Πέμπτη, Απριλίου 16, 2026

 

Ὁ π. Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος καταρρίπτει τά ἐπιχειρήματα τῶν ἐχθρῶν της Ἀνάστασης

Ἕνα πρωινό συζητᾶ ὁ γέροντας μέ δύο-τρεῖς ἐπισκέπτες στό σπίτι του. Ὁ ἕνας εἶναι ἰδεολόγος κομμουνιστής...
Ὅλο τό οἰκοδόμημα τοῦ Χριστιανισμοῦ στηρίζεται στό γεγονός τῆς Ἀναστάσεως. Αὐτό δέν τό λέω ἐγώ. Τό λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «Εἰ Χριστός οὐκ ἐγήγερται, ματαῖα ἤ πίστις ἠμῶν» (Α' Κορ. ιε' 17). "Ἄν ὁ Χριστός δέν ἀνέστη, τότε ὅλα καταρρέουν. Ὁ Χριστός ὅμως ἀνέστη, πράγμα τό ὁποῖο σημαίνει ὅτι εἶναι Κύριος τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, ἄρα Θεός.
- Ἐσεῖς τά εἴδατε ὅλα αὐτά; Πῶς τά πιστεύετε;
- Ὄχι, ἐγώ δέν τά εἶδα. Τά εἶδαν ὅμως ἄλλοι, οἱ Ἀπόστολοι. Αὐτοί στή συνέχεια τά γνωστοποίησαν καί μάλιστα προσυπέγραψαν τή μαρτυρία τους μέ τό αἷμα τους. Κι ὅπως ὅλοι δέχονται, ἡ μαρτυρία τῆς ζωῆς εἶναι ἡ ὑψίστη μαρτυρία.
Μέ βάση ἕναν πολύ ὡραῖο συλλογισμό τοῦ Πασκάλ λέμε ὅτι μέ τούς Ἀποστόλους συνέβη ἕνα ἀπό τά τρία: Ἤ ἀπατήθηκαν... ἤ μᾶς ἐξαπάτησαν ἤ μᾶς εἶπαν τήν ἀλήθεια.
"Ἄς πάρουμε τήν πρώτη ἐκδοχή. Δέν εἶναι δυνατόν νά ἀπατήθηκαν οἱ Ἀπόστολοι, διότι ὅσα ἀναφέρουν δέν τά ἔμαθαν ἀπό ἄλλους. Αὐτοί οἱ ίδιοι ἦσαν αὐτόπτες καί αὐτήκοοι μάρτυρες ὅλων αὐτῶν. Ἐξ ἄλλου δέν ἦσαν καθόλου φαντασιόπληκτοι οὔτε εἶχαν καμμιά ψυχολογική προδιάθεση γιά τήν ἀποδοχή τοῦ γεγονότος τῆς Ἀναστάσεως. Ἀντιθέτως ἦσαν τρομερά δύσπιστοι. Τά Εὐαγγέλια εἶναι πλήρως ἀποκαλυπτικά αὐτῶν τῶν ψυχικῶν τους διαθέσεων: δυσπιστοῦσαν στίς διαβεβαιώσεις ὅτι κάποιοι Τόν εἶχαν δεῖ ἀναστάντα.

Καί κάτι ἄλλο. Τί ἦσαν οἱ Ἀπόστολοι πρίν τούς καλέσει ὁ Χριστός; Μήπως ἦσαν φιλόδοξοι πολιτικοί ἤ ὁραματιστές φιλοσοφικῶν καί κοινωνικῶν συστημάτων, πού περίμεναν νά κατακτήσουν τήν ἀνθρωπότητα καί νά ἱκανοποιήσουν ἔτσι τίς φαντασιώσεις τους; Κάθε ἄλλο. Ἀγράμματοι ψαράδες ἦσαν. Καί τό μόνο πού τούς ἐνδιέφερε ἦταν νά πιάσουν κανένα ψάρι νά θρέψουν τίς οἰκογένειές τους.

Φέρε μου καί σύ κάποιον νά μοῦ πῆ πώς ὁ Μάρξ ἀπέθανε καί ἀνέστη καί νά θυσιάση τή ζωή του γιά τή μαρτυρία αὐτή κι ἐγώ θά τόν πιστεύσω ὡς τίμιος ἄνθρωπος.

- Νά σᾶς πῶ. Χιλιάδες κομμουνιστές βασανίσθηκαν καί πέθαναν γιά τήν ἰδεολογία τους. Γιατί δέν ἀσπάζεσθε καί τόν κομμουνισμό;

- Τό εἶπες καί μόνος σου. Οἱ κομμουνιστές πέθαναν γιά τήν ἰδεολογία τους. Δέν πέθαναν γιά γεγονότα. Σέ μία ἰδεολογία ὅμως εἶναι πολύ εὔκολο νά ὑπεισέλθη πλάνη. Ἐπειδή δέ εἶναι ἴδιον τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς νά θυσιάζεται γιά κάτι στό ὁποῖο πιστεύει, ἐξηγεῖται γιατί πολλοί κομμουνιστές πέθαναν γιά τήν ἰδεολογία τους. Αὐτό ὅμως δέν μᾶς ὑποχρεώνει νά τήν δεχθοῦμε καί ὡς σωστή.

Εἶναι ἄλλο πράγμα νά πεθαίνης γιά ἰδέες κι ἄλλο γιά γεγονότα. Οἱ Ἀπόστολοι ὅμως δέν πέθαναν γιά ἰδέες. Οὔτε γιά τό «Ἀγαπᾶτε ἀλλήλους» οὔτε γιά τίς ἄλλες ἠθικές διδασκαλίες τοῦ Χριστιανισμοῦ. Οἱ Ἀπόστολοι πέθαναν μαρτυροῦντες ὑπερφυσικά γεγονότα. Κι ὅταν λέμε γεγονός, ἐννοοῦμε ὅ,τι ὑποπίπτει στίς αἰσθήσεις μας καί γίνεται ἀντιληπτό ἀπό αὐτές. Οἱ Ἀπόστολοι ἐμαρτύρησαν δι' «ὅ ἀκήκοασι, ὅ ἐωράκασι τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, ὅ ἐθεάσαντο καί αἱ χεῖρες αὐτῶν ἐψηλάφησαν»(Α' Ἰωαν. α' 1-4). Γι' αὐτό καί μετά τή Σταύρωση τοῦ Κυρίου, παρά τά ὅσα εἶχαν ἀκούσει καί δεῖ, ἐπέστρεψαν στά πλοιάρια καί στά δίχτυά τους. Δέν ὑπῆρχε δήλ. σ' αὐτούς, ὅπως ἀναφέραμε, οὔτε ἴχνος προδιαθέσεως γιά ὅσα ἐπρόκειτο νά ἐπακολουθήσουν. Καί μόνο μετά τήν Πεντηκοστή, «ὅτε ἔλαβον δύναμιν ἐξ ὕψους», ἔγιναν οἱ διδάσκαλοι τῆς οἰκουμένης.

Ἡ δεύτερη ἐκδοχή: Μήπως μᾶς ἐξαπάτησαν; Μήπως μᾶς εἶπαν ψέματα; Ἄλλα γιατί νά μᾶς ἐξαπατήσουν; Τί θά κέρδιζαν μέ τά ψέματα; Μήπως χρήματα, μήπως ἀξιώματα, μήπως δόξα; Γιά νά πῆ κάποιος ἕνα ψέμα, περιμένει κάποιο ὄφελος. Οἱ Ἀπόστολοι ὅμως, κηρύσσοντες Χριστόν καί Τοῦτον ἐσταυρωμένον καί Ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν, τά μόνα τά ὁποῖα ἐξασφάλισαν ἦσαν: ταλαιπωρίες, κόποι, μαστιγώσεις, λιθοβολισμοί, ναυάγια, πείνα, δίψα, γυμνότητα, κίνδυνοι ἀπό ληστές, ραβδισμοί, φυλακίσεις καί τέλος ὁ θάνατος. Καί ὅλα αὐτά γιά ἕνα ψέμα; Εἶναι ἐντελῶς ἀνόητο καί νά τό σκεφθῆ κάποιος.

Συνεπῶς οὔτε ἐξαπατήθηκαν οὔτε μᾶς ἐξαπάτησαν οἱ Ἀπόστολοι. Μένει ἑπομένως ἡ τρίτη ἐκδοχή ὅτι μᾶς εἶπαν τήν ἀλήθεια.

Θά πρέπει μάλιστα νά σοῦ τονίσω καί τό ἑξῆς: Οἱ Εὐαγγελιστές εἶναι οἱ μόνοι οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν πραγματική ἱστορία. Διηγοῦνται τά γεγονότα καί μόνον αὐτά. Δέν προβαίνουν σέ καμμία προσωπική κρίσι. Κανένα δέν ἐπαινοῦν, κανένα δέν κατακρίνουν. Δέν κάνουν καμμία προσπάθεια νά διογκώσουν κάποιο γεγονός ἤ νά ἐξαφανίσουν ἤ νά ὑποτιμήσουν κάποιο ἄλλο. Ἀφήνουν τά γεγονότα νά μιλοῦν μόνα τους.

- Ἀποκλείεται νά ἔγινε στήν περίπτωσι τοῦ Χριστοῦ νεκροφάνεια; Τίς προάλλες ἔγραψαν οἱ ἐφημερίδες γιά κάποιον Ἰνδό, τόν ὁποῖο ἔθαψαν καί μετά ἀπό τρεῖς μέρες τόν ξέθαψαν καί ἦταν ζωντανός.

- "Ἄχ, παιδάκι μου. Θά θυμηθῶ καί πάλι τό λόγο τοῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου: «Ἄπιστοι, δέν εἶσθε δύσπιστοι. Εἶσθε οἱ πλέον εὔπιστοι. Δέχεσθε τά πιό ἀπίθανα, τά πιό παράλογα , τά πιό ἀντιφατικά, γιά νά ἀρνηθῆτε τό θαῦμα!».

Ὄχι, παιδί μου. Δέν ἔχουμε νεκροφάνεια στόν Χριστό. Πρῶτα-πρῶτα ἔχουμε τή μαρτυρία τοῦ Ρωμαίου κεντυρίωνος, ὁ ὁποῖος βεβαίωσε τόν Πιλάτο ὅτι ὁ θάνατος εἶχε ἐπέλθει.

"Ἔπειτα τό Εὐαγγέλιο μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ὁ Κύριος κατά τήν Ἴδια τήν ἡμέρα τῆς Ἀναστάσεώς Του συμπορεύθηκε συζητώντας μέ δύο μαθητές Του πρός Ἐμμαούς, πού ἀπεῖχε πάνω ἀπό δέκα χιλιόμετρα ἀπό τά Ἱεροσόλυμα.

Φαντάζεσαι κάποιον νά ἔχη ὑποστῆ ὅσα ὑπέστη ὁ Χριστός καί τρεῖς μέρες μετά τό «θάνατό» του νά τοῦ συνέβαινε νεκροφάνεια; "Ἄν μή τί ἄλλο θά 'πρεπε γιά σαράντα μέρες νά τόν ποτίζουν κοτόζουμο γιά νά μπορῆ νά ἀνοίγη τά μάτια του, κι ὄχι νά περπατᾶ καί νά συζητᾶ σάν νά μή συνέβη τίποτα.

Ὅσο γιά τόν Ἰνδό, φέρε τόν ἐδῶ νά τόν μαστιγώσουμε μέ φραγγέλιο — καί ξέρεις τί ἐστί φραγγέλιο; Μαστίγιο στά ἄκρα τοῦ ὁποίου πρόσθεταν σφαιρίδια μολύβδου ἤ σπασμένα κόκκαλα ἤ μυτερά καρφιά—, φέρε τόν, λοιπόν, νά τόν φραγγελώσουμε, νά τοῦ φορέσουμε ἀκάνθινο στεφάνι, νά τόν σταυρώσουμε, νά τοῦ δώσουμε χολή καί ξύδι, νά τόν λογχίσουμε, νά τόν βάλουμε στόν τάφο, κι ἄν ἀναστηθῆ, τότε τά λέμε.

- Παρά ταϋτα ὅλες οἱ μαρτυρίες, τίς ὁποῖες ἐπικαλεσθήκατε, προέρχονται ἀπό Μαθητές τοῦ Χριστοῦ. Ὑπάρχει κάποια μαρτυρία περί αὐτοῦ, πού νά μήν προέρχεται ἀπό τόν κύκλο τῶν Μαθητῶν του; Ὑπάρχουν δήλ. ἱστορικοί, πού νά πιστοποιοῦν τήν Ἀνάστασι τοῦ Χριστοῦ; "Ἄν ναί, τότε θά πιστέψω κι ἐγώ.

- Ταλαίπωρο παιδί! Δέν ξέρεις τί ζητᾶς! "Ἄν ὑπῆρχαν τέτοιοι ἱστορικοί πού νά εἶχαν δεῖ τόν Χριστό ἀναστημένο, τότε ἀναγκαστικά θά πίστευαν στήν Ἀνάστασή Του καί θά τήν ἀνέφεραν πλέον ὡς πιστοί, ὁπότε καί πάλι θά ἀρνιόσουν τή μαρτυρία τους, ὅπως ἀκριβῶς ἀπορρίπτεις τή μαρτυρία τοῦ Πέτρου, τοῦ Ἰωάννου κ.λπ. Πῶς εἶναι δυνατόν νά βεβαιώνη κάποιος τήν Ἀνάστασι καί ταυτόχρονα νά μή γίνεται Χριστιανός; Μᾶς ζητᾶς «πέρδικα ψητή σέ κέρινο σουβλί καί νά λαλῆ»! Αἴ, δέν γίνεται!

Σοῦ θυμίζω πάντως, ἔφ' ὅσον ζητᾶς ἱστορικούς, αὐτό τό ὁποῖο σοῦ ἀνέφερα καί προηγουμένως: ὅτι δηλ. οἱ μόνοι πραγματικοί ἱστορικοί εἶναι οἱ Ἀπόστολοι.

Παρ' ὅλα αὐτά ὅμως ἔχουμε καί μαρτυρία τέτοια ὅπως τήν θέλεις: ἀπό κάποιον δήλ. πού δέν ἀνῆκε στόν κύκλο τῶν Μαθητῶν Του. Τοῦ Παύλου. Ὁ Παῦλος ὄχι μόνο δέν ἦταν Μαθητής τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί ἐδίωκε μετά μανίας τήν Ἐκκλησία Του.

- Γι' αὐτόν ὅμως λένε ὅτι ἔπαθε ἡλίαση καί ἐξ αἰτίας της εἶχε παραίσθηση.

- Βρέ παιδάκι μου, ἄν εἶχε παραίσθηση ὁ Παῦλος, αὐτό πού θά ἀνεδύετο θά ἦταν τό ὑποσυνείδητό του. Καί στό ὑποσυνείδητο τοῦ Παύλου θέσι ὑψηλή κατεῖχαν οἱ Πατριάρχες καί οἱ Προφῆτες. Τόν Ἀβραάμ καί τόν Ἰακώβ καί τόν Μωυσῆ ἔπρεπε νά δῆ κι ὄχι τόν Ἰησοῦ, τόν ὁποῖο θεωροῦσε λαοπλάνο καί ἀπατεώνα!

Φαντάζεσαι καμμιά πιστή γριούλα στό ὄνειρό της ἤ στό παραλήρημά της νά βλέπη τόν Βούδδα ἤ τόν Δία;

Τόν "Ἄϊ Νικόλα θά δῆ καί τήν Ἁγία Βαρβάρα. Διότι αὐτούς πιστεύει.

Καί κάτι ἀκόμη. Στόν Παῦλο, ὅπως σημειώνει ὁ Παπίνι, ὑπάρχουν καί τά ἑξῆς θαυμαστά: Πρῶτον, τό αἰφνίδιο τῆς μεταστροφῆς. Κατ' εὐθείαν ἀπό τήν ἀπιστία στήν πίστη. Δέν μεσολάβησε προπαρασκευαστικό στάδιο. Δεύτερον, τό ἰσχυρόν τῆς πίστεως. Χωρίς ταλαντεύσεις καί ἀμφιβολίες. Καί τρίτον, πίστη διά βίου. Πιστεύεις ὅτι αὐτά μπορεῖ νά λάβουν χώρα μετά ἀπό μία ἡλίαση; Δέν ἐξηγοῦνται αὐτά μέ τέτοιους τρόπους. "Ἄν μπορῆς, ἐξήγησέ τα. "Ἄν δέν μπορῆς, παραδέξου τό θαῦμα. Καί πρέπει νά ξέρης ὅτι ὁ Παῦλος μέ τά δεδομένα τῆς ἐποχῆς του ἦταν ἄνδρας ἐξόχως πεπαιδευμένος. Δέν ἦταν κανένα ἀνθρωπάκι νά μήν ξέρη τί τοῦ γίνεται.

Θά προσθέσω ὅμως καί κάτι ἐπί πλέον. Ἐμεῖς, παιδί μου, ζοῦμε σήμερα σέ ἐξαιρετική ἐποχή. Ζοῦμε τό θαῦμα τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ.

Ὅταν ὁ Χριστός εἶπε γιά τήν Ἐκκλησία Του ὅτι «καί πῦλαι ἅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς» (Μάτθ. ις' 18), οἱ ὀπαδοί Του ἀριθμοῦσαν μόνο μερικές δεκάδες πρόσωπα Ἔκτοτε πέρασαν δύο χιλιάδες περίπου χρόνια. Διαλύθηκαν αὐτοκρατορίες, ξεχάσθηκαν φιλοσοφικά συστήματα, κατέρρευσαν κοσμοθεωρίες, ἡ Ἐκκλησία ὅμως τοῦ Χριστοῦ παραμένει ἀκλόνητη παρά τούς συνεχεῖς καί φοβερούς διωγμούς ἐναντίον της. Αὐτό δέν εἶναι ἕνα θαῦμα;

 

ΟΙ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΚΟΔΟΞΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΚΟΤΕΣ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ «ΣΚΟΠΙΑ»

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ

Εν Πειραιεί τη 15η Απριλίου 2026

ΟΙ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΚΟΔΟΞΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΚΟΤΕΣ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ «ΣΚΟΠΙΑ»

       Αγαπητοί μας αναγνώστες ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ

       Αξιωθήκαμε για μια ακόμη φορά να εορτάσουμε την λαμπροφόρο Ανάσταση του Κυρίου και Λυτρωτή μας Χριστού. Να βιώσουμε τον αστείρευτο πλούτο των θείων ευλογιών, που απορρέουν από το υπέρτατο αυτό γεγονός. Να αντλήσουμε ελπίδα και αισιοδοξία και να αποβάλλουμε κάθε αίσθημα απαισιοδοξίας, λύπης και απελπισίας, «ότι Χριστός Ανέστη και Άδης εσκυλεύθη». Να συνειδητοποιήσουμε την υπέρτατη ευεργεσία του Θεού, ότι χάρις στην Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, νικήθηκε κατά κράτος ο «απ’ αρχής ανθρωποκτόνος» διάβολος (Ιωάν.8,44) και καταργήθηκε ο θάνατος,  «ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος» (Α΄Κορ.15,26).

      Σύμφωνα με τον Απόστολο Παύλο, ο Αναστημένος Χριστός «ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο …  ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται» (Α΄Κορ.15,20-23) και «ο εγείρας τον Χριστόν εκ νεκρών ζωοποιήσει και τα θνητά σώματα ημών» (Ρωμ.8,11).  Αυτό είναι το πλέον ευφρόσυνο μήνυμα της ανθρώπινης ιστορίας! Γι’ αυτό και η Μεγάλη Εορτή του Πάσχα είναι πανηγύρι ανείπωτης χαράς και ανέκφραστης ελπίδας, καθότι «θανάτου εορτάζομεν νέκρωσιν, Άδου της καθαίρεσιν»[1]. Γι’ αυτό και ο πιστός λαός μας, με το αλάνθαστο αισθητήριό του, χαίρεται, αγάλλεται και δοξολογεί ως Μεγάλο Ελευθερωτή του, τον Υπέρτατο Τροπαιούχο του Πάσχα, κατά την Μεγάλη Εορτή!

      Αλλά δυστυχώς υπάρχουν  και εκείνοι οι οποίοι, παρά το ότι θέλουν να αυτοπροσδιορίζονται ως χριστιανοί, δεν θεωρούν ως σπουδαίο γεγονός την Ανάσταση του Κυρίου, όπως λ.χ. οι αιρετικοί δυτικοί, οι οποίοι υπερτονίζουν τον σταυρικό θάνατο του Χριστού και υποβαθμίζουν την Ανάστασή Του. Αιτία η φοβερή πλάνη της «Περί ικανοποιήσεως της θείας δικαιοσύνης» δοξασία του Ανσέλμου Καντερβουρίας, σύμφωνα με την οποία η Ενανθρώπιση του Θεού Λόγου και η σταυρική θυσία Του έγινε για να «ικανοποιηθεί η τρωθείσα θεία δικαιοσύνη, εξαιτίας της πτώσεως του ανθρώπου»! Μια άκρως βλάσφημη και αποπροσανατολιστική δοξασία από την βιβλική και αγιοπατερική διδασκαλία της Εκκλησίας μας. Σε ανακοίνωσή μας με τίτλο «Η αίρεση περί «Ικανοποιήσεως της Θείας Δικαιοσύνης». (Αναφορά σε μια από τις πλέον βλάσφημες και κακόδοξες πλάνες του Παπισμού)[2], είχαμε αναλύσει διεξοδικά αυτή την φοβερή και πλάνη, η οποία έσχε τεράστιες συνέπειες στην περί Θεού και σωτηρίας αντίληψη της δυτικής χριστιανοσύνης.

      Υπάρχουν δυστυχώς και χειρότερα στην αιρετική Δύση. Η Εταιρία «Σκοπιά» της οργάνωσης των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», μια από τις ακραίες προτεσταντικές εκφάνσεις της δυτικής χριστιανοσύνης, έχει αναπτύξει ακόμα πιο ασεβείς και βλάσφημες δοξασίες και όσον αφορά την Ανάσταση του Χριστού. Αυτές θα παρουσιάσουμε στην παρούσα ανακοίνωσή μας και θα τις αντικρούσουμε, με βάση την διδασκαλία της Εκκλησίας μας, η οποία, μόνη Αυτή, είναι «οίκος Θεού, …  (και) στύλος και εδραίωμα της αληθείας» (Α΄ Τιμ. 3,15).

     Όλο το σαθρό «θεολογικό» οικοδόμημα της ως άνω οργάνωσης ερείδεται στην έσχατη πλάνη της άρνησης της θεότητας του Χριστού, ως συμπίλημα όλων των κακόδοξων χριστιανομάχων πλανών της εκκλησιαστικής ιστορίας. Ο Χριστός κατά την οργάνωση της «Σκοπιάς» δεν είναι Θεός κατά φύση, αλλά το «πρώτο κτίσμα του Ιεχωβά». Έζησε στη γη ως κάποιος εξέχων άνθρωπος, τον οποίο υιοθέτησε ο Θεός, όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Γι’ αυτό και όταν πέθανε στο σταυρό και τάφηκε, εκμηδενίστηκε, όπως όλοι οι άνθρωποι, καθότι αρνούνται επίσης και την αθανασία της ανθρώπινης ψυχής, η οποία, κατ’ αυτούς, πεθαίνει και εκμηδενίζεται μαζί με το σώμα!

     Ο Χριστός λοιπόν δεν αναστήθηκε σωματικά, όπως διδάσκει η Εκκλησία. Το σώμα του σάπισε στον τάφο. Σημειώνει χαρακτηριστικά ο Επ. Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, Αιδεσιμ. Πρωτ. π. Β. Γεωργόπουλος: «Μεταξύ όμως των πολεμίων της σωματικής ανάστασης του Κυρίου, στα νεότερα χρόνια, συναριθμείται και η αιρετική κίνηση των Μαρτύρων του Ιεχωβά. Γιορτάζουν κάθε χρόνο, όχι την ανάσταση του Χριστού, αλλά πάντα κατά τους ισχυρισμούς τους, την επέτειο του θανάτου του μεγαλύτερου ανθρώπου που έζησε ποτέ. Είναι σύνηθες το φαινόμενο, η εν λόγω αίρεση να αλλάζει κατά καιρούς τις διάφορες διδασκαλίες της. Στο θέμα όμως της ανάστασης του Θεανθρώπου από την εποχή του Κ. Ρώσσελ μέχρι σήμερα, υποστηρίζουν σταθερά την κακοδοξία, ότι ο Ιεχωβά Θεός εξαφάνισε, εκμηδένισε το σώμα του Χριστού, που καταναλώθηκε μέσα στον τάφο και ποτέ δεν αναστήθηκε σωματικά»[3]. Δεν εορτάζουν την Ανάσταση του Χριστού, αλλά το θάνατό του, δηλαδή την εκμηδένισή του! Αρνούνται μάλιστα να εορτάζουν την Ανάστασή του, με τη δικαιολογία ότι αυτή είναι «παγανιστική εορτή». Ισχυρίζονται ότι «δεν είναι αρεστός αυτός ο εορτασμός στον Ιεχωβά». «Πιστεύουμε ότι η προέλευση των εθίμων του Πάσχα καθιστά αυτή τη γιορτή απαράδεκτη για τον Θεό, επειδή τα περισσότερα από αυτά τα έθιμα έχουν τις ρίζες τους σε αρχαίες τελετές γονιμότητας. Ο Θεός απαιτεί “αποκλειστική αφοσίωση”, και προσβάλλεται αν η λατρεία μας περιλαμβάνει πράξεις τις οποίες δεν επιδοκιμάζει»[4]! Λες και εμείς που εορτάζουμε την Ανάσταση του Κυρίου αναγάγουμε τα δήθεν «παγανιστικά» έθιμα στην ουσία του κοσμοσωτήριου περιεχομένου της Μεγάλης Εορτής! Επίσης έχουν την ασέβεια να «εισχωρούν» στην θέληση του Ιεχωβά και να προσδιορίζουν από τι «προσβάλλεται» και από τι όχι!

     Αλλά τι θεωρούν ως «ανάσταση» του Χριστού; Ο π. Βασίλειος Γεωργόπουλος εξηγεί: «Τι αναστήθηκε λοιπόν; Ένα πνευματικό ον, απαντούν οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, που επιστρέφει στους ουρανούς και ξαναγίνεται, σύμφωνα με μία άλλη κακόδοξη δοξασία της κίνησης, ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ό,τι ήταν, λέγουν, πριν έλθει στη γη»[5].

    Πριν προχωρήσουμε, να επισημάνουμε πως με την κακοδοξία τους αυτή, θέλουν να προσβάλλουν την Θεότητα του Χριστού. Ο Χριστός, κατ’ αυτούς, δεν ήταν Θεός, αλλά κάποιος εξέχων άνθρωπος, τον οποίο υιοθέτησε ο Θεός, όπως ισχυρίζονται, «ένας τέλειος άνθρωπος, τίποτε περισσότερο, και τίποτε λιγότερο»[6]. Είχε θνητή φύση και γι’ αυτό πέθανε επάνω στο σταυρό. Ο θάνατός Του δε διέφερε από το θάνατο των υπολοίπων θνητών, δηλαδή εκμηδενίστηκε όπως εκείνοι, υποστηρίζοντας πως μαζί με το σώμα Του και «η ανθρώπινη ψυχή (σ.σ. του Χριστού) πέθανε»[7] και μαζί της ολόκληρη η οντότητά Του εξαφανίστηκε, όπως εξαφανίζονται και εκμηδενίζονται όλοι οι θνητοί μετά το θάνατό τους, σύμφωνα με τις πλανεμένες δοξασίες τους. Διδάσκουν μάλιστα πως «Ο Θεός προφανώς εξαφάνισε το σώμα του Χριστού ώστε να μην μπορεί να λατρεύεται»[8] αρνούμενοι και την προσκύνησή Του! Θέλοντας δε να δικαιολογήσουν την μη σωματική ανάσταση του Χριστού αναφέρουν πως  «… ο Ιησούς δεν μπορούσε να αποκτήσει ζωή στον ουρανό ως άνθρωπος, επειδή σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν την ουράνια Βασιλεία του Θεού»[9]!

     Αλλά με την φράση «σάρκα και αίμα» ο Απόστολος Παύλος δεν εννοεί το θεοδημιούργητο ανθρώπινο σώμα, αλλά την πτωτική κατάσταση του ανθρώπου, το φρόνιμα της σαρκός: «οι γαρ κατά σάρκα όντες τα της σαρκός φρονούσιν, οι δε κατά πνεύμα τα του πνεύματος. το γαρ φρόνημα της σαρκός θάνατος, το δε φρόνημα του πνεύματος ζωή και ειρήνη· διότι το φρόνημα της σαρκός έχθρα εις Θεόν· τω γαρ νόμω του Θεού ουχ υποτάσσεται· ουδέ γαρ δύναται· οι δε εν σαρκί όντες Θεω αρέσαι ου δύνανται. υμείς δε ουκ εστέ εν σαρκί, αλλ’ εν πνεύματι, είπερ Πνεύμα Θεού οικεί εν υμίν. ει δε τις Πνεύμα Χριστού ουκ έχει, ούτος ουκ έστιν αυτού» (Ρωμ.8,5-9) και «εγώ δε σαρκικός ειμι, πεπραμένος υπό την αμαρτίαν» (Ρωμ.7,14). Όσοι εμμένουν στην κατάσταση της «σάρκας», δηλαδή της αμαρτίας, δεν θα κληρονομήσουν την βασιλεία του Θεού και όχι το δημιουργημένο και ευλογημένο ανθρώπινο σώμα, το οποίο είναι βαπτισμένο, μυρωμένο σφραγισμένο με την δωρεά της Χάριτος του Θεού, κοινωνεί του Αγίου Σώματος και Αίματος του Χριστού, είναι μέλος, κύτταρο, του Σώματος του Χριστού, «υμείς δε εστέ σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους» (Α΄Κορ.12,27), αλλά και «ναός του Αγίου Πνεύματος» (Α΄Κορ.3,16). Αυτό το σώμα είναι προορισμένο να συνδοξασθεί με την ψυχή, καθότι τα δύο αυτά στοιχεία συνθέτουν τη ανθρώπινη οντότητα.

     Όλες τις πλάνες της η οργάνωση προσπαθεί να τις «θεμελιώσει» στην παρερμηνεία της Αγίας Γραφής και μάλιστα με την κακοποιημένη λεγόμενη «Μετάφραση του Νέου Κόσμου». Όπως όλοι οι αιρεσιάρχες αποσπούν κάποια αγιογραφικά χωρία, τα αυτονομούν από άλλα και τους δίνουν την  ερμηνεία που εκφράζει το αιρετικό τους σύστημα. Εν προκειμένω η οργάνωση «Σκοπιά», προκειμένου να «θεμελιώσει» την άρνησή της στην ύπαρξη αθάνατης ψυχής στον άνθρωπο και την πλήρη εκμηδένισή του μετά το θάνατό του, αρνείται και την σωματική Ανάσταση του Χριστού.

      Το πρώτο χωρίο που χρησιμοποιούν είναι του Αποστόλου Πέτρου: «Χριστὸς ἅπαξ περὶ ἁμαρτιῶν ἔπαθε, δίκαιος ὑπὲρ ἀδίκων, ἵνα ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι» (Α΄Πετρ.3,18). Με το χωρίο αυτό θέλουν να θεμελιώσουν την κακοδοξία τους ότι ο Χριστός «πέθανε και εκμηδενίστηκε» και κατόπιν «ζωοποιήθηκε ως πνευματικό ον». Αλλά, όπως σημείωσε ο μακαριστός θεολόγος και διακεκριμένος φιλόλογος Ν. Σωτηρόπουλος, «εν τη αμαθεία των, την δοτικήν «πνεύματι» (=δια του πνεύματος) αυτοί εξηγούν “ως πνεύμα”. Συντακτικόν μηδέν!»[10]!!! Αντικαθιστούν την δοτική του μέσου, με αντικείμενο! Η ορθή ερμηνεία του χωρίου είναι: «Ο Χριστός λόγω του της σαρκός εθανατώθη, αλλά λόγω του Πνεύματος, του αιωνίου Πνεύματος της Θεότητός του, εζωοποιήθη»[11].

     Όμως η Εταιρεία «Σκοπιά» αποσιωπά την συνέχεια του χωρίου, το οποίο καταρρίπτει πανηγυρικά την κακοδοξία της: «ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθεὶς ἐκήρυξεν» (Α΄Πετρ.3,19). «Ηνωμένος δε, ως ψυχή, με το Πνεύμα  τούτο, επορεύθη και προς τα φυλακισμένα εν τω Άδη πνεύματα και εκήρυξεν εις αυτά. Μεταξύ αυτών ήσαν και οι απειθήσαντες κάποτε εις τον Θεόν, όταν τους ανέμενεν η μακροθυμία του Θεού κατά την εποχήν του Νώε»[12]. Εφόσον κατά την δοξασία της Οργάνωσης, οι ψυχές των ανθρώπων πεθαίνουν μαζί με το σώμα και εκμηδενίζονται, σε ποια πνεύματα πήγε να κηρύξει ο Χριστός; Στα απ’ αιώνος εκμηδενισμένα και ανύπαρκτα; 

      Την κακοδοξία αυτή της οργάνωσης καταρρίπτει και η παράθεση του πνεύματος, (της ψυχής) του Κυρίου στον Θεό Πατέρα, πριν εκπνεύσει  επί του σταυρού, «Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παρατίθεµαι τὸ πνεῦµά µου» (Λουκ.23,46). Αν το πνεύμα (η ψυχή) του Χριστού, ευθύς αμέσως θα είχε πεθάνει και θα είχε εκμηδενιστεί, τι θα παρέδιδε ο Χριστός στον Πατέρα και τι θα παραλάμβανε ο Πατέρας;

     Το δεύτερο χωρίο επικαλείται η Εταιρεία «Σκοπιά» είναι του Αποστόλου Παύλου: «ἐγένετο ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ᾿Αδὰμ εἰς ψυχὴν ζῶσαν· ὁ ἔσχατος ᾿Αδὰμ εἰς πνεῦμα ζωοποιοῦν» (Α΄Κορ.15,45). Και πάλι εδώ αποδεικνύουν την ασχετοσύνη τους, αν όχι την δολιότητά τους. Το ιερό κείμενο χρησιμοποιεί την μετοχή «ζωοποιοῦν» σε ενεργητική φωνή και όχι σε παθητική, «ζωοποιούμενο». Πνεύμα ζωοποιούν σημαίνει το πνεύμα που  έχει αφ’ εαυτού ζωή και ζωοποιεί άλλους, και όχι ζωοποιείται, όπως το κακοποιεί η οργάνωση! 

      Αλλά ο πλέον ανυπέρβλητος σκόπελος στις κακόδοξες δοξασίες της Εταιρείας «Σκοπιά» για την σωματική Ανάσταση του Χριστού είναι οι διηγήσεις των Ιερών Ευαγγελίων για τις μεταναστάσιμες εμφανίσεις του. ο Ιησούς μετά την ανάστασή του, εμφανίστηκε στους μαθητές του ( Ιωάν.21,1), οι μυροφόρες γυναίκες έπιασαν τα πόδια του (Ματθ.28,9), ο Θωμάς άγγιξε τις πληγές του (Ιωάν.20,26), έφαγε ψάρι (Ιωάν.21,13) και άρτο (Λουκ.24,30) μαζί με τους μαθητές του. Μάλιστα ο Χριστός, για να διαλύσει τις αμφιβολίες τους ότι ήταν φαινομενική η εμφάνισή του (φάντασμα) τους είπε:      «ἴδετε τὰς χεῖράς μου καὶ τοὺς πόδας μου, ὅτι αὐτὸς ἐγώ εἰμι· ψηλαφήσατέ με καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα ...» (Λουκ.24,39). Αυτό τονίζει ξεκάθαρα και ο Απόστολος Πέτρος στους παριστάμενους Ιουδαίους κατά την Πεντηκοστή για να πεισθούν ότι, «τοῦτον τὸν ᾿Ιησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεός, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες. … τοῦτον τὸν ᾿Ιησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε» (Πραξ.2,32). Βεβαιώνει ότι δεν είδαμε αναστημένο κάποιο άλλο «ουράνιο πνευματικό ον», «δημιουργημένο μετά την εκμηδένιση του Ιησού», αλλά αυτόν τον ίδιο τον Ιησού, με το σώμα που εσείς σταυρώσατε! Επίσης και ο άγγελος της Αναστάσεως δεν μίλησε για καταστροφή του Ιησού μετά τον θάνατό του, για εκμηδένισή του, αλλά διαβεβαίωσε τις Μυροφόρες ότι «τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; οὐκ ἔστιν ὧδε, ἀλλʼ ἠγέρθη» (Λουκ.24,5-6), αυτός ο ίδιος που ήταν θαμμένος σε αυτό εδώ το μνημείο με το σώμα του, δεν είναι εδώ, δεν εκμηδενίστηκε, αλλά αναστήθηκε. Και «ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε» (Ματθ.28,6), εκεί στην Γαλιλαία θα δείτε τον ίδιο αναστημένο Ιησού και όχι κάποιο άλλο «δημιουργημένο ουράνιο ον», τον Αρχάγγελο Μιχαήλ, όπως αυθαίρετα ισχυρίζεται η Εταιρεία «Σκοπιά». Αν αυτό ίσχυε τα Ιερά Ευαγγέλια δεν θα παρέλειπαν να το αναφέρουν!

     Μη μπορώντας να δώσουν πειστικές απαντήσεις καταφεύγουν σε αστήρικτες βιβλικά και σε αυθαίρετες και παιδαριώδεις υποθέσεις και φαντασιώσεις. Ισχυρίζονται ότι ο Θεός, σε κάθε εμφάνιση του Ιησού, κατασκεύαζε γι’ Αυτόν σώμα, για να πείσει ότι είναι υπαρκτός! Αυτά τα σώματα τα κατέστρεφε μετά από κάθε εμφάνιση! Μάλιστα, κατασκεύαζε και πληγές για να γίνει πιστευτή η ύπαρξη του Ιησού! Προφανώς το ίδιο έκαμε και κατά την ανάληψη, κατασκεύασε προσωρινό σώμα, για να δείξει την εις ουρανούς ανάληψή του, το οποίο αμέσως μετά εξαφάνισε! Με άλλα λόγια, βάζουν το Θεό να κάνει ραδιουργίες, να προσπαθεί να πείσει με ψεύτικα σώματα και ψεύτικες πληγές, για την υποτιθέμενη «ανάσταση», όπως την εννοεί η οργάνωση, δηλαδή την εις «πνευματικό ον ουράνια δημιουργία» του Ιησού!

     Θέλοντας μάλιστα να «στηρίξει αγιογραφικά» αυτές τις παραδοξολογίες η «Σκοπιά» φέρνει ως παράδειγμα τις κατά καιρούς εμφανίσεις αγγέλων στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Αλλά δυστυχώς για εκείνη, η Άγιες Γραφές δεν ομιλούν ποτέ για δημιουργία σώματος, αλλά για εμφανίσεις με ανθρώπινες μορφές! Σώμα πραγματικό έλαβε μόνον ο Σαρκωμένος Λόγος του Θεού!

      Εκτός αυτού η οργάνωση ισχυρίζεται ότι οι δοξασίες της «στηρίζονται αποκλειστικά τις Άγιες Γραφές» και κατηγορούν την Εκκλησία μας ότι δήθεν «ακολουθεί αντιγραφικές παραδόσεις». Αλλά ρωτάμε την οργάνωση: που αναφέρουν οι Άγιες Γραφές ότι το Σώμα του Χριστού το «εξαφάνισε ο Ιεχωβά»; Που αναφέρει ότι ο «Ιεχωβά κατασκεύαζε (μεταναστάσιμα) σώματα του Ιησού», και μάλιστα δημιουργούσε   και «ψεύτικες πληγές», για να παραπλανά τους μαθητές του;

Και κάτι άλλο: αν ήταν αυτά τα προσωρινά σώματα κοινά ανθρώπινα σώματα και όχι το αφθαρτοποιημένο αναστάσιμο Σώμα του Χριστού, πως μπορούσαν να εισέρχονται «κεκλεισμένων των θυρών» και να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται, δηλαδή να αναιρούν τους φυσικούς νόμους; 

      Δεν έχουμε τα περιθώρια να επεκταθούμε περισσότερο, ωστόσο όμως νομίζουμε ότι δώσαμε μια σαφή εικόνα μιας ακόμα κακοδοξίας της Εταιρείας «Σκοπιά», η οποία πασχίζει να απογυμνώσει τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας Χριστό από την θεία φύση Του, να του στερήσει την δύναμη να σώζει το ανθρώπινο γένος, κάτι που επιθυμεί και ενεργεί ο Σατανάς. Με άλλα λόγια οι τραγικοί οπαδοί της οργάνωσης γίνονται όργανα του «απ’ αρχής ανθρωποκτόνου» (Ιωάν.8,44), για την ματαίωση της σωτηρίας του κόσμου! Ο Χριστός σώζει ως Θεάνθρωπος και όχι ως ένας «σπουδαίος άνθρωπος» ή ως ένα «ουράνιο πνευματικό ον»!

      Ως κατακλείδα των όσων αναφέραμε και ως ηχηρή απάντηση προς τους πλανεμένους οπαδούς της οργάνωσης των Μαρτύρων του Ιεχωβά, παραθέτουμε την πλέον ξεκάθαρη βιβλική διαβεβαίωση ότι ο Χριστός αναστήθηκε σωματικά. Το βεβαιώνει ο Απόστολος Πέτρος, ένας από τους κορυφαίους μάρτυρες της Αναστάσεως του Κυρίου: «ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς … προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ ὅτι οὐ κατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς ᾅδου οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν» (Πραξ.2,31)! Ούτε η ψυχή Του εγκαταλείφτηκε στον Άδη και εκμηδενίστηκε, ούτε η σάρκα Του σάπισε στον τάφο και εξαφανίστηκε από τον Ιεχωβά!   

      Η λέξη ανάσταση προέρχεται από την ελληνική λέξη «ανίσταμαι» και σημαίνει ανασήκωμα υλικού μεγέθους από κάπου. Ανάσταση ανθρώπου σημαίνει το ανασήκωμα του σώματος από την κατάσταση ύπνου, πτώσης ή θανάτου. Δεν μπορεί να λογιστεί ανάσταση μη υλικού στοιχείου και φυσικά της άυλης και αθάνατης ψυχής. Εν προκειμένω, στην Ανάσταση του Χριστού σηματοδοτεί την ζωοποίηση, ανάσταση και αφθαρτοποίηση του νεκρού Σώματος του Κυρίου, την ένωσή του ξανά με το πνεύμα του! Και κάτι πολύ σημαντικό: η Θεότητα δεν αποχώρησε από την προσωρινά χωρισμένη ψυχή και από το σώμα και γι’ αυτό δεν υπέστη «διαφθορά» (Πραξ.2,31), φυσική σήψη στον τάφο.

     Εάν δεν είχε αναστηθεί ο Κύριός μας στην ψυχοσωματική Του υπόσταση, όπως διδάσκει η Εταιρεία «Σκοπιά», δεν θα είχε  για μας τους ανθρώπους ουδεμία ουσιαστική σημασία η Ανάστασή Του, αντίθετα θα ήταν μια τραγωδία, την οποία διεκτραγωδεί με σαφήνεια ο Απόστολος Παύλος: Εάν ο Χριστός δεν είχε αναστηθεί και σωματικά δεν θα είχαμε και εμείς την δυνατότητα της δικής μας ανάστασης, και ως εκ τούτου, «κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενὴ δὲ καὶ ἡ πίστις ὑμῶν»! και όχι μόνον αυτό, αλλά θα «εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστόν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται· εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν· ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. ἄρα καὶ οἱ κοιμηθέντες ἐν Χριστῷ ἀπώλοντο. εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες ἐσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν». Αλλά όμως, «Νυνὶ δὲ Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο» (Α΄Κορ.15,14-20)!

       Ο Χριστός σώζει ως Θεάνθρωπος, όπως προαναφέραμε. Ανάστησε,  αφθαρτοποίησε και θέσωσε το Σώμα Του και ως εκ τούτου σώζει όσους είμαστε οργανικά ενωμένοι με αυτό, ως κύτταρα του Αγίου Σώματός Του, καθ’ ότι είμαστε «σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους» (Α΄Κορ.12,27), κοινωνοί του αναστημένου ψυχοσωματικού Του Προσώπου, που σημαίνει ότι είμαστε και εμείς δυνάμει αναστημένοι, αφθαρτοποποιμένοι και κατά χάριν θεωμένοι! Αυτό είναι το πλέον χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο μήνυμα της ιστορίας, το οποίο πασχίζει να αποστερήσει, από τους ταλαιπωρημένους από την αμαρτία ανθρώπους, η οργάνωση των Μαρτύρων του Ιεχωβά!

Εκ του Γραφείου επί των Αιρέσεων και Παραθρησκειών



[1] Κανών του Όρθρου της Αναστάσεως

[2] https://imp.gr/%CE%B7-%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9-%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B7%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%83-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1/

[3] Ορθόδοξος Τύπος, Αριθμός Φύλλου 1976, 24 Μαΐου 2013

[4] https://www.jw.org/el/%CE%BC%CE%AC%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B9%CE%B5%CF%87%CF%89%CE%B2%CE%AC/%CF%83%CF%85%CF%87%CE%BD%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CF%81%CF%89%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%AF-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%AC%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B1/

[5] Ορθόδοξος Τύπος, Αριθμός Φύλλου 1976, 24 Μαΐου 2013

[6] «Αγαθά Νέα», 1976-1978,σελ.118.]

[7] «Μπορείτε να ζείτε για πάντα στον παράδεισο στη γη», 1982, σελ.58.]

[8] «Ξύπνα», 22.02.1977, σελ. 27 και «Σκοπιά», 01.09.1976, σελ. 543],

[9] » «Σκοπιά», 15.01.2000, σελ. 15-16, παρ. 9.]

[10] Ν. Σωτηρόπουλου, Αντιχιλιαστικόν Εγχειρίδιον, Αθήναι, σελ. 95

[11] Όπου ανωτ. σελ.140-141). 

[12] Όπου ανωτέρω