"ΑΝΟΙΞΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ" : 02/24/26

Τρίτη, Φεβρουαρίου 24, 2026

Καθαρά Δευτέρα Μέγα Απόδειπνο - «Κύριε των δυνάμεων…» (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

Καθαρὰ Δευτέρα Μέγα Ἀπόδειπνο

Συντάκτης (†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος Ν. Καντιώτης

Μπήκαμε, ἀγαπητοί μου, στὴν ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ἂς δοξάσουμε τὸ Θεό, ποὺ μᾶς δίνει μία νέα εὐκαιρία μετανοίας. Ἂν ὁ ἅγιος Ἀντώνιος στὸ τέλος τῆς ζωῆς του ἔλεγε «Θεέ μου, δός μου μετάνοια», τί νὰ ποῦμε ἐμεῖς;

Ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ εἶνε ἡ πιὸ κατανυκτικὴ περίοδος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους. Περιέχει ἱερὲς ἀκολουθίες, ποὺ φέρνουν δάκρυα σὲ ὅποιον προσέχει τὰ νοήματά τους. Μία δὲ ἀπὸ τὶς ἀκολουθίες αὐτὲς εἶνε τὸ Μέγα Ἀπόδειπνο, ποὺ ἀκούσατε ἀπόψε.

Τί εἶνε τὸ ἀπόδειπνο; Εἶνε μία ἀνθοδέσμη ἀπὸ ὡραίους ψαλμούς, κείμενα τῆς Γραφῆς, εὐχὲς καὶ ὑπέροχα τροπάρια. Ἕνα δὲ τροπάριο ποὺ σὲ παλαιότερες γενεὲς ἦταν γνωστὸ καὶ στὰ μικρὰ παιδιά, ἕνα τροπάριο ποὺ συγκινεῖ κάθε ψυχὴ χριστιανική, εἶνε αὐτὸ ποὺ ἀκούσατε πρὸ ὀλίγου·

«Κύριε τῶν Δυνάμεων, μεθ᾿ ἡμῶν γενοῦ·
ἄλλον γὰρ ἐκτός σου βοηθὸν
ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν.
Κύριε τῶν Δυνάμεων, ἐλέησον ἡμᾶς».

Αὐτὸ τὸ τροπάριο μὲ ἁπλᾶ λόγια θὰ ἑρμηνεύσουμε, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξετε.

* * *

Ἐδῶ ὁ Θεός, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὀνομάζεται «Κύριος τῶν Δυνάμεων». Τί ἆραγε νὰ σημαίνῃ αὐτό; Γιατί ὁ Θεὸς ὀνομάζεται «Κύριος τῶν Δυνάμεων»; Δύο ἑρμηνεῖες ὑπάρχουν. «Δυνάμεις» λέγονται τὰ ἀγγελικὰ τάγματα τοῦ οὐρανοῦ· ὁ Θεός, δηλαδή, ἐξουσιάζει ὅλους τοὺς ἀγγέλους καὶ ἀρχαγγέλους. Ἀλλὰ δυνάμεις λέγονται καὶ μερικὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ὑπάρχουν στὴ φύσι· ὁ Θεός, δηλαδή, ἐξουσιάζει ὄχι μόνο τὶς ἀσώματες δυνάμεις τοῦ οὐρανοῦ ἀλλὰ καὶ τὶς ὑλικὲς δυνάμεις τῆς φύσεως. Ἀφήνοντας πρὸς τὸ παρὸν τὴν πρώτη ἑρμηνεία ἂς ἀναπτύξουμε ἐδῶ τὴ δεύτερη. Θὰ φέρω μερικὰ παραδείγματα, γιὰ νὰ σᾶς δώσω μιὰ ἰδέα τοῦ μεγαλείου τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ.

Μία δύναμις εἶνε ὁ ἀέρας. Σὲ ἄλλους πλανῆτες δὲν ὑπάρχει ἀέρας. Ἐδῶ πνέει ἀεράκι δροσερό, αὔρα καὶ ζέφυρος. Κάποτε ὅμως ὁ ἀέρας γίνεται ἄνεμος τόσο σφοδρός, ποὺ παρασύρει ἀνθρώπους, ἁρπάζει στέγες, ξερριζώνει δέντρα. Ὁ ἀέρας εἶνε μία δύναμις. Στὰ παλιὰ τὰ χρόνια οἱ ἄνθρωποι χρησιμοποιοῦσαν τὸν ἀέρα ὡς ἐνέργεια γιὰ κίνησι. Μὲ τὸν ἀέρα κινοῦνταν ἱστιοφόρα πλοῖα στὴ θάλασσα, μύλοι καὶ ἐργοστάσια στὴν ξηρά. Τώρα τελευταῖα, ποὺ ἔλειψε τὸ πετρέλαιο, χρησιμοποιοῦν πάλι τὸν ἀέρα, τὴ λεγομένη αἰολικὴ ἐνέργεια· τὴν ὀνομάζουν ἔτσι –κακῶς– ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ μυθικοῦ θεοῦ τῶν ἀνέμων Αἰόλου.

Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν ἀέρα, ἄλλο ἀγαθὸ εἶνε τὸ νερό. Στὸ φεγγάρι δὲν ὑπάρχει σταγόνα νεροῦ· ἐδῶ ὑπάρχει. Καὶ εἶνε τόσο ἀναγκαῖο γιὰ τὴ ζωή μας. Τώρα τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ἐνῷ ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ὥρισε νὰ ἀπέχουμε ἀπὸ διάφορα φαγητά, ἀπὸ τὸ νερὸ δὲν εἶπε νὰ νηστεύουμε. Ἕνας μόνο τὸ στερήθηκε κι αὐτό. Ποιός; Αὐτὸς ποὺ ἔκανε τὶς πηγές, τὰ ποτάμια, τὶς λίμνες, τὶς θάλασσες καὶ τοὺς ὠκεανούς· αὐτὸς ποὺ πάνω στὸ σταυρὸ δὲν εἶχε ἕνα ποτήρι νερὸ νὰ δροσιστῇ καὶ εἶπε· «Διψῶ» (Ἰω. 19,28). Τὸ νερὸ λοιπόν, τὸ τόσο εὐεργετικό, ἔρχεται ὥρα ποὺ γίνεται μιὰ φοβερὴ δύναμι. Ἂν ἀνοίξουν οἱ καταρράκτες, …Θεέ μου Θεέ μου! Ποιός ἔφτειαξε τὸ νερό; Ποιός τοῦ εἶπε νὰ τρέχῃ ἥσυχα – ἥσυχα, γιὰ νὰ τὸ βλέπουμε ἐμεῖς καὶ νὰ εὐχαριστούμεθα; Ἀλλὰ κάποτε τὸ νερὸ γίνεται ξαφνικὰ θύελλα, πλημμύρα καὶ καταστροφή.

Ἄλλη δύναμις εἶνε ἡ φωτιά. Ἡ φωτιὰ εἶνε ἀναγκαία, ἀναγκαιοτάτη γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ἀλλ᾿ ὅταν ἡ φωτιὰ γίνῃ πυρκαϊά, σκορπᾷ τὸν ὄλεθρο. Ὑπάρχει δὲ καὶ μιὰ φωτιὰ ποὺ δὲν τὴ βλέπουμε καὶ τρέχει σὰν ἀστραπή· εἶνε ὁ ἠλεκτρισμός, μιὰ δύναμι τεραστία ποὺ καὶ αὐτὴ τὴν ἔφτειαξε ὁ Θεός. Δύναμι εἶνε ἐπίσης ὁ μαγνητισμός.

Ἄλλες τώρα δυνάμεις τοῦ Θεοῦ· ἐγὼ ἀπορῶ, πῶς ὑπάρχουν ἄπιστοι. Πάρτε π.χ. τὸ οὐράνιο. Εἶνε ἕνα πετραδάκι, ἀλλὰ μέσα του κλείνει τεράστια δύναμι. Τί κάνει τὸ οὐράνιο; Ἡ ἐπιστήμη κατώρθωσε νὰ βγάλῃ ἀπ᾿ αὐτὸ τὴν λεγομένη πυρηνικὴ ἐνέργεια, ἀνώτερη ἀπὸ τὸν ἀτμό, ἀνώτερη ἀπὸ τὸν ἠλεκτρισμό, ἀνώτερη ἀπὸ τὸ μαγνητισμό. Ἐὰν τὴ χρησιμοποιήσουν γιὰ τὸ καλὸ τῆς ἀνθρωπότητος, ἡ Γῆ θὰ γνωρίσῃ ἡμέρες εὐτυχίας. Μὲ λίγο οὐράνιο θὰ φωτίζωνται ὁλόκληρες πολιτεῖες, θὰ κινοῦνται σιδηρόδρομοι, καράβια κι ἀεροπλάνα, θὰ καλλιεργοῦνται κάμποι ὁλόκληροι. Εὐλογία Θεοῦ, δύναμις Θεοῦ. Ποιός τὸ ἔκανε τὸ οὐράνιο; Ἕνα πετραδάκι φτάνει ν᾽ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπάρχει Θεός.

