύριος εἶναι τὸ στερέωμα ὅσων πιστεύουν σ᾿ αὐτὸν, δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας καὶ αὐτὸν παρακαλοῦμε ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι, ὅλοι οἱ ἄνθρωποι κληρικοὶ καὶ λαϊκοί, νὰ στερεώσῃ τὴν Ἐκκλησία: «Τὸ στερέωμα τῶν ἐπὶ σοι πεποιθότων, στερέωσον Κύριε τὴν Ἐκκλησίαν, ἢν ἐκτήσω, τῷ τιμίῳ σου αἵματι».
Δὲν εἶναι τουλάχιστον παράξενο ἕνας ἄνθρωπος, ἄς εἶναι καὶ Ἀρχιεπίσκοπος, νὰ ὑποστηρίζει ὅτι αὐτὸς ἑνοποιεῖ καὶ στερεώνει τὴν Ἑκκλησία τοῦ Χριστοῦ;
( Ἀκολουθοῦν ἐλάχιστες, μόνον, παρατηρήσεις σὲ ἐλάχιστα σημεία· διότι ἄν ἀσχοληθῇ κανεὶς μὲ ὅλο τὸν λόγο, τότε…. ἐπιλείψει ὁ χρόνος καὶ τὸ κουράγιο)
Ἄς συγκρίνουμε τὴν πατριαρχικὴ δήλωσι μὲ ἕνα χωρίον ἑνὸς ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας μας (ἕνα χωρίον, ἀπὸ τὰ πάμπολλα τοῦ ἰδίου, καὶ τὰ ἐπίσης πάμπολλα τῶν ὑπολοίπων ἁγίων τῆς ἐκκλησίας μας):
«Εἰς τὸ Θεανθρώπινον σῶμα τῆς Ἐκκλησίας τὸ ῞Αγιον Πνεῦμα συγκρατεῖ, μὲ τὴν χάριν τῶν ἁγίων μυστηρίων καὶ τῶν ἁγίων ἀρετῶν, εἰς ἑνότητα ὅλους τοὺς δι᾽ Αὐτοῦ βαπτισμένους πιστούς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας». ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ). Η ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ. σελ 36 [2]
Τὴν θεολογία τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου, ὁ ἴδιος ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος (γιὰ τοῦτο παραθέτω αὐτὸ τὸ ἀπόσπασμα) τὴν χαρακτηρίζει:
«Ζῶσαν καὶ ἐπίκαιρον, ἡ ὁποία πηγάζει άπὸ τὴν μετοχὴν εἰς τὴν λατρευτικὴν, λειτουργικὴν, πνευματικὴν, ἀσκητικὴν καὶ διακονικὴν ἐμπειρίαν τῆς Ἐκκλησίας … καὶ ἐκφράζει τὴν ἀδιάσπαστον ἑνότητα δόγματος καὶ ἤθους, πίστεως καὶ ζωῆς…» [3]
Δηλαδὴ, κατὰ τὸν ἅγιο Ἰουστῖνο, τοῦ ὁποίου ἡ θεολογία εἶναι «ζῶσα καὶ ἐπίκαιρος … καὶ ἐκφράζει τὴν ἀδιάσπαστον ἑνότητα δόγματος, ἤθους καὶ πίστεως» (κατὰ τὸν πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως) τὴν ἑνότητα καὶ τὴν συγκρότησι τῆς Ἐκκλησίας τὴν ἐξασφαλίζει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον. Πῶς τὸ ἐπιτυγχάνει; Μὲ τὴν θείαν Του δύναμι:
«Τὸ ῞Αγιον Πνεῦμα διὰ τῆς θείας δυνάμεώς Του ἑνώνει ὅλους τοὺς πιστοὺς εἰς ἓν σῶμα, δηλαδὴ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, διότι «ἐν ἑνὶ πνεύματι ἡμεῖς πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν… καὶ πάντες εἰς ἓν πνεῦμα ἐποτίσθημεν» (Α΄ Κορ. 12. 13). ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ (ΠΟΠΟΒΙΤΣ). (ὅ.π. σελ. 33)
Μπορεῖ νὰ συγκριθῇ ἡ Θεία Δύναμις τοῦ Ἅγίου Πνεύματος μὲ τὴν δύναμι ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου; Μπορεῖ νὰ συγκριθῇ ἡ ἐγγύησις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μὲ τὴν ἐγγύησι ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου; Τί συζητᾶμε τώρα;….
Ὁ προσδιορισμὸς «ὑποστατός» δηλώνει τὸν «κατ᾿ οὐσίαν, τὸν ὑπαρκτό, αὐτὸν ποὺ ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιο, τὴν κρηπίδα, τὴν βάσιν» (Δ. Δημητράκου Μεγα Λεξικό. Τομ ΙΔ. Σελ.7505) ὁπότε δὲν ὑπάρχει περιθώριο γιὰ κάτι ἄλλο. Ἀφοῦ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελεῖ τὸν «ὑποστατὸν σύνδεσμον τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος», δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρχει ἄλλος τέτοιος σύνδεσμος!!!
Πῶς γίνεται τώρα ὁ ἴδιος ἄνθρωπος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, νὰ ἀναγνωρίζει τὴν θεολογία τοῦ μεγάλου ἁγίου Ἰουστίνου καὶ ταυτοχρόνως νὰ θεολογῇ τὰ ἀντίθετα πρὸς αὐτήν; Δεδομένου ὅτι ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου εἶναι ἀγιογραφικὴ καὶ ἁγιοπατερικὴ θεολογία (ὄχι μεταπατερική δηλ. ἀντιπατερική), πῶς γίνεται ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως νὰ ἐναντιώνεται στὴν θεολογία τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ ταυτοχρόνως νὰ δηλώνῃ ὅ,τι:
«Σᾶς διαβεβαιοῦμεν ὅτι ἠκολουθήσαμεν ἐν παντὶ τὴν ἡγιασμένην καὶ πεπατημένην ὁδὸν τῶν Πατέρων μας. Δὲν μετεκινήθημεν ποτὲ καὶ διὰ κανένα λόγον ἀπὸ τῶν μέχρι σήμερον παραδεδομένων. Ὅ,τι ἔπραττεν ἡ Ἐκκλησία πάντοτε, πράττομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον». ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ. (ὅ.π.)
(Αὐτὸ τὸ χωρίον, ἀντιλαμβάνεται καὶ ὁ πλέον «καλῆς θελήσεως», ὅτι, δεδομένων τῶν λόγων καὶ τῶν ἔργων τοῦ Πατριάρχου, μοιάζει μὲ εἰρωνία καὶ ἀντίφασι καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ ἀφορμὴ γιὰ ἀνάλυσι ἡ κάθε πρότασις του· πρὸς προβληματισμὸν ὅσων ἀγνοῶντας τὰ ἔργα ἀρκοῦνται στὰ παραπάνω λόγια)
Πάντως, σύμφωνα μὲ τὴν παραπάνω δήλωσι τοῦ Πατριάρχου, καλούμεθα νὰ ἐλπίζουμε στὴν ἑνότητα ποὺ ἐγγυάται ἕνας ἄνθρωπος, ὅπως ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ἄν ἰσχύει τὸ «Ἐπικατάρατος ὁ ἄνθρωπος, ὅς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ᾿ ἄνθρωπον» (Ἰερεμ. 17,5) δὲν εἴμαστε ὑπὸ κατάραν ἄν τρέφουμε τέτοιες ἐλπίδες, καθότι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι «τό λαλήσαν διὰ τῶν προφητῶν», ἄρα καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ἱερεμία;
Ἐντυπωσιακὸ εἶναι ἐπίσης ὅτι ὁ Πατριάρχης ἀναφέρει τὴν ἰδιότητά του ὡς συνδέσμου καὶ ἐγγυητοῦ τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν νεολογισμό «διαχρονικῶς»!!!
Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα συμπεριέχει ὅλους τοὺς πιστούς, ὅλης τῆς οἰκουμένης, ὅλων τῶν ἐποχῶν, ἀκόμη καὶ πρὶν ἀπὸ τὴν παρουσία τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅσους θὰ ὑπάρξουν στὸ μέλλον.
«Τί δέ ἐστιν, Ἓν σῶμα; Οἱ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης πιστοὶ καὶ ὄντες καὶ γενόμενοι καὶ ἐσόμενοι. Πάλιν καὶ οἱ πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας εὐηρεστηκότες, ἓν σῶμά εἰσι. Πῶς; Ὅτι κἀκεῖνοι τὸν Χριστὸν ᾔδεσαν. Πόθεν δῆλον; Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν, φησὶν, ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη· καὶ πάλιν, Εἰ ἐπιστεύσατε, φησὶ, Μωϋσῇ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε, καὶ οἱ προφῆται. Οὐκ ἂν δὲ ἔγραψαν περὶ οὗ ἠγνόουν ἃ ἔλεγον· εἰδότες δὲ αὐτὸν, καὶ προσεκύνουν. Ὥστε κἀκεῖνοι ἓν σῶμα». ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ PG 62, 75
Καὶ δι᾿ αὐτοὺς, τοὺς πρὸ Χριστοῦ, σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος θεωρεῖ ὅτι εἶναι ὁ ἑκάστοτε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ποὺ τότε δὲν ὑπῆρχε, οὔτε Κωνσταντινοῦπολις ἄρα οὔτε καὶ ὁ Πατριάρχης της;
Ἀλλὰ καὶ τοὺς πρώτους τρεῖς αἰῶνες τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ δὲν ὑπῆρχε κἄν ἡ Κωνσταντινούπολις ποιός ἦταν τότε ὁ σύνδεσμος καὶ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας;
Καὶ γιὰ τὸ μέλλον; Ἄν, ὅ μή γένοιτο, παῦσει νὰ ὑπάρχῃ ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, ὅπως οἱ ἐκκλησίες τῆς Ἀποκαλύψεως, ποιός θὰ ἐγγυᾶται τὴν ἑνότητα τῆς καθόλου Ἐκκλησίας;
Ὅπως λένε οἱ ἅγιοι:
«Σὲ αὐτὴν, (στὴν Ἐκκλησία) τὰ πάντα εἶναι ἐκ τοῦ Πατρός, διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ» ΑΓΙΟΣ ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ ΤΣΕΛΙΕ. ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ. σελ.367 [3]
Ἡ Παναγία Τριάς, λοιπόν, εἶναι ὁ κτίστης, ὁ ἑνοποιός καὶ ὁ ἐγγυητὴς τῆς ἑνότητος γιὰ τὸ σῶμα τοῦ Θεανθρώπου, τὴν Ἐκκλησία, τῆς ὁποίας «πῦλαι ἄδου οὐ κατισχύσουσιν», ἀκριβῶς γι’ αὐτὸν τὸν λόγο.
Πότε, χρονικῶς, καὶ γιὰ ποιόν λόγο σταμάτησε νὰ εἶναι ἐγγυητὴς καὶ συνοχεὺς τῆς Ἐκκλησίας ἡ Παναγία Τριάς καὶ ἔγινε ἔκτοτε «διαχρονικῶς» ὁ ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως;
Ποιὲς εἶναι οἱ «πρόνοιες τῶν Συνοδικῶς ἀποφθεγξαμένων θείων Πατέρων», στὶς ὁποῖες ἀναφέρεται ὁ Πατριάρχης;
Μποροῦν νὰ ὑπάρχουν πρόνοιες Θείων Πατέρων ποὺ νὰ ἀντικαθιστοῦν τὴν Πρόνοια τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ γιὰ τὸ Θεανθρώπινο σῶμα τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὴν πρόνοια ἑνὸς ἀνθρώπου, μέλους τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας;
Ἄν ὄντως ὑπάρχουν ἄς τὶς παρουσιάσουν μὲ σαφήνεια καὶ ἀκρίβεια, συγκεκριμένα καὶ τεκμηριωμένα, ὥστε νὰ λυθῇ ἡ ἀπορία, σὲ ὅσους τὴν ἔχουν.
Ἐπίσης ἄν ἱσχύει αὐτὸ, ὅ,τι δηλαδὴ «Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης ἀποτελεῖ διαχρονικῶς... κτλ», δὲν σημαίνει ὅτι καὶ ὁ Μακεδόνιος ὁ Α΄, ὁ Νεστόριος, ὁ Σέργιος ὁ Α΄, ὁ Βέκκος (καὶ τόσοι ἄλλοι Ἀρχιεπίσκοποι Κωνσταντινουπόλεως οἱ ὁποίοι ἀπεδείχθησαν αἱρετικοὶ καὶ κατεδικάσθησαν ἀπὸ Οἰκουμενικές Συνόδους) ἦσαν σύνδεσμοι καὶ ἐγγυητὲς τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ ἦσαν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο ὡς αἱρετικοί;
Ὁ Μελέτιος Μεταξάκης, Μητροπολίτης Κιτίου, κατόπιν -ἐλέῳ Βενιζελικῶν- Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν, μετὰ Ἀμερικῆς, ἀκολούθως Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης (γιὰ 17 μήνες), κατόπιν Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας, Τέκτων -κατὰ τὴν Μεγάλη Στοὰ τῆς Ἑλλάδος [4], καὶ τῶν ὑπαρχόντων τεκμηρίων[5]- ἀπετέλεσε καὶ αὐτὸς κατὰ τὴν θητεία του ὡς Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως τὸν ὀρατὸ καὶ ὑποστατὸ σύνδεσμο τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ; Μὰ, πέραν τῶν ἄλλων, ἀπεδείχθη καὶ σχισματοποιὸς μὲ τὴν ἀλλαγὴ τοῦ ἑορτολογίου… Στὶς ἄλλες Πατριαρχικὲς ἤ Ἀρχιεπισκοπικὲς θέσεις ὅπου ἐθήτευσε δὲν εἶχε σχέσι μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐνσαρκωτοῦ καὶ ἐγγυητοῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος;
Πῶς ἀκριβῶς καὶ ἀπὸ ποῦ παρέχεται αὐτὴ ἡ ἰδιότης στὸν ἐκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως καὶ ὄχι σὲ ὁποιονδήποτε ἄλλον Ἀρχιεπίσκοπο; Εἶναι κάτι σὰν τὸ ἀλάθητο τοῦ Πάπα Ρώμης ποὺ γίνεται ἀλάθητος μόλις ἐκλεγεῖ;
Ἀλλὰ αὐτὰ ἐλπίζουμε ὅτι φιλανθρώπως θὰ τὰ διευκρινήσουν οἱ τοῦ Πατριαρχείου καὶ οἱ ἀσπαζόμενοι τὶς θέσεις αὐτές ἤ ὅποιοι ἄλλοι εἰδικεύονται στὴν θεολογία, μιὰ ποὺ ἐμεῖς οἱ ἐλάχιστοι καὶ ταλαίπωροι ἔχουμε τέτοιες ἀπορίες.
