Περί Αγγέλων (Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού)

 

Περί Αγγέλων (Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ

        ΕΚΔΟΣΙΣ ΑΚΡΙΒΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΙΣΤΕΩΣ:

«ΠΕΡΙ ΑΓΓΕΛΩΝ»

     Ο Θεός είναι ο πλάστης και Δημιουργός των αγγέλων, ο Οποίος τους έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη και τους έπλασε κατ’ εικόνα Του ως ασώματη φύση, που μπορεί να παρομοιαστεί με κάποιο είδος πνεύματος και άυλης φωτιάς, όπως λέει ο θεόπνευστος Δαβίδ: «Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα (:Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, έπλασες τους αγγέλους Σου ταχείς και αιθέριους σαν τους ανέμους και τους λειτουργούς Σου, που Σε υπηρετούν, δραστήριους και λαμπερούς σαν την πύρινη φλόγα)» [Ψαλμ. 103,4· πρβ. Εβρ. 1,7]· χρησιμοποίησε (ο Ψαλμωδός) τις εικόνες του πνεύματος και της φλόγας για να περιγράψει την αγγελική φύση, περιγράφοντας την ευκινησία, τη φλογερότητα, τη θέρμη, την εξαιρετική διεισδυτικότητα και την ταχύτητά τους ως προς τον πόθο για τον Θεό και τη διακονία Του, δηλαδή την ένταση με την οποία στρέφονται προς τον Θεό και εκπληρώνουν το θέλημά Του, καθώς και την ανοδική τους τάση, τον πνευματικό τους προσανατολισμό προς τα άνω, και την απαλλαγή τους από κάθε υλική έννοια.

     Ο άγγελος, λοιπόν, είναι μια ουσία νοερή, αεικίνητη, αυτεξούσια, που διαθέτει ελευθερία βούλησης, ασώματη, που υπηρετεί τον Θεό και έχει λάβει την αθανασία στη φύση της κατά χάρη, ως δωρεά του Θεού και όχι ως ιδιότητα που κατέχει ανεξάρτητα από Αυτόν. Την ιδιαίτερη μορφή και τον ακριβή ορισμό αυτής της ουσίας γνωρίζει μόνο ο Κτίστης. Ο άγγελος, όμως, ονομάζεται ασώματος και άυλος μόνο σε σχέση με εμάς, δηλαδή σε σύγκριση με την ανθρώπινη, σωματική φύση· διότι καθετί που συγκρίνεται με τον Θεό, τον μόνο ασύγκριτο, διαπιστώνεται ότι είναι παχύ και υλικό, όχι κατ' ανάγκην με την κυριολεκτική έννοια της υλικότητας, αλλά σε σχέση με την απόλυτη αϋλία του Θεού· διότι μόνο το θείο είναι πραγματικά άυλο και ασώματο.

      Ο άγγελος, λοιπόν, είναι φύση λογική, νοερή και αυτεξούσια, που διαθέτει ικανότητα νόησης και ελευθερία επιλογής, μεταβλητή ως προς τη βούλησή της, δηλαδή ικανή να μεταβάλλεται με τη δική της θέληση, χωρίς η μεταβολή αυτή να της επιβάλλεται αναγκαστικά· διότι καθετί κτιστό είναι και μεταβλητό, εφόσον ως δημιούργημα δεν κατέχει από μόνο του το απόλυτο αμετάβλητο, ενώ μόνο το άκτιστο, δηλαδή ο Θεός, είναι αμετάβλητο, άτρεπτο.

     Ο άγγελος δεν επιδέχεται μετάνοια, επειδή είναι και ασώματος, καθώς η αγγελική φύση δεν έχει τη σωματική αδυναμία που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος, εξαιτίας της αδυναμίας του σώματός του, έλαβε τη δυνατότητα της μετάνοιας, η οποία του επιτρέπει να επανέλθει από την πτώση του. Ο άγγελος είναι αθάνατος όχι εκ φύσεως, αλλά κατά χάρη, δηλαδή η αθανασία του αποτελεί δωρεά του Θεού και όχι ιδιότητα που κατέχει ανεξάρτητα από Αυτόν· διότι καθετί που έχει αρχή, έχει από τη φύση του και τέλος, εφόσον δεν είναι άναρχο και αυθύπαρκτο όπως ο Θεός. Μόνο ο Θεός υπάρχει πάντοτε, ή μάλλον βρίσκεται ακόμη και πέρα από το «πάντοτε», επειδή η ύπαρξή Του δεν περιορίζεται ούτε από την έννοια της ατελεύτητης χρονικής διάρκειας· διότι ο Δημιουργός των χρόνων δεν υπόκειται στον χρόνο, αλλά βρίσκεται πέρα από αυτόν, αφού ο Ίδιος είναι η πηγή της ύπαρξής του.

   Οι άγγελοι είναι δεύτερα νοερά φώτα, που δεν αποτελούν αυτοτελείς πηγές φωτισμού, αλλά δέχονται τον φωτισμό τους από το πρώτο και άναρχο Φως, τον Θεό. Δεν έχουν ανάγκη γλώσσας και ακοής, δηλαδή των σωματικών μέσων της ανθρώπινης επικοινωνίας, αλλά μεταδίδουν μεταξύ τους, χωρίς προφορικό λόγο, τις σκέψεις και τα θελήματά τους, επικοινωνώντας νοερά.

    Δια του Λόγου, του Υιού του Θεού, δημιουργήθηκαν, λοιπόν, όλοι οι άγγελοι [Ιω. 1,3 : «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν (:Όλα τα δημιουργήματα δημιουργήθηκαν δι’ Αυτού, σε συνεργασία με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα˙ και χωρίς Αυτόν δεν έγινε το παραμικρό απ’ όλα όσα έχουν γίνει)» και Κολ. 1,16 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται (:Γεννήθηκε πριν να δημιουργηθεί ο κόσμος· διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν)»] και τελειώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα μέσω του αγιασμού, ο οποίος τους οδηγεί στην πνευματική τελείωση, μετέχοντας στον φωτισμό και στη χάρη του Θεού ανάλογα με την αξία και την τάξη τους, δηλαδή σύμφωνα με την ιδιαίτερη αξία και τη θέση τους στην αγγελική ιεραρχία.

    Οι άγγελοι είναι περιγραπτοί, δηλαδή η παρουσία τους υπόκειται σε τοπικό προσδιορισμό και δεν είναι πανταχού παρόντες· διότι όταν βρίσκονται στον ουρανό, δεν βρίσκονται στη γη, και όταν αποστέλλονται στη γη από τον Θεό, δεν εξακολουθούν να παραμένουν στον ουρανό, αφού δεν μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα και στους δύο τόπους.

    Δεν περιορίζονται, όμως, από τείχη, πόρτες, κλειδαριές και σφραγίσματα, δηλαδή από εμπόδια που περιορίζουν τα υλικά σώματα, διότι είναι αόριστοι, χωρίς καθορισμένο σωματικό περίγραμμα και όχι απεριόριστοι ως προς την παρουσία τους. Τους αποκαλώ, όμως, «αορίστους», δηλαδή χωρίς καθορισμένη σωματική μορφή, διότι δεν εμφανίζονται όπως πραγματικά είναι στους άξιους ανθρώπους, στους οποίους ο Θεός θα θελήσει να φανερωθούν, αλλά με μετασχηματισμό, λαμβάνοντας μορφή κατάλληλη για την ανθρώπινη όραση, σύμφωνα με τη δυνατότητα εκείνων που τους βλέπουν. Διότι μόνο το άκτιστο, δηλαδή ο Θεός, είναι από τη φύση Του και με την κυριολεκτική σημασία απεριόριστο, χωρίς να υπόκειται σε οποιονδήποτε περιορισμό που χαρακτηρίζει τα δημιουργήματα, αφού κάθε κτίσμα οριοθετείται από τον Θεό που το δημιούργησε, καθώς η ύπαρξη και οι δυνατότητές του δεν είναι ανεξάρτητες από τον Δημιουργό του.

     Οι άγγελοι λαμβάνουν τον αγιασμό από το Άγιο Πνεύμα και όχι από την ίδια τους την ουσία, καθώς ο αγιασμός αποτελεί θεία δωρεά και όχι φυσική ιδιότητα ανεξάρτητη από τον Θεό. Προφητεύουν μέσω της θείας χάρης, χωρίς να κατέχουν από μόνοι τους απεριόριστη γνώση του μέλλοντος, και δεν έχουν ανάγκη γάμου, επειδή ακριβώς δεν είναι θνητοί, οπότε δεν χρειάζονται τη διαδοχή των γενεών για τη συνέχιση της ύπαρξής τους.

    Οι άγγελοι, επειδή είναι νοερές υπάρξεις, βρίσκονται σε νοητούς τόπους, χωρίς να περιορίζονται με σωματικό τρόπο, όπως συμβαίνει με τα υλικά σώματα· διότι από τη φύση τους δεν έχουν σωματικό σχήμα ούτε τρεις διαστάσεις, δηλαδή μήκος, πλάτος και βάθος, αλλά η περιγραπτότητά τους συνίσταται στο ότι είναι νοερά παρόντες και ενεργούν όπου διαταχθούν από τον Θεό, χωρίς να μπορούν να βρίσκονται και να ενεργούν ταυτόχρονα εδώ και αλλού, καθώς δεν διαθέτουν την πανταχού παρουσία που αποτελεί ιδιότητα του Θεού.

