Κρυσταλλοθεραπεία: Μύθος, αποκρυφισμός και πνευματική πλάνη  

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ

Εν Πειραιεί τη 31η Αυγούστου 2026

ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΥΘΟΣ, ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΛΑΝΗ

(Μια ακόμα έκφραση της νεοεποχίτικης πνευματικότητας)

     Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη διάδοση εναλλακτικών πρακτικών που υπόσχονται θεραπεία, ψυχική ισορροπία και πνευματική ανάπτυξη μέσω της χρήσης κρυστάλλων και πολύτιμων λίθων. Η λεγόμενη «Κρυσταλλοθεραπεία» παρουσιάζεται ως μέθοδος που αξιοποιεί υποτιθέμενες ενεργειακές ιδιότητες των κρυστάλλων για την αποκατάσταση της υγείας και της εσωτερικής αρμονίας του ανθρώπου. Ωστόσο, όπως θα αποδείξουμε στη συνέχεια, η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζει αυτή την πρακτική όχι απλώς ως επιστημονικά ατεκμηρίωτη, αλλά και ως πνευματικά επικίνδυνη, διότι στηρίζεται σε αντιλήψεις ξένες προς τη χριστιανική αποκάλυψη.

     Στην παρούσα ανακοίνωσή μας θα ασχοληθούμε και με αυτή την πλάνη, στα πλαίσια του Γραφείου μας, να παρουσιάσουμε το σύγχρονο σκηνικό των αιρέσεων και των παραθρησκευτικών φαινομένων, για την ενημέρωση του πληρώματος της Ιεράς Μητροπόλεως μας, καθώς και τους αποδέκτες των ανακοινώσεών μας.

Τι διδάσκει η Κρυσταλλοθεραπεία

     Η Κρυσταλλοθεραπεία βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι κρύσταλλοι διαθέτουν ιδιαίτερες «ενέργειες» ή «δονήσεις» που επηρεάζουν το σώμα, τον νου και την ψυχή.     Όπως διατείνονται οι υποστηρικτές της, κάθε κρύσταλλος έχει διαφορετικές ιδιότητες: άλλος θεραπεύει ασθένειες, άλλος απομακρύνει την αρνητική ενέργεια, άλλος προσελκύει αγάπη, επιτυχία ή πνευματική αφύπνιση.

    Σύμφωνα με δημοσίευμα του χώρου, τα οφέλη της Κρυσταλλοθεραπείας είναι: «Σωματική Χαλάρωση. Εξάλειψη του άγχους. Βελτίωση της υγείας. Σωματική ευεξία. Αναζωογόνηση. Πνευματική αφύπνιση. Kαθαρισμός του σώματος από αρνητικές ενέργειες. Απομάκρυνση ενεργειακών μπλοκαρισμάτων»[1].

     Όμως οι αντιλήψεις αυτές προέρχονται κυρίως από τον χώρο του αποκρυφισμού, του Νέου Εποχισμού (NewAge), της ανατολικής μυστικιστικής φιλοσοφίας και διαφόρων εσωτεριστικών παραδόσεων. Δεν στηρίζονται ούτε στην Αγία Γραφή ούτε στην Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας.

Οι επιδράσεις της Θεοσοφίας στην Κρυσταλλοθεραπεία

      Η Θεοσοφία συνέβαλε κυρίως στη διαμόρφωση του πνευματικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν πολλές σύγχρονες εναλλακτικές πρακτικές, μεταξύ αυτών και η Κρυσταλλοθεραπεία. Συγκεκριμένα:

1. Η θεοσοφική θεώρηση των ορυκτών. Στη Θεοσοφική Εταιρεία τα ορυκτά δεν θεωρούνται απλώς άψυχη ύλη. Αποτελούν το πρώτο στάδιο της εκδήλωσης της ζωής στον υλικό κόσμο. Κάθε ορυκτό εκφράζει μια ιδιαίτερη τάξη, δόνηση και γεωμετρία, που αντανακλά τους συμπαντικούς νόμους. Η Helena Petrovna Blavatsky, ιδρύτρια του θεοσοφικού κινήματος, υποστήριζε ότι η ύλη είναι συμπύκνωση της πνευματικής ενέργειας και ότι υπάρχει συνέχεια ανάμεσα στο πνεύμα και την ύλη. Έτσι, ένας κρύσταλλος θεωρείται φορέας μιας μορφής κοσμικής τάξης και όχι απλώς χημικό αντικείμενο.
2. Η έννοια της δόνησης. Η Θεοσοφία περιγράφει το σύμπαν ως ένα πεδίο διαφορετικών επιπέδων ύπαρξης (φυσικό, αστρικό, νοητικό κ.ά.), όπου όλα βρίσκονται σε συνεχή δόνηση. Η Κρυσταλλοθεραπεία υιοθέτησε αυτή την ιδέα και υποστηρίζει ότι κάθε κρύσταλλος έχει μια χαρακτηριστική ενεργειακή «συχνότητα», αυτή μπορεί να αλληλεπιδράσει με το ανθρώπινο ενεργειακό πεδίο και να αποκαταστήσει την «ισορροπία».
3. Τα λεπτοφυή σώματα. Οι μεταγενέστεροι θεοσοφιστές, ιδιαίτερα η Annie Besant και ο Charles Webster Leadbeater, ανέπτυξαν τη θεωρία των πολλαπλών σωμάτων: φυσικό σώμα, αιθερικό σώμα, αστρικό σώμα, νοητικό σώμα, αιτιατό σώμα. Η σύγχρονη Κρυσταλλοθεραπεία συχνά ισχυρίζεται ότι οι κρύσταλλοι επιδρούν κυρίως στο αιθερικό ή στο αστρικό σώμα, όχι απευθείας στα όργανα του σώματος.
4. Τα ενεργειακά κέντρα (τσάκρα). Η Θεοσοφία συνέβαλε σημαντικά στη διάδοση της έννοιας των «τσάκρα» (σ.σ. «ενεργειακά κέντρα» στο ανθρώπινο σώμα) στη Δύση, συνδυάζοντας στοιχεία από ινδικές παραδόσεις με τη δική της εσωτερική ερμηνεία. Στην Κρυσταλλοθεραπεία κάθε «τσάκρα» συνδέεται με συγκεκριμένους λίθους, για παράδειγμα: Αμέθυστος → στέμμα. Ροζ χαλαζίας → καρδιά. Λάπις λάζουλι → λαιμός ή τρίτο μάτι. Κιτρίνης → ηλιακό πλέγμα, κλπ. Αυτές οι αντιστοιχίσεις δεν προέρχονται όλες από τα πρωτογενή θεοσοφικά κείμενα· πολλές διαμορφώθηκαν αργότερα μέσα στο κίνημα του New Age.
5. Από τη Θεοσοφία στο New Age. Η εξέλιξη μπορεί να αποδοθεί σχηματικά ως εξής: Θεοσοφία → ιδέα της παγκόσμιας ζωής και των λεπτοφυών ενεργειών. Εσωτερικές σχολές του 20ού αιώνα → ανάπτυξη ενεργειακής ανατομίας. Κίνημα New Age → πρακτική χρήση κρυστάλλων για θεραπεία, διαλογισμό και πνευματική ανάπτυξη.

     Έτσι, η Κρυσταλλοθεραπεία δεν αποτελεί επίσημη θεοσοφική πρακτική, αλλά επηρεάστηκε έντονα από το θεοσοφικό κοσμοείδωλο.

6. Η επιστημονική οπτική.

    Από την πλευρά της σύγχρονης επιστήμης: οι κρύσταλλοι έχουν καλά μελετημένες φυσικές ιδιότητες (κρυσταλλική δομή, συμμετρία, σκληρότητα, πιεζοηλεκτρικότητα σε ορισμένα υλικά). Δεν υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία ότι εκπέμπουν «θεραπευτικές ενέργειες» που επηρεάζουν την υγεία με τον τρόπο που περιγράφει η Κρυσταλλοθεραπεία, οι κλινικές μελέτες δεν έχουν τεκμηριώσει αποτελεσματικότητα πέρα από φαινόμενα όπως η προσδοκία και το placebo.