Ὅσο καὶ νὰ εὐχόμεθα μακροημέρευσι τοῦ νῦν Πατριάρχου, λόγῳ ἡλικίας θὰ ἀκολουθήσῃ τὸν ἀπαράβατο κανόνα γιὰ κάθε θνητό, ὁπότε νέος σύνδεσμος τῆς ἑνότητος θὰ γίνῃ (ἀπ᾿ ὅσα λένε) ἥ ὁ Ἀμερικῆς Ἐλπιδοφόρος, ἤ ὁ πρώην Γαλλίας Ἐμμανουὴλ, ἤ ὁ Αὐστραλίας Μακάριος. Σὲ κάθε περίπτωσι ὅμως, κατὰ τὰ λεγόμενα τοῦ πατριάρχου Βαρθολομαίου, ὅποιος καὶ νὰ ἐκλεγῇ εἶναι ἐξασφαλισμένη ἡ «ἐγγύησις τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος», καὶ ἡ σωτήριος πορεία ὅλων ἡμῶν. Ἄρα δὲν χρειάζεται οὔτε ἀνησυχία , οὔτε ἀγωνία.
Αὐτὰ θυμίζουν τὸ περιστατικὸ μὲ τὴν παπικὸ μοναχὸ ποὺ τὸ 1978 μετὰ τὴν κοίμησι τοῦ Πάπα, εὑρισκόμενος στὸ Ἅγιον Ὄρος, παρακάλεσε τὸν Ἅγιο Παΐσιο νὰ προσευχηθῇ ὥστε ὁ Θεὸς νὰ ἀναδείξῃ ἕναν νέο καλὸ Πάπα.
Τότε ὁ Ἅγιος τὸν χτύπησε φιλικὰ στὴν πλάτη, καί, μὲ τὸ γνωστό χιούμορ ποὺ τὸν διέκρινε, τοῦ ἀπάντησε:
– Μήν στενοχωριέσαι καθόλου. Ὅποιος καὶ νὰ γίνῃ Πάπας, καὶ αὐτός ἀλάθητος θὰ εἶναι! Δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇς.
Ἄς μὴν ἀνησυχοῦμε, λοιπόν, καὶ ἐμεῖς. Λεπτὰ καὶ εὐαίσθητα χέρια κουνοῦν τὴν κούνια μας καὶ ὄμορφα λόγια μᾶς νανουρίζουν. Ἄς συνεχίσουμε τὸν ὕπνο μας ἡσύχως.
Γεώργιος Κ. Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων. 8 Νοεμβρίου 2026
………………………………………………..
[1] Ἀντιφώνησις Πατριάρχου Βαρθολομαίου κατὰ τὴν ὑποδοχή του στὸ Συνοδικὸ Μέγαρο τοῦ Πατριαρχείου Βουλγαρίας τὸ Σάββατο 17 Ὀκτωβρίου 2026. https://fosfanariou.gr/index.php/2026/10/18/omilies-oikoumenikou-patriarchou-kai-patriarchou-voulgarias-kata-tin-episimo-ypodochi-tou-protou-sto-synodiko-megaro-tis-ekklisias-tis-voulgarias/
[2] Ἰουστίνου Πόποβιτς: Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καὶ ὁ Οἰκουμενισμός. Ἐκδ. Ὀρθόδοξος Κυψέλη. Θεσσαλονίκη 1974
[3] Ἀγίου Ἰουστίνου Τσέλιε (Πόποβιτς) ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ. Ἱερὰ Μεγίστη Μονὴ Βατοπαιδίου. Ἀγιον Ὄρος 2019. Β΄ ἔκδοσις
[4] https://grandlodge.gr/tektones/meletios-v-metaxakis/
[5] https://www.youtube.com/watch?v=3fOTANiQ6eo Α΄ καὶ
https://www.youtube.com/watch?v=fUobtvbojko&t=6388s Β΄
«Ζούμε στην εποχή που οι Θεολογικές σχολές βγάζουν άθεους, οι Φιλοσοφικές σχολές αγράμματους και οι Νομικές Σχολές άδικους».(π. Γεώργιος Μεταλληνός)

«Ζούμε στην εποχή που οι Θεολογικές σχολές βγάζουν άθεους, οι Φιλοσοφικές σχολές αγράμματους και οι Νομικές Σχολές άδικους».~π. Γεώργιος Μεταλληνός +~
Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης
«Η Αποκάλυψη είναι ποιητικό βιβλίο που απευθύνεται στα συναισθήματα και στις επιθυμίες και δεν πρέπει να ερμηνεύεται κατά λέξη». Ο Ιωάννης, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, συνέθεσε δημιουργικά στοιχεία της εποχής του, χωρίς να διατυπώσει προφητεία, μολονότι το βιβλίο είναι Θεόπνευστο και μαρτυρεί την πίστη στον Χριστό, το Εσφαγμένο Αρνί.
Αυτά, ακριβώς ειπώθηκαν σε σύναξη ιερέων της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος στον Βόλο, μιας Μητροπόλεως γνωστής για τις προοδευτικές θεολογικές και εκκλησιαστικές της τοποθετήσεις.
Σε λίγο θα μας πουν ότι ο Ιωάννης ο Θεολόγος ήταν απλώς ένας ποιητής με ζωηρή φαντασία και η Αποκάλυψη ένα λογοτεχνικό δημιούργημα της εποχής του! Γιατί, αν αφαιρέσουμε από το βιβλίο τον προφητικό και αποκαλυπτικό του χαρακτήρα, τότε ίσως θα έπρεπε να πάψει να ονομάζεται «Αποκάλυψη του Ιωάννη» και να μετονομαστεί σε «Ποιητικές σκέψεις και προσωπικοί στοχασμοί του Ιωάννη»!
Εδώ ακριβώς όμως αρχίζει η αντίφαση για όσους γνωρίζουν τα στοιχειώδη. Από τη μία, επικαλούνται την ιστορική ερμηνεία του αριθμού 666, συνδέοντάς τον με τον αυτοκράτορα Νέρωνα, όντως μία από τις επικρατέστερες επιστημονικές προσεγγίσεις. Από την άλλη, υποβαθμίζουν την Αποκάλυψη σε ένα ποιητικό κείμενο που απευθύνεται στα συναισθήματα και στις επιθυμίες, υποστηρίζοντας ότι ο Ιωάννης δεν διατύπωσε προφητεία.