      Εάν οι άγγελοι είναι ίσοι ως προς την ουσία τους ή διαφέρουν μεταξύ τους ως προς αυτήν, δεν το γνωρίζουμε.Οι άγγελοι, όμως, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τον φωτισμό που δέχονται από τον Θεό και ως προς τη θέση τους στην αγγελική ιεραρχία. Είτε η θέση τους καθορίζεται ανάλογα με τον βαθμό του φωτισμού τους, είτε μετέχουν στον θείο φωτισμό ανάλογα με τη θέση τους, φωτίζουν ο ένας τον άλλον λόγω της υπεροχής της τάξης ή της φύσης τους, χωρίς να διευκρινίζεται οριστικά ποια από τις δύο σχέσεις προηγείται. Είναι, όμως, φανερό ότι οι ανώτεροι άγγελοι, εκείνοι δηλαδή που κατέχουν υψηλότερη θέση στην αγγελική ιεραρχία, μεταδίδουν στους κατώτερους τόσο τον φωτισμό που λαμβάνουν από τον Θεό, όσο και τη γνώση, καθιστώντας τους μετόχους αυτών των θείων δωρεών[[Η διάκριση αγγελικών βαθμίδων και η μετάδοση του φωτισμού και της γνώσης παρουσιάζουν ισχυρή συνάφεια κυρίως με την εκκλησιαστική παράδοση περί ουράνιας ιεραρχίας, ιδιαίτερα με το έργο «Περὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας» του Διονυσίου Αρεοπαγίτου]].

    Οι άγγελοι είναι ισχυροί και έτοιμοι να εκπληρώσουν το θέλημα του Θεού [Ψαλμ. 102,20–21 : «Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, δυνατοὶ ἰσχύϊ ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς τῶν λόγων αὐτοῦ. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, λειτουργοὶ αὐτοῦ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ (:Ευλογείτε και δοξολογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί Του, οι δυνατοί και κραταιοί, που εκτελείτε κάθε λόγο του προστάγματός Του και ακούτε πρόθυμα τη φωνή Του και τα παραγγέλματά Του. Ευλογείτε τον Κύριο όλες οι στρατιές των ουράνιων δυνάμεών Του, οι λειτουργοί και οι διάκονοί Του, όλοι όσοι κάνετε το θέλημά Του)»] και, χάρη στην ταχύτητα της φύσης τους, βρίσκονται αμέσως σε οποιονδήποτε τόπο προστάξει η θεία νεύση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι βρίσκονται παντού ταυτόχρονα.

     Φυλάσσουν τις περιοχές της γης και έχουν την εποπτεία εθνών και τόπων, όπως τους έχει αναθέσει ο Δημιουργός, ασκώντας την αποστολή που Εκείνος τους όρισε, ενώ φροντίζουν για τις ανθρώπινες υποθέσεις και μας βοηθούν [Εβρ. 1,14 : «Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; (:Δεν είναι όλοι οι άγγελοι υπηρετικά πνεύματα, που ενεργούν όχι από δική τους πρωτοβουλία, αλλά αποστέλλονται από τον Θεό για να υπηρετούν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή;)»]. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είναι βέβαιο ότι οι άγγελοι, σύμφωνα με το θείο θέλημα και την προσταγή, είναι ανώτεροι από εμάς ως προς την ιδιαίτερη φύση και τις δυνατότητές τους και βρίσκονται πάντοτε κοντά στον Θεό, διατηρώντας αδιάκοπη σχέση μαζί Του.

    Οι άγγελοι ήταν δύσκολο να στραφούν προς το κακό, χωρίς, όμως, να είναι εντελώς αμετακίνητοι, αφού ως κτιστές και αυτεξούσιες υπάρξεις είχαν τη δυνατότητα μεταβολής της βούλησής τους. Τώρα, όμως, είναι πλέον αμετακίνητοι από το αγαθό, όχι από τη φύση τους, αλλά κατά χάρη και χάρη στη διαρκή προσήλωσή τους στον μόνο Αγαθό, δηλαδή στον Θεό. Οι άγγελοι βλέπουν τον Θεό στον βαθμό που τους είναι δυνατό [Ματθ. 18,10 : «Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων· λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν ἐν οὐρανοῖς διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς (:Προσέχετε να μην περιφρονήσετε ούτε έναν απ’ τους μικρούς αυτούς˙ διότι σας λέω ότι οι φύλακές τους άγγελοι είναι  από εκείνους που έχουν πολλή παρρησία στον Θεό· διότι είναι από εκείνους που στον ουρανό αποτελούν το άμεσο περιβάλλον και βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του Πατέρα μου, που είναι στους ουρανούς)»], σύμφωνα με τις δυνατότητες της κτιστής και νοερής φύσης τους, και έχουν αυτήν την θέα ως πνευματική τροφή τους, δηλαδή ως πηγή πνευματικής ζωής και πληρότητας.

     Οι άγγελοι είναι ανώτεροι από εμάς ως ασώματες υπάρξεις και απαλλαγμένοι από κάθε σωματικό πάθος, δηλαδή από τις καταστάσεις και τις επιδράσεις που συνδέονται με την υλική φύση του σώματος. Δεν είναι, ωστόσο, απολύτως απαθείς, επειδή παραμένουν κτιστές υπάρξεις, αφού μόνο το θείο είναι απόλυτα απαθές. Οι άγγελοι μετασχηματίζονται σε όποια μορφή προστάξει ο Δεσπότης Θεός, χωρίς να μεταβάλλεται η ασώματη φύση τους, και έτσι εμφανίζονται στους ανθρώπους, με τρόπο που μπορούν να τους αντιληφθούν, και τους αποκαλύπτουν τα θεία μυστήρια, δηλαδή όσα ο Θεός επιθυμεί να τους φανερώσει.

Οι άγγελοι διαμένουν στον ουρανό και έχουν ένα ενιαίο έργο: να υμνούν τον Θεό με αδιάκοπη δοξολογία και να υπηρετούν το θείο θέλημά Του, εκπληρώνοντας τις αποστολές που τους αναθέτει. Όπως λέει ο αγιότατος, ιερότατος και θεολογικότατος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης [Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου, Περὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας, ΣΤ΄, 2, PG 3, 200C–D. ]: «Πᾶσα ἡ θεολογία, ἤγουν ἡ θεία Γραφή, τὰς οὐρανίους οὐσίας ἐννέα κέκληκε (:Ολόκληρη η θεολογία, δηλαδή η Αγία Γραφή, έχει ονομάσει εννέα τις ουράνιες ουσίες)», εννοώντας τις εννέα διακριτές αγγελικές τάξεις. Αυτές ο θείος ιερουργός τις κατανέμει σε τρεις τριαδικές διατάξεις, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει τρεις τάξεις. «Καὶ πρώτην μὲν εἶναι (:Και πρώτη)», λέει, «τὴν περὶ Θεὸν οὖσαν ἀεὶ καὶ προσεχῶς καὶ ἀμέσως ἡνῶσθαι παραδεδομένην, τὴν τῶν ἑξαπτερύγων Σεραφὶμ καὶ τῶν πολυομμάτων Χερουβὶμ καὶ τῶν ἁγιωτάτων Θρόνων, δευτέραν δὲ τὴν τῶν Κυριοτήτων καὶ τῶν Δυνάμεων καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, τρίτην δὲ καὶ τελευταίαν τὴν τῶν Ἀρχῶν καὶ Ἀρχαγγέλων καὶ Ἀγγέλων (:είναι η τριάδα που βρίσκεται πάντοτε κοντά στον Θεό και για την οποία έχει παραδοθεί ότι είναι στενά και άμεσα ενωμένη μαζί Του, χωρίς τη μεσολάβηση άλλης αγγελικής τάξης. Σε αυτήν ανήκουν τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ [ βλ. Ησ. 6,2 : «Καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνὶ καὶ ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνί, καὶ ταῖς μὲν δυσὶ κατεκάλυπτον τὸ πρόσωπον, ταῖς δὲ δυσὶ κατεκάλυπτον τοὺς πόδας καὶ ταῖς δυσὶν ἐπέταντο (: Γύρω από τον ένδοξο, αυτόν, θρόνο στέκονταν οι αγγελικές δυνάμεις των Σεραφίμ· όλα τους είχαν από έξι φτερά, το κάθε ένα ξεχωριστά είχε έξι φτερά· και με τα δύο φτερά σκέπαζαν τελείως το πρόσωπό τους, με τα άλλα δύο σκέπαζαν τα πόδια τους και με τα άλλα δύο πετούσαν)»], τα πολυόμματα Χερουβείμ [ πρβ. Ιεζ. 10,12 : «Καὶ οἱ νῶτοι αὐτῶν καὶ αἱ χεῖρες αὐτῶν καὶ αἱ πτέρυγες αὐτῶν καὶ οἱ τροχοὶ πλήρεις ὀφθαλμῶν κυκλόθεν τοῖς τέσσαρσι τροχοῖς αὐτῶν (:Τα Χερουβείμ είχαν μάτια και στα νώτα τους και στα χέρια τους και στα φτερά τους. Αλλά και οι τροχοί ολόγυρά τους, και οι τέσσερις τροχοί, ήταν γεμάτοι με μάτια)»] και οι αγιότατοι Θρόνοι. Δεύτερη είναι η τριάδα των Κυριοτήτων, των Δυνάμεων και των Εξουσιών [Κολ. 1,16 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται (:Ο Υιός του Θεού γεννήθηκε πριν να δημιουργηθεί ο κόσμος· διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν)»  και Εφ. 1,21 : «Ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι (:Τον έβαλε να καθίσει πολύ υψηλότερα από τα αγγελικά τάγματα, πιο πάνω από  κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα, και από κάθε όνομα τιμημένο που υπάρχει όχι μόνο στον αιώνα αυτόν, αλλά και στον μέλλοντα)»], ενώ τρίτη και τελευταία είναι η τριάδα των Αρχών, των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων)» [ βλ. Α΄ Θεσ. 4,16 : «Ὃτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον (:Κι αυτό θα συμβεί, διότι ο Ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό, και οι νεκροί που είχαν πεθάνει πιστοί στο Χριστό θα αναστηθούν πρώτοι)»].