      Έτσι καθίσταται φανερό ότι η Θεοσοφία προσφέρει το μεταφυσικό υπόβαθρο: έναν κόσμο όπου η ύλη, η ενέργεια και η συνείδηση συνδέονται και εξελίσσονται ως ενιαία πραγματικότητα. Η Κρυσταλλοθεραπεία αξιοποιεί αυτή την κοσμοθεωρία και τη μετατρέπει σε πρακτική θεραπευτική μέθοδο, αποδίδοντας στους κρυστάλλους ιδιότητες εξισορρόπησης ή ενίσχυσης της ανθρώπινης ενέργειας. Ωστόσο, αυτές οι θεραπευτικές αξιώσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί από την επιστημονική έρευνα και παραμένουν μέρος μιας εσωτερικής και πνευματικής παράδοσης, όχι της τεκμηριωμένης ιατρικής.

Η ορθόδοξη θεώρηση της δημιουργίας

      Η Ορθόδοξη Εκκλησία διδάσκει ότι ολόκληρη η κτίση είναι δημιούργημα του Θεού. Οι λίθοι, τα μέταλλα και οι κρύσταλλοι είναι στοιχεία της υλικής δημιουργίας και δεν διαθέτουν από μόνοι τους υπερφυσικές θεραπευτικές ή πνευματικές δυνάμεις.

Ο άνθρωπος καλείται να εμπιστεύεται τη ζωή του στον Θεό και όχι σε αντικείμενα της κτίσεως. Όταν αποδίδονται σε υλικά αντικείμενα ιδιότητες σωτηρίας, θεραπείας ή πνευματικής προστασίας, δημιουργείται ο κίνδυνος μιας μορφής ειδωλοποίησης της κτίσεως αντί του Κτίστη.

     Ο Απόστολος Παύλος αναφέρει ότι ορισμένοι άνθρωποι «ἐσεβάσθησαν καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα» (Ρωμ.1,25), δηλαδή απέδωσαν στη δημιουργία ιδιότητες και τιμές που ανήκουν μόνο στον Θεό.

Η έννοια της Θείας Χάριτος

      Στην Ορθοδοξία η θεραπεία του ανθρώπου, σωματική και πνευματική, προέρχεται από τη Χάρη του Θεού. Η Εκκλησία δεν αρνείται τη χρήση της ιατρικής επιστήμης, καθώς η γνώση και η θεραπευτική τέχνη θεωρούνται δώρα του Θεού προς τον άνθρωπο. Όμως η Χάρη του Αγίου Πνεύματος δεν μεταδίδεται μέσω απρόσωπων «κοσμικών ενεργειών» ή «μυστικών δονήσεων» που βρίσκονται μέσα στα πετρώματα. Η διδασκαλία περί «ενεργειών των κρυστάλλων» συγχέει την ορθόδοξη έννοια των ακτίστων ενεργειών του Θεού με φυσικές ή αποκρυφιστικές δυνάμεις. Στην Ορθόδοξη θεολογία οι άκτιστες ενέργειες ανήκουν αποκλειστικά στον Τριαδικό Θεό και δεν αποτελούν απρόσωπες κοσμικές δυνάμεις που μπορούν να χειραγωγηθούν από τον άνθρωπο.

Η πνευματική διάσταση του προβλήματος

     Η σοβαρότερη ένσταση της Εκκλησίας απέναντι στην Κρυσταλλοθεραπεία δεν είναι μόνο η έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά η πνευματική νοοτροπία που τη συνοδεύει. Συχνά συνδέεται με έννοιες όπως: «ενεργειακά πεδία», «τσάκρα», «κοσμικές δονήσεις», «πνευματικοί οδηγοί», «αποκρυφιστικές τεχνικές», «μαντικές πρακτικές», κ.α. Οι αντιλήψεις αυτές συγκροτούν ένα κοσμοείδωλο διαφορετικό από τη χριστιανική πίστη. Αντί της σχέσης με τον προσωπικό Θεό, προτείνουν την πρόσβαση σε απρόσωπες πνευματικές δυνάμεις ή σε μια αόριστη «συμπαντική ενέργεια». Είναι αυτό που αποκαλείται αποκρυφισμός.

    Αποκαλυπτικό είναι σχετικό δημοσίευμα του χώρου: «Η τοποθέτηση κάτω από το μαξιλάρι ενός φορτισμένου κρυστάλλου μπορεί να προστατέψει ή και να καθοδηγήσει κάποιον στον αστρικό κόσμο του ονείρου. Επίσης, ορισμένοι κρύσταλλοι προστατεύουν και διευκολύνουν την ύπνωση, το αστρικό ταξίδι ή την προσπάθεια αναδρομής, αλλά έχουν και την ιδιότητα να καθοδηγούν το υποκείμενο σε μια βαθύτερη σφαίρα συνειδητότητας και επίγνωσης, διευκολύνοντας την επαφή με τον εσωτερικό εαυτό όταν το άτομο είναι συνειδησιακά έτοιμο και ώριμο για αυτό»[2].

     Η Ορθόδοξη Παράδοση καλεί τον πιστό σε διάκριση, διότι κάθε αναζήτηση πνευματικών εμπειριών έξω από τη ζωή της Εκκλησίας μπορεί να οδηγήσει σε πλάνη και δαιμονισμό. Οι Άγιοι Πατέρες χρησιμοποιούν τον όρο «πνευματική πλάνη» για να περιγράψουν την κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος παρασύρεται από ψευδείς πνευματικές αντιλήψεις, θεωρώντας ότι προσεγγίζει την αλήθεια ενώ απομακρύνεται από αυτήν.

Η διαφορά μεταξύ αγιασμένων αντικειμένων και κρυστάλλων

     Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι αφού η Εκκλησία χρησιμοποιεί λείψανα, εικόνες, αγιασμό ή σταυρούς, τότε δεν υπάρχει διαφορά με τη χρήση κρυστάλλων. Η σύγκριση αυτή είναι εσφαλμένη. Στην Ορθοδοξία η δύναμη δεν αποδίδεται στο υλικό αντικείμενο καθαυτό, αλλά στη χάρη του Θεού που ενεργεί μέσω αυτού. Ο πιστός δεν θεωρεί ότι το ξύλο του σταυρού ή το υλικό της εικόνας διαθέτουν από μόνα τους μαγικές ιδιότητες. Η τιμή αναφέρεται στο εικονιζόμενο πρόσωπο και η ενέργεια προέρχεται από τον Θεό. Αντίθετα, η Κρυσταλλοθεραπεία αποδίδει στους ίδιους τους κρυστάλλους εγγενείς πνευματικές ή θεραπευτικές δυνάμεις, ανεξάρτητες από τον Θεό και τη χάρη Του.

Η θέση της επιστήμης

     Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αξιόπιστες επιστημονικές αποδείξεις ότι οι κρύσταλλοι διαθέτουν θεραπευτικές ιδιότητες πέρα από το ενδεχόμενο του φαινομένου placebo, δηλαδή της πλασματικής, κατά φαντασίαν, θεραπείας. Οι ισχυρισμοί περί «ενεργειακών συχνοτήτων» που θεραπεύουν ασθένειες δεν έχουν επιβεβαιωθεί από τη σύγχρονη ιατρική και φυσική επιστήμη. Θεωρείται πλάνη από επιστημονική άποψη, από τα εξής στοιχεία:

1) Έλλειψη Μηχανισμού: Οι κρύσταλλοι είναι αδρανή υλικά (κρυσταλλικά πλέγματα πυριτίου, μετάλλων κλπ.). Δεν έχουν την ικανότητα να παράγουν ή να κατευθύνουν βιολογική ενέργεια.

2) Το Φαινόμενο Placebo: Τα όποια υποκειμενικά αποτελέσματα ευεξίας ή χαλάρωσης αναφέρουν οι χρήστες οφείλονται αποκλειστικά στο φαινόμενο Placebo (αυτοεπιβολή) και στην ατμόσφαιρα ηρεμίας που συχνά συνοδεύει μια τέτοια συνεδρία.

3) Κίνδυνος για την Υγεία: Ο μεγαλύτερος κίνδυνος έγκειται στην πιθανή αντικατάσταση της κλασικής ιατρικής φροντίδας με Κρυσταλλοθεραπεία για σοβαρές παθήσεις, το οποίο μπορεί να αποβεί μοιραίο.

4) Η πραγματική χρήση των κρυστάλλων. Παρόλο που δεν έχουν θεραπευτικές ιδιότητες για τον οργανισμό μας, οι κρύσταλλοι και τα πετρώματα είναι υλικά με εξαιρετικές ιδιότητες στη βιομηχανία. Για παράδειγμα, ο χαλαζίας είναι απαραίτητος για τη λειτουργία των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων (π.χ. στα ρολόγια χειρός) λόγω του πιεζοηλεκτρικού φαινομένου. Ανάλογες χρησιμότητες έχουν και άλλα ορυκτά.

Η ορθόδοξη απάντηση στην αναζήτηση της θεραπείας

    Η Εκκλησία δεν φοβάται την αληθινή επιστήμη. Αντίθετα, η αναζήτηση της αλήθειας μέσω της ορθής επιστημονικής μεθόδου μπορεί να προστατεύσει τον άνθρωπο από ψευδείς υποσχέσεις και εκμετάλλευση.  Ενθαρρύνει τον άνθρωπο να αξιοποιεί υπεύθυνα τα μέσα που προσφέρει η επιστημονική γνώση.

    Παράλληλα, διδάσκει ότι η αληθινή θεραπεία του ανθρώπου, ιδιαίτερα της ψυχής, πραγματοποιείται μέσα από: την προσευχή, τη μετάνοια, τα Ιερά Μυστήρια, τη ζωή της Εκκλησίας, την εμπιστοσύνη στη Θεία Πρόνοια.

Συμπέρασμα

      Η Κρυσταλλοθεραπεία δεν αποτελεί επιστημονική θεραπευτική μέθοδο, αλλά μέρος μιας ευρύτερης νεοεποχίτικης κοσμοθεωρίας. Στο πλαίσιο αυτό προβάλλεται η δοξασία ότι υπάρχει μια απρόσωπη συμπαντική ενέργεια την οποία ο άνθρωπος μπορεί να αξιοποιήσει μέσω τεχνικών, συμβόλων ή αντικειμένων.

      Η αντίληψη αυτή συγκρούεται με τη χριστιανική πίστη, η οποία διδάσκει ότι η σωτηρία και η θεραπεία προέρχονται από τον προσωπικό Θεό και όχι από ανώνυμες κοσμικές δυνάμεις.

    Η Κρυσταλλοθεραπεία αποτελεί πρακτική ασύμβατη με την Ορθόδοξη Πίστη, διότι στηρίζεται σε αντιλήψεις που αποδίδουν σε υλικά αντικείμενα πνευματικές και θεραπευτικές δυνάμεις ανεξάρτητες από τον Θεό. Παράλληλα, συνδέεται συχνά με αποκρυφιστικές και νεοεποχίτικες διδασκαλίες που αλλοιώνουν τη χριστιανική αντίληψη περί Θεού, ανθρώπου, κόσμου και σωτηρίας.

    Η Ορθόδοξη Εκκλησία καλεί τον πιστό να αναζητεί τη θεραπεία και τον αγιασμό μέσα από τη ζωή της Εκκλησίας, τα Ιερά Μυστήρια, την προσευχή, τη μετάνοια και τη συνεργασία με την έγκυρη ιατρική επιστήμη.

    Η ελπίδα του χριστιανού δεν βρίσκεται σε κρυστάλλους, φυλαχτά ή μυστικές ενέργειες, αλλά στον ζώντα Χριστό, ο Οποίος είναι «ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή» (Ιωάν.14,6). Όπως ο Ίδιος μας διαβεβαίωσε, «Ἐγὼ ἦλθον, ἵνα ζωὴν ἔχωσι καὶ περισσὸν ἔχωσι» (Ἰωάν.10,10). Η «περίσσια ζωή», είναι η συνέχεια της γήινης, η αιώνια, η ατελεύτητη, η οποία μας χαρίζεται εφόσον έχουμε πίστη σ’ Αυτόν και είμαστε οργανικά ενωμένοι στο δικό Του Πανάγιο Σώμα, ως «μέλη εκ μέρους» (Α΄Κορ.12,27). Δηλαδή συνειδητά μέλη της Αγίας Εκκλησίας Του, αντλώντας από Αυτή τον αγιασμό και την αθανασία!

Εκ του Γραφείου επί των Αιρέσεων και Παραθρησκειών

[1] https://bindushala.gr/