Τελικά, τι ακριβώς ισχύει; Είναι ένα ιστορικό κείμενο που περιγράφει αποκλειστικά την εποχή του Νέρωνα ή ένα Θεόπνευστο προφητικό βιβλίο με συμβολική γλώσσα και διαχρονική εσχατολογική διάσταση; Διότι η ιστορική ερμηνεία ενός συμβολισμού δεν ακυρώνει την προφητεία, όπως και η ποιητική μορφή ενός κειμένου δεν αναιρεί το περιεχόμενό του.
Καλό είναι λοιπόν να μην προσποιούμαστε ότι δεν καταλαβαίνουμε πού οδηγεί αυτή η συζήτηση. Η σύναξη πραγματοποιήθηκε με αφορμή τις νέες ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό. Λες και την κόβουμε και τη ράβουμε την Αποκάλυψη κατά παραγγελία! Όταν μας εξυπηρετεί, την ερμηνεύουμε ιστορικά όταν μας δυσκολεύει, την αποκαλούμε ποιητική κι όταν οι πιστοί εκφράζουν προβληματισμούς για τις νέες ταυτότητες, τον Προσωπικό Αριθμό, την ψηφιακή διακυβέρνηση και τη συγκέντρωση ολοένα περισσότερων προσωπικών δεδομένων σε ενιαία συστήματα, σπεύδουμε να τους καθησυχάσουμε με θεολογικές γενικεύσεις.
Προφανώς αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέες ταυτότητες ή ο Προσωπικός Αριθμός αποτελούν αυτομάτως το χάραγμα του θηρίου. Ούτε ότι κάθε τεχνολογική εξέλιξη πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο. Σημαίνει, όμως, ότι τα ζητήματα της ανθρώπινης ελευθερίας, της ιδιωτικότητας, της επιτήρησης και της σχέσης πολίτη και κράτους αξίζουν σοβαρή συζήτηση, χωρίς να απαξιώνονται οι εύλογοι προβληματισμοί των πιστών.
Μήπως, τελικά, επιχειρούμε να προσαρμόσουμε την Αγία Γραφή στα μέτρα της πολιτείας, της εκάστοτε εξουσίας και του κυρίαρχου πνεύματος της εποχής, αντί να κρίνουμε την εποχή μας υπό το φως της Αγίας Γραφής;
Ο ίδιος ο Ιωάννης, πάντως, δεν αφήνει περιθώρια να αγνοήσουμε πώς χαρακτηρίζει το έργο του:
«Μακάριος ὁ ἀναγινώσκων καὶ οἱ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς προφητείας καὶ τηροῦντες τὰ ἐν αὐτῇ γεγραμμένα» (Αποκ. 1:3).
Συμπληρώνοντας:
«Μὴ σφραγίσῃς τοὺς λόγους τῆς προφητείας τοῦ βιβλίου τούτου» (Αποκ. 22:10).
Η Ορθοδοξία δεν χρειάζεται τρομολαγνεία, αυθαίρετες ταυτίσεις και κινδυνολογίες ούτε όμως θεολογικές εκπτώσεις για να γίνει αρεστή στο πνεύμα της εποχής.Η Αποκάλυψη δεν γράφτηκε για να τροφοδοτεί την περιέργεια των ανθρώπων, αλλά ούτε και για να μετατραπεί σε ένα ακίνδυνο ποιητικό ανάγνωσμα, από το οποίο αφαιρούμε ό,τι ενοχλεί τη σύγχρονη σκέψη.
Εν προκειμένω η Αποκάλυψη δεν χρειάζεται να προσαρμοστεί στα μέτρα της εξουσίας. Η εξουσία, όπως και κάθε ανθρώπινο σύστημα, είναι εκείνη που οφείλει να κρίνεται υπό το φως της αλήθειας. Η τελευταία λέξη της Αποκαλύψεως δεν ανήκει ούτε στους αυτοκράτορες ούτε στους εκάστοτε ισχυρούς ούτε στους ερμηνευτές που επιχειρούν να την προσαρμόσουν κατά το δοκούν στις ανάγκες της εποχής. Ανήκει στον Χριστό.
«Ναί, ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (Αποκ. 22:20).
΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄΄
ΣΧΟΛΙΟ π.Panteleimon Krouskos
Να χαρακτηρίζεις ένα βιβλίο της Αγίας Γραφής καθαρά ποιητικό ή καθαρά ιστορικό ή καθαρά προφητικό ανήκει στην φιλολογική ή στην σχολαστική κατάταξη και θεώρηση της Γραφής. Κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η Γένεση λχ η οποία είναι ιστορικό βιβλίο έχει και προφητικά στοιχεία η ότι το ποιητικό βιβλίο των Ψαλμών περιλαμβάνει μεσσιανικές προφητείες ή το ποίημα Άσμα Ασμάτων είναι ταυτόχρονα και προφητεία ή ότι ο Ησαΐας και ο Δανιήλ έχουν περικοπές υψηλής ποιησης. Και τι να πούμε για τις ωδές που περιλαμβάνονται στα διδακτικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης ή στο Ευαγγέλιο του Λουκά.
Όμοια λοιπόν και η Αποκάλυψη του Ιωάννου έχει ανυπέρβλητες ποιητικές εκφράσεις αλλά σχολαστικώς κατατάσσεται στα βιβλία με προφητικό ύφος και περιεχόμενο. Και αν θέλουμε να είμαστε ακραιφνώς ακριβείς και ορθόδοξοι οφείλουμε να το κατατάξουμε ανάμεσα στα Ιστορικά Βιβλία . Γιατί περιλαμβάνει μέσα από σύμβολα και κωδικοποιημένα μηνύματα όλη την ιστορία της Θείας Οικονομίας από το Α έως το Ώ. Παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα. Το ότι δεν έχουν όλοι την κλείδα της γνώσης δεν το καθιστά συμβολικό και ποιητικό βιβλίο. Το ότι τρομάζει η καταστροφολογία δεν το καθιστά σκοτεινή προφητεία.
Το βιβλίο αυτό συστήνεται από μόνο του . Αποκάλυψη. Αποκαλυπτικό κείμενο με την έννοια της φανέρωσης μέσα από αποσυμβολισμούς και την παρατήρηση με διάκριση θεολογική και όχι φιλολογική.
Απλά το βιβλίο αυτό απογυμνώνει καταστάσεις για θαρραλέους ερμηνευτές και πυροδοτεί φιλοδοξίες για ανόητους και διασπείρει πανικό στους αμαρτωλούς , γι αυτό και διχάζει.
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Ο χρυσόρροας ποταμός της Εκκλησίας μας
Ὁ Μέγας Φώτιος, ἡ Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ ἡ καταδίκη τῶν παπικῶν καινοτομιῶν

Ὁ Μέγας Φώτιος, ἡ Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ ἡ καταδίκη τῶν παπικῶν καινοτομιῶν
Τοῦ κ. Π. Κλιματσάκη, διδάκτορος Φιλοσοφίας
Εἰσαγωγή
Συχνὰ διατυπώνεται ἡ ἄποψη ὅτι ἡ Ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία δὲν ἔχει καταδικαστεῖ συνοδικῶς ὡς αἱρετικὴ καὶ ὅτι, ἑπομένως, δὲν ὑφίσταται οὐσιαστικὸ δογματικὸ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἕνωσή της μὲ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ὡστόσο, ἡ ἱστορία τῶν ἐκκλησιαστικῶν συγκρούσεων τοῦ ἐνάτου αἰώνα, καὶ ἰδιαίτερα ἡ θεολογικὴ παρακαταθήκη τοῦ Μεγάλου Φωτίου, καταδεικνύουν ὅτι οἱ διαφορὲς μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως εἶχαν ἤδη ἀποκτήσει βαθὺ δογματικὸ καὶ ἐκκλησιολογικὸ χαρακτήρα πολὺ πρὶν ἀπὸ τὸ σχίσμα τοῦ 1054.
Ὁ Μέγας Φώτιος ὑπῆρξε μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες προσωπικότητες τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας. Μὲ τὴ θεολογική του διδασκαλία καὶ τοὺς ἀγῶνες του ὑπερασπίστηκε τὴν ὀρθόδοξη πίστη ἀπέναντι στὴν προσθήκη τοῦ Filioque στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως καὶ στὶς ἀξιώσεις τῆς Ρώμης γιὰ καθολικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει ἡ Σύνοδος τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ 879–880, τὴν ὁποία σημαντικὸ μέρος τῆς ὀρθόδοξης θεολογικῆς παραδόσεως ἀναγνωρίζει ὡς Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο. Ἡ Σύνοδος αὐτὴ ἀποκατέστησε τὸν Μέγα Φώτιο, ἐπιβεβαίωσε τὸ ἀπαραχάρακτο τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως καὶ ὑπερασπίστηκε τὴ συνοδικὴ συγκρότηση τῆς Ἐκκλησίας.
- Ἡ ἐκκλησιαστικὴ κρίσις τοῦ ἐνάτου αἰῶνος
Ἡ σύγκρουση μεταξὺ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ρώμης ὀξύνθηκε κατὰ τὸν ἔνατο αἰώνα, ἐξαιτίας τῆς κρίσεως ποὺ προέκυψε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τὸ 858 ὁ Πατριάρχης Ἰγνάτιος ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὸν θρόνο του, ὕστερα ἀπὸ τὴ σύγκρουσή του μὲ τὴν αὐτοκρατορικὴ ἐξουσία. Στὴ θέση του ἐξελέγη ὁ Φώτιος, ἕνας ἐξαιρετικὰ μορφωμένος ἄνδρας, ὁ ὁποῖος μέχρι τότε ἦταν λαϊκός. Ἡ ἐκλογή του προκάλεσε ἀντιδράσεις, ἐνῶ ὁ Ἰγνάτιος καὶ οἱ ὑποστηρικτές του ἀναζήτησαν τὴ συμπαράσταση τῆς Ρώμης. Ὁ Πάπας Νικόλαος Α΄ παρενέβη στὴν ὑπόθεση καὶ, μὲ σύνοδο ποὺ συγκάλεσε στὴ Ρώμη τὸ 863, καταδίκασε τὸν Φώτιο καὶ ὑποστήριξε τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Ἰγνατίου.
Ἡ παρέμβαση αὐτὴ δὲν ἀποτελοῦσε ἁπλῶς μία προσπάθεια ἐπιλύσεως μιᾶς ἐκκλησιαστικῆς διαφορᾶς, ἀλλὰ συνδεόταν μὲ τὴν ἀξίωση τῆς Ρώμης νὰ ἀσκεῖ δικαιοδοσία καὶ νὰ δέχεται ἐφέσεις πέρα ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς δικῆς της ἐκκλησιαστικῆς περιφέρειας. Ἡ Κωνσταντινούπολη δὲν ἀποδέχθηκε τὶς ἀξιώσεις αὐτές, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ διαφωνία νὰ ἀποκτήσει εὐρύτερες ἐκκλησιολογικὲς διαστάσεις. Παράλληλα, ὁ Μέγας Φώτιος ἀντιτάχθηκε στὶς δογματικὲς καινοτομίες ποὺ διαδίδονταν στὴ Δύση, μὲ κυριότερη τὴν προσθήκη τοῦ Filioque, δηλαδὴ τῆς διδασκαλίας ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ὄχι μόνο ἀπὸ τὸν Πατέρα ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν Υἱό. Ἡ σύγκρουση κορυφώθηκε τὸ 867, ὅταν σύνοδος στὴν Κωνσταντινούπολη καταδίκασε τὶς λατινικὲς καινοτομίες.
- Αἱ δύο Σύνοδοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως: 869–870 καὶ 879–880
Οἱ πολιτικὲς μεταβολὲς στὴ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία ἐπηρέασαν καθοριστικὰ τὶς ἐκκλησιαστικὲς ἐξελίξεις. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ αὐτοκράτορα Μιχαὴλ Γ΄, τὴν ἐξουσία ἀνέλαβε ὁ Βασίλειος Α΄ ὁ Μακεδών, ὁ ὁποῖος, ἐπιδιώκοντας τὴν πολιτικὴ προσέγγιση μὲ τὴ Ρώμη, ἀπομάκρυνε τὸν Φώτιο ἀπὸ τὸν πατριαρχικὸ θρόνο καὶ ἐπανέφερε τὸν Ἰγνάτιο. Τὸ 869–870 συγκλήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη σύνοδος, ἡ ὁποία καταδίκασε τὸν Φώτιο καὶ ἀναγνώρισε τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Ἰγνατίου. Ἡ σύνοδος αὐτὴ ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὴ Ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία ὡς Η΄ Οἰκουμενική, ἐνῶ δὲν περιλαμβάνεται στὶς ἀναγνωρισμένες Οἰκουμενικὲς Συνόδους τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.
Ἡ κατάσταση μεταβλήθηκε μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Ἰγνατίου τὸ 877, ὅταν ὁ Φώτιος ἐπανῆλθε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο. Τὸ 879–880 συγκλήθηκε νέα μεγάλη Σύνοδος στὴν Κωνσταντινούπολη, μὲ τὴ συμμετοχὴ ἐκπροσώπων τῶν ἀνατολικῶν Πατριαρχείων καὶ ἀντιπροσώπων τοῦ Πάπα Ἰωάννη Η΄. Ἡ Σύνοδος ἀποκατέστησε τὸν Φώτιο, ἀκύρωσε τὶς προηγούμενες καταδίκες του καὶ ἐπιβεβαίωσε τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως χωρὶς προσθῆκες ἢ ἀλλοιώσεις. Ἡ σημασία της ὑπῆρξε ἰδιαίτερα μεγάλη, καθὼς κατέστησε σαφὲς ὅτι ἡ πίστη τῆς Ἐκκλησίας δὲν μπορεῖ νὰ τροποποιεῖται μονομερῶς ἀπὸ μία τοπικὴ Ἐκκλησία, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν ἱστορική της θέση ἢ τὸ κῦρος τοῦ ἐπισκόπου της.
Ἀπὸ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογικὴ ἄποψη, ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἀποτελεῖ σημαντικὴ μαρτυρία ὑπὲρ τῆς συνοδικότητας καὶ ἐναντίον τῆς ἀντιλήψεως ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης διαθέτει ἀπεριόριστη δικαιοδοσία ἐπὶ ὁλόκληρης τῆς Ἐκκλησίας.
- Ὁ Μέγας Φώτιος καὶ ἡ ὑπεράσπισις τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας
Ὁ Μέγας Φώτιος συγκαταλέγεται στοὺς σπουδαιότερους θεολόγους καὶ ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρες τῆς βυζαντινῆς περιόδου. Ἡ εὐρύτατη παιδεία του ἀποτυπώνεται σὲ πολυάριθμα ἔργα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ξεχωρίζει ἡ Μυριόβιβλος ἢ Βιβλιοθήκη, μία συλλογὴ περίπου 280 βιβλιογραφικῶν παρουσιάσεων καὶ κριτικῶν παρατηρήσεων σὲ ἔργα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς καὶ χριστιανικῆς γραμματείας. Ὡστόσο, ἰδιαίτερη θεολογικὴ σημασία παρουσιάζει τὸ ἔργο του Περὶ τῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος Μυσταγωγίας, στὸ ὁποῖο ἀναπτύσσει συστηματικὰ τὴν ὀρθόδοξη διδασκαλία περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ἀντικρούει τὴ λατινικὴ προσθήκη τοῦ Filioque.
Ἡ ἐπιχειρηματολογία του στηρίζεται στὴ θεία Ἀποκάλυψη καὶ στὴν πατερικὴ παράδοση. Δὲν ἀντιμετωπίζει τὸ Filioque ὡς μία ἁπλὴ λεκτικὴ διαφοροποίηση, ἀλλὰ ὡς διδασκαλία ποὺ ἀλλοιώνει τὶς θεμελιώδεις ἀρχὲς τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας. Γιὰ τὸν Μέγα Φώτιο, τὸ ζήτημα τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δὲν ἀφορᾶ μία δευτερεύουσα θεολογικὴ λεπτομέρεια, ἀλλὰ τὸν ἴδιο τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἡ Ἐκκλησία ὁμολογεῖ τὸ μυστήριο τοῦ ἐν τρισὶ προσώποις Θεοῦ.
- Ὁ Πατὴρ ὡς μόνη αἰτία εἰς τὴν Ἁγίαν Τριάδα
Θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας εἶναι ὅτι ὁ Πατὴρ ἀποτελεῖ τὴ μόνη ἀρχὴ καὶ αἰτία τῆς ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ Πατὴρ γεννᾷ ἀϊδίως τὸν Υἱὸ καὶ ἐκπορεύει ἀϊδίως τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Ἡ γέννηση καὶ ἡ ἐκπόρευση δὲν ἀποτελοῦν γεγονότα ποὺ συντελοῦνται μέσα στὸν χρόνο, οὔτε πράξεις ποὺ ἔχουν ἀρχὴ καὶ τέλος, ἀλλὰ τοὺς ἀΐδιους τρόπους ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ Ἁγία Γραφὴ ἀποκαλύπτει ρητῶς ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα: «Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται» (Ἰω. 15, 26).
Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ διδασκαλία, ἡ ἰδιότητα τοῦ Πατρὸς ὡς αἰτίας ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὸ ὑποστατικό του ἰδίωμα. Δὲν μπορεῖ ἑπομένως νὰ ἀποδοθεῖ καὶ στὸν Υἱό, χωρὶς νὰ ἀλλοιωθεῖ ἡ διάκριση τῶν θείων ὑποστάσεων. Ἀκριβῶς σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο ἐντοπίζεται ἡ βασικὴ ἀντίρρηση τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἀπέναντι στὸ Filioque. Ἐὰν ὁ Υἱὸς θεωρηθεῖ ἐπίσης αἰτία τῆς ὑποστατικῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τότε ἡ πατρικὴ ἰδιότητα παύει νὰ ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν Πατέρα. Κατὰ τὸν Μέγα Φώτιο, μία τέτοια ἀντίληψη δημιουργεῖ σοβαρὸ πρόβλημα στὴ θεολογία τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐπειδὴ συγχέει τὰ ὑποστατικὰ ἰδιώματα καὶ εἰσάγει μία διαφορετικὴ ἀντίληψη περὶ τῆς θείας μοναρχίας.
- Ἡ διάκρισις τῶν θείων ὑποστάσεων καὶ τὰ ὑποστατικὰ ἰδιώματα
Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὁμολογεῖ ἕνα Θεὸ σὲ τρεῖς ὁμοούσιες ὑποστάσεις: τὸν Πατέρα, τὸν Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Οἱ τρεῖς ὑποστάσεις ἔχουν τὴν ἴδια καὶ ἀδιαίρετη θεία οὐσία. Καθεμία εἶναι τέλειος Θεός, χωρὶς νὰ ἀποτελεῖ μέρος ἢ τμῆμα τῆς Θεότητας. Ἡ διάκριση τῶν ὑποστάσεων δὲν στηρίζεται σὲ διαφορὰ οὐσίας, ἀλλὰ στὰ ἰδιαίτερα ὑποστατικά τους ἰδιώματα. Ὁ Πατὴρ εἶναι ἀγέννητος καὶ αἰτία, ὁ Υἱὸς εἶναι γεννητὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι ἐκπορευτὸ ἐκ τοῦ Πατρός. Τὰ ἰδιώματα αὐτὰ εἶναι ἀκοινώνητα, δηλαδὴ δὲν μεταβιβάζονται ἀπὸ τὴ μία ὑπόσταση στὴν ἄλλη.
Ἑπομένως, ἡ ἀπόδοση στὸν Υἱὸ τῆς ἰδιότητας τοῦ αἰτίου τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δημιουργεῖ, σύμφωνα μὲ τὴ φωτιανὴ θεολογία, σύγχυση μεταξὺ τῶν ὑποστάσεων. Οἱ Λατῖνοι ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸ «ὡς ἀπὸ μία ἀρχή». Ἡ διατύπωση αὐτὴ ἀποσκοπεῖ στὴν ἀποφυγὴ τῆς κατηγορίας ὅτι εἰσάγονται δύο ἀνεξάρτητες ἀρχὲς στὴ Θεότητα. Ὡστόσο, ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη θεολογικὴ σκοπιά, τὸ πρόβλημα δὲν περιορίζεται στὸν ἀριθμὸ τῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ ἀφορᾶ πρωτίστως τὴν ἀπόδοση στὸν Υἱὸ μιᾶς αἰτιακῆς ἰδιότητας ποὺ ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν Πατέρα. Ἡ διάκριση τῶν ὑποστατικῶν ἰδιωμάτων ἀποτελεῖ ἀναγκαία προϋπόθεση γιὰ τὴ διαφύλαξη τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας.
- Ἡ διάκρισις μεταξὺ ἐκπορεύσεως καὶ ἀποστολῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος
Ἕνα ἀπὸ τὰ κεντρικὰ σημεῖα τῆς θεολογικῆς ἐπιχειρηματολογίας τοῦ Μεγάλου Φωτίου εἶναι ἡ διάκριση μεταξὺ τῆς ἀΐδιας ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς ἀποστολῆς Του στὸν κόσμο. Ἡ ἐκπόρευση ἀφορᾶ τὸν τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μέσα στὴν Ἁγία Τριάδα. Ἀντίθετα, ἡ ἀποστολὴ ἀφορᾶ τὴ θεία οἰκονομία, δηλαδὴ τὴν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγιασμὸ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς διακρίνει τὶς δύο αὐτὲς πραγματικότητες: «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται» (Ἰω. 15, 26). Στὸ χωρίο αὐτὸ ὁ Χριστὸς δηλώνει ἀφενὸς ὅτι ὁ Ἴδιος ἀποστέλλει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ ἀφετέρου ὅτι τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα. Ἡ ἀποστολὴ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀπὸ τὸν Υἱὸ δὲν ταυτίζεται ἑπομένως μὲ τὴν ἀΐδια ἐκπόρευσή Του.
Ἡ διάκριση αὐτὴ εἶναι οὐσιώδης γιὰ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία. Ὁ ἀναστημένος καὶ ἀναληφθεὶς Χριστὸς ἀποστέλλει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα στὴν Ἐκκλησία, ὥστε οἱ πιστοὶ νὰ ἁγιάζονται, νὰ κοινωνοῦν μὲ τὸν Ἴδιο καὶ νὰ μετέχουν στὴ ζωή Του. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐνεργεῖ μέσα στὴν Ἐκκλησία, στὰ μυστήρια καὶ στὴ ζωὴ τῶν πιστῶν, καθιστώντας δυνατὴ τὴ μετοχὴ τοῦ ἀνθρώπου στὴ θεία χάρη. Ἡ ἀποστολὴ αὐτή, ὅμως, δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Υἱὸς ἀποτελεῖ αἰτία τῆς ὑποστατικῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ σύγχυση μεταξὺ ἐκπορεύσεως καὶ ἀποστολῆς ὁδηγεῖ, κατὰ τὸν Μέγα Φώτιο, στὴν ἀλλοίωση τῆς ὀρθόδοξης διδασκαλίας περὶ τῆς Ἁγίας Τριάδος.
- Τὸ Filioque ὡς δογματικὴ καὶ ἐκκλησιολογικὴ καινοτομία
Ἡ προσθήκη τοῦ Filioque στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως δὲν ἀποτελεῖ μόνο δογματικὸ ζήτημα, ἀλλὰ συνδέεται καὶ μὲ ἕνα εὐρύτερο ἐκκλησιολογικὸ πρόβλημα. Τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως, ὅπως διαμορφώθηκε ἀπὸ τὶς δύο πρῶτες Οἰκουμενικὲς Συνόδους, ἀποτελεῖ κοινὴ ὁμολογία τῆς Ἐκκλησίας. Καμία τοπικὴ Ἐκκλησία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλει μονομερῶς τὸ περιεχόμενό του. Ἡ προσθήκη τοῦ Filioque στὴ δυτικὴ παράδοση ἐκφράζει ἑπομένως, ἀπὸ ὀρθόδοξη ἄποψη, ὄχι μόνο μία ἐσφαλμένη τριαδολογικὴ διδασκαλία, ἀλλὰ καὶ μία ἀντικανονικὴ ἐπέμβαση στὸ κοινὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως.
Ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἐπιβεβαίωσε τὸ ἀπαραχάρακτο τοῦ Συμβόλου καὶ ἀπαγόρευσε τὴν εἰσαγωγὴ διαφορετικῆς ὁμολογίας ἢ ἀλλοιώσεών του. Πρέπει, ὡστόσο, νὰ διακριθεῖ ἡ ἱστορικὴ πραγματικότητα ἀπὸ τὴ μεταγενέστερη ἐξέλιξη. Κατὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Φωτίου, ἡ προσθήκη τοῦ Filioque εἶχε ἤδη διαδοθεῖ σὲ περιοχὲς τῆς Δύσεως, ἀλλὰ δὲν εἶχε ἀκόμη εἰσαχθεῖ στὴ λειτουργικὴ χρήση τῆς ἴδιας τῆς Ρώμης. Ἡ ἐπίσημη εἰσαγωγή του στὸ Σύμβολο ποὺ ψαλλόταν στὴ Ρώμη πραγματοποιήθηκε ἀργότερα, τὸ 1014. Ἑπομένως, ἡ κριτικὴ τοῦ Μεγάλου Φωτίου στρεφόταν πρωτίστως ἐναντίον τῆς δογματικῆς καινοτομίας καὶ τῆς διαδόσεώς της στὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη. Ἡ μεταγενέστερη υἱοθέτηση τῆς προσθήκης ἀπὸ τὴ Ρώμη κατέστησε ἀκόμη βαθύτερη τὴ δογματικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἐκκλησιαστικῶν παραδόσεων.
- Τὸ παπικὸν πρωτεῖον καὶ ἡ συνοδικότης τῆς Ἐκκλησίας
Ἡ διαμάχη τοῦ Μεγάλου Φωτίου μὲ τὴ Ρώμη δὲν περιορίστηκε στὸ ζήτημα τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ ἀφοροῦσε ἐπίσης τὶς ἀξιώσεις τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης γιὰ δικαιοδοτικὴ ἐξουσία ἐπὶ ἄλλων Ἐκκλησιῶν. Ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία ἀναγνωρίζει τὴν ὕπαρξη κανονικῆς τάξεως καὶ πρωτείων τιμῆς μεταξὺ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν Πατριαρχείων. Δὲν ἀποδέχεται, ὅμως, ὅτι ἕνας ἐπίσκοπος μπορεῖ νὰ ἀσκεῖ καθολικὴ καὶ ἀπεριόριστη ἐξουσία ἐπὶ ὅλων τῶν ὑπολοίπων. Ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας θεμελιώνεται στὴν κοινὴ πίστη, στὴ μυστηριακὴ κοινωνία καὶ στὴ συνοδικότητα, ὄχι στὴν ὑπαγωγὴ ὅλων τῶν ἐπισκόπων σὲ μία ἀνώτατη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχή.
Ἡ ἐπέμβαση τοῦ Πάπα Νικολάου Α΄ στὴν ἐκκλησιαστικὴ κρίση τῆς Κωνσταντινουπόλεως φανέρωσε τὴ διαφορετικὴ ἀντίληψη ποὺ ἀναπτυσσόταν στὴ Ρώμη σχετικὰ μὲ τὰ ὅρια τῆς παπικῆς δικαιοδοσίας. Ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη σκοπιά, ἡ ἀντίληψη αὐτὴ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν κανονικὴ παράδοση τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας. Ἡ Σύνοδος τοῦ 879–880 ἐπιβεβαίωσε τὴ συνοδικὴ ἀντιμετώπιση τῶν ἐκκλησιαστικῶν διαφορῶν καὶ τὴν ἀνάγκη σεβασμοῦ τῆς κανονικῆς τάξεως. Ἡ θεολογική της σημασία εἶναι ἑπομένως διπλή: ἀφενὸς ὑπερασπίζεται τὴν ἀκεραιότητα τῆς δογματικῆς παραδόσεως καὶ ἀφετέρου ἀναδεικνύει τὴν ἀρχὴ ὅτι κανένας ἐπίσκοπος δὲν βρίσκεται ὑπεράνω τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς συνοδικῆς της συνειδήσεως.
- Ἡ διαχρονικὴ σημασία τῆς διδασκαλίας τοῦ Μεγάλου Φωτίου
Ἡ διδασκαλία τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἀπέκτησε ἰδιαίτερη σημασία κατὰ τοὺς ἑπόμενους αἰῶνες. Οἱ διαφορὲς μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως ὄχι μόνο δὲν ἐξαλείφθηκαν, ἀλλὰ ἐνισχύθηκαν ἀπὸ τὴ μεταγενέστερη διαμόρφωση τοῦ παπικοῦ θεσμοῦ καὶ τῆς λατινικῆς δογματικῆς παραδόσεως. Ἡ καθιέρωση τοῦ παπικοῦ ἀλαθήτου ἀπὸ τὴν Α΄ Σύνοδο τοῦ Βατικανοῦ τὸ 1870 ἀποτέλεσε μία μεταγενέστερη δογματικὴ ἐξέλιξη, ἡ ὁποία, ἀπὸ ὀρθόδοξη ἄποψη, ἐπιβεβαιώνει τὴν ἀπομάκρυνση τῆς Ρώμης ἀπὸ τὴ συνοδικὴ ἐκκλησιολογία τῆς πρώτης χιλιετίας.
Ἡ ἱστορικὴ πορεία τῆς δυτικῆς ἐκκλησιολογίας δείχνει ὅτι οἱ ἀντιρρήσεις ποὺ διατύπωσε ὁ Μέγας Φώτιος δὲν ἀφοροῦσαν ἀποκλειστικὰ τὶς περιστάσεις τῆς ἐποχῆς του. Ἀνέδειξαν ἕνα θεμελιῶδες ἐρώτημα: ποιός εἶναι ὁ φορέας τῆς αὐθεντίας μέσα στὴν Ἐκκλησία καὶ μὲ ποιόν τρόπο διαφυλάσσεται ἡ ἀποστολικὴ πίστη; Γιὰ τὴν ὀρθόδοξη παράδοση, ἡ ἀπάντηση βρίσκεται στὴ συνοδικὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία διαφυλάσσει τὴν πίστη τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων. Αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν παράδοση ὑπερασπίστηκε ὁ Μέγας Φώτιος, ὅπως ἀργότερα καὶ ὁ Ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικὸς κατὰ τὶς συζητήσεις γιὰ τὴν ἕνωση τῶν Ἐκκλησιῶν στὴ Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας.
- Αἱ σύγχρονοι προσπάθειαι ἑνώσεως καὶ τὰ δογματικὰ ἐμπόδια
Οἱ σημερινὲς προσπάθειες προσεγγίσεως μεταξὺ Ὀρθόδοξης καὶ Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπαναφέρουν στὸ προσκήνιο τὰ ἴδια θεμελιώδη ζητήματα. Ἡ ἀναφορὰ στὴν κοινὴ πίστη τῆς πρώτης χιλιετίας καὶ στὸ Σύμβολο Νικαίας–Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἀρκεῖ, ἀπὸ μόνη της, γιὰ τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ἡ ἑνότητα δὲν μπορεῖ νὰ περιορίζεται σὲ μία κοινὴ ἱστορικὴ ἀναφορὰ ἢ σὲ μία γενικὴ ὁμολογία χριστιανικῆς πίστεως, ἀλλὰ προϋποθέτει πραγματικὴ δογματικὴ συμφωνία. Ἐφόσον ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται διαφορὲς σχετικὰ μὲ τὴν ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὸ παπικὸ πρωτεῖο δικαιοδοσίας καὶ τὸ παπικὸ ἀλάθητο, τὸ πρόβλημα τῆς ἑνώσεως παραμένει οὐσιαστικό.
Ἀπὸ τὴν παραδοσιακὴ ὀρθόδοξη θεολογικὴ σκοπιά, ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθεῖ μὲ τὴν παράκαμψη τῶν δογματικῶν διαφορῶν οὔτε μὲ τὴν ὑποβάθμισή τους σὲ δευτερεύοντα ἱστορικὰ ζητήματα. Ἡ ἀληθινὴ ἑνότητα προϋποθέτει τὴν κοινὴ ὁμολογία τῆς ἀποστολικῆς πίστεως. Ἀκριβῶς γι᾿ αὐτὸ ἡ θεολογικὴ παρακαταθήκη τοῦ Μεγάλου Φωτίου παραμένει ἐπίκαιρη. Ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἑνότητα δὲν εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὴ δογματικὴ ἀλήθεια καὶ ὅτι ἡ συνοδικότητα ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστο στοιχεῖο τῆς ὀρθόδοξης ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως.
Συμπεράσματα
Ὁ Μέγας Φώτιος ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ὑπερασπιστὲς τῆς ὀρθόδοξης πίστεως κατὰ τὴν πρώτη χιλιετία. Μὲ τὴ θεολογική του διδασκαλία κατέδειξε ὅτι ἡ ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀπὸ τὸν Πατέρα ἀποτελεῖ θεμελιῶδες στοιχεῖο τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας καὶ ὅτι ἡ ἀπόδοση αἰτιακῆς ἰδιότητας στὸν Υἱὸ ἀλλοιώνει τὴ διάκριση τῶν θείων ὑποστάσεων. Παράλληλα, ἡ ἐκκλησιαστική του δράση ἀνέδειξε τὴ σημασία τῆς συνοδικότητας καὶ τῆς κανονικῆς τάξεως ἀπέναντι στὶς ἀξιώσεις καθολικῆς δικαιοδοσίας τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης.
Ἡ Σύνοδος τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ 879–880 ἀποτελεῖ σημαντικὸ σταθμὸ αὐτῆς τῆς ἱστορικῆς καὶ θεολογικῆς πορείας, καθὼς ἐπιβεβαίωσε τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως καὶ ἀποκατέστησε τὴν ἐκκλησιαστικὴ θέση τοῦ Μεγάλου Φωτίου. Ἡ σημασία τοῦ ἔργου του δὲν περιορίζεται στὸ παρελθόν. Ἡ διδασκαλία του ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελεῖ οὐσιῶδες σημεῖο ἀναφορᾶς γιὰ τὴν κατανόηση τῶν διαφορῶν μεταξὺ Ὀρθόδοξης καὶ Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ὑπεράσπιση τῆς ὀρθόδοξης πίστεως, ὅπως τὴν παρέδωσαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες, παραμένει ἀναγκαία προϋπόθεση γιὰ κάθε αὐθεντικὴ προσπάθεια ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ὁ Μέγας Φώτιος ἀναδεικνύεται ἔτσι ὄχι μόνο ὡς σπουδαῖος θεολόγος καὶ ἐκκλησιαστικὸς ἡγέτης, ἀλλὰ καὶ ὡς διαχρονικὸς μάρτυρας τῆς ἀλήθειας τῆς Ὀρθοδοξίας.