     Μερικοί, λοιπόν, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από κάθε άλλη κτίση, ως τα πρώτα δημιουργήματα του Θεού, όπως λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Πρῶτον μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικὰς δυνάμεις καὶ οὐρανίους· καὶ τὸ ἐννόημα ἔργον ἦν, Λόγῳ συμπληρούμενον, καὶ Πνεύματι τελειούμενον (:Πρώτα ο Θεός συλλαμβάνει στον νου Του τις αγγελικές και ουράνιες δυνάμεις και η σκέψη Του γίνεται αμέσως έργο)» [Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Λόγος ΛΗ΄, Εἰς τὰ Θεοφάνια, εἴτουν Γενέθλια τοῦ Σωτῆρος, 9, PG 36, 320D–321A], χωρίς να μεσολαβεί χρονική καθυστέρηση ανάμεσα στη θεία βούληση και στη δημιουργική της πραγματοποίηση.

     Άλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν μετά τη δημιουργία του πρώτου ουρανού [Γεν. 1,1 : «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν (:Στην αρχή του χρόνου και της υλικής δημιουργίας ο παντοδύναμος Τριαδικός Θεός δημιούργησε από το μηδέν το υλικό σύμπαν, τον απέραντο χώρο και την αρχέγονη ύλη, τον ουρανό και τη γη. Δημιούργησε τον ορατό αυτόν κόσμο, τον έθεσε σε κίνηση και καθόρισε νόμους για την εξέλιξή του)»], θεωρώντας επομένως ότι είχε προηγηθεί η δημιουργία του ουρανού και ακολούθησε η δημιουργία των αγγελικών δυνάμεων. Όλοι, όμως, συμφωνούν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από την πλάση του ανθρώπου [Γεν. 1,26 : «Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν, καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν κτηνῶν καὶ πάσης τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς»], ανεξάρτητα από τη διαφορετική τους άποψη για το αν προηγήθηκαν ή ακολούθησαν τη δημιουργία του πρώτου ουρανού.

    Εγώ, όμως, συντάσσομαι και συμφωνώ με τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, υιοθετώντας την άποψή του ότι οι αγγελικές δυνάμεις δημιουργήθηκαν πρώτες. Διότι έπρεπε πρώτα να δημιουργηθεί η νοερή ουσία, δηλαδή ο κόσμος των αγγελικών δυνάμεων, έπειτα η αισθητή, δηλαδή ο υλικός κόσμος, και τότε να δημιουργηθεί ο άνθρωπος από τις δύο, ως ενιαία ύπαρξη που συνδυάζει τη νοερή ψυχή και το αισθητό σώμα [Γεν. 1,27 : «Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς (:Και ο Θεός δημιούργησε και διέπλασε τον άνθρωπο με ψυχή λογική και αθάνατη, με ελεύθερη βούληση, με ικανότητα γνωστική και δημιουργική και εξουσία πάνω σε όλο τον ορατό κόσμο· δημιούργησε εξ αρχής ένα ανδρόγυνο, έναν άνδρα και μία γυναίκα)»].

    Όσοι, όμως, υποστηρίζουν ότι οι άγγελοι είναι δημιουργοί οποιασδήποτε ουσίας, αποδίδοντάς τους δημιουργική δύναμη που ανήκει αποκλειστικά στον Θεό, αυτοί είναι το στόμα του πατέρα τους, του Διαβόλου, δηλαδή εκφραστές της πλάνης του [Ιω. 8,44 : «Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστέ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν. ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ' ἀρχῆς καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἕστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ· ὅταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ (:Εσείς, που καυχιέστε ότι είστε παιδιά του Θεού, έχετε πατέρα τον διάβολο. Απ’ αυτόν κατάγεστε και τον δικό του χαρακτήρα και τα ιδιώματα κληρονομήσατε. Κι όσα αμαρτωλά και φονικά επιθυμεί ο πατέρας σας αυτός, αυτά και σεις θέλετε και είστε αποφασισμένοι να κάνετε. Εκείνος που από την αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου ήταν φονιάς του ανθρώπου˙ και με το ψέμα του παρέσυρε τον άνθρωπο στην αμαρτία και τον θάνατο. Και δεν μπορεί να σταθεί στην αλήθεια, διότι δεν υπάρχει μέσα του κανένας πόθος για την αλήθεια και καμία διάθεση να πει κάποτε την αλήθεια. Όταν λέει το ψέμα, το βγάζει από μέσα του. Λέει ψέματα, διότι είναι ψεύτης και πατέρας του ψεύδους, ο πρώτος επινοητής και ο κύριος υποβολέας του)»]· διότι οι άγγελοι, αφού είναι οι ίδιοι δημιουργήματα, δεν μπορούν να είναι δημιουργοί άλλων ουσιών.

     Δημιουργός των πάντων είναι ο Θεός, που προνοεί γι' αυτά μεριμνώντας για κάθε δημιούργημά Του και τα συγκρατεί διατηρώντας τα στην ύπαρξη [Κολ. 1,16–17 : «Ὃτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε (:διότι διαμέσου Αυτού δημιουργήθηκαν όλα, όσα δηλαδή υπάρχουν στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη˙ εκείνα που φαίνονται με τα σωματικά μας μάτια και εκείνα που δεν φαίνονται και είναι αόρατα˙ είτε τα αόρατα αυτά είναι οι Θρόνοι, είτε οι Κυριότητες, είτε οι Αρχές, είτε οι Εξουσίες. Όλα γενικώς τα ουράνια τάγματα των αγγέλων διαμέσου Αυτού και γι’ Αυτόν έχουν δημιουργηθεί. Απ’ Αυτόν πήραν την ύπαρξη και μέσω Αυτού θα τελειοποιηθούν. Κι Αυτός υπάρχει πριν απ’ όλα, και όλα από Αυτόν συγκρατούνται και διατηρούνται στην ύπαρξη και κυβερνώνται)»]. Αυτός είναι ο μόνος άκτιστος, που υμνείται και δοξάζεται ως Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα, ο ένας Τριαδικός Θεός.

 

      ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

           μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ

·       Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως, «Περὶ ἀγγέλων»,  βιβλίο Β΄, κεφ. Γ’ 3 (17), PG 94, 865–873.

·       BiblIndex – Ioannes Damascenus, Expositio fidei, PG 94.

·       http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html

·       Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

·       Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

·       Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

·       Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.

·       Η Παλαιά Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία, Τόμοι Α΄και Β΄, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ»[συγγραφείς της ερμηνείας: Τρεμπέλας Παναγιώτης, Παπαδημητρίου Ηρακλής, Βασιλειάδης Νικόλαος, Ψαλτάκης Γεώργιος – Απόδοση της ερμηνείας στη Νεοελληνική: Δομουχτσής Μάριος], Αθήνα 2024, έκδοσις τρίτη.

·       Π. Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.

Ἐγκώμιο στὴν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου

 

Ἐγκώμιο στὴν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου

Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός

Τί εἶναι αὐτὸ τὸ μυστήριο τὸ μέγα, ποὺ συντελεῖται γύρω ἀπὸ τὸ πρόσωπό σου, ἱερὴ Μητέρα καὶ Παρθένε; «Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου». Ὅσο ὑπάρχουν ἄνθρωποι θὰ σὲ μακαρίζουν, γιατί μονάχα Σὺ εἶσαι ἄξια γιὰ μακαρισμό!

Καὶ νὰ ποὺ ὅλες οἱ γενιὲς Σὲ μακαρίζουν. Ἐσένα εἶδαν οἱ θυγατέρες τῆς Ἱερουσαλήμ, δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ σὲ μακάρισαν οἱ βασίλισσες, δηλαδὴ οἱ ψυχὲς τῶν δικαίων, καὶ θὰ σὲ ὑμνοῦν αἰώνια. Γιατί Σὺ εἶσαι ὁ θρόνος ὁ βασιλικός, στὸν...ὁποῖον παραστέκονται Ἄγγελοι κοιτάζοντας τὸν Βασιλέα καὶ Δημιουργὸ νὰ κάθεται ἐπάνω του.

Σὺ ἔγινες Ἐδὲμ νοητή, πιὸ ἱερὴ καὶ πιὸ θεϊκὴ ἀπὸ τὴν παλιά. Γιατί σὲ ἐκείνη τὴν Ἐδὲμ ἔμεινε ὁ Ἀδὰμ ὁ γήινος, ἐνῶ σ’ Ἐσένα ὁ Κύριος τοῦ οὐρανοῦ.

Ἐσένα προεικόνισε ἡ κιβωτός, γιατί Σὺ γέννησες τὸν Χριστό, τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου, ποὺ καταπόντισε τὴν ἁμαρτία καὶ κατασίγησε τὰ κύματά της.

Ἐσένα προεικόνισε ἡ βάτος, Ἐσένα εἶχαν ἐπιγράψει προφητικῶς οἱ θεοχάρακτες πλάκες, Ἐσένα προζωγράφισε ἡ κιβωτὸς τοῦ νόμου καὶ Σένα εἶχαν φανερὰ προτυπώσει ἡ στάμνα ἡ χρυσὴ καὶ ἡ λυχνία καὶ ἡ τράπεζα καὶ ἡ ράβδος τοῦ Ἀαρών ποὺ ‘χε βλαστήσει.

Ἀπὸ Σένα προῆλθε ἡ φλόγα τῆς θεότητος, τὸ μέτρο καὶ ὁ Λόγος τοῦ Πατρός, τὸ γλυκύτατο καὶ οὐράνιο μάννα, τὸ ὄνομα τὸ ἀπερίγραπτο καὶ πάνω ἀπὸ ὅλα τὰ ὀνόματα, τὸ φῶς τὸ αἰώνιο καὶ ἀπρόσιτο, ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς ὁ οὐράνιος, ὁ καρπὸς ποὺ δὲν γεωργήθηκε, ἀλλὰ βλάστησε ἀπὸ Σένα μὲ σῶμα ἀνθρώπινο.