Θέλετε κι ἄλλη δύναμι; Νά ὁ σεισμός. Ποιός κουνάει τὴ γῆ; Λέει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος· «ὅπως ἡ μάνα, ἅμα τὸ παιδάκι ἀτακτῇ καὶ φωνάζῃ, κουνάει λίγο τὴν κούνια, ὄχι ἀπὸ κακία, ἀλλὰ γιὰ νὰ τὸ κάνῃ νὰ ἡσυχάσῃ, ἔτσι καὶ ὁ Θεὸς κούνησε τὴν κούνια»· γιατὶ κούνια εἶνε ἡ γῆ. Κουνᾷ καὶ ταρακουνᾷ κάποτε – κάποτε τὴν κούνια ποὺ λέγεται γῆ ὁ Θεός, γιὰ νὰ ἡσυχάσουμε καὶ νὰ βάλουμε μυαλό. Λέει ἡ Γραφή· «Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἁπτόμενος τῶν ὀρέων καὶ καπνίζονται» (Ψαλμ. 103,32).

Νὰ λοιπὸν μερικὲς δυνάμεις, ποὺ εἶχε ὑπ᾿ ὄψιν του ὁ ποιητὴς ποὺ ἔγραψε τὸν ὕμνο «Κύριε τῶν Δυνάμεων…». Μὲ ἁπλᾶ λόγια λέει· Θεέ μου, σὺ ποὺ κυβερνᾷς τὸν ἀέρα, τὸ νερό, τὴ φωτιά, τὰ μέταλλα, τὰ στοιχεῖα καὶ τὶς ἐνέργειες, σὺ ποὺ κυβερνᾷς τὴ Γῆ καὶ τὰ θεμέλιά της, ἔλα κοντά μας, ἔλα μ᾽ ἐμᾶς· γιατὶ στὶς θλίψεις μας δὲν ἔχουμε ἄλλο βοηθὸ ἐκτὸς ἀπὸ σένα. «Κύριε τῶν Δυνάμεων», σὲ παρακαλοῦμε ἐλέησέ μας.

Τρομερὲς οἱ δυνάμεις ποὺ ὑπάρχουν στὸν κόσμο. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀπέναντι στὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως τί εἶνε; Ἕνα μηδέν.

* * *

Πιὸ φοβερὰ ὅμως καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ εἶνε κάποια ἄλλα. Μουγκρίζουν χειρότερα ἀπὸ τὰ λιοντάρια, σὰν θύελλα, σὰν φωτιά, σὰν κεραυνὸς κι ἀστροπελέκι, σὰν τρομερὸς σεισμὸς πολλῶν ῥίχτερ. Ποιά εἶνε; Εἶνε οἱ κακίες καὶ τὰ πάθη μας. Αὐτὰ ζητοῦν νὰ μᾶς καταποντίσουν. Ἀλλὰ γι᾽ αὐτὰ κανένας λόγος, κανείς δὲ μιλάει. Γιὰ νὰ σᾶς δείξω, πόσο φοβερὸ πρᾶγμα εἶνε τὸ ἐσωτερικὸ αὐτὸ κακό, ποὺ ὑπάρχει στὰ βάθη τῆς καρδιᾶς μας, θὰ σᾶς πῶ τὸ ἑξῆς.

Ἤμουν σὲ κάποιο χωριὸ καὶ τοὺς μίλησα γιὰ τὴ νηστεία. Τοὺς εἶπα· «Δὲν ζητῶ πολλὰ πράγματα ἀπὸ σᾶς. Δὲν ζητῶ νὰ νηστέψετε ἀπὸ κρέας καὶ γάλα καὶ βούτυρο, ποὺ τὸ θεωρεῖτε δύσκολο. Ἐγὼ θὰ σᾶς πῶ μιὰ πολὺ μικρὴ νηστεία, καὶ πρέπει ὅλοι νὰ τὴν κάνετε». Τέντωσαν τ᾿ αὐτιά τους καὶ πρόσεχαν περιμένοντας τί θὰ πῶ. «Ἐσεῖς», λέω στοὺς ἄντρες, «ἔχετε μιὰ ἀδυναμία μικρή, ποὺ σᾶς κάνει μεγάλη καταστροφή. Πρέπει, γιὰ ν᾿ ἀπαλλαγῆτε ἀπ᾿ αὐτήν, νὰ νηστέψετε. Τί νὰ νηστέψετε; Νὰ νηστέψετε ἀπὸ τὸ τσιγάρο». Οὔτε ἕνας δὲν προθυμοποιήθηκε νὰ τὸ κόψῃ. «Ἄλλη ἀδυναμία», τοὺς εἶπα, «ποὺ πρέπει νὰ κόψετε τώρα τὴ Σαρακοστή· νηστέψτε τὰ ματάκια σας ἀπὸ αἰσχρὰ θεάματα. Σαράντα μέρες κλεῖστε τὴν τηλεόρασι». Οὔτε σ᾿ αὐτὸ βρῆκα ἀνταπόκρισι. Εἶπα καὶ στὶς γυναῖκες· «Νηστέψτε τὴ γλῶσσα σας ἀπὸ κουτσομπολιὸ καὶ κατάκρισι». Ποιός ἀκούει;

