Η μη σιωπή της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας προς υπεράσπιση της κανονικής Συνοδικότητας

 

Η μη σιωπή της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας προς υπεράσπιση της κανονικής Συνοδικότητας

Η ΜΗ ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΡΟΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑΣ

Σε καιρούς δοκιμασιών για την Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία, η αντικειμενική εκκλησιαστικο-ιστορική αλήθεια χρειάζεται σαφή και ανοιχτή δημοσιότητα. Φέρνουμε εις γνώσιν σας μια βαθιά εκκλησιαστικο-δημοσιογραφική και θεολογική ματιά στην πολυετή υπεράσπιση της αλήθειας υπέρ της κανονικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (ΟΟΕ) και στον έλεγχο των παρεκκλίσεων του πατριάρχη Βαρθολομαίου.

Αυτή η πνευματική εγρήγορση και το χρονικό του αγώνα συνοψίζονται λεπτομερώς στην εξαιρετική εισήγηση «Η μη σιωπή της ΒΟΕ ενάντια στον ουκρανικό αυτοκεφαλισμό – μήτρα ενός παγκόσμιου σχίσματος», την οποία συνέταξε η Βουλγάρα θεολόγος και εκκλησιαστική αναλύτρια Βασιλιάνα Μέρχεμπ. Το έργο αναγνώστηκε πανηγυρικά στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού στις 27 Ιανουαρίου 2025, στο πλαίσιο των διακεκριμένων XXXIII Διεθνών Χριστουγεννιάτικων Εκπαιδευτικών Αναγνώσεων στη Μόσχα. Με φόντο τις υπόλοιπες Τοπικές Εκκλησίες, αυτή η ανάλυση δείχνει ότι η ΒΟΕ, παρά τη σιωπή που της καταλογίζεται σε θεσμικό επίπεδο, επιδεικνύει εξαιρετική δραστηριότητα όσον αφορά τους διωγμούς της ΟΟΕ μέσω του συνοδικού πληρώματος του κλήρου και των λαϊκών της.

Μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες κείμενο της εισήγησης εδώ:

https://mroc.pravobraz.ru/vasilianna-merxeb-nemolchanie-bolgarskoj-pravoslavnoj-cerkvi-protiv-ukrainskogo-avtokefalizma-matricy-dlya-vselenskogo-raskola/ – ρωσικό κείμενο

https://glasove.com/komentari/vreme-e-za-vsepravoslaven-sabor-koyto-da-osadi-deystviyata-na-vartolomey-i-da-prekrati-razkola-v-ukrayna – βουλγαρική μετάφραση

Άρθρο στον ιστότοπο του Ρωσικού Μετοχίου στη Σόφια σχετικά με τη βουλγαρική συμμετοχή: http://podvorie-sofia.bg/делегация-подворья-приняла-участие-в-xxx/

Οι Βούλγαροι αρχιερείς ύψωσαν επανειλημμένα τη φωνή τους. Ακόμη και πριν από τον «Τόμο του '19», ο μακαριστός πλέον Πατριάρχης Νεόφυτος δήλωσε σαφώς την υποστήριξή του προς την ΟΟΕ.

Στην επιστολή της 15.12.2015 διαβάζουμε: «Σοβαρή ανησυχία προκαλούν τα πολυάριθμα γεγονότα παραβίασης των δικαιωμάτων των πιστών ορθόδοξων χριστιανών της μόνης κανονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ουκρανία. … ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι πληροφορίες για προσπάθειες αφαίρεσης από την κανονική Εκκλησία δύο ιερών προσκυνημάτων ολόκληρης της Παγκόσμιας Ορθοδοξίας – της Λαύρας Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Ποτσάεφ και της παγκοσμίως γνωστής Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου … Εν προκειμένω, η ΒΟΕ-ΒΠ (Βουλγαρικό Πατριαρχείο) δηλώνει την κατηγορηματική της θέση ότι η υλοποίηση ενός τέτοιου σεναρίου θα μπορούσε όχι μόνο να αποσταθεροποιήσει την κατάσταση στην Ουκρανία, αλλά και να καταστήσει αδύνατη για την ορθόδοξη ιεραρχία, τον κλήρο και τους πιστούς άλλων χωρών την επίσκεψη στα εν λόγω ιερά προσκυνήματα, καθώς δεν έχουμε ευχαριστιακή και προσευχητική κοινωνία με θρησκευτικές δομές που έχουν εκπέσει σε σχίσμα».

Και στην επιστολή της 12.06.2017 προσθέτει: «το σχισματικό "Πατριαρχείο Κιέβου" – αυτή η αυτοανακηρυχθείσα αντικανονική δομή, που δεν έχει καμία σχέση με την κανονική παγκόσμια Ορθοδοξία – μαζί με εξτρεμιστές καταπατά την ιερή κληρονομιά ολόκληρου του ουκρανικού λαού. … Πρέπει να τονιστεί ότι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η μόνη κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία … Οποιαδήποτε καταπάτηση των συμφερόντων της μπορεί να αποβεί ολέθρια και καταστροφική τόσο για ολόκληρο τον ουκρανικό λαό όσο και για την ουκρανική κρατική υπόσταση. Η ΒΟΕ-ΒΠ έχει περάσει και η ίδια από τη φρίκη του σχίσματος και γι' αυτό είμαστε ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε αυτό το εξαιρετικά σημαντικό για ολόκληρη την Ορθοδοξία ζήτημα και οφείλουμε να παρέχουμε κάθε είδους υποστήριξη στους αδελφούς μας από την κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία».

Ενάντια στις αντιεκκλησιαστικές ενέργειες τάχθηκαν και άλλοι αρχιερείς. Στις 09.10.2018, οι μητροπολίτες Λόβετς Γαβριήλ, Βάρνης και Μεγάλης Πρεσλάβας Ιωάννης, και Βιδινίου Δανιήλ (νυν Πατριάρχης Βουλγαρίας) δήλωσαν την κατηγορηματική τους θέση: «Η αποδοχή των αξιώσεων του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως για δικαίωμα δικαιοδοσίας επί της Μητροπόλεως Κιέβου σημαίνει κυριολεκτικά τον κατακερματισμό της ενότητας της Ορθόδοξης Εκκλησίας. … Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για όλους εκείνους τους ανθρώπους στην Ουκρανία, των οποίων η ζωή θα τεθεί σε κίνδυνο όταν θα σταθούν να υπερασπιστούν τα ιερά – ναούς και μοναστήρια, όταν θα ακυρωθεί η εγγραφή της κανονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υπό τη σημερινή της ονομασία, όπως υπόσχονται ανοιχτά οι πολιτικοί στην Ουκρανία; … Αναπέμπουμε προσευχές και εκφράζουμε την ελπίδα ότι θα ξεκινήσει μια πανορθόδοξη συζήτηση και θα συγκληθεί Πανορθόδοξη Σύνοδος για την επίλυση του εκκλησιαστικού ζητήματος στην Ουκρανία».

Τον Μάρτιο του 2019, ο νυν Πατριάρχης Δανιήλ δήλωσε: «Πρέπει να λάβουμε σταθερή θέση και να προστατεύσουμε την κανονική τάξη της Αγίας Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία αποτελεί εγγύηση για τη διατήρηση της εκκλησιαστικής ενότητας και το θεμέλιο για την υπέρβαση της σημερινής κρίσης. Δεν έχουμε δικαίωμα στην αδιαφορία και σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να επιτρέψουμε τη δικαιολόγηση αξιώσεων που έχουν καταστροφικές συνέπειες για την Ορθόδοξη Εκκλησία, οι οποίες είναι ήδη προφανείς στη σημερινή κατάσταση. Η τήρηση της αρχής της συνοδικότητας, η πανορθόδοξη συζήτηση του ουκρανικού εκκλησιαστικού ζητήματος είναι [ο μόνος] δρόμος για την επιτυχή επίλυσή του. Μαρτυρούμε ότι η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία (Βουλγαρικό Πατριαρχείο) το γνωρίζει αυτό πολύ καλά από την πικρή της εμπειρία».

Ο Μητροπολίτης Λόβετς Γαβριήλ έγραψε επίσης το 2023 για επίσημη υποστήριξη: «Κάθε πόλεμος εναντίον της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι πόλεμος εναντίον του Αρχιποίμενος και Σωτήρος Κυρίου Ιησού Χριστού».

Ως πατριάρχης, ο Δανιήλ γράφει στις 18.08.2024 στον μητροπολίτη Ονούφριο: «Αποδειχθήκατε άξιος διάδοχος των μεγάλων ιεραρχών και ομολογητών που αρχιεράτευσαν στη μητροπολιτική έδρα του Κιέβου. … Ο χρόνος της πρωθιεραρχίας σας συνέπεσε με σκληρές δοκιμασίες για τον ουκρανικό λαό και την Εκκλησία του. Αντέξατε και συνεχίζετε με τη βοήθεια του Θεού να αντιστέκεστε απέναντι σε κάθε προσπάθεια εισαγωγής διχασμού, διατηρώντας την ενότητα, την ακεραιότητα και την κανονικότητα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Και εκφράζει κατηγορηματικά τη θέση του ενώπιον του πρέσβη των ΗΠΑ στις 20.08.2024: «Η κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, με επικεφαλής τον Μακαριώτατο Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Ονούφριο, υφίσταται διάφορους περιορισμούς: περιορισμό της θρησκευτικής ελευθερίας, περιορισμό της ελευθερίας της πίστεως, βίαιη δήμευση της εκκλησιαστικής περιουσίας και ενθάρρυνση της ρητορικής μίσους. … Η ΟΟΕ, με την οποία όλες οι Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες βρίσκονται σε ευχαριστιακή κοινωνία, υφίσταται σοβαρούς πραγματικούς και νομικούς περιορισμούς στην ποιμαντική της δραστηριότητα ως αποτέλεσμα της πολιτικής διακρίσεων ορισμένων παραγόντων στην Ουκρανία».

Μια σειρά από μοναχούς ύψωσαν επίσης τη φωνή τους. Οι ηγούμενοι και ηγουμένες εννέα μοναστηριών της ΒΟΕ εξέδωσαν Έκκληση τον Μάρτιο του 2023: «Το χτύπημα στη μονή είναι χτύπημα στην πολυπληθέστερη ομολογία της Ουκρανίας, χτύπημα στον ορθόδοξο ουκρανικό λαό και σε ολόκληρη την Ορθόδοξη Εκκλησία, χτύπημα στο ζωντανό Σώμα του Χριστού». Ο αείμνηστος ηγούμενος σχιαρχιμανδρίτης Αμβρόσιος μαζί με την αδελφότητα της Μονής Ζωγράφου μοιράστηκαν: «Τώρα συμπάσχουμε με τις μεγάλες θλίψεις που βρήκαν την Εκκλησία του Χριστού στην Ουκρανία. … Παρ' όλα αυτά πιστεύουμε ότι με την αγαθή πρόνοια του Θεού, η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία θα βγει εξαγνισμένη μέσα από το καμίνι των διωγμών. Ενώνουμε και τις δικές μας ταπεινές προσευχές με τις δικές σας».

Ο Λαός του Θεού επίσης δεν σιωπά. Σε μια «Ανοιχτή Επιστολή - Έκκληση», που κατατέθηκε στις 9 Μαΐου 2023 με σχεδόν 2000 υπογραφές, περιέχεται η παρακάτω προτροπή: «Σας παρακαλούμε θερμά για μια πνευματικά υπεύθυνη και άμεση αντίδραση, να καλέσετε τις υπόλοιπες Τοπικές Εκκλησίες να καταβάλουν κάθε προσπάθεια για τον άμεσο τερματισμό της καταστροφικής πολιτικής κατά της ΟΟΕ.» Για την έκκληση αυτή, το έγκριτο ελληνικό έντυπο εκκλησιαστικό όργανο «Ορθόδοξος Τύπος» σημειώνει: «Ο «Ορθόδοξος Τύπος» δημοσιεύει σήμερα την επιστολή των Βουλγάρων πιστών, οι οποίοι απευθύνονται με παρρησία στους αρχιερείς τους και υπερασπίζονται θερμά την αλήθεια για το ουκρανικό ζήτημα. Και εμείς, οι πιστοί Έλληνες, τι κάναμε; Πού είναι ο ζήλος των αδελφών μας; Έχουμε επίγνωση ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει οδηγηθεί σε σχίσμα εξαιτίας της δικής μας αδιαφορίας;»

Στην ίδια επιστολή, οι ορθόδοξοι Βούλγαροι ελέγχουν τις δογματικο-κανονικές ασυνέπειες του πατρ. Βαρθολομαίου:

«– δογματική: η ομολογία της εκκλησιολογικής αίρεσης του παπισμού που περιέχεται στο κείμενο του ουκρανικού "Τόμου '19", η οποία δηλώνει, αντίθετα προς το δόγμα ότι ο Χριστός είναι η "Κεφαλή της Εκκλησίας, η οποία είναι το Σώμα Του" (Εφεσ. 1:22-23), ότι Κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και όχι ο Χριστός: "…η αυτοκέφαλη εκκλησία της Ουκρανίας αναγνωρίζει ως κεφαλή τον αγιώτατο αποστολικό και πατριαρχικό Οικουμενικό Θρόνο, όπως και οι άλλοι πατριάρχες και προκαθήμενοι".

– δογματικο-κανονική: άμεση επέμβαση στα όρια άλλης Τοπικής Εκκλησίας και στη δικαιοδοσία που της ανήκει, μέσω της αναγνώρισης και της παραχώρησης "αυτοκεφαλίας" σε αναθεματισμένους "αυτοχειροτόνητους" και σχισματικούς, αντίθετα προς: τους Αποστολικούς Κανόνες 32 και 35· τους Κανόνες 5, 6 και 16 της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου· τον Κανόνα 2 της Δεύτερης Οικουμενικής Συνόδου· τον Κανόνα 8 της Τρίτης Οικουμενικής Συνόδου· τον Κανόνα 17 της Τέταρτης Οικουμενικής Συνόδου· τον Κανόνα 25 της Έκτης Οικουμενικής Συνόδου· τους Κανόνες 13, 15, 22 της Συνόδου της Αντιοχείας· τον Κανόνα 3 της Συνόδου της Σαρδικής·

– κανονική: συλλείτουργο με τη σχισματική "Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (ΟΕΟ)" αντίθετα προς: τους Αποστολικούς Κανόνες 10 και 11· τον Κανόνα 2 της Συνόδου της Αντιοχείας· τον Κανόνα 9 της Συνόδου της Καρθαγένης·

– κανονική: στο κείμενο του "Τόμου" που εκδόθηκε για την "ΟΕΟ", ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως διεκδικεί το δικαίωμα ενός ανώτατου αμετάκλητου διαιτητικού δικαστηρίου επί όλων των κληρικών από όλες τις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες: "…στον Οικουμενικό Πατριάρχη, ο οποίος έχει την κανονική ευθύνη να λαμβάνει αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις για τους επισκόπους και τους λοιπούς κληρικούς των τοπικών Εκκλησιών", αντίθετα προς τους κανόνες 9 και 17 της Τέταρτης Οικουμενικής Συνόδου».

Για την αντίσταση του βουλγαρικού λαού μαρτυρεί και η αντίδραση στις 16.03.2024, όταν ο πατρ. Βαρθολομαίος, χωρίς τη συγκατάθεση της Ιεράς Συνόδου, έφερε στην εξόδιο ακολουθία του εκλιπόντος Πατριάρχη Βουλγαρίας Νεοφύτου τον επικεφαλής της σχισματικής "ΟΕΟ", "μητρ. Επιφάνιο". Τότε οι λαϊκοί τον υποδέχτηκαν με τις κραυγές: "Σεργκέι Ντουμένκο, έξω! Σχισματικοί και αιρετικοί, έξω! Αιρετικέ, φύγε από 'δω!".

Η κοινωνική συνείδηση αγρυπνεί, γεγονός που φαίνεται από τα λόγια μιας σειράς δημοσίων προσώπων και πολιτικών. Ο Κονσταντίν Κοσταντίνοφ δηλώνει: «αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία είναι ένα μοντέλο που θα προσπαθήσουν να εφαρμόσουν και σε άλλα κράτη, αν δεν το εμποδίσουμε». Ο ευρωβουλευτής Πέταρ Βόλγκιν απηύθυνε γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Ποια μέτρα λαμβάνει η Επιτροπή για να παρακολουθεί την κατάσταση και να εγγυηθεί ότι οι περιορισμοί στη δραστηριότητα των θρησκευτικών οργανώσεων στην Ουκρανία δεν θα συνιστούν διακρίσεις, αλλά θα συνάδουν με τις ευρωπαϊκές αξίες;»

Σας παρουσιάζουμε μια σύντομη επισκόπηση δημοσιεύσεων και βίντεο με δεκάδες και εκατοντάδες χιλιάδες προβολές, που αποδεικνύουν την κοινωνική αντίδραση:

«Το Μαϊντάν του Βαρθολομαίου», 15.10.2018
https://glasove.com/na-fokus/vartolomeev-majdan

«Οι εκλογές στην Ουκρανία στο πλαίσιο του εκκλησιαστικού σχίσματος», 08.04.2019
https://glasove.com/komentari/izborite-v-ukrajna-v-konteksta-na-cyrkovniya-razkol

«Το χρονικό της καταστροφής της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στη δυτική Ουκρανία», 01.05.2023
https://glasove.com/na-fokus/hronika-na-unishtozhavaneto-na-ukrainskata-pravoslavna-tsarkva-v-zapadna-ukrayna

«Ρουμιάνα Τσενάλοβα: Η απόφαση της πλειοψηφίας στην Ιερά Σύνοδο γύρω από τον Νικόλαο της Φιλιππούπολης να βραβεύσει τον Βαρθολομαίο είναι σκανδαλώδης», 29.09.2024
https://glasove.com/intervyuta/rumyana-chenalova-reshenieto-na-mnozinstvoto-v-svetiya-sinod-okolo-nikolay-plovdivski-da-nagradi-vartolomey-e-skandalno

«Αρχιεπίσκοπος Ιεροσολύμων Θεοδόσιος: Όλες οι ορθόδοξες εκκλησίες πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για τον τερματισμό των διωγμών κατά των χριστιανών στην Ουκρανία», 24.10.2024
https://glasove.com/intervyuta/arhiepiskop-teodosiy-ot-yerusalim-vsichki-pravoslavni-tsarkvi-tryabva-da-polozhat-usiliya-za-prekratyavane-na-goneniyata-sreshtu-hristiyanite-v-ukrayna

«Καθηγ. Νταρίνα Γκριγκόροβα: Το πογκρόμ της ορθοδοξίας είναι κρατική πολιτική στην Ουκρανία», 29.10.2024
https://www.youtube.com/watch?v=g16oZUZAJVA

«Η Ρουμιάνα Τσενάλοβα για τη μάχη κατά της καταστροφής της ορθοδοξίας», 25.11.2024
https://pogled.info/tv/rumyana-chenalova-za-bitkata-za-unishtozhenie-na-pravoslavieto.176072

«Η επιστροφή στην ορθοδοξία είναι ο μόνος δρόμος για να παραμείνουμε στον χάρτη. Καθηγ. Ντ. Γκριγκόροβα», 24.06.2025
https://www.youtube.com/watch?v=4IZu4v1Td1g

«Ο ΕΙΡΗΝΗ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ! | ΚΑΛΕΣΜΕΝΗ - ΚΑΘΗΓ. ΝΤΑΡΙΝΑ ΓΚΡΙΓΚΟΡΟΒΑ», 03.12.2025
https://www.youtube.com/watch?v=JJHwR7UYvOU

«Καθηγ. Νταρίνα Γκριγκόροβα: Η Ουκρανία δεν είναι εξαίρεση, αλλά μοντέλο: πώς δοκιμάζεται το μέλλον της Ευρώπης», 10.02.2026
https://www.youtube.com/watch?v=099Wy0LMHtU

Εν κατακλείδι, όλες αυτές οι συγκεντρωμένες μαρτυρίες δείχνουν σαφώς ότι η ορθόδοξη συνείδηση στη Βουλγαρία είναι ζωντανή και ενεργή. Η τεκμηριωμένη αντίσταση αποκαλύπτει την κατηγορηματική στάση του λαού και του κλήρου προς υπεράσπιση της κανονικής τάξης στην Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Ενώπιον αυτού του πρωτοφανούς διωγμού, η σιωπή ισοδυναμεί με συνενοχή, ενώ η μαρτυρία της Αλήθειας είναι ο μόνος νόμιμος δρόμος για τη διατήρηση της κανονικής συνοδικότητας. Παραμένει η ελπίδα ότι η φωνή του εκκλησιαστικού πληρώματος θα χρησιμεύσει ως σταθερό θεμέλιο για την υπέρβαση του σχίσματος και την αποκατάσταση της ειρήνης της χάριτος.

Συντακτική επιτροπή «Χριστοφόροι»,

https://www.facebook.com/hristonostsi/posts/pfbid0KkzNpNcsZgBjKEjqzMZ5mZSzGYRu1R5jDRPuyUrmdJbuPwgbTvZt7bTxC3LiTZezl

 

Ἡ καλουμένη «ἐκκλησιολογικὴ βάση» λειτουργίας τοῦ Π.Σ.Ε.

  

Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

Σὲ κείμενο ποὺ δημοσιεύτηκε στὴ Romfea.gr (3/12/2021), τὸ ὁποῖο τιτλοφορεῖται «Μεσσηνίας: «Ὁ οἰκουμενικὸς ρόλος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ ἡ συμμετοχὴ τῆς Ὀρθοδοξίας στὸ ΠΣΕ», ἀναφέρονται μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς: «Τὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν ἤδη γιὰ μία δεκαετία (1938-1948), εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσει ἕνα οὐσιαστικὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖο ἐτίθετο κατ’ ἐπανάληψη ἀπὸ τοὺς Ὀρθοδόξους – μέλη, καὶ τὸ ὁποῖο ἀφοροῦσε τὴ φύση καὶ τὴν ἐκκλησιολογικὴ βάση λειτουργίας τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν. Τὸ 1950, στὴ Δήλωση τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς, στὸ Τορόντο τοῦ Καναδᾶ, δόθηκε ἡ ἀπάντηση, μὲ τὸ κείμενο: «Ἡ Ἐκκλησία, οἱ Ἐκκλησίες καὶ τὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν», τὸ ὁποῖο μέχρι σήμερα ἀποτελεῖ τὸ πλέον ὑπεύθυνο κείμενο περὶ τῆς φύσης καὶ τῆς ἐκκλησιολογικῆς ταυτότητας τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν, ἐνῷ ἡ Α΄ Γενικὴ Συνέλευση τοῦ Ἄμστερταμ (1948) τὸ εἶχε θέσει ἐπίσημα ὡς ἐρώτημα».

Στὴ Δήλωση τοῦ Τορόντο, δόθηκε ὅμως ἡ ἀπάντηση ποὺ ἀφοροῦσε τὴ φύση καὶ τὴν ἐκκλησιολογικὴ βάση λειτουργίας τοῦ λεγόμενου Π.Σ.Ε.; Μποροῦμε νὰ ὁμιλοῦμε γιὰ ἐκκλησιολογικὴ βάση; Καὶ μόνη ἡ ὀνομασία «ἐκκλησιολογικὴ βάση» στὰ πλαίσια τοῦ συνονθυλεύματος τοῦ Π.Σ.Ε., μὲ τὴν πνιγηρὴ παρουσία τόσων αἱρετικῶν κοινοτήτων καὶ ὁμάδων, ἀποτελεῖ ἐκκλησιολογικῆ στρέβλωση. Ἀποτελεῖ ὄντως ἡ Δήλωση τοῦ Τορόντο, τὸ πλέον ὑπεύθυνο κείμενο περὶ τῆς φύσης καὶ τῆς ἐκκλησιολογικῆς ταυτότητας τοῦ Π.Σ.Ε.; Μποροῦμε ἐπίσης νὰ ὁμιλοῦμε γιὰ “ἐκκλησιολογικὴ ταυτότητα” τοῦ Π.Σ.Ε.;

Αὐτὰ ποὺ καταγράφουν οἱ κληθεῖσες “ἐκκλησιολογικὲς” προϋποθέσεις τῆς “Δήλωσης τοῦ Τορόντο”, δίνουν τὴν ἀπάντηση στὰ ἐρωτήματα αὐτά. Ἡ «Δήλωση τοῦ Τορόντο», τιτλοφορεῖται «Ἡ Ἐκκλησία, οἱ Ἐκκλησίες καὶ τὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν», μὲ τίτλο ποὺ δεικνύει ὅτι ἄλλο ἡ Ἐκκλησία καὶ ἄλλο οἱ Ἐκκλησίες μέλη τοῦ Π.Σ.Ε.

Ἂν αὐτὸ τὸ συσχετίσει κανεὶς μὲ τὴν καλούμενη “ἐκκλησιολογικὴ προϋπόθεση” τῆς “Δήλωσης τοῦ Τορόντο” ἡ ὁποία τονίζει ὅτι, “οἱ ἐκκλησίες ἀναγνωρίζουν ὅτι τὸ νὰ ἀποτελεῖ κάποιος μέλος τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ εἶναι περιεκτικότερο ἀπὸ τὸ νὰ ἀποτελεὶ μέλος τῆς ἴδιας του τῆς ἐκκλησίας”*, αὐτόματα ἀντιλαμβάνεται κανεὶς τὸ μέγεθος τῆς ἐκκλησιολογικῆς στρέβλωσης.

Ἡ προϋπόθεση αὐτὴ ὑποδεικνύει καθοδηγητικὰ μὲ τὸν τονισμὸ “περιεκτικότερο”, σὲ ποιὰ Ἐκκλησία ἔχει μεγαλύτερη σημασία νὰ ἀνήκουν τὰ μέλη τοῦ Π.Σ.Ε. Ὑπογράφοντας καὶ ἐμεῖς ὡς Ὀρθόδοξοι μία τέτοια προϋπόθεση, σαφέστατα παραδεχόμαστε ὅτι δὲν ἔχει τόση σημασία νὰ ἀνήκομε στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἀλλὰ εἶναι περιεκτικότερο νὰ ἀνήκουμε στὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, λὲς καὶ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.

Ἀναιρεῖ ἢ δὲν ἀναιρεῖ αὐτὴ ἡ προϋπόθεση – παραδοχή, τὴν ἐκκλησιαστική μας αὐτοσυνειδησία ὡς Ὀρθοδόξων; Μπορεῖ νὰ προβληθεῖ ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι δόθηκε ἡ ἀπάντηση ποὺ ἀφοροῦσε τὴ φύση καὶ τὴν ἐκκλησιολογικὴ βάση λειτουργίας τοῦ λεγόμενου Π.Σ.Ε.; Αυτό ποὺ ἐπισημαίνεται μὲ τὸ «περιεκτικότερο» στὴ Δήλωση, αὐτόματα ὑποβαθμίζει τὸ γεγονὸς νὰ ἀνήκεις στὴν ἴδια σου τὴν ἐκκλησία.

Στὴν παράγραφο 5 τῆς Δήλωσης αὐτῆς ἀναφέρεται ὅτι, “Οἱ ἐκκλησίες – μέλη τοῦ Π.Σ.Ε. ἀναγνωρίζουν στὶς ἄλλες ἐκκλησίες στοιχεῖα τῆς ἀληθοῦς ἐκκλησίας”*. Ποιὰ ἀναγνώριση στοιχείων ἀληθοῦς ἐκκλησίας μποροῦμε νὰ ἀναγνωρίσουμε γιὰ παράδειγμα στὶς αἱρετικὲς κοινότητες καὶ ὁμάδες τῶν Πεντηκοστιανῶν, τῶν Λουθηρανῶν, τῶν Μεθοδιστῶν καὶ λοιπῶν αἱρετικῶν κοινοτήτων τοῦ Π.Σ.Ε.;

Στὴν παράγραφο 8 τῆς Δήλωσης τοῦ Τορόντο, ἀναφέρεται ὅτι “οἱ ἐκκλησίες – μέλη εἰσέρχονται σὲ πνευματικὲς σχέσεις, γιὰ νὰ οἰκοδομηθεῖ τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ νὰ ἀνακαινισθεῖ ἡ ζωή τῶν ἐκκλησιῶν”*. Τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ θὰ οἰκοδομηθεῖ ἀπὸ τὶς “πνευματικὲς” σχέσεις μὲ αἱρετικὲς κοινότητες καὶ ὁμάδες μέλη τοῦ Π.Σ.Ε., ὄπως γιὰ παράδειγμα μὲ τὶς καλούμενες “ἐκκλησίες” τῶν Μεννονιτῶν σὲ Γερμανία καὶ Ὁλλανδία, τὶς ποικίλες “ἐκκλησίες” τῶν Μεθοδιστῶν, τὶς λεγόμενες “Ἀναμορφωμένες Χριστιανικὲς ἐκκλησίες” στὴ Σερβία, Μαυροβούνιο καὶ Σλοβακία μελῶν τοῦ Π.Σ.Ε.;

“Διὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, διὰ τῆς ὁποίας καὶ μόνον οἱ ἄνθρωποι φθάνουν εἰς τὸν τελικὸν σκοπὸν καὶ τὸ τελικὸν νόημα τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως σὲ ὅλους τούς κόσμους»** παρατηρεῖ μεταξὺ ἄλλων ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος Πόποβιτς, ἑρμηνεύοντας τὸν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «Μέχρι καταντήσωμεν…εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Ἐφ. 4,13).

Συνεπῶς τὸ κείμενο τῆς Δήλωσης τοῦ Τορόντο, δὲν ἀποτελεῖ ὑπεύθυνο κείμενο περὶ τῆς φύσης καὶ τῆς “ἐκκλησιολογικῆς” ταυτότητας τοῦ καλούμενου Π.Σ.Ε. Ἀποτελεῖ ἁπλὰ ἕνα κείμενο, τὸ ὁποῖο καταγράφει τὶς μάταιες προσπάθειες συνύπαρξης στὸ συνονθύλευμα τοῦ λεγόμενου Π.Σ.Ε.

Τέτοιες προϋποθέσεις σχετικοποιοῦν τὴν ἐκκλησιαστική μας αὐτοσυνειδησία ὡς Ὀρθοδόξων, ὅτι δηλαδὴ “ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, εἶναι ἡ Μία, Ἁγία, Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία”. Πρόκειται γιὰ ἐκκλησιολογικὲς στρεβλώσεις καὶ ὄχι “ἐκκλησιολογικὲς” προϋποθέσεις.

Σημειώσεις:

*«Ἡ συμβολὴ τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ θεολογίας στὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν» (Στυλιανοῦ Χ. Τσομπανίδη).

**Ἁγίου Ἰουστίνου Πόποβιτς «Ἄνθρωπος καὶ Θεάνθρωπος – Μελετήματα Ὀρθοδόξου Θεολογίας».

 

Τι σημαίνει ότι η Εκκλησία είναι «Αποστολική»;

  

π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος

Εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Πατρών

Η αποστολικότητα της Εκκλησίας: θεολογική θεμελίωση και εκκλησιολογική σημασία

  Η αποστολικότητα αποτελεί ένα από τα τέσσερα θεμελιώδη γνωρίσματα της Εκκλησίας, όπως αυτά διατυπώνονται στο Σύμβολο της Πίστεως: «Εἰς Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικὴν καὶ Ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν». Ο όρος «Αποστολική» δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην ιστορική προέλευση της Εκκλησίας από τους Αποστόλους, αλλά εκφράζει τη διαχρονική και οργανική συνέχειά της με τον αποστολικό Σύλλογο, τόσο ως προς τη θεσμική της συγκρότηση όσο και ως προς την πιστή διαφύλαξη της αποστολικής πίστεως. Η αποστολικότητα αποτελεί, συνεπώς, ουσιώδες εκκλησιολογικό γνώρισμα, το οποίο διασφαλίζει την ταυτότητα, τη γνησιότητα και τη συνέχεια της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία.

1. Η βιβλική θεμελίωση της αποστολικότητας

Η αποστολικότητα της Εκκλησίας εδράζεται πρωτίστως στη βιβλική μαρτυρία. Ο απόστολος Παύλος χαρακτηρίζει την Εκκλησία ως οικοδόμημα «ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» (Εφεσ. 2, 20). Η εικόνα αυτή αναδεικνύει τον Χριστό ως τον ακρογωνιαίο λίθο της Εκκλησίας, ενώ οι Απόστολοι αποτελούν το θεμέλιο επί του οποίου οικοδομείται ολόκληρο το εκκλησιαστικό σώμα.

Παράλληλα, ο απόστολος Πέτρος περιγράφει τους πιστούς ως «λίθους ζῶντας», οι οποίοι ενσωματώνονται στην πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας (1 Πέτρ. 2, 5). Η αποστολικότητα, επομένως, δεν συνιστά απλώς ιστορική αναφορά στους πρώτους μαθητές του Χριστού, αλλά εκφράζει τη συνεχή ένταξη της εκκλησιαστικής ζωής στο θεμέλιο που αυτοί έθεσαν με τη διδασκαλία και τη μαρτυρία τους.

2. Η «αποστολική διαδοχή» ως έκφραση της ιστορικής συνέχειας

Η ιστορική διάσταση της αποστολικότητας εκφράζεται μέσω του θεσμού της αποστολικής διαδοχής. Με τον όρο αυτό νοείται η αδιάκοπη και συνεχής μετάδοση της τελετουργικής των μυστηρίων Θ. Χάριτος μέσω της διαδοχικής χειροτονίας των επισκόπων, η οποία ανάγεται τελικά στους ίδιους τους Αποστόλους.

Σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησιολογία, οι Απόστολοι, κατ’ εντολή του Κυρίου, εγκατέστησαν τους πρώτους επισκόπους, μεταδίδοντάς τους τη χάρη και την ευθύνη της ποιμαντικής διακονίας. Οι επίσκοποι αυτοί χειροτόνησαν τους διαδόχους τους, οι οποίοι με τη σειρά τους συνέχισαν την ίδια αποστολή. Έτσι συγκροτείται μία αδιάσπαστη αλυσίδα χειροτονιών, η οποία εκτείνεται από την αποστολική έως τη σημερινή εποχή.

Συνεπώς η αποστολική διαδοχή λειτουργεί ως έκφραση της ιστορικής συνέχειας της Εκκλησίας και ως εξωτερική μαρτυρία της οργανικής της σχέσης με την αποστολική κοινότητα.

3. Η αποστολικότητα της πίστεως και της διδασκαλίας

Η ορθόδοξη εκκλησιολογία, ωστόσο, δεν εξαντλεί την αποστολικότητα στη διαδοχή των χειροτονιών. Εξίσου ουσιώδης είναι η αδιάλειπτη διατήρηση της αποστολικής πίστεως και της εκκλησιαστικής Παραδόσεως.

Η Εκκλησία καλείται να διαφυλάσσει αναλλοίωτη την πίστη που παρέλαβε από τους Αποστόλους (Ιουδ. 4) απορρίπτοντας κάθε δογματική καινοτομία που αλλοιώνει το περιεχόμενο της αποκαλυφθείσας αλήθειας. Η αποστολικότητα, συνεπώς, είναι συγχρόνως ιστορική και δογματική: αφορά τόσο τη συνέχεια της ιεραρχικής δομής όσο και τη συνέχεια της ορθής πίστεως.

Στο πλαίσιο αυτό, για την ορθόδοξη εκκλησιολογία η ιστορική διαδοχή των επισκόπων δεν επαρκεί από μόνη της για τη διατήρηση της αποστολικότητας, εφόσον αυτή δεν συνοδεύεται από τη διαφύλαξη της αποστολικής διδασκαλίας. Η εισαγωγή δογματικών αποκλίσεων συνιστά διακοπή της συνέχειας με την αποστολική Παράδοση, ακόμη και όταν διατηρείται η κανονική διαδοχή της επισκοπής.

Αντιστοίχως, η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρεί ότι η απώλεια της αποστολικής διαδοχής συνεπάγεται διακοπή της ιστορικής συνέχειας με την αρχαία Εκκλησία. Υπό αυτή την εκκλησιολογική προϋπόθεση ερμηνεύεται η θέση της έναντι των προτεσταντικών κοινοτήτων, οι οποίες, σύμφωνα με την ορθόδοξη θεώρηση, δεν διατήρησαν την αποστολική διαδοχή, καθώς και έναντι της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας, στην οποία αναγνωρίζεται μεν ιστορική επισκοπική διαδοχή, πλην όμως διατυπώνεται η θέση ότι δογματικές εξελίξεις έχουν οδηγήσει σε απόκλιση από την αποστολική Παράδοση.

Η αποστολικότητα αποτελεί θεμελιώδη εκκλησιολογική κατηγορία, η οποία εκφράζει τη διαχρονική ταυτότητα της Εκκλησίας ως του Σώματος του Χριστού μέσα στην ιστορία. Η έννοια αυτή περιλαμβάνει δύο αλληλένδετες διαστάσεις: αφενός τη θεσμική και ιστορική συνέχεια μέσω της αποστολικής διαδοχής και αφετέρου τη δογματική συνέχεια μέσω της απαρέγκλιτης διαφύλαξης της αποστολικής πίστεως. Οι δύο αυτές όψεις δεν λειτουργούν αυτοτελώς αλλά συμπληρωματικά, καθώς η αυθεντικότητα της εκκλησιαστικής ζωής προϋποθέτει τόσο τη νόμιμη συνέχεια της αποστολικής διακονίας όσο και την ακεραιότητα της αποστολικής διδασκαλίας.

Η προσέγγιση αυτή συνοψίζεται εύστοχα από τον Ανδρέα Θεοδώρου, ο οποίος υπογραμμίζει ότι η γνησιότητα της Εκκλησίας δεν διασφαλίζεται μόνο από τη διαδοχή των χειροτονιών, αλλά και από την αδιάλειπτη διαφύλαξη της αποκαλυφθείσας αλήθειας, όπως αυτή παραδόθηκε από τους Αποστόλους και διατηρείται στη ζωή της Εκκλησίας (Ανδρ. Θεοδώρου, Απαντήσεις σε ερωτήματα δογματικά, Αποστολική Διακονία, Αθήνα, 2η έκδ., 1977, σσ. 144–145).

eeod.gr

 

Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς:

Η Εκκλησία είναι μία, οι αιρέσεις είναι πολλές!

“Κατὰ καιροὺς ἀπεσπάσθησαν καὶ ἐξεβλήθησαν ἀπὸ τὴν μοναδικὴν ἀδιαίρετον Ἐκκλησίαν οἱ αἱρετικοὶ καὶ σχισματικοί…”

---

«Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι μόνον μία, ἀλλὰ καὶ μοναδική. Ἐν τῷ Κυρίῳ Ἰησοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν πολλὰ σώματα κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἐν αὐτῷ πολλὲς Ἐκκλησίες. Ἐν τῷ θεανθρωπίνῳ αὐτοῦ σώματι ἡ Ἐκκλησία εἶναι μία καὶ μοναδική, ὅπως ὁ Θεάνθρωπος, ὁ Χριστός, εἶναι ἕνας καὶ μοναδικός.

Διʼ αὐτὸν τὸν λόγον διαίρεσις, σχίσμα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι πρωτίστως ἕνα πράγμα ὀντολογικῶς ἀδύνατον. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ διαίρεσις τῆς Ἐκκλησίας, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξη, πλὴν ὑπῆρξε καὶ θὰ ὑπάρξη ἔκπτωσις ἐκ τῆς Ἐκκλησίας, κατὰ τὸν τρόπον, ποὺ πίπτουν τὰ ξερὰ καὶ ἄγονα κλήματα ἀπὸ τὴν θεανθρωπίνην καὶ αἰωνίως ζῶσαν ἄμπελον, ποὺ εἶναι ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς (Ἰω. 13,16).

Κατὰ καιροὺς ἀπεσπάσθησαν καὶ ἐξεβλήθησαν ἀπὸ τὴν μοναδικὴν ἀδιαίρετον Ἐκκλησίαν οἱ αἱρετικοὶ καὶ σχισματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔκτοτε ἔπαψαν νὰ ἀποτελοῦν μέλη τῆς Ἐκκλησίας καὶ μέρη τοῦ θεανθρωπίνου σώματός της.

Ἔτσι ἔχουν κατ’ ἀρχὴν ἀποκοπῆ οἱ Γνωστικοί, κατόπιν οἱ Ἀρειανοί, κατόπιν οἱ Πνευματομάχοι, κατόπιν οἱ Μονοφυσῖται, κατόπιν οἱ Εἰκονομάχοι, κατόπιν οἱ Ρωμαιοκαθολικοί, κατόπιν οἱ Προτεστάνται, κατόπιν οἱ Οὐνῖται καὶ ἐν συνεχείᾳ ὅλα τὰ ἄλλα μέλη τῶν αἱρετικῶν καὶ σχισματικῶν λεγεώνων.»

Ἰουστίνου Πόποβιτς, «Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας», (Γαλλικὴ μετάφραση) Τόμος 4ος, σελ. 181, Lausanne 1995 – Ἀναδημοσιεύτηκε στὸν «Ὀρθόδοξο Τύπο» στὶς 29/6/2007

 

Η Εκκλησία του Χριστού και η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία

  

  Με αφορμή την υπόθεση του Μητροπολίτου Πάφου Τυχικού: Η αλήθεια της πίστεως απέναντι στην αντίληψη ότι η Εκκλησία ταυτίζεται αποκλειστικά με την διοικητική εξουσία

Πρόλογος

Στις ημέρες μας επανέρχεται με ιδιαίτερη ένταση ένα από τα σπουδαιότερα θεολογικά ερωτήματα όλων των αιώνων: Τι είναι η Εκκλησία του Χριστού;

Είναι άραγε η Εκκλησία μία ανθρώπινη διοικητική δομή, ένας οργανισμός που ορίζεται αποκλειστικά από την ιεραρχική εξουσία και την αριθμητική πλειοψηφία μιας Συνόδου; Ή είναι πρωτίστως το θεανθρώπινο Σώμα του Χριστού, του οποίου η ενότητα στηρίζεται στην αμετάβλητη αλήθεια της αποκαλύψεως του Θεού;

Το ερώτημα αυτό δεν είναι καινούριο. Από τους αποστολικούς χρόνους μέχρι τις μεγάλες αιρέσεις των πρώτων αιώνων, μέχρι την εικονομαχία και τη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας, η Εκκλησία πάντοτε αντιμετώπιζε το ίδιο κρίσιμο ζήτημα: είναι η αλήθεια αποτέλεσμα εξουσίας ή είναι η εξουσία αυθεντική μόνο όταν υπηρετεί την αλήθεια του Χριστού;

  Η περίπτωση του Μητροπολίτου Πάφου Τυχικού έχει αναδείξει ξανά αυτό το διαχρονικό εκκλησιολογικό ζήτημα. Πολλοί πιστοί και κληρικοί που τον στηρίζουν θεωρούν ότι εκφράζει ακρίβεια πίστεως, προσήλωση στην πατερική παράδοση και συνέχεια με το φρόνημα των Αγίων. Άλλοι εκκλησιαστικοί φορείς διατυπώνουν διαφορετικές κρίσεις για την υπόθεσή του. Πέρα όμως από την αξιολόγηση ενός συγκεκριμένου προσώπου, το ουσιαστικό θεολογικό ερώτημα παραμένει: με ποια κριτήρια αναγνωρίζεται η αληθινή εκκλησιαστική ζωή;

Η απάντηση της Ορθόδοξης Παραδόσεως είναι σαφής: η Εκκλησία είναι εκεί όπου διαφυλάσσεται η αποστολική πίστη, τελείται η ζωή των μυστηρίων και υπάρχει η κοινωνία του Σώματος του Χριστού μέσα στην αλήθεια.

⸻

ΜΕΡΟΣ Α ´

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

Ο Χριστός είναι ο Ιδρυτής και η μόνη Κεφαλή της Εκκλησίας

Η Εκκλησία δεν δημιουργήθηκε από ανθρώπινη βούληση ούτε αποτελεί ανθρώπινο ίδρυμα. Ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός είπε στον Απόστολο Πέτρο:

«Καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾍδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς»

(Ματθ. 16:18)

Δεν είπε «την Εκκλησία των ανθρώπων», αλλά «την δική μου Εκκλησία». Η Εκκλησία ανήκει στον Χριστό και παραμένει δική Του μέχρι το τέλος των αιώνων.

Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει:

«Καὶ αὐτός ἐστιν ἡ κεφαλή τοῦ σώματος, τῆς Ἐκκλησίας»

(Κολ. 1:18)

Και αλλού:

«Καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ»

(Εφεσ. 1:22-23)

Επομένως, κανένας επίσκοπος, πατριάρχης, αρχιεπίσκοπος ή σύνοδος δεν είναι η κεφαλή της Εκκλησίας. Όλοι, από τον τελευταίο πιστό μέχρι τον ανώτερο εκκλησιαστικό άρχοντα, είναι μέλη του Σώματος του Χριστού και υπόκεινται στην αλήθεια του Ευαγγελίου.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύοντας την εικόνα του σώματος και της κεφαλής, διδάσκει ότι όπως το σώμα λαμβάνει ζωή και καθοδήγηση από την κεφαλή, έτσι και η Εκκλησία λαμβάνει ζωή από τον Χριστό.

Γι’ αυτό η εξουσία μέσα στην Εκκλησία δεν είναι δεσποτεία αλλά διακονία. Ο ίδιος ο Κύριος είπε στους Αποστόλους:

«Οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν… οὐχ οὕτως δὲ ἔσται ἐν ὑμῖν, ἀλλ’ ὃς ἂν θέλῃ μέγας γενέσθαι ἐν ὑμῖν, ἔσται ὑμῶν διάκονος»

(Ματθ. 20:25-26)

Η εκκλησιαστική εξουσία, επομένως, δεν είναι δικαίωμα επιβολής προσωπικής βουλήσεως αλλά ευθύνη διακονίας της αλήθειας.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

Η Εκκλησία ως Σώμα Χριστού – Η στρατευομένη και η θριαμβεύουσα Εκκλησία

Η Εκκλησία είναι μία και αδιαίρετη στους ουρανούς και στη γη. Δεν υπάρχουν δύο Εκκλησίες, αλλά μία Εκκλησία που βρίσκεται σε δύο καταστάσεις: την στρατευομένη και την θριαμβεύουσα.

Η στρατευομένη Εκκλησία είναι οι πιστοί που βρίσκονται ακόμη στον κόσμο, κλήρος και λαός, και αγωνίζονται τον πνευματικό αγώνα:

«Ἀγωνίζου τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς πίστεως»

(Α΄ Τιμ. 6:12)

Η θριαμβεύουσα Εκκλησία είναι οι Άγιοι που νίκησαν τον κόσμο, ολοκλήρωσαν τον αγώνα τους και βρίσκονται ενώπιον του Θεού.

Ο Απόστολος Παύλος μιλά για:

«νέφος μαρτύρων»

(Εβρ. 12:1)

που περιβάλλει τους αγωνιζομένους πιστούς.

Γι’ αυτό ο Άγιος του πρώτου αιώνος, ο Άγιος του τετάρτου, ο Άγιος του δεκάτου πέμπτου και ο Άγιος κάθε εποχής δεν έχουν διαφορετική πίστη. Έχουν το ίδιο Άγιο Πνεύμα και την ίδια αλήθεια.

Ο Απόστολος Παύλος ομολογεί:

«Εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα»

(Εφεσ. 4:5)

Ο Άγιος Βικέντιος Λερίνης εξέφρασε αυτό το διαχρονικό κριτήριο της Εκκλησίας με τα γνωστά λόγια:

«Quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est»

δηλαδή:

«Αυτό που πιστεύθηκε παντού, πάντοτε και από όλους».

Η αλήθεια της Εκκλησίας δεν αλλάζει με το πέρασμα των αιώνων, διότι:

«Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτός καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας»

(Εβρ. 13:8)

ΜΕΡΟΣ Β΄

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

Η Εκκλησία ως κοινωνία της αληθείας – «Ὅπου εἰσίν δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα»

Ένα από τα πιο παρεξηγημένα χωρία της Αγίας Γραφής είναι ο λόγος του Κυρίου:

«Οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν»

(Ματθ. 18:20)

Ο λόγος αυτός δεν σημαίνει ότι κάθε ομάδα ανθρώπων που επικαλείται το όνομα του Χριστού αποτελεί αυτομάτως την αληθινή Εκκλησία. Διότι η Εκκλησία δεν είναι απλή συνάθροιση προσώπων, αλλά κοινωνία μέσα στην αλήθεια του Χριστού.

Ο ίδιος ο Κύριος προειδοποιεί:

«Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ’ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου»

(Ματθ. 7:21)

Και αλλού:

«Εἰς μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων»

(Ματθ. 15:9)

Επομένως, η επίκληση του ονόματος του Χριστού χωρίς την αληθινή πίστη και την τήρηση της αποστολικής διδασκαλίας δεν αρκεί.

Η Εκκλησία είναι ενότητα όχι απλώς συναισθηματική ή εξωτερική, αλλά ενότητα στην ορθή πίστη.

Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει:

«Εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα»

(Εφεσ. 4:5)

Και αλλού:

«Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα τὸ αὐτὸ λέγητε πάντες, καὶ μὴ ᾖ ἐν ὑμῖν σχίσματα»

(Α΄ Κορ. 1:10)

Η ενότητα της Εκκλησίας είναι ενότητα φρονήματος, δόγματος και ζωής.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄

Η Αποστολική Παράδοση – Η πίστη που δεν αλλάζει στους αιώνες

Η Εκκλησία δεν έχει την εξουσία να εφευρίσκει νέες αλήθειες ούτε να αλλοιώνει την πίστη που παρέλαβε.

Ο Απόστολος Παύλος παραγγέλλει:

«Ἄρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις, ἃς ἐδιδάχθητε εἴτε διὰ λόγου εἴτε δι’ ἐπιστολῆς ἡμῶν»

(Β΄ Θεσ. 2:15)

Και ο Απόστολος Ιούδας προτρέπει τους πιστούς:

«Ἐπαγωνίζεσθαι τῇ ἅπαξ παραδοθείσῃ τοῖς ἁγίοις πίστει»

(Ιούδα 1:3)

Η πίστη παραδόθηκε μία φορά και παραμένει η ίδια μέχρι τη συντέλεια των αιώνων.

Γι’ αυτό ο Άγιος Βικέντιος Λερίνης έθεσε τον περίφημο κανόνα:

«Quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est»

δηλαδή: «Εκείνο το οποίο πιστεύθηκε παντού, πάντοτε και από όλους».

Αυτό σημαίνει ότι η αληθινή διδασκαλία της Εκκλησίας έχει συνέχεια στον χρόνο. Ο Άγιος του πρώτου αιώνα, ο Άγιος του τετάρτου, ο Άγιος του δέκατου πέμπτου και ο Άγιος των ημερών μας δεν έχουν διαφορετική πίστη, διότι δεν έχουν διαφορετικό Χριστό ούτε διαφορετικό Άγιο Πνεύμα.

Ο Απόστολος Παύλος γράφει:

«Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτός καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας»

(Εβρ. 13:8)

Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός διδάσκει ότι οφείλουμε να κρατούμε την παράδοση της Εκκλησίας και να μην μετακινούμε τα όρια που έθεσαν οι Άγιοι Πατέρες.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

Οι Άγιοι Πατέρες ως φωνή του Αγίου Πνεύματος μέσα στην Εκκλησία

Η Εκκλησία δεν στηρίζεται στις προσωπικές γνώμες των ανθρώπων αλλά στην εμπειρία των θεοφόρων Πατέρων.

Οι Άγιοι, παρότι έζησαν σε διαφορετικούς τόπους και διαφορετικές εποχές, παρουσιάζουν μία θαυμαστή ενότητα στην πίστη. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα ανθρώπινης συμφωνίας, αλλά καρπός της ενεργείας του Αγίου Πνεύματος.

Ο Κύριος υποσχέθηκε στους Αποστόλους:

«Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν»

(Ιω. 16:13)

Γι’ αυτό η φωνή των Αγίων Πατέρων δεν αποτελεί μια σειρά προσωπικών φιλοσοφικών απόψεων, αλλά τη μαρτυρία της Εκκλησίας μέσα στους αιώνες.

Ο Μέγας Αθανάσιος, όταν σχεδόν ολόκληρη η αυτοκρατορία συγκλονιζόταν από την αρειανική πλάνη, δεν ακολούθησε τον αριθμό ούτε την κοσμική δύναμη, αλλά κράτησε ανόθευτη την πίστη της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής προτίμησε εξορίες, διωγμούς και ακρωτηριασμό παρά να υπογράψει μία διδασκαλία που θεωρούσε αντίθετη προς την ορθόδοξη πίστη.

Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης δίδαξε ότι σε ζητήματα πίστεως δεν αρκεί το αξίωμα ενός επισκόπου, αλλά κριτήριο είναι η συμφωνία με την παράδοση της Εκκλησίας.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός στη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας δεν ακολούθησε την πίεση της πλειοψηφίας, αλλά παρέμεινε στην πατροπαράδοτη διδασκαλία και αργότερα η συνείδηση της Εκκλησίας αναγνώρισε την ομολογία του.

Η ιστορία λοιπόν αποδεικνύει ότι πολλές φορές στην Εκκλησία η αλήθεια δεν ταυτίστηκε απλώς με την αριθμητική πλειοψηφία, αλλά αναγνωρίστηκε από τη συμφωνία με την αποστολική παράδοση.

⸻

Η Εκκλησία είναι «στύλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας» (Α΄ Τιμ. 3:15). Η αποστολή της δεν είναι να προσαρμόζει την αλήθεια στις απαιτήσεις κάθε εποχής, αλλά να διαφυλάσσει αλώβητο τον θησαυρό που παρέλαβε από τον Χριστό και τους Αποστόλους.

ΜΕΡΟΣ Γ΄

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄

Η συνοδικότητα στην Εκκλησία – Η Σύνοδος ως όργανο της αληθείας και όχι ως πηγή νέας αλήθειας

Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι κατεξοχήν συνοδική. Από την αποστολική εποχή, τα μεγάλα ζητήματα λύνονταν συνοδικά. Το πρώτο παράδειγμα αποτελεί η Αποστολική Σύνοδος των Ιεροσολύμων, όπου οι Απόστολοι διακήρυξαν:

«Ἔδοξεν γὰρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν»

(Πράξ. 15:28)

Η φράση αυτή αποκαλύπτει το βαθύτερο νόημα της συνοδικότητας: η Σύνοδος δεν εκφράζει απλώς ανθρώπινες αποφάσεις, αλλά καλείται να γίνει όργανο της φανερώσεως της αληθείας του Αγίου Πνεύματος.

Όμως η ιστορία της Εκκλησίας δείχνει επίσης ότι δεν είναι κάθε συγκέντρωση επισκόπων αυτομάτως φορέας της αλήθειας. Η αυθεντία μιας Συνόδου δεν προέρχεται μόνο από τον αριθμό των συμμετεχόντων ή από την εκκλησιαστική ισχύ της, αλλά από τη συμφωνία της με την Αγία Γραφή, την αποστολική Παράδοση και τη διαχρονική πίστη της Εκκλησίας.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄

Όταν Σύνοδοι πλανήθηκαν – Η μαρτυρία της εκκλησιαστικής ιστορίας

Η ιστορία παρέχει πολλά παραδείγματα όπου σύνοδοι ή μεγάλες ομάδες επισκόπων εξέφρασαν διδασκαλίες που αργότερα απορρίφθηκαν από την Εκκλησία.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λεγόμενη Ληστρική Σύνοδος της Εφέσου (449 μ.Χ.). Συγκροτήθηκε με πολλούς επισκόπους και με την υποστήριξη ισχυρών πολιτικών προσώπων της εποχής. Παρ’ όλα αυτά απορρίφθηκε από την εκκλησιαστική συνείδηση και η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Χαλκηδόνα (451 μ.Χ.) καταδίκασε τις αποφάσεις της.

Αργότερα, κατά την περίοδο της Εικονομαχίας, πραγματοποιήθηκαν σύνοδοι που απέρριψαν την τιμή των ιερών εικόνων. Παρά το γεγονός ότι είχαν επισκόπους και αυτοκρατορική στήριξη, οι αποφάσεις τους απορρίφθηκαν από την Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.), η οποία αποκατέστησε την ορθόδοξη διδασκαλία περί των εικόνων.

Αυτά τα γεγονότα δείχνουν ένα πολύ σημαντικό εκκλησιολογικό συμπέρασμα: δεν είναι η αλήθεια που γίνεται αληθινή επειδή την ψήφισε μία σύνοδος, αλλά μία σύνοδος αναγνωρίζεται ως αληθινή όταν εκφράζει την αλήθεια που παρέλαβε η Εκκλησία.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄

Η υπακοή στην Εκκλησία και τα όριά της

Η υπακοή αποτελεί θεμέλιο της εκκλησιαστικής ζωής. Ο ίδιος ο Χριστός «ἐγένετο ὑπήκοος μέχρι θανάτου» (Φιλ. 2:8), και οι πιστοί καλούνται να ζουν μέσα στο πνεύμα της ταπεινώσεως και της υπακοής.

Οι Άγιοι Πατέρες δίδαξαν πάντοτε την αξία της υπακοής προς τους κανονικούς ποιμένες της Εκκλησίας. Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος γράφει:

«Ὅπου ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ τὸ πλῆθος ἔστω· ὥσπερ ὅπου ἂν ᾖ Ἰησοῦς Χριστός, ἐκεῖ ἡ καθολική Ἐκκλησία».

Η φράση αυτή δείχνει την κεντρική θέση του επισκόπου ως σημείου ενότητας της τοπικής Εκκλησίας.

Όμως η ίδια η Αγία Γραφή θέτει ένα υπέρτατο κριτήριο:

«Πειθαρχείν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις»

(Πράξεις 5:29)

Η υπακοή λοιπόν στην Εκκλησία δεν μπορεί να νοηθεί ως υπακοή σε κάτι που θα ερχόταν σε αντίθεση με το Ευαγγέλιο και την αποστολική παράδοση.

Ο Απόστολος Παύλος είναι απόλυτος:

«Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ’ ὃ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω»

(Γαλ. 1:8)

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η υψηλότερη ανθρώπινη εκκλησιαστική εξουσία δεν έχει δικαίωμα να αλλοιώσει το περιεχόμενο της πίστεως.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄

Ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου και η διάκριση μεταξύ σχίσματος και απομακρύνσεως λόγω αιρέσεως

Ιδιαίτερη θέση στην ορθόδοξη κανονική παράδοση κατέχει ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (Κωνσταντινούπολη, 861 μ.Χ.).

Ο Κανόνας αναφέρεται στην περίπτωση κατά την οποία ένας επίσκοπος κηρύττει δημοσίως και γυμνή τη κεφαλή μία αίρεση ήδη καταδικασμένη από την Εκκλησία. Σε μια τέτοια περίπτωση, όσοι διακόπτουν την εκκλησιαστική κοινωνία με αυτόν πριν από συνοδική καταδίκη του δεν καταδικάζονται ως σχισματικοί.

Ο Κανόνας αναφέρει ότι αυτοί:

«οὐ μόνον οὐχὶ τῇ ἐπιτιμίᾳ τῶν Κανόνων ὑπόκεινται, ἀλλὰ καὶ τῆς πρεπούσης τιμῆς ἀξιωθήσονται»

διότι δεν διέσπασαν την Εκκλησία, αλλά προσπάθησαν να προστατεύσουν την Εκκλησία από σχίσματα και διαιρέσεις.

Εδώ απαιτείται μεγάλη διάκριση. Ο κανόνας αυτός δεν δίνει άδεια στον καθένα να διακόπτει την εκκλησιαστική κοινωνία για κάθε διαφωνία, προσωπική κρίση ή διοικητικό ζήτημα. Αναφέρεται ειδικά σε δημόσια κήρυξη αιρέσεως κατά της παραδεδομένης πίστεως.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄

Η ομολογία της αλήθειας και οι Άγιοι που αντιστάθηκαν στην πλάνη

Η ιστορία της Εκκλησίας είναι γεμάτη από παραδείγματα Αγίων οι οποίοι υπέμειναν διωγμούς, καθαιρέσεις, εξορίες και κατηγορίες επειδή επέλεξαν να παραμείνουν πιστοί σε αυτό που πίστευαν ότι ήταν η αποστολική αλήθεια.

Ο Μέγας Αθανάσιος εξορίστηκε επανειλημμένα επειδή αντιστάθηκε στον Αρειανισμό, παρότι πολλοί ισχυροί επίσκοποι και άρχοντες της εποχής είχαν δεχθεί την πλάνη.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής υπέμεινε φυλακίσεις, εξορία και ακρωτηριασμό επειδή αρνήθηκε να αποδεχθεί τον Μονοθελητισμό.

Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης συγκρούστηκε με αυτοκράτορες και εκκλησιαστικούς άρχοντες όταν θεωρούσε ότι παραβιαζόταν η κανονική τάξη και η ορθόδοξη παράδοση.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός έμεινε σχεδόν μόνος μεταξύ των επισκόπων που συμμετείχαν στη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας και αρνήθηκε να υπογράψει την ένωση με τη Ρώμη, διότι θεωρούσε ότι περιείχε δογματικές αποκλίσεις.

Η μεταγενέστερη αποδοχή των αγώνων αυτών των Αγίων δείχνει ότι στην ιστορία της Εκκλησίας η αλήθεια δεν ταυτίστηκε πάντοτε με την εκάστοτε πλειοψηφία.

⸻

Συμπερασματικά, η ορθόδοξη εκκλησιολογία κρατά δύο αλήθειες ταυτόχρονα:


δεν υπάρχει Ορθόδοξη Εκκλησία χωρίς επισκοπή, συνοδικότητα και κανονική τάξη·
αλλά ούτε η εκκλησιαστική εξουσία νοείται ανεξάρτητα από την αλήθεια της πίστεως που παρέδωσαν ο Χριστός, οι Απόστολοι και οι Άγιοι Πατέρες.

ΜΕΡΟΣ Δ΄

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄

Η Εκκλησία ως «στύλος και εδραίωμα της αληθείας»

Ο Απόστολος Παύλος χαρακτηρίζει την Εκκλησία:

«Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, στῦλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας»

(Α΄ Τιμ. 3:15)

Η Εκκλησία δεν είναι απλώς ένας ιστορικός θεσμός ή ένας ανθρώπινος οργανισμός. Είναι ο χώρος μέσα στον οποίο φυλάσσεται η αποκεκαλυμμένη αλήθεια του Θεού και μεταδίδεται η ζωή του Αγίου Πνεύματος.

Γι’ αυτό και το κριτήριο της εκκλησιαστικότητας δεν μπορεί να είναι μόνο μια εξωτερική διοικητική σχέση, αλλά η κοινωνία με το Σώμα του Χριστού μέσα στην ορθή πίστη, τη ζωή της μετανοίας και τη συνέχεια της αποστολικής Παραδόσεως.

Ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος, αγωνιζόμενος εναντίον των γνωστικών αιρέσεων, τόνισε ότι η αληθινή διδασκαλία διατηρείται στην Εκκλησία μέσω της αποστολικής διαδοχής και της παραδόσεως που παρέλαβαν οι επίσκοποι από τους Αποστόλους.

Η αποστολική διαδοχή όμως δεν νοείται ως απλή αλυσίδα χειροτονιών χωρίς ορθόδοξη πίστη. Η διαδοχή είναι διατήρηση όχι μόνο της ιεροσύνης αλλά και του αποστολικού φρονήματος.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄

Το πλήρωμα της Εκκλησίας και η ευθύνη όλων για τη διαφύλαξη της πίστεως

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία η φύλαξη της πίστεως δεν είναι υπόθεση μόνο των επισκόπων, αλλά ολόκληρου του εκκλησιαστικού σώματος: επισκόπων, πρεσβυτέρων, μοναχών και λαϊκών.

Ο Απόστολος Πέτρος αποκαλεί όλους τους πιστούς:

«γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον»

(Α΄ Πέτρ. 2:9)

Η ευθύνη της ομολογίας της αλήθειας ανήκει σε κάθε μέλος του Σώματος του Χριστού.

Η ιστορία της Εκκλησίας διδάσκει ότι πολλές φορές το ευσεβές πλήρωμα συνέβαλε στη διαφύλαξη της ορθόδοξης πίστεως απέναντι σε λανθασμένες αποφάσεις ή πιέσεις της εποχής.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, όταν του υπενθύμισαν ότι πολλοί επίσκοποι είχαν δεχθεί τη μονοθελητική διδασκαλία, απάντησε ότι το κριτήριο της αλήθειας δεν είναι το πλήθος αλλά η ορθή πίστη που παρέδωσε η Εκκλησία.

Επίσης, η περίφημη Εγκύκλιος των Ανατολικών Πατριαρχών του 1848 διακηρύσσει:

«Παρά τῷ λαῷ αὐτῷ, ὅς ἐστι τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, φυλάσσεται ἡ θρησκεία»

Δηλαδή η φύλαξη της πίστεως ανήκει σε ολόκληρο το εκκλησιαστικό σώμα και όχι αποκλειστικά σε μία ομάδα προσώπων.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄

Η αληθινή ενότητα και η ψευδής ειρήνη

Ο Χριστός προσευχήθηκε:

«Ἵνα πάντες ἓν ὦσι»

(Ιω. 17:21)

Η ενότητα είναι δώρο και εντολή του Θεού. Όμως η ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι μια απλή διοικητική ή εξωτερική συμφωνία.

Ο Απόστολος Παύλος ζητά:

«Ἵνα τὸ αὐτὸ λέγητε πάντες»

(Α΄ Κορ. 1:10)

και μιλά για:

«μία πίστις»

(Εφ. 4:5)

Η αληθινή ειρήνη δεν μπορεί να οικοδομηθεί με παραχώρηση της αλήθειας.

Ο Μέγας Αθανάσιος διδάσκει ότι δεν υπάρχει κοινωνία φωτός και σκότους όταν αλλοιώνεται η πίστη.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, όταν αντιμετώπισε την ένωση της Φλωρεντίας, έδειξε ότι η ενότητα χωρίς κοινή ορθόδοξη ομολογία δεν αποτελεί αληθινή ενότητα.

Η ιστορία της Εκκλησίας φανερώνει ότι η αλήθεια πολλές φορές απαιτεί αγώνα, θυσία και ακόμη και απομόνωση. Η εξωτερική ειρήνη χωρίς την αλήθεια μπορεί να αποδειχθεί ψευδής ειρήνη.

⸻

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄

Η υπόθεση του Μητροπολίτου Πάφου Τυχικού ως σύγχρονος εκκλησιολογικός προβληματισμός

  Η περίπτωση του Μητροπολίτου Πάφου Τυχικού ανέδειξε έντονα το διαχρονικό ερώτημα περί των ορίων της εκκλησιαστικής υπακοής και της σχέσεως μεταξύ συνοδικών αποφάσεων και πιστότητας στην παράδοση.

  Πολλοί κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί που τον στηρίζουν θεωρούν ότι ο ίδιος εκφράζει ακρίβεια ορθόδοξου φρονήματος, σεβασμό προς τους Ιερούς Κανόνες και προσήλωση στην πατερική παράδοση. Από την άλλη πλευρά, οι εκκλησιαστικές αρχές που έλαβαν αποφάσεις εις βάρος του επικαλούνται τη συνοδική τάξη και τη δική τους εκτίμηση των γεγονότων.

Η ιστορία της Εκκλησίας διδάσκει ότι η τελική αξιολόγηση τέτοιων εκκλησιαστικών συγκρούσεων δεν γίνεται μέσα από το πρίσμα της κοσμικής εξουσίας ή της αριθμητικής υπεροχής, αλλά μέσα από τη μακροχρόνια μαρτυρία της Εκκλησίας, την πιστότητα στην αποστολική παράδοση, την ορθότητα της πίστεως και τους καρπούς που παράγει κάθε στάση.

⸻

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

  Το αμετάθετο κριτήριο της Εκκλησίας

  Η Εκκλησία του Χριστού δεν είναι δημοκρατικό σχήμα όπου η αλήθεια καθορίζεται από πλειοψηφίες. Ούτε είναι μία ανθρώπινη εξουσία που μπορεί να αλλάζει το περιεχόμενο της πίστεως κατά τις απαιτήσεις των εποχών.

Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, έχει Κεφαλή τον Χριστό και παραμένει η ίδια σε όλους τους αιώνες.

Η αληθινή ενότητα της Εκκλησίας είναι ενότητα:


στην ίδια αποστολική πίστη,
στην ίδια πατερική παράδοση,
στα ίδια ιερά δόγματα,
στην ίδια μυστηριακή ζωή,
στην κοινή πορεία προς τη θέωση.

Γι’ αυτό η μεγαλύτερη υποχρέωση κάθε επισκόπου, κληρικού και λαϊκού είναι να φυλάσσει αλώβητη την παρακαταθήκη της πίστεως.

Όπως παραγγέλλει ο Απόστολος Παύλος στον μαθητή του Τιμόθεο:

«Τὴν καλὴν παραθήκην φύλαξον διὰ Πνεύματος Ἁγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν»

(Β΄ Τιμ. 1:14)

Η Εκκλησία δεν ανήκει σε ανθρώπους. Ανήκει στον Χριστό.

Και ο Χριστός είναι:

«ὁ αὐτὸς χθές καὶ σήμερον καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας»

(Εβρ. 13:8)

Επομένως, η αληθινή εκκλησιαστική ζωή δεν μετριέται πρωτίστως από την εξωτερική ισχύ ή την ανθρώπινη εξουσία, αλλά από την πιστότητα στην αλήθεια που ο Χριστός παρέδωσε στους Αποστόλους, οι Απόστολοι στους Πατέρες και οι Πατέρες στην Εκκλησία όλων των αιώνων.

Με τα τέσσερα αυτά μέρη έχει πλέον σχηματιστεί μία πλήρης εκκλησιολογική πραγματεία, με βιβλική, πατερική και κανονική τεκμηρίωση. Θα μπορούσε ακόμη να εμπλουτιστεί σε επόμενη έκδοση με ένα ειδικό παράρτημα αποκλειστικά για τους Ιερούς Κανόνες, όπου θα παρατεθούν αναλυτικά ο 15ος της Πρωτοδευτέρας, Αποστολικοί Κανόνες, κανόνες Οικουμενικών Συνόδων και πατερικές μαρτυρίες περί αιρέσεως και εκκλησιαστικής κοινωνίας.

Δρ.Σέργιος Ντόριτς

Καθηγητής Ορθόδοξης Δογματικής Θεολογίας