Ἐσένα δὲν προμηνοῦσε τὸ καμίνι ποὺ ἔβγαζε φωτιὰ καὶ ταυτόχρονα δρόσιζε ἀλλὰ καὶ ἔκαιγε κι ἦταν ἀντίτυπο τῆς θείας φωτιᾶς πού μέσα Σου κατοίκησε;

Παρὰ λίγο ὅμως θὰ ξεχνοῦσα τὴ σκάλα τοῦ Ἰακώβ. Τί δηλαδή; Δὲν εἶναι φανερὸ σὲ ὅλους ὅτι Ἐσένα προεικόνιζε κι ἦταν προτύπωσή Σου; Ὅπως ὁ Ἰακὼβ εἶχε δεῖ τὶς ἄκρες της σκάλας νὰ ἑνώνουν τὸν οὐρανὸ μὲ τὴ γῆ καὶ νὰ ἀνεβοκατεβαίνουν σ’ αὐτὴν Ἄγγελοι, ἔτσι κι ἐσὺ ἕνωσες αὐτὰ ποὺ ἤσαν πρὶν χωρισμένα, ἀφοῦ μπῆκες στὴ μέση Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων κι ἔγινες σκάλα, γιὰ νὰ κατεβεῖ σὲ μᾶς ὁ Θεός, ποὺ πῆρε τὸ ἀδύναμο προζύμι μας καὶ τὸ ἔνωσε μὲ τὸν ἑαυτό Του κι ἔκανε τὸν ἀνθρώπινο νοῦ ποὺ βλέπει τὸν Θεό.

Ποῦ θὰ ἀποδώσουμε ἀκόμη τὰ κηρύγματα τῶν Προφητῶν; Σ’ Ἐσένα, ἂν θέλουμε νὰ δείξουμε ὅτι εἶναι ἀληθινά! Γιατί, ποιὸ εἶναι τὸ Δαβιτικὸ μαλλὶ τοῦ προβάτου πού πάνω του ἔπεσε σὰν βροχὴ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι συνάναρχος μὲ τὸν Πατέρα; Δὲν εἶσαι Σὺ ὁλοφάνερα;

Ποιὰ εἶναι ἐπίσης ἡ Παρθένος, ποὺ ὁ Ἠσαΐας προορατικῶς προφήτευσε ὅτι θὰ συλλάβει καὶ θὰ γεννήσει Υἱὸν τὸν Θεό, πού εἶναι μαζί μας;

Καὶ ποιὸ εἶναι τὸ βουνὸ τοῦ Δανιήλ, ἀπὸ τὸ ὁποῖο κόπηκε πέτρα, ἀγκωνάρι, ὁ Χριστός, χωρὶς νὰ ὑποκύψει σὲ ἀνθρώπινο ἐργαλεῖο;

Ἂς ἔρθει ὁ Ἰεζεκιὴλ ὁ θεϊκότατος κι ἂς δείξει πύλη ποὺ ἔχει κλειστεῖ καὶ ποὺ πέρασε ἀπὸ μέσα της μόνο ὁ Κύριος καὶ παραμένει κλειστή.

Ἐσένα, λοιπόν, κηρύττουν οἱ Προφῆτες. Ἐσένα διακονοῦν οἱ Ἄγγελοι καὶ ὑπηρετοῦν οἱ Ἀπόστολοι. Ἐσένα σήμερα, καθὼς ἀναχωροῦσες πρὸς τὸν Υἱό Σου, περιτριγύριζαν ψυχὲς Δικαίων καὶ Πατριαρχῶν καὶ τὸ ἄπειρο πλῆθος τῶν θεοφόρων Πατέρων, ποὺ συγκεντρώθηκαν ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς γῆς, σὰν μέσα σὲ σύννεφο, ψάλλοντας ὕμνους ἱεροὺς σ’ Ἐσένα, τὴν πηγὴ τοῦ ζωαρχικοῦ σώματος τοῦ Κυρίου, πλημμυρισμένοι ἀπὸ τὰ θεία συναισθήματα.

Ώ, πῶς ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς μεταφέρεται πρὸς τὴν ζωὴν διὰ μέσου τοῦ θανάτου! Πῶς νὰ ὀνομάσουμε τὸ μυστήριο τοῦτο πού σχετίζεται μὲ Σένα; Θάνατο; Μά, ἂν καὶ ἡ πανίερη καὶ μακαρία ψυχή Σου χωρίζεται ἀπὸ τὸ ἀμίαντο σῶμα Σου καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα Σου παραδίδεται στὴν ταφή, ὅμως δὲν παραμένει στὸ θάνατο κι οὔτε διαλύεται ἀπὸ τὴ φθορά. Ὅπως ὁ ἥλιος, ὁ ὁλόλαμπρος καὶ πάντα φωτεινός, ὅταν σκεπαστεῖ γιὰ λίγο ἀπὸ τὸ σῶμα τῆς σελήνης, φαίνεται σὰν νὰ χάνεται καὶ τὸ σκοτάδι νὰ παίρνει τὴ θέση τῆς λάμψης του, μὰ αὐτὸς δὲν χάνει τὸ φῶς του, ἀλλὰ ἔχει μέσα του τὴν πηγὴ τοῦ φωτός. Ἔτσι κι Ἐσύ, ἂν καὶ καλύπτεσαι σωματικὰ ἀπὸ τὸν θάνατο γιὰ κάποιο χρονικὸ διάστημα, ἐντούτοις ἀναβλύζεις πλούσια, καθαρὰ κι ἀτέλειωτα τὰ νάματα τοῦ θείου φωτὸς καὶ τῆς ἀθάνατης ζωῆς, ποταμοὺς χάριτος καὶ πηγὲς ἰαμάτων.

Ἐσὺ ἄνθισες σὰν δένδρο γλυκύτατο κι εἶναι ὁ καρπός Σου εὐλογία στὸ στόμα τῶν πιστῶν! Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν θὰ ὀνομάσω θάνατο τὴν ἱερὴ μετάστασή Σου, ἀλλὰ κοίμηση ἢ ἀποδημία ἢ ἐνδημία, γιὰ νὰ ἐκφρασθῶ καλύτερα, ἀφοῦ, φεύγοντας ἀπὸ τὴν κατοικία τοῦ σώματος, πηγαίνεις νὰ κατοικήσεις στὰ καλύτερα, στὰ δεξιὰ τοῦ θρόνου τοῦ Υἱοῦ Σου.

Ἄγγελοι μαζὶ μὲ Ἀρχαγγέλους Σὲ μεταφέρουν ἀπὸ τὴ γῆ στοὺς οὐρανούς. Καθὼς περνᾶς εὐλογεῖται ὁ ἀέρας καὶ ὁ αἰθέρας καθαγιάζεται. Χαίροντας ὑποδέχεται ὁ οὐρανὸς τὴν ψυχή Σου. Σὲ προϋπαντοῦν οἱ οὐράνιες δυνάμεις μὲ ὕμνους ἱεροὺς καὶ τελετὴ χαρμόσυνη: «τὶς αὐτὴ ἡ ἀναβαίνουσα λελευκανθισμένη, ἐγκύπτουσα ὡσεὶ ὄρθρος;». Εἶσαι ὡραία, λένε οἱ οὐράνιες δυνάμεις, σὰν τὸ φεγγάρι κι ὅλα τὰ Χερουβὶμ ἐκπλήσσονται καὶ τὰ Σεραφεὶμ Σὲ δοξάζουν, Ἐσένα ποὺ δὲν ἀνέβηκες μονάχα ὡς τὸν οὐρανό, σὰν τὸν Προφήτη Ἠλία, οὔτε μονάχα μέχρι τὸν τρίτο οὐρανό, σὰν τὸν Ἀπόστολο Παῦλο, ἀλλὰ ἔφτασες μέχρις αὐτὸν τὸν θρόνο τοῦ Υἱοῦ Σου καὶ στέκεις κοντά Του μὲ πολλὴ κι ἀνείπωτη παρρησία.

Ἔγινες, λοιπόν, εὐλογία γιὰ ὅλον τὸν κόσμο, ἁγιασμὸς γιὰ τὸ σύμπαν, ἄνεση γιὰ τοὺς κουρασμένους, παρηγοριὰ γιὰ τοὺς πενθοῦντες, θεραπεία γιὰ τοὺς ἀρρώστους, λιμάνι γιὰ τούς θαλασσοδαρμένους, συγχώρηση γιὰ τοὺς ἁμαρτωλούς, παρηγοριὰ γιὰ τοὺς λυπημένους, πρόθυμη βοήθεια γιὰ ὅλους ποὺ σὲ ἐπικαλοῦνται, ἀρχὴ καὶ μέση καὶ τέλος ὅλων τῶν ἀγαθῶν ποὺ ξεπερνοῦν τὸν νοῦ μας.

Πῶς ὑποδέχθηκε ὁ οὐρανὸς αὐτὴν πού ἔγινε πλατύτερη ἀπ’ αὐτόν; Καὶ πῶς ὁ τάφος δέχθηκε Αὐτὴν πού δέχθηκε μέσα Της τὸν Θεόν; Ὢ μνῆμα ἱερὸ καὶ θαυμαστὸ καὶ σεβάσμιο καὶ προσκυνητό, ποὺ καὶ τώρα τὸ περιποιοῦνται Ἄγγελοι, παρευρισκόμενοι μὲ πολὺν σεβασμὸ καὶ φόβο, καὶ ἄνθρωποι ποὺ ἔρχονται σ’ αὐτὸ μὲ πίστη, τιμώντας το, προσκυνώντας το, φιλώντας το μὲ μάτια καὶ χείλια καὶ μὲ πόθο ψυχῆς ἀντλώντας πλοῦτο ἀγαθῶν.

Ἐμπρός, λοιπόν, ἂς ταξιδέψουμε νοερὰ μακριὰ ἀπ’ τὴ ζωὴ αὐτὴ μαζὶ μὲ τὴν Παναγία, ποὺ φεύγει ἀπ’ τὴ γῆ αὐτή.

Ἐλᾶτε ὅλοι μὲ πόθο καρδιακό, ἂς κατεβοῦμε στὸν τάφο μαζὶ μὲ τὴν Παρθένο ποὺ κατέρχεται σ’ αὐτόν. Ἂς παρασταθοῦμε ὁλόγυρα στὸ ἱερότατο κρεβάτι της.

Ἂς ψάλλουμε ὕμνους ἱερούς, τέτοια περίπου λέγοντας μελωδικὰ ἄσματα: «Χαῖρε Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετά σοῦ». Χαῖρε ἀμνὰς ποὺ γέννησες τὸν Ἀμνὸ τοῦ Θεοῦ. Χαῖρε σὺ ποὺ εἶσαι πιὸ πάνω ἀπὸ τὶς ἀγγελικὲς δυνάμεις. Χαῖρε ἡ δούλη καὶ Μητέρα τοῦ Θεοῦ. Ἀμὴν

Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αποδομεί το Ισλάμ

 

                  Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αποδομεί το Ισλάμ

Η ΛΑΟΠΛΑΝΩΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΩΝ ΙΣΜΑΗΛΙΤΩΝ

Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αποδομεί το Ισλάμ

Γνωρίζατε ότι η πρώτη συστηματική κριτική του Ισλάμ γράφτηκε από έναν Άγιο που ζούσε στην καρδιά του αραβικού κόσμου; Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο «χρυσορρήμων» της Ορθοδοξίας, παραθέτει στο έργο του «Περί Αιρέσεων» μια συγκλονιστική ανάλυση της θρησκείας των Ισμαηλιτών. Με όπλο τη λογική και τη βαθιά γνώση των Γραφών, ο Δαμασκηνός θέτει αμείλικτα ερωτήματα: «Πού είναι οι μάρτυρες; Πού είναι οι προφητείες;». Δεν αναλύει το Ισλάμ ως μια ξένη θρησκεία, αλλά ως μια επικίνδυνη πλάνη που αλλοιώνει το πρόσωπο του Χριστού, παρουσιάζοντάς Τον ως έναν απλό «κτιστό» προφήτη.

Ακολουθεί το αυθεντικό κείμενο από τη σειρά Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας (ΕΠΕ), όπου ο Δαμασκηνός αποδομεί τις διηγήσεις του Μωάμεθ και υπεραμύνεται της αλήθειας του Σταυρού.

Ερμηνευτικό Λεξικό για την κατανόηση του κειμένου

Για να παρακολουθήσετε το κείμενο πιο εύκολα, δείτε τι σημαίνουν οι βασικοί όροι που χρησιμοποιεί ο Άγιος:

• Ισμαηλίτες / Αγαρηνοί / Σαρακηνοί: Οι όροι που χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί για τους Άραβες Μουσουλμάνους. Ο Δαμασκηνός κάνει ένα λογοπαίγνιο με τη λέξη «Σαρακηνοί», υποστηρίζοντας ειρωνικά ότι προέρχεται από το «Σάρρας κενούς» (αυτοί που διώχθηκαν άδειοι από τη Σάρρα, τη γυναίκα του Αβραάμ).
• Εταιριστές: Έτσι αποκαλούσαν οι Μουσουλμάνοι τους Χριστιανούς (από το αραβικό Mushrikun). Κατηγορούσαν τους Χριστιανούς ότι βάζουν «συνέταιρο» στον Θεό επειδή πιστεύουν στην Αγία Τριάδα.
• Κόπτες του Θεού: Η ευφυέστατη απάντηση του Δαμασκηνού. Λέει πως αν ο Λόγος και το Πνεύμα δεν είναι Θεός, τότε οι Μουσουλμάνοι «κόβουν» τον Θεό, παρουσιάζοντάς Τον σαν κάτι άψυχο (σαν πέτρα ή ξύλο). Προσοχή: Ο όρος εδώ δεν έχει σχέση με τους Κόπτες Χριστιανούς της Αιγύπτου.
• Χαβάρ (Khubar): Αναφορά στην προϊσλαμική αραβική λατρεία. Ο Δαμασκηνός ταυτίζει την προσκύνηση στην Κααμπά με αρχαία ειδωλολατρικά κατάλοιπα.
• Σούρα της Καμήλας / Τράπεζας: Ο Δαμασκηνός αναφέρεται σε συγκεκριμένα κεφάλαια του Κορανίου, συχνά ειρωνευόμενος το περιεχόμενό τους για να δείξει ότι στερούνται πνευματικότητας.
• Ζεΐδ (Zayd ibn Harithah): Πρόκειται για πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, τον υιοθετημένο γιο του Μωάμεθ, η ιστορία του οποίου χρησιμοποιείται από τον Άγιο για να ασκήσει κριτική στους νόμους περί γάμου και διαζυγίου.

Πρωτ. Στέφανος Στεφόπουλος

«Ούτε γάιδαρο δεν αγοράζετε χωρίς μάρτυρες…

πώς δέχεστε μια ολόκληρη θρησκεία

και γραφή χωρίς καμία μαρτυρία;»

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ

(πηγή κειμένου Ε.Π.Ε: https://www.oodegr.com/oode/pateres1/damaskinos/islam_airesh_1.htm)

    Υπάρχει επίσης και η λαοπλάνος θρησκεία τών Ισμαηλιτών, που διατηρείται μέχρι τώρα και είναι πρόδρομος τού Αντιχρίστου. Κατάγεται από τον Ισμαήλ, τον γιο τού Αβραάμ που γεννήθηκε από την Άγαρ, γι’ αυτό λέγονται Αγαρηνοί και Ισμαηλίτες. Τους λένε όμως και Σαρακηνούς, ως εκ τής “Σάρρας κενούς”, επειδή η Άγαρ είχε πει στον άγγελο: “η Σάρρα με απέλυσε κενή”.

Αυτοί λοιπόν έγιναν ειδωλολάτρες και προσκύνησαν το φωτεινό άστρο και την Αφροδίτη, την οποία μάλιστα την ονόμασαν Χαβάρ στη δική τους γλώσσα, που σημαίνει μεγάλη· μέχρι λοιπόν τα χρόνια τού Ηρακλείου ήταν ειδωλολάτρες. Από το χρόνο εκείνο και δώθε ξεφύτρωσε σ’ αυτούς ψευτοπροφήτης που ονομαζόταν Μωάμεθ· αυτός, αφού μελέτησε την Παλαιά και Καινή Διαθήκη και συνομιλώντας δήθεν με Αρειανό μοναχό, ίδρυσε δική του αίρεση. Θέλοντας να οδηγήσει, όπως πίστευε, το έθνος σε θεοσέβεια, διέδωσε ότι τού στάλθηκε γραφή από τον ουρανό. Αφού λοιπόν χάραξε μερικά νομοθετήματα στο βιβλίο του, άξια για γέλια, το παρέδωσε για σεβασμό σ’ αυτούς.

«Λένε ότι οι Ιουδαίοι σταύρωσαν τη σκιά Του…

ενώ ο ίδιος ο Χριστός δεν σταυρώθηκε, ούτε πέθανε.

Πλάνη και φλυαρία!»

Λέει ότι ένας Θεός είναι ο ποιητής των όλων, που ούτε γεννήθηκε, ούτε γέννησε. Λέει ότι ο Χριστός είναι Λόγος τού Θεού και Πνεύμα αυτού, κτιστός όμως και υπήκοος και ότι γεννήθηκε από τη Μαρία την αδελφή τού Μωυσή και τού Ααρών χωρίς σπορά. Γιατί ο Λόγος, λέει, τού Θεού και το Πνεύμα μπήκαν στη Μαρία και γέννησε τον Ιησού, που ήταν προφήτης και δούλος τού Θεού. Οι Ιουδαίοι όμως παρανομώντας θέλησαν να τον σταυρώσουν, και αφού τον συνέλαβαν σταύρωσαν τη σκιά του, ενώ ο ίδιος ο Χριστός δεν σταυρώθηκε, λέει, ούτε πέθανε· γιατί ο Θεός τον πήρε κοντά του στον ουρανό επειδή τον αγαπούσε. Και το λέει αυτό, γιατί, όταν ο Χριστός ανέβηκε σ τους ουρανούς τον ρώτησε ο Θεός λέγοντας:

“Ω Ιησού, είπες εσύ ότι “είμαι Υιός τού Θεού και Θεός”;

Και αποκρίθηκε, λέει, ο Ιησούς:

“Λυπήσου με, Κύριε· γνωρίζεις καλά ότι δεν είπα, ούτε υπερηφανεύθηκα ότι είμαι δούλος σου· οι άνθρωποι όμως οι παραβάτες έγραψαν ότι είπα αυτό το λόγο, και είπαν ψέματα εναντίον μου, και είναι πλανημένοι”.

Αποκρίθηκε τότε και του είπε ο Θεός:

“Γνωρίζω ότι εσύ δεν έλεγες το λόγο αυτό”.

Λέγοντας και πολλά άλλα τερατοειδή στη συγγραφή αυτή, που είναι για γέλια, καυχιέται ότι αυτή στάλθηκε σ’ αυτόν από τον Θεό.

Σε ερώτηση δική μας, “Και ποιος είναι αυτός που μαρτυρεί ότι ο Θεός του έδωσε γραφή; και ποιος από τους προφήτες προφήτεψε ότι θα εμφανισθεί τέτοιος προφήτης;” αυτοί αμφισβητούν ότι ο Μωυσής δέχτηκε το νόμο τού Θεού στο όρος Σινά κάτω από τα μάτια όλου τού λαού, και ότι ο Θεός εμφανίσθηκε σ’ αυτόν μέσα σε νεφέλη και σε φωτιά και σε ομίχλη και σε θύελλα, ότι όλοι οι προφήτες, αρχίζοντας από τον Μωυσή και εξής, προφήτεψαν για την παρουσία τού Χριστού, ότι ο Χριστός είναι Θεός, και ότι ο Υιός τού Θεού θα έρθει σαρκωμένος και θα σταυρωθεί και θα πεθάνει και θα αναστηθεί, και ότι είναι κριτής των ζώντων και των νεκρών.

Και σε ερώτηση δική μας, “Πώς δεν ήρθε ο προφήτης σας με τον τρόπο αυτό, δηλαδή αφού πρώτα έδιναν άλλοι μαρτυρία γι’ αυτόν, και πώς ο Θεός τού έδωσε τη γραφή που λέτε χωρίς να είστε κι εσείς παρόντες, και όχι όπως έδωσε στο Μωυσή τον νόμο, ενώ έβλεπε ο λαός και κάπνιζε το όρος, για να έχετε και σεις τη βεβαιότητα;” απαντούν, ότι ο Θεός κάνει όσα θέλει.

«Ξεφύτρωσε ανάμεσά τους ένας ψευτοπροφήτης…

που αφού χάραξε μερικά νομοθετήματα άξια για γέλια,

τα παρέδωσε για σεβασμό.»

Αυτό, λέμε, το γνωρίζουμε κι εμείς· αλλά σάς ρωτούμε πώς κατέβηκε η γραφή στον προφήτη σας.

Και αποκρίνονται ότι, ενώ κοιμόταν, κατέβηκε η γραφή επάνω του. Και τους λέμε εμείς το γελοίο εκείνο: ότι δηλαδή, αφού δέχθηκε κοιμισμένος τη γραφή και δεν αισθάνθηκε την ενέργεια, εκπληρώθηκε σ’ αυτόν η λαϊκή παροιμία…

Και πάλι σε ερώτησή μας, “Πώς, ενώ αυτός στη γραφή σάς δίνει εντολή σε σάς να μη κάνετε τίποτε ή να μη δέχεστε τίποτε χωρίς να υπάρχουν μάρτυρες, δεν τον ερωτήσατε: “Απόδειξέ μας εσύ πρώτα με μάρτυρες ότι είσαι προφήτης και ότι προέρχεσαι από το Θεό, και ποια γραφή μαρτυρεί για σένα;” σιωπούν γεμάτοι ντροπή. “Ενώ δεν επιτρέπεται να παντρευθείτε γυναίκα χωρίς μάρτυρες, ούτε να αγοράζετε, ούτε να αποκτάτε, αλλά ούτε και σεις οι ίδιοι να έχετε γάιδαρο ή κτήνος χωρίς μάρτυρες, σεις όμως έχετε και γυναίκες και κτήματα και γαϊδούρια και τα λοιπά με μάρτυρες, και μόνο πίστη και γραφή έχετε χωρίς μάρτυρες· γιατί αυτός που σάς την παρέδωσε δεν έχει από πουθενά τη βεβαιότητα, ούτε και κανένας προφήτης εκείνου είναι γνωστός, αλλά και την δέχτηκε ενώ κοιμόταν”.

Εμάς μάς ονομάζουν Εταιριστές, επειδή, λέει, εισάγομε συνέταιρο στον Θεό, λέγοντας ότι ο Χριστός είναι Υιός Θεού και Θεός. Σ’ αυτούς απαντούμε, ότι αυτό μάς το παρέδωσαν οι προφήτες και η Γραφή· και, όπως ισχυρίζεσθε εσείς, τους παραδέχεσθε τους προφήτες. Εάν λοιπόν κακώς λέμε τον Χριστό Υιό τού Θεού, εκείνοι μάς το δίδαξαν και μάς το παρέδωσαν.

Και μερικοί βέβαια από αυτούς λένε, ότι εμείς τα προσθέσαμε αυτά εξηγώντας αλληγορικά τους προφήτες. Άλλοι πάλι λένε ότι οι Εβραίοι μάς παραπλάνησαν, επειδή μάς μισούσαν, ότι τάχα τα έγραψαν οι προφήτες, για να οδηγηθούμε εμείς στην απώλεια.

Και πάλι λέμε σ’ αυτούς: “Αφού και σεις λέτε ότι ο Χριστός είναι Λόγος και Πνεύμα τού Θεού, γιατί μάς κατηγορείτε ως Εταιριστές; Διότι ο λόγος και το Πνεύμα είναι αχώριστα εκείνου στον οποίο υπάρχουν από τη φύση του. Εάν λοιπόν ο Λόγος του υπάρχει στον Θεό, είναι φανερό ότι είναι και Θεός, ενώ εάν υπάρχει έξω από τον Θεό, σύμφωνα με σάς, ο Θεός είναι άλογος και άπνους (χωρίς πνεύμα). Αποφεύγοντας λοιπόν να κάνετε συνεταίρο του Θεού, τον κόψατε. Γιατί θα ήταν καλύτερα να λέγατε ότι έχει συνέταιρο, παρά να τον κόψετε και να τον παρουσιάζετε σαν πέτρα ή ξύλο ή κάτι από αυτά τα αναίσθητα. Έτσι, αφού εσείς ψευδολογώντας μάς ονομάζετε εταιριστές, κι εμείς σάς αποκαλούμε Κόπτες τού Θεού.

Μάς κατηγορούν επίσης ως ειδωλολάτρες, επειδή προσκυνούμε το σταυρό, τον οποίο αποστρέφονται. Τους απαντούμε λοιπόν: “Γιατί εσείς τρίβεστε πάνω σε πέτρα, στην Κααμπά σας, και φιλάτε και ασπάζεστε την πέτρα;”

Και μερικοί από αυτούς λένε ότι πάνω σ’ αυτήν ο Αβραάμ ήρθε σε επαφή με την Άγαρ· άλλοι πάλι ότι σ’ αυτή την πέτρα έδεσε την καμήλα του, όταν επρόκειτο να θυσιάσει τον Ισαάκ.

Και σ’ αυτούς απαντάμε: “Η Γραφή λέει ότι υπήρχε όρος δασώδες και ξύλα από τα οποία ο Αβραάμ έσχισε για τη θυσία και τα φόρτωσε στον Ισαάκ, και ότι άφησε μακριά τις όνους με τους υπηρέτες· από πού λοιπόν πηγάζει η φλυαρία σας; Γιατί στην Κααμπά δεν υπάρχουν δένδρα δασώδη ούτε περνούν όνοι από εκεί”. Ντρέπονται βέβαια, αλλά λένε ότι είναι η πέτρα του Αβραάμ.

Έπειτα λέμε: “Έστω ότι είναι τού Αβραάμ, όπως σεις φλυαρείτε· όταν λοιπόν την ασπάζεσθε, επειδή ο Αβραάμ επάνω της ήρθε σε επαφή με γυναίκα, ή επειδή έδεσε σ’ αυτήν την καμήλα, δεν ντρέπεστε, αλλά καταδικάζετε εμάς επειδή προσκυνάμε τον σταυρό τού Χριστού, με τον οποίο καταργήθηκε η δύναμη των δαιμόνων και η πλάνη τού διαβόλου;”

Όμως αυτή που ονομάζουν πέτρα, είναι το κεφάλι τής Αφροδίτης, την οποία προσκυνούσαν ονομάζοντάς την Χαβέρ, και πάνω στην οποία και μέχρι τώρα διακρίνεται σ’ εκείνους που την παρατηρούν προσεκτικά, ίχνος σκαλίσματος.

Αυτός ο Μωάμεθ, όπως λέγεται, συνέταξε πολλές φλυαρίες, στην κάθε μία από τις οποίες έδωσε ονομασία· όπως για παράδειγμα τα γραφόμενα για τη γυναίκα, στα οποία νομοθετεί να λαμβάνουν επίσημα τέσσερις γυναίκες, και παλλακίδες, αν μπορούν, χίλιες, όσες μπορέσει να κατακτήσει το χέρι του, οι οποίες θα υπακούουν στις τέσσερεις γυναίκες· όποια όμως σκεφθεί ή θελήσει να την διώξει και να πάρει άλλη, αυτό το νομοθέτησε από την παρακάτω αφορμή, έχοντας συνεργάτη του σ’ αυτό ο Μωάμεθ κάποιον που λεγόταν Ζεΐδ.

Αυτός είχε γυναίκα ωραία, την οποία ερωτεύθηκε ο Μωάμεθ. Ενώ κάποτε καθόταν, λέει ο Μωάμεθ: “Ο δείνα, ο Θεός μού έδωσε εντολή να πάρω τη γυναίκα σου”. Και εκείνος αποκρίθηκε: “Απόστολος είσαι· κάνε όπως σου είπε ο Θεός· πάρε τη γυναίκα μου”. Μάλλον, για να τα πούμε από την αρχή, είπε σ’ αυτόν: “Ο Θεός μου έδωσε εντολή να χωρίσεις τη γυναίκα σου”· και αυτός τη χώρισε. Και ύστερα από πολλές μέρες: “Αλλά ο Θεός έδωσε εντολή να την πάρω εγώ”. Έπειτα, αφού την πήρε και εμοίχευσε μαζί της, έθεσε τον παρακάτω νόμο: “Όποιος θέλει, να χωρίζει τη γυναίκα του, εάν όμως μετά τον χωρισμό επιστρέψει σ’ αυτήν, να την παντρευθεί άλλος. Γιατί δεν επιτρέπεται να την πάρει, αν δεν παντρευθεί από άλλον. Εάν και ο αδελφός χωρίσει τη γυναίκα του, να την παντρεύεται ο αδελφός του, εάν θέλει”. Στην ίδια  γραφή παραγγέλλει τα εξής: “Δούλεψε τη γη, που ο Θεός σου έδωσε και φρόντισέ την” και κάνε αυτό και μ’ αυτό τον τρόπο, για να μη αναφέρω, όπως κάνει εκείνος, όλα τα αισχρά.

«Αν η καμήλα σας πίνει όλο το νερό στον Παράδεισο,

εσείς θα ξεραθείτε από τη δίψα μέσα στην απόλαυση;»

   Επίσης στο κεφάλαιο για την καμήλα τού Θεού λέει, ότι υπήρχε μία καμήλα σταλμένη από τον Θεό, η οποία έπινε όλο το ποτάμι και δεν μπορούσε να περάσει ανάμεσα από δύο βουνά, επειδή δεν χωρούσε. Υπήρχε λοιπόν, λέει, ένας λαός στον τόπο εκείνο, ο οποίος τη μια μέρα έπινε εκείνος το νερό, και την επομένη η καμήλα, η οποία πίνοντας το νερό τους έτρεφε δίνοντάς τους το γάλα στη θέση τού νερού. Οι άνδρες όμως εκείνοι, όντας πονηροί, ξεσηκώθηκαν, λέει, και σκότωσαν την καμήλα· αυτή όμως είχε γεννήσει μια μικρή καμήλα, η οποία όταν σκοτώθηκε η μητέρα της παρακάλεσε τον Θεό και την πήρε κοντά του.

Λέμε λοιπόν σ’ αυτούς: “Από πού προερχόταν η καμήλα εκείνη;” Και λένε, ότι προέρχεται από τον Θεό. Και λέμε: “Ήρθε σε συνουσία μ’ αυτήν και άλλη καμήλα;” Και λένε: “Όχι”. Πώς λοιπόν, λέμε, γέννησε; Γιατί βλέπουμε την καμήλα σας να είναι χωρίς πατέρα, χωρίς μητέρα και χωρίς γενεαλογία και, γεννώντας έπαθε κακό. Αλλά ούτε και αυτός που την ανέβασε στον ουρανό, φαίνεται, και αναλήφθηκε και η μικρή καμήλα. Ο προφήτης σας λοιπόν, στον οποίο όπως λέτε μίλησε ο Θεός, γιατί δεν έμαθε για την καμήλα πού βόσκει και ποιοι πίνουν το γάλα της αρμέγοντάς την; Ή μήπως και αυτή περιέπεσε σε κακούς, όπως η μητέρα της, και σκοτώθηκε, ή μήπως μπήκε στον παράδεισο σαν πρόδρομός σας, και από αυτήν πηγάζει το ποτάμι τού γάλακτος, για το οποίο φλυαρείτε; Διότι λέγε ότι τρία ποτάμια κυλούν στον παράδεισο για σάς, ένα με νερό, ένα με κρασί, και ένα με γάλα. Εάν η πρόδρομός σας καμήλα βρίσκεται έξω από τον παράδεισο, είναι φανερό ότι αποξηράνθηκε από την πείνα και τη δίψα, ή ότι άλλοι απολαμβάνουν το γάλα της, οπότε άδικα κοκορεύεται ο προφήτης σας, ότι μίλησε με τον Θεό· γιατί δεν του φανερώθηκε το μυστήριο τής καμήλας. Εάν πάλι βρίσκεται στον ουρανό, πίνει το νερό και ξηραίνεσθε από ανυδρία μέσα στην απόλαυση τού παραδείσου. Και αν θελήσετε να πιείτε κρασί από το ποτάμι που κυλάει δίπλα, αφού δεν υπάρχει νερό (γιατί το ήπιε όλο η καμήλα), πίνοντας ανέρωτο το κρασί κατακαίεσθε και παραπατάτε από το μεθύσι και κοιμόσαστε· έχοντας τότε δυνατό πονοκέφαλο μετά τον ύπνο και διατελώντας από την κραιπάλη του κρασιού, ξεχνάτε τις χαρές τού παραδείσου. Πώς λοιπόν ο προφήτης σας δεν τα σκέφθηκε αυτά, μήπως σάς συμβούν στον παράδεισο περί απολαύσεως; Ποτέ δεν φρόντισε για την καμήλα, να πληροφορηθεί πού ζει τώρα. Αλλά ούτε εσείς τον ρωτήσατε, όταν σάς μίλησε ονειροπολώντας για τα τρία ποτάμια. Εμείς όμως σάς βεβαιώνουμε καθαρά, ότι η θαυμάσια καμήλα σας βρίσκεται σε ψυχές όνων, όπου και σεις πρόκειται να ζήσετε, ως κτηνώδεις, πηγαίνοντας ως πρόδρομός σας, εκεί όπου βρίσκεται σκοτάδι το εξώτερο και η ατελείωτη κόλαση, φωτιά που κάνει ήχο, σκουλήκι ακοίμητο και φρικτοί δαίμονες του ταρτάρου.

Λέει επίσης ο Μωάμεθ, στο κεφάλαιο με την επιγραφή “Τράπεζα”, ότι ο Χριστός ζήτησε από τον Θεό τραπέζι και τού δόθηκε. Γιατί ο Θεός τού είπε, ότι “έδωσα σε σένα και στους δικούς σου τραπέζι άφθαρτο”.

Και το κεφάλαιο με τον τίτλο “Μικρό βόδι”, λέει και μερικές άλλες φλυαρίες, που είναι για  γέλια, τις οποίες όμως νομίζω πως πρέπει να τα αντιπαρέλθω, επειδή είναι πάρα πολλές. Νομοθέτησε π.χ. να περιτέμνονται μαζί με τις γυναίκες και πρόσταξε να μη τηρούν την αργία τού Σαββάτου, ούτε να βαπτίζονται, να τρώνε όσα απαγορεύονται από τον νόμο και απαγορεύει τελείως την οινοποσία. 

Αγίου Ιωάννη τού Δαμασκηνού «Περί Αιρέσεων» 101.

ΕΠΕ Παναγιώτη Κ. Χρήστου «Έργα Δογματικά» Β’, σελ. 306-321.

https://www.entaksis.gr/islam_ag-damaskinos/

Στὴν Γέννηση τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου

 

                   Στὴν Γέννηση τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου

Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ

Ἐλᾶτε ὅλα τὰ ἔθνη, κάθε ἀνθρώπινη γενιά, καὶ κάθε γλώσσα, καὶ κάθε ἡλικία, καὶ κάθε ἀξίωμα, νὰ γιορτάσουμε μὲ ἀγαλλίαση τὴ γέννηση τῆς παγκόσμιας χαρᾶς. Γιατὶ ἂν οἱ εἰδωλολάτρες, μὲ ψεύτικα δαιμονικὰ παραμύθια ποὺ ξεγελοῦν τὸ μυαλὸ καὶ σκοτεινιάζουν τὴν ἀλήθεια, κι᾿ ἂν ἀκόμα προσφέροντας ὅ,τι εἶχαν καὶ δὲν εἶχαν τιμοῦσαν γενέθλια βασιλιάδων, ποὺ τοὺς τυραννοῦσαν σ᾿ ὅλη τους τὴ ζωή, πόσο περισσότερο πρέπει ἐμεῖς νὰ τιμοῦμε τὴ γέννηση τῆς Θεοτόκου, ποὺ ἀνώρθωσε ὁλόκληρο τὸ ἀνθρώπινο γένος, ποὺ ἄλλαξε τὴ λύπη τῆς πρώτης μας μητέρας, τῆς Εὔας, σὲ χαρά; Ἐκείνη ἄκουσε τὴν ἀπόφαση τοῦ Θεοῦ: «Μὲ πόνους νὰ γεννᾷς τὰ παιδιά σου». Αὐτή: «Χαῖρε, Κεχαριτωμένη». Ἐκείνη: «Στὸν ἄνδρα σου ἡ ὑποταγή σου». Αὐτή: «Ὁ Κύριος εἶναι μαζί σου».
Τί ἄλλο λοιπὸν ἀπὸ λόγο νὰ προσφέρουμε στὴ Μητέρα τοῦ Λόγου; Ὅλη ἡ κτίση ἂς γιορτάσει μαζί μας κι᾿ ἂς ὑμνήσει τὸν ἁγιασμένο καρπὸ τῆς...ἁγίας Ἄννας. Γιατὶ γέννησε στὸ κόσμο παντοτινὸ θησαυρὸ ἀγαθῶν, δηλ. τὴν Παναγία. Μὲ τὴν μεσολάβηση τῆς Παναγίας ὁ Πλάστης ξανάπλασε πρὸς τὸ καλύτερο ὁλόκληρη τὴν πλάση, μὲ τὴν ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ. Γιατὶ, ἀφοῦ ὁ δημιουργικὸς Λόγος τοῦ Θεοῦ ἔγινε ἕνα μὲ τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἑνώθηκε συνάμα μ᾿ ὁλόκληρη τὴν πλάση, ἀφοῦ καὶ ὁ ἄνθρωπος, μετέχοντας σὲ πνεῦμα καὶ σὲ ὕλη, εἶναι σύνδεσμος ὅλης της ὁρατῆς καὶ ἀόρατης δημιουργίας. Ἂς γιορτάσουμε λοιπὸν τὴν λύση τῆς ἀνθρώπινης στειρότητας, γιατὶ πῆρε τέλος γιὰ μᾶς ἡ στέρηση τῶν ἀγαθῶν.

Γιὰ ποιὸ λόγο ὅμως γεννήθηκε ἡ Μητέρα καὶ Παρθένος ἀπὸ γυναίκα στείρα; Γιατὶ ἔτσι ἔπρεπε, αὐτὸ ποὺ εἶναι «τὸ μοναδικὰ καινούργιο κάτω ἀπὸ τὸν ἥλιο», ἡ βάση καὶ τ᾿ ἀποκορύφωμα τῶν θαυμάτων, ν᾿ ἀνοίξει τὸ δρόμο του μὲ θαύματα καὶ σιγὰ-σιγὰ ἀπὸ τὰ πιὸ ταπεινὰ νάρθουν τὰ πιὸ μεγάλα.

Ὑπάρχει ὅμως κι ἄλλος λόγος πιὸ ὑψηλὸς καὶ πιὸ θεϊκός. Ἡ φύση, νικημένη ἀπὸ τὴ χάρη, στεκόταν φοβισμένη· δὲν εἶχε τὸ θάρρος καὶ τὴ δύναμη νὰ προχωρήσει αὐτὴ πρώτη. Ὅταν λοιπὸν ἐπρόκειτο νὰ γεννηθεῖ ἡ Θεοτόκος – Παρθένος ἀπὸ τὴν Ἄννα, δὲν τολμοῦσε ἡ φύση νὰ καρποφορήσει πρὶν ἀπὸ τὴ χάρη, ἀλλὰ ἔμενε ἄκαρπη, μέχρις ὅτου βλαστήσει ἡ χάρη τὸν καρπό. Ἔτσι ἔπρεπε, νὰ γεννηθεῖ πρωτότοκη ἐκείνη, ποὺ θὰ γεννοῦσε τὸν «πρωτότοκο ὅλης της δημιουργίας», ποὺ «ὅλα σ᾿ αὐτὸν χρωστοῦν τὴν ὕπαρξή τους».

Καλότυχο ζευγάρι, Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννα, ὅλη ἡ κτίση σᾶς εὐγνωμονεῖ. Γιατὶ μὲ τὴ μεσολάβησή σας δώρισε ἡ πλάση στὸ Δημιουργὸ τὸ πιὸ ὑπέροχο ἀπ᾿ ὅλα τὰ δῶρα· πολυσέβαστη Μητέρα, μοναδική, ἄξια τοῦ Πλάστη. Εὐλογημένος εἶσαι Ἰωακείμ, ἀπ᾿ ὅπου βγῆκε τὸ ἀκηλίδωτο σπέρμα. Θαυμαστὴ μήτρα τῆς Ἄννας, ποὺ μέσα της ἀναπτύχθηκε σιγὰ-σιγά, σχηματίσθηκε καὶ γεννήθηκε πανάγιο βρέφος. Γαστέρα, ποὺ κυοφόρησες μέσα σου τὸν ἔμψυχο οὐρανό, πλατύτερο ἀπὸ τὴν ἀπεραντοσύνη τῶν οὐρανῶν. Ἁλώνι, ποὺ κράτησες ἐπάνω σου τὴ θημωνιὰ τοῦ ζωοποιοῦ σιταριοῦ, ὅπως τὸ δήλωσε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός: «Ἂν δὲν πέσει ὁ κόκκος τοῦ σιταριοῦ στὴ γῆ καὶ πεθάνει, παραμένει ὁλομόναχος». Μαστοὶ ποὺ θηλάσατε ἐκείνη, ποὺ ἔθρεψε τὸν τροφοδότη τοῦ κόσμου. Θαυμάτων θαύματα καὶ παραδόξων παράδοξα. Γιατὶ ἔτσι ἔπρεπε, ν᾿ ἀνοίξει μὲ τὰ θαύματα ὁ δρόμος, ἀπ᾿ ὅπου μὲ τρόπο ἀνέκφραστο, ἀπὸ ἀγάπη, κατέβηκε κοντά μας ὁ Θεὸς γιὰ νὰ σαρκωθεῖ.

Ἀλλὰ πῶς νὰ προχωρήσω περισσότερο; Τὸ μυαλό μου σαστίζει, φόβος καὶ λαχτάρα μὲ κυριεύουν. Ἡ καρδιά μου χτυπάει καὶ ἡ γλώσσα μου δέθηκε. Δὲν ἀντέχω στὴ χαρά, μὲ καταβάλλουν τὰ θαύματα, ὁ πόθος μὲ γεμίζει ἐνθουσιασμό. Ἂς νικήσει λοιπὸν ὁ πόθος, ἂς ὑποχωρήσει ὁ φόβος, ἂς τραγουδήσει ἡ κιθάρα τοῦ Πνεύματος: «Ἂς χαροῦν οἱ οὐρανοὶ κι᾿ ἂς πηδήσει ἀπ᾿ τὴ χαρά της ἡ γῆ».

Σήμερα ἀνοίγονται οἱ πύλες τῆς στειρώσεως, καὶ παρουσιάζεται θεϊκή, παρθενικὴ πύλη, ποὺ ἀπὸ μέσα της θὰ περάσει καὶ θὰ μπεῖ στὴν οἰκουμένη «σωματικὰ» ὁ Θεός, ποὺ βρίσκεται πέρα ἀπ᾿ ὅλα τὰ ὄντα, ὅπως λέει ὁ Παῦλος, ὁ ἀκροατὴς τῶν ἀνέκφραστων μυστικῶν. Σήμερα ἀπὸ τὴ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ ξεφύτρωσε κλωνάρι, ποὺ πάνω του βλάστησε γιὰ χάρη τοῦ κόσμου θεοϋπόστατο ἄνθος.

Σήμερα ἀπὸ τὴ γήινη φύση ἔφτιαξε οὐρανὸ πάνω στὴ γῆ, ἐκεῖνος ποὺ ἄλλοτε παλιὰ δημιούργησε μέσα ἀπὸ τὰ νερὰ τὸ στερέωμα καὶ τὸ ἀνέβασε στὰ ὕψη. Κι᾿ ἀληθινὰ ὁ οὐρανὸς αὐτὸς εἶναι πολὺ πιὸ θεϊκὸς καὶ πολὺ πιὸ καταπληκτικὸς ἀπὸ τὸν πρῶτο. Γιατὶ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ποὺ δημιούργησε στὸν πρῶτο οὐρανὸ τὸν ἥλιο, θὰ ἀνατείλει ὁ Ἴδιος στὸ δεύτερο οὐρανό, ἥλιος δικαιοσύνης. Ἔχει δύο φύσεις, κι ἂς λυσσομανοῦν οἱ Ἀκέφαλοι· ἕνα πρόσωπο, μία ὑπόσταση, κι ἂς σκάσουν ἀπ᾿ τὸ κακό τους οἱ Νεστόριοι. Τὸ ἄναρχο φῶς, ποὺ ἔχει τὴν προαιώνια ὕπαρξή του ἀπὸ ἄναρχο φῶς, τὸ ἄυλο καὶ ἀσώματο, παίρνει σῶμα ἀπὸ γυναίκα καὶ «σὰν νυμφίος βγαίνει ἀπὸ νυφικὸ δωμάτιο», καί, μ᾿ ὅλο ποὺ εἶναι Θεός, γίνεται ἔπειτα γήινος ἄνθρωπος. Σὰν «γίγαντας» θὰ τρέξει μὲ χαρὰ τὸ δρόμο τῆς δικῆς μας ζωῆς, καὶ μέσα ἀπὸ τὰ πάθη θὰ προχωρήσει γιὰ νὰ πεθάνει καὶ νὰ δέσει τὸν ἰσχυρό, τὸ διάβολο, καὶ νὰ τοῦ ἁρπάξει τὴν περιουσία, τὴν ἀνθρώπινη φύση μας, καὶ νὰ ξαναφέρει στὴν οὐράνια γῆ τὸ χαμένο πρόβατο.

Σήμερα ὁ «γιὸς τοῦ μαραγκοῦ», ὁ παντεχνίτης Λόγος τοῦ Θεοῦ, ποὺ χάρη σ᾿ Αὐτὸν ὁ Πατέρας δημιούργησε τὰ πάντα, τὸ δυνατὸ χέρι τοῦ μεγάλου Θεοῦ, ἔχοντας, μὲ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα σὰν δάχτυλά του, ἀκονίσει τὸ στομωμένο σκεπάρνι τῆς φύσεως, ἔφτιαξε γιὰ τὸν ἑαυτὸ τοῦ ἔμψυχη σκάλα, ποὺ ἡ βάση της στηρίζεται πάνω στὴ γῆ καὶ τὸ κεφάλι της ἀκουμπάει στὸν οὐρανό, ποὺ πάνω της ἀναπαύεται ὁ Θεός, ποὺ τὴν εἰκόνα της ἀντίκρισε ὁ Ἰακώβ. Ἀπ᾿ αὐτὴ ἀφοῦ κατέβηκε, χωρὶς νὰ μετακινηθεῖ ἀπὸ τὴ θέση του ὁ Θεός, πιὸ σωστὰ ἀφοῦ ταπεινώθηκε, «φανερώθηκε πάνω στὴ γῆ» καὶ συναναστράφηκε μὲ τοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὰ ὅλα λοιπὸν σημαίνουν ἡ κατάβαση, ἡ συγκαταβατικὴ ταπείνωση, ἡ πολιτεία του πάνω στὴ γῆ, τὴν πιὸ βαθιὰ γνώση, ποὺ δόθηκε στοὺς ἀνθρώπους τῆς γῆς.

Πάνω στὴ γῆ στηρίχθηκε ἡ νοητὴ σκάλα, ἡ Παρθένος· γιατὶ γεννήθηκε ἀπὸ τὴ γῆ· καὶ ἡ κεφαλή της φθάνει στὸν οὐρανό. Ἡ κεφαλή, βέβαια, κάθε γυναίκας εἶναι ὁ ἄνδρας· γιὰ τὴν Παρθένο ὅμως μία καὶ δὲν γνώρισε ἄνδρα, ἔγινε κεφαλή της ὁ Θεὸς καὶ Πατέρας, ἀφοῦ μὲ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἔκανε συμφωνία μὲ τὴν Παρθένο κι ἀφοῦ ἔστειλε σὰν κάποιο θεϊκὸ πνευματικὸ σπόρο, τὸ Υἱὸ καὶ Λόγο του, τὴν παντοδύναμη δύναμή Του. Πραγματικὰ μὲ τὸ εὐλογημένο θέλημα τοῦ Πατέρα, ἔγινε ὑπερφυσικά, χωρὶς μεταβολή, ὁ Λόγος σάρκα, ὄχι μὲ φυσικὴ ἕνωση, ἀλλὰ ξεπερνώντας τοὺς νόμους τῆς φύσεως, ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ ἀπὸ τὴν Παρθένο Μαρία καὶ «κατασκήνωσε ἀνάμεσά μας». Γιατὶ ἡ ἕνωση τοῦ Θεοῦ μὲ τοὺς ἀνθρώπους γίνεται μὲ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. «Ὅποιος μπορεῖ ἂς τὸ καταλάβει. Ὅποιος ἔχει αὐτιά, ἂς ἀκούσει».

Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