Βλέπετε λοιπὸν πόσο ἀδύνατος εἶνε ὁ ἄνθρωπος; Ὅταν σκεφτῶ τὴν ἀδυναμία μας νὰ κυριαρχήσουμε ἐπάνω στὰ ἄτακτα πάθη μας, ἀπελπίζομαι. Ἀλλὰ πάλι ἐνισχύομαι, γιατὶ ἀκούω τρεῖς φωνὲς πολὺ παρήγορες. Αὐτὲς δίνουν θάρρος καὶ ὁ ἀδύνατος ἄνθρωπος γίνεται ἰσχυρός. Ἡ μιὰ φωνὴ εἶνε τοῦ Χριστοῦ μας, ποὺ λέει· «Τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώποις δυνατά ἐστι παρὰ τῷ Θεῷ» (Λουκ. 18,27). Ἡ ἄλλη φωνὴ εἶνε τοῦ ἀποστόλου Παύλου πού, ἐνῷ βρισκόταν στὴ φυλακή, φτωχὸς κι ἀδύνατος, ἐνισχυόταν ἀπὸ τὴν ἕνωσί του μὲ τὸ Χριστό, ὥστε νὰ γράφῃ· «Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ», ὅλα τὰ μπορῶ μὲ τὸ Χριστὸ ποὺ μὲ δυναμώνει (Φιλιπ. 4,13). Καὶ ἡ τρίτη φωνὴ εἶνε αὐτὴ ποὺ ἀκοῦμε σήμερα· «Κύριε τῶν Δυνάμεων, μεθ᾿ ἡμῶν γενοῦ…». Παρηγοριὰ μεγάλη γιὰ ὅλους μας εἶνε τὸ τροπάριο αὐτό, στὶς δύσκολες ἡμέρες ποὺ περνᾶμε.

Εὔχομαι ὁ Θεός, διὰ πρεσβειῶν τῆς Παναγίας μας καὶ ὅλων τῶν ἁγίων, νὰ μᾶς βοηθήσῃ νὰ περάσουμε τὴν ἁγία Τεσσαρακοστὴ μὲ ἐγκράτεια, μὲ ἀγάπη, μὲ ὁμόνοια, μὲ εἰρήνη, καὶ πρὸ παντὸς μὲ μετάνοια. Εἴθε ὁ Θεὸς νὰ μᾶς ἐλεήσῃ, νὰ μᾶς σώσῃ, καὶ νὰ μᾶς ἀξιώνῃ νὰ ψάλλουμε πάντοτε μὲ κατάνυξι τὸ «Κύριε τῶν Δυνάμεων, μεθ᾿ ἡμῶν γενοῦ· ἄλλον γὰρ ἐκτός σου βοηθόν, ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν. Κύριε τῶν Δυνάμεων, ἐλέησον ἡμᾶς».

(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος

Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ Ἁγ. Παντελεήμονος Φλωρίνης τὴν 9-3-1981. Καταγραφή, συμπλήρωσις καὶ σύντμησις 26-2-2001, ἐπανέκδοσις 3-1-2026.

