Η ασκητική ζωή και οι αντιαιρετικοί αγώνες του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά (Β’ Κυριακή των Νηστειών).
Η ΑΣΚΗΤΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ, (Β΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ).
Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου, Θεολόγου – συγγραφέως - Ι. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων
Εν Κυθήροις τη 7η Μαρτίου 2026
Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου αδελφοί, είναι η Β΄ Κυριακή των Νηστειών, ημέρα κατά την οποία η αγία μας Εκκλησία προβάλλει και τιμά την μνήμη ενός μεγάλου και κορυφαίου Πατρός της Εκκλησίας μας, του εν αγίοις πατρός ημών Γρηγορίου αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Παλαμά, ο οποίος στη συνείδηση της Εκκλησίας μας θεωρείται ως εφάμιλλος και ισάξιος των αγίων μεγάλων Πατέρων και ιεραρχών, Βασιλείου, Γρηγορίου και Χρυσοστόμου, γι’ αυτό και εορτάζεται η μνήμη του δύο φορές το χρόνο, στις 14 Νοεμβρίου, ημέρα της κοιμήσεώς του και σήμερα. Ο άγιος Γρηγόριος θεωρείται ως ένας από τους μεγαλύτερους πολεμίους της αιρέσεως του Παπισμού, διότι με τους αντιπαπικούς του αγώνες και με τη συγκρότηση των αγίων Συνόδων του 1341, 1347 και 1351, που όλες μαζί αποτελούν την ενάτη Οικουμενική Σύνοδο της Εκκλησίας μας, ήλεγξε σφοδρότατα στο πρόσωπο του Βαρλαάμ και των ομοφρόνων του τον Παπισμό και ανέτρεψε τις αιρετικές διδασκαλίες, που είχε αναπτύξει μέχρι την εποχή του.
Το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της ζωής του αγίου ήταν ο συνδυασμός της ασκητικής του ζωής και των αντιαιρετικών του αγώνων. Ο άγιος Γρηγόριος ήταν ο μεγάλος ασκητής, που έφθασε σε μεγάλα μέτρα αγιότητος, ο άνθρωπος που ανέβηκε όλη τη σκάλα των αρετών. Εκείνος ο οποίος διά συνεχούς νηστείας, αγρυπνίας και προσευχής πέρασε από τη κάθαρση στον φωτισμό και από τον φωτισμό στην θέωση και αξιώθηκε μεγάλων πνευματικών χαρισμάτων, κατ’ εξοχήν δε του χαρίσματος της Θεολογίας. Ταυτόχρονα όμως υπήρξε και ο μεγάλος υπέρμαχος της Ορθοδόξου πίστεως και ο σφοδρός πολέμιος της παναιρέσεως του Παπισμού. Ήταν ο άνθρωπος ο οποίος εξ’ αιτίας των αντιαιρετικών του αγώνων υπέμεινε με ακατάβλητο ηρωϊσμό και ομολογιακό φρόνημα πολλές θλίψεις, διωγμούς και φυλακίσεις, προκειμένου να διαφυλαχθεί η Εκκλησία από τις καινοτομίες, τις διαστρεβλώσεις και παραχαράξεις, που προσπαθούσε την εποχή εκείνη να εισαγάγει ο Παπισμός μέσα στο χώρο της Ορθοδοξίας.
Τονίζουμε, και μάλιστα με έμφαση, το συνδυασμό αυτών των δύο πτυχών της ζωής του αγίου, (δηλαδή την ασκητική του ζωή και τους αντιαιρετικούς του αγώνες), ιδιαίτερα σήμερα, που Εκκλησία μας μαστίζεται από μια άλλη φοβερή αίρεση την παναίρεση του Οικουμενισμού. Έχει σημασία σήμερα να γίνει αντιληπτό, ότι ο Μοναχισμός, εκτός από την ασκητική του διάσταση έχει και την ομολογιακή. Και τούτο, διότι πολύ συχνά σήμερα διατυπώνεται από πολλούς υψηλόβαθμους κληρικούς, πατριάρχες και αρχιερείς, αλλά και ακαδημαϊκούς θεολόγους, η αντίληψη ότι η αποστολή του Μοναχισμού είναι να οδηγήσει εκείνους που απαρνήθηκαν τον κόσμο και ακολούθησαν την αγγελομίμητη πολιτεία της μοναχικής ζωής, στην κάθαρση, τον φωτισμό και την θέωση. Ότι οι μοναχοί ποτέ δεν πρέπει να διακόπτουν την ησυχία τους, να είναι τέκνα υπακοής προς τους ποιμένες των, έστω και αν αυτοί συμβαίνει κάποτε να μην ορθοτομούν τον λόγο της αληθείας. Ισχυρίζονται ακόμη ότι δεν θα πρέπει να ασχολούνται με θέματα αιρέσεων, για την αντιμετώπιση των οποίων είναι αρμόδιοι οι αρχιερείς και άλλα κατάλληλα πρόσωπα, που ορίζονται από αυτούς. Η ομολογιακή διάσταση του Ορθοδόξου Μοναχισμού, δυστυχώς σήμερα επιμελώς αποσιωπάται από τους οικουμενιστές, (προφανώς για λόγους ευνοήτους), ενώ προβάλλεται μονομερώς και κατά κόρον μόνον η ασκητική του διάσταση.
Ωστόσο η αντίληψη αυτή, που θέλει τον μοναχό αυστηρά και αποκλειστικά προσηλωμένο στον αγιασμό της ψυχής του, όσο και αν φαίνεται ευλογοφανής, για όσους δεν γνωρίζουν τον πραγματικό χαρακτήρα του Μοναχισμού, δεν μπορεί να δικαιωθεί ούτε από τα συγγράμματα των αγίων Πατέρων μας, ούτε από τους βίους των οσίων της Εκκλησίας μας, ούτε από την Εκκλησιαστική μας Ιστορία, ούτε φυσικά και από τον βίο του αγίου Γρηγορίου, που εορτάζουμε σήμερα. Εάν μελετήσουμε τους βίους των αγίων μας, θα διαπιστώσουμε ότι οι μοναχοί δεν αγωνίστηκαν μόνο για τον προσωπικό τους αγιασμό, αλλά παράλληλα θεώρησαν χρέος τους, να αγωνιστούν και εναντίον των αιρέσεων της εποχής των και να θυσιαστούν υπέρ της Ορθοδόξου πίστεως. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις υπήρξαν οι κύριοι, υπέρμαχοί της. Και για να μιλήσουμε ακριβέστερα, οι μοναχοί σε μεν περιόδους ειρήνης αγωνίζονταν να κατορθώσουν τις αρετές, σε περιόδους όμως που η Εκκλησία επολεμείτο από αιρέσεις, αγωνίζονταν με διάκριση και ταπείνωση, με εκκλησιαστικό ήθος και φρόνημα, αλλά και με ζήλο και πνεύμα αυτοθυσίας, για να μην νοθευτεί, αλλά να παραμείνει απαραχάρακτη η Ορθόδοξη πίστις. Μπορούμε να αντιπαραβάλουμε το θυσιαστικό ήθος των μοναχών, τον ηρωϊσμό και την αυτοθυσία τους, τα βασανιστήρια και τις εξορίες, που υπέμειναν για την καταπολέμηση των αιρέσεων και τέλος τους μαρτυρικούς των θανάτους, με τα μαρτύρια των αρχαίων μεγάλων μαρτύρων της Εκκλησίας κατά τους τρείς πρώτους αιώνες των διωγμών. Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι τώρα, στην περίπτωση των αιρέσεων, οι διώκτες δεν είναι πλέον οι ειδωλολάτρες Ρωμαίοι αυτοκράτορες, αλλά «χριστιανοί», εντός εισαγωγικών. Είναι αιρετικοί αυτοκράτορες, στρατιωτικοί, κληρικοί, επίσκοποι, ακόμη και πατριάρχες!
Με πόνο ψυχής διαπιστώνουμε, ότι δυστυχώς η αγωνιστικότητα των μοναχών υποβαθμίστηκε σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα που η φοβερή αυτή αίρεση του Οικουμενισμού βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, σήμερα που η παναίρεση αυτή έχει νομιμοποιηθεί και συνοδικά από την ψευδοσύνοδο της Κρήτης, σήμερα που ο αγώνας θα έπρεπε να είχε ενταθεί και ισχυροποιηθεί ακόμη περισσότερο, συμβαίνει δυστυχώς το ακριβώς αντίθετο. Τώρα που τα βλέμματα του πιστού λαού του Θεού είναι στραμμένα στους μοναχούς, τόσο του Αγίου Όρους, όσο και εκτός αγίου Όρους, στα μοναστήρια της Ελλάδος, με πολλή θλίψη και απογοήτευση διαπιστώνει ότι, εκτός ολίγων εξαιρέσεων, φαίνεται να αδυνατούν να μιμηθούν τους αρχαίους μεγάλους Πατέρες. Πολλοί Ηγούμενοι, φοβούμενοι προφανώς μήπως υποστούν διωγμούς και καθαιρέσεις, σιωπούν ενόχως.
Όλοι μας, αδελφοί μου, κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί, καλούμεθα σήμερα να συνειδητοποιήσουμε την ευθύνη μας για την διαφύλαξη της πίστεως από την φοβερή αυτή αίρεση του Οικουμενισμού, που έχει απλώσει παντού τα θανατηφόρα πλοκάμια της και έχει σαρώσει, (σάν μια φοβερή θύελλα), τα πάντα στο πέρασμά της. Η Ορθόδοξη πίστη δεν είναι ιδιοκτησία των επισκόπων, ώστε να μπορούν να την διαχειρίζονται όπως θέλουν, ή να την παίζουν στα ζάρια, αλλά είναι κοινό κτήμα όλων μας. Η μεγάλη αυτή αλήθεια φαίνεται ξεκάθαρα, κατ’ αρχήν από τους λόγους του Κυρίου μας, ο οποίος καταδικάζει την αδιαφορία και την ένοχη σιωπή και προβάλλει τον έλεγχο της αιρέσεως ως καθήκον επιβεβλημένο και ως ομολογία πίστεως: «Πας ουν όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς…» (Ματθ.10,32). Ο απόστολος Παύλος γράφει σχετικά στην προς Εφεσίους επιστολή του: «Και μη συγκοινωνείτε τοις έργοις τοις ακάρποις του σκότους, μάλλον δε και ελέγχετε», (5,11). Δηλαδή μη γίνεσθε με την ανοχή και την ένοχη σιωπή σας συγκοινωνοί και συνένοχοι στα έργα του σκότους, που δεν φέρνουν κανένα ωφέλιμο καρπό. Αντί να τα σκεπάζετε και να τα ανέχεσθε, οφείλετε μάλλον να ελέγχετε τα έργα αυτά και να τα βγάζετε στο φως, αποδεικνύοντες πόσο ολέθρια είναι. Άκαρπα έργα του σκότους δεν είναι μόνον οι ηθικές πτώσεις και οι κάθε είδους αμαρτίες και παραβάσεις του νόμου του Θεού. Κατ’ εξοχήν άκαρπο έργο του σκότους είναι η αίρεση και η πλάνη, η αποδοχή της οποίας οδηγεί στην απώλεια.
Συνήθως όταν ακούμε τον παραπάνω λόγο του Κυρίου, ο νούς μας συνειρμικά ανατρέχει στους αγίους μάρτυρες της Εκκλησίας, οι οποίοι στους τρείς πρώτους αιώνες των διωγμών ήλεγξαν την πλάνη της ειδωλολατρίας και αξιώθηκαν του μαρτυρικού στεφάνου. Ο λόγος όμως αυτός του Κυρίου δεν εφαρμόζεται μόνον στην περίπτωση των αγίων μαρτύρων και στην πλάνη των ειδώλων, αλλά και στην πλάνη της αιρέσεως, διότι και η αίρεση δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ένα είδος αθεΐας και ειδωλολατρίας. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς σε μια επιστολή του ονομάζει την αίρεση δεύτερο γένος αθεΐας. Γράφει: «Δεύτερον δε γένος αθεΐας εστίν η πολυσχιδής και πολύμορφος απάτη των αιρετικών…Πάντες δε ούτοι και οι τοιούτοι ουδέν των αθέων διενηνόχασι». Δηλαδή όλοι αυτοί οι αιρετικοί και οι όμοιοι μ’ αυτούς, σε τίποτε δεν διαφέρουν από τους αθέους.
Καλούμεθα λοιπόν όλοι μας να δώσουμε την μαρτυρία και την ομολογία μας, συμμετέχοντες στον αγώνα όλων εκείνων των ποιμένων, που αγωνίζονται κατά της παναιρέσεως του Οικουμενισμού, πράγμα που εύχομαι να γίνει σε όλους μας με την Χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τις πρεσβείες του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και όλων των αγίων. Αμήν.