«ΕΠΙΖΩΝΤΕΣ ΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΟΥ ΙΕΧΩΒΑ» (HBO): ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΠΟΥ ΣΠΑΖΟΥΝ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΔΕΚΑΕΤΙΩΝ

«Surviving the Jehovah’s Witnesses»

«ΕΠΙΖΩΝΤΕΣ ΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΟΥ ΙΕΧΩΒΑ» (HBO): ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΠΟΥ ΣΠΑΖΟΥΝ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΔΕΚΑΕΤΙΩΝ

Στὶς 20 Φεβρουαρίου 2026, ἡ πλατφόρμα HBO Max κυκλοφόρησε τὸ ντοκιμαντὲρ «Surviving the Jehovah’s Witnesses», μιὰ σειρὰ ποὺ ἔγινε ἀμέσως ἀπὸ τὶς πιὸ συζητημένες θρησκευτικὲς παραγωγὲς τῶν τελευταίων ἐτῶν.

Πρώην μέλη τῶν Μαρτύρων τοῦ Ἰεχωβά — ἄνθρωποι ποὺ γεννήθηκαν μέσα στὴν κοινότητα, μεγάλωσαν σ’ αὐτήν, ἔζησαν τὴ διπλὴ ζωὴ τῆς ἐξωτερικῆς συμμόρφωσης καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἀγωνίας — μιλοῦν γιὰ πρώτη φορὰ δημόσια, χωρὶς νὰ κρύβουν τὸ πρόσωπό τους, γιὰ ὅσα ἔζησαν. (περισσότερα γιὰ τοὺς ΜτΙ μπορείτε νὰ διαβάσετε ἐδῶ)

«παρέμειναν κρυμμένα γιὰ δεκαετίες»

Σύμφωνα μὲ τὴν ἐπίσημη περιγραφὴ τῆς πλατφόρμας, ἡ σειρὰ φέρνει στὸ φῶς «πλευρὲς τῆς πίστης ποὺ παρέμειναν κρυμμένες γιὰ δεκαετίες». Οἱ ἀφηγήσεις τῶν πρώην μελῶν ἀγγίζουν θέματα ποὺ ἡ ὀργάνωση δὲν συζητᾶ ποτὲ δημόσια: τὴν ὑποχρεωτικὴ προσηλυτιστικὴ δραστηριότητα, τὸν φόβο τοῦ Ἁρμαγεδδῶνος ποὺ ζοῦν τὰ παιδιά, τὸ σύστημα ἀποβολῆς (disfellowshipping) καὶ τοῦ κοινωνικοῦ ἀποκλεισμοῦ (shunning), καὶ καταγγελίες σεξουαλικῆς κακοποίησης ποὺ ἀντιμετωπίστηκαν μέσα στὸ κλειστὸ σύστημα χωρὶς νὰ μαθευτοῦν ἔξω ἀπὸ τὴν ὀργάνωση.

Ἡ σειρὰ περιλαμβάνει καὶ τὴ μαρτυρία ἑνὸς ἐνεργοῦ πρεσβυτέρου τῆς ὀργάνωσης, ποὺ ἐμφανίζεται ἀπέναντι ἀπὸ τὰ πρώην μέλη — στοιχεῖο ποὺ δίνει στὴ σειρὰ μιὰ πολυεπίπεδη δομὴ διαλόγου, ἀποφεύγοντας τὴ μονόπλευρη παρουσίαση.

Ἕνα ἀπὸ τὰ θέματα ποὺ ἐπαναλαμβάνεται μὲ ὀδυνηρὴ κανονικότητα στὶς μαρτυρίες εἶναι ἡ ἐμπειρία τοῦ παιδιοῦ ποὺ μεγαλώνει κάτω ἀπὸ τὴ σκιὰ τῆς ἐπικείμενης «Μεγάλης Θλίψης» καὶ τοῦ Ἁρμαγεδδῶνος. Παιδιὰ ποὺ δὲν πῆγαν στὸ πανεπιστήμιο ἐπειδὴ «ὁ νέος κόσμος εἶναι κοντά». Ἔφηβοι ποὺ δὲν ἔκαναν φιλίες ἔξω ἀπὸ τὴν κοινότητα. Ἄνθρωποι ποὺ ἔφτασαν στὰ τριάντα χωρὶς ἐμπειρίες ποὺ ἄλλοι θεωροῦν δεδομένες.

Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ μαρτυρία ἀπὸ τὴ σειρά: «Μεγαλώσαμε μαθαίνοντας ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα τελειώνει. Δὲν εἶχε νόημα νὰ σπουδάσεις, νὰ ἐπενδύσεις σὲ μιὰ καριέρα. Ὅταν βγῆκα ἔξω, ἤμουν τελείως ἀνέτοιμος γιὰ τὸν κόσμο.»

«Ἀποκοπή»

Τὸ πιὸ συγκλονιστικὸ κεφάλαιο τῆς σειρᾶς εἶναι ἀναμφίβολα ἐκεῖνο τοῦ κοινωνικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ὅταν κάποιος «ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν ἐκκλησία» (ὣς τὸ 2024 λεγόταν «disfellowshipped», τώρα ἡ ὀργάνωση χρησιμοποιεῖ τὸν ὅρο «removed from the congregation»), ὅλα τὰ μέλη ὑποχρεοῦνται νὰ τὸν ἀγνοοῦν πλήρως — συμπεριλαμβανομένης τῆς οἰκογένειας.

Μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ σπαρακτικὲς μαρτυρίες στὴ σειρὰ εἶναι αὐτὴ μιᾶς γυναίκας ποὺ ἔπαψε νὰ πιστεύει στὴν ὀργάνωση στὰ εἴκοσί της: «Εἶπα στοὺς γονεῖς μου ὅτι θέλω νὰ φύγω. Ἀπὸ ἐκείνη τὴν ἡμέρα ἡ μητέρα μου δὲν μοῦ ξαναμίλησε. Κυριολεκτικά. Δέκα χρόνια σιωπή. Δὲν μὲ κάλεσε γιὰ τοὺς γάμους τῶν ἀδελφῶν μου. Ἡ κόρη μου δὲν γνωρίζει ποτὲ τὴ γιαγιά της.»

Αὐτὲς οἱ μαρτυρίες δὲν εἶναι μεμονωμένες. Ἡ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα ποὺ δημοσιεύθηκε στὸ PMC (National Library of Medicine) τεκμηριώνει πὼς ὁ ἀποκλεισμὸς «ἀπειλεῖ τέσσερις βασικὲς κοινωνικὲς ἀνάγκες: τὴν αἴσθηση ἀνήκειν, τὴν αὐτοεκτίμηση, τὸν ἔλεγχο καὶ τὴν ὕπαρξη νοήματος». Ἕνας ἀπὸ τοὺς συμμετέχοντες στὴν ἔρευνα περιέγραψε τὴν κατάστασή του: «Τρία χρόνια ἐκτὸς κοινότητας, μόλις μερικὲς φορὲς μίλησα μὲ τὴ μητέρα μου. Πῆγα στὸ σπίτι της κλαίγοντας καὶ τῆς εἶπα: “Θέλω μόνο νὰ μοῦ μιλᾶτε.” Κι ἐκείνη μοῦ ἀπάντησε: “Ξέρεις τί πρέπει νὰ κάνεις γιὰ νὰ γυρίσεις.”»

« Σωματικῶς Παρών, Νοερῶς Ἀπών » (PIMO): ἡ διπλὴ ζωή

Ἕνα ἄλλο κεφάλαιο ποὺ ταρακούνησε ἰδιαίτερα τοὺς θεατὲς εἶναι ἡ φαινομενολογία τῆς «διπλῆς ζωῆς» — αὐτὸ ποὺ οἱ πρώην Μάρτυρες ἀποκαλοῦν PIMO (Physically In, Mentally Out): εἶσαι παρὼν στὶς συγκεντρώσεις, χτυπᾶς πόρτες γιὰ νὰ κηρύττεις, χαμογελᾶς στοὺς πρεσβυτέρους — καὶ ταυτόχρονα γνωρίζεις μέσα σου ὅτι δὲν πιστεύεις πιά.

Ἕνας συμμετέχων στὴ σειρὰ εἶπε: «Γιὰ χρόνια ἤμουν ἕνα ζόμπι στὶς συναντήσεις. Ἤξερα ὅτι αὐτὸ εἶναι ψέμα, ἀλλὰ ἡ ἰδέα νὰ χάσω τοὺς γονεῖς μου, τοὺς φίλους μου, τὰ πάντα — μ’ ἔκανε νὰ παγώνω. Δὲν εἶσαι ἐλεύθερος νὰ ἀμφιβάλεις ἐκεῖ μέσα. Ἡ ἀμφιβολία εἶναι ἁμαρτία.»

Ἡ σειρὰ δὲν ἀποφεύγει καὶ τὸ βαρύτερο θέμα μέ τὶς καταγγελίες σεξουαλικῆς κακοποίησης παιδιῶν ποὺ φέρεται νὰ συγκαλύφθηκαν ἐσωτερικά. Σύμφωνα μὲ τὸ TVmaze, «οἱ μαρτυρίες ἀποκαλύπτουν σκοτεινὰ μυστικά, ἀνάμεσά τους ὑποχρεωτικὸ προσηλυτισμὸ καὶ εἰκαζόμενη παιδικὴ κακοποίηση». Πρόκειται γιὰ ζήτημα ποὺ ἔχει ἤδη ἀπασχολήσει δικαστήρια σὲ πολλὲς χῶρες, μὲ πρόστιμα ποὺ φτάνουν τὰ δισεκατομμύρια δολάρια.

Τὸ Reddit: τί λέει ἡ κοινότητα r/exjw

Ἡ μεγαλύτερη διαδικτυακὴ ἔκρηξη συζήτησης ἔγινε στὴν κοινότητα r/exjw τοῦ Reddit, ὅπου συγκεντρώνονται χιλιάδες πρώην Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβά. Ἐκεῖ, ἡ σειρὰ δὲν ἐκλαμβάνεται ἁπλῶς ὡς ντοκιμαντέρ, ἀλλὰ μετατρέπεται σὲ ἕνα εἶδος δημόσιας δικαίωσης ποὺ πολλοὶ ἀνέμεναν χρόνια.

«Χαίρομαι ποὺ τὰ ΜΜΕ ἀρχίζουν ἐπιτέλους νὰ δείχνουν ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ὀργάνωση», γράφει ἕνας χρήστης. «Ἐλπίζω νὰ ἀνοίξουν τὰ μάτια πολλῶν.»

Ἕνας ἄλλος ὅμως ἐκφράζει σκεπτικισμό: «Κανένας πραγματικὰ πιστὸς δὲν θὰ τὴν παρακολουθήσει. Θὰ τοὺς ποῦν ὅτι εἶναι ἀποστατικὴ προπαγάνδα.» Καὶ αὐτὴ ἡ παρατήρηση ἐπαληθεύεται ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ λογικὴ τῆς ὀργάνωσης: ἡ ἀποφυγὴ κάθε «ἀρνητικοῦ» ὑλικοῦ γιὰ τοὺς Μάρτυρες εἶναι ὁδηγία ποὺ διδάσκεται συστηματικά.

Σχολιαστὴς παρομοίασε τὴν ἐμπειρία παρακολούθησης μὲ ταινία ψυχολογικοῦ θρίλερ: «Εἶναι σὰν τὸ “Sixth Sense”. Ὅταν ἀποκαλύπτεται ἡ ἀλήθεια, ξαναβλέπεις ὅλη σου τὴ ζωὴ ἀλλιῶς.» Ἄλλος ἀνέφερε: «Γιὰ πολλοὺς ἀπὸ μᾶς αὐτὸ τὸ ντοκιμαντὲρ εἶναι τὸ πρῶτο πράγμα ποὺ μποροῦμε νὰ δείξουμε σὲ κάποιον ἔξω ἀπὸ τὴν κοινότητα καὶ νὰ ποῦμε: “Αὐτὸ εἶναι τί ζοῦσα”.»

Εἶναι χαρακτηριστικὸ ἐπίσης ὅτι πολλοὶ χρήστες ἔγραψαν ὅτι τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα μετὰ τὴν ἔξοδο δὲν εἶναι «προσωπικὴ ἀποτυχία» ἀλλὰ φυσικὴ συνέπεια χρόνων ἐλέγχου. Ἡ κοινωνία ποὺ βρίσκεται ἔξω ἀπὸ τὴν ὀργάνωση — ἡ λεγόμενη «κοσμικὴ» κοινωνία — θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς ἐνεργοὺς Μάρτυρες ὡς ἐπικίνδυνη καὶ ἁμαρτωλή. Ὅταν λοιπὸν κάποιος φεύγει, δὲν ἔχει ἁπλῶς χάσει τὴ θρησκευτική του κοινότητα. Ἔχει χάσει τὸν κοινωνικό του κόσμο ὁλόκληρο.

Εὔγλωττη εἶναι καὶ ἡ ἐπισήμανση ποὺ κάνουν πολλοὶ χρήστες: ἡ ὀργάνωση πιθανότατα θὰ ἀγνοήσει τελείως τὴ σειρά — ὅπως ἔκανε μὲ παρόμοιες παλαιότερες ἔρευνες τοῦ NBC (2002) καὶ τῆς Oprah Winfrey (2020). Ἡ ἐπίσημη θέση τῆς ὀργάνωσης εἶναι στρατηγική: ἂν ἀπαντᾶς, προσελκύεις τὴν προσοχή.

Ορθόδοξη θεώρηση

Γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, τὸ δόγμα τῶν Μαρτύρων τοῦ Ἰεχωβά εἶναι αἵρεση — καὶ ὄχι μὲ τὴ σύγχρονη ἔννοια τῆς «παρεκκλίνουσας ἄποψης», ἀλλὰ μὲ τὴν κυριολεκτικὴ πατερικὴ ἔννοια: μιὰ διδασκαλία ποὺ ἀκρωτηριάζει τὴν ἀλήθεια γιὰ τὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβά ἀρνοῦνται τὴ Θεότητα τοῦ Υἱοῦ — τὸν παρουσιάζουν ὡς κτίσμα, καὶ ἀπορρίπτουν τὴν Ἁγία Τριάδα, τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς, τὴ λειτουργικὴ ζωή, τὰ μυστήρια. Ἀπὸ ὀρθόδοξη σκοπιά, δὲν πρόκειται γιὰ «διαφορετικὴ ἐκδοχὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ» ἀλλὰ γιὰ ριζικὴ ἀποστροφὴ ἀπ’ αὐτόν.

Αὐτὸ ποὺ ὅμως ἀναδεικνύει τὸ ντοκιμαντὲρ μὲ τρόπο ποὺ δὲν ἐπιτρέπει ἀδιαφορία εἶναι κάτι ἐπιπλέον: ὅτι ἡ ὀργάνωση χρησιμοποιεῖ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ γιὰ νὰ ἀσκεῖ ἔλεγχο ἐπὶ τῆς ψυχῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ φόβος, ὁ ἐκβιασμὸς τῆς οἰκογενειακῆς ἀγάπης, ἡ ἀπαγόρευση τῆς ἀμφιβολίας — ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι τυχαῖες παθολογίες μιᾶς ἐκτροπῆς· εἶναι δομικὰ χαρακτηριστικὰ ἑνὸς συστήματος θρησκευτικοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ.

Ὁ Κύριος εἶπε «ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ἰω. 8:32). Ἡ ἀληθινὴ πίστη δὲν κρατᾶ τὸν πιστὸ ὅμηρο μέσω φόβου ἀποκλεισμοῦ καί τρομοκρατίας, δὲν κόβει τοὺς δεσμοὺς αἵματος, δὲν ἀπαιτεῖ τὴν ἄρνηση τῆς πραγματικότητας. Εἶναι ἀποκαλυπτικὸ ὅτι ἡ Ἐκκλησία — ἡ Μία, Ἁγία, Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ — δὲν ἔχει ποτὲ ἀνάγκη τέτοιων μηχανισμῶν ἐλέγχου γιὰ νὰ κρατήσει τὸ ποίμνιό της. Ἀντίθετα, ἡ Ἐκκλησία προσκαλεῖ σὲ ἐλεύθερη κοινωνία, προσφέρει τὴ δυνατότητα τῆς μετανοίας χωρὶς κοινωνικὸ κόστος, καὶ θεωρεῖ τὴν ἀμφιβολία ὄχι ἁμαρτία ἀλλὰ ἀφετηρία εἰλικρινοῦς ἀναζήτησης.

Αὐτὸ εἶναι τελικῶς καὶ τὸ μεγάλο ἀπολογητικὸ δίδαγμα ποὺ προσφέρει ἕνα ντοκιμαντὲρ σὰν αὐτό: ἡ σύγκριση δὲν χρειάζεται ἐπιχειρήματα. Ἀρκεῖ νὰ δεῖ κανεὶς δίπλα-δίπλα τὴ μητέρα ποὺ δὲν μίλησε στὴν κόρη της δέκα χρόνια «γιὰ τὸ καλό της», καὶ τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας ποὺ κρατᾶ τὸν Υἱό της — καὶ νὰ καταλάβει ποιά εἶναι ἡ ἀγάπη ποὺ δὲν φοβᾶται.

Ἡ σειρὰ αὐτή, παρὰ τὴν προέλευσή της ἀπὸ κοσμικὸ παραγωγό, λειτουργεῖ ὡς ἀφυπνιστικὸ κάλεσμα γιὰ κάθε χριστιανὸ ποὺ νοιάζεται γιὰ τοὺς ἀνθρώπους γύρω του — ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ ἀναγνωρίσει τὰ σημάδια, νὰ μὴν ἀδιαφορήσει ὅταν βλέπει κάποιον παγιδευμένο, καὶ νὰ προσφέρει αὐτὸ ποὺ ἡ ὀρθόδοξη πνευματικότητα ἔχει πάντοτε: τὴ θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου μέσω τῆς ἀγάπης, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς χάριτος τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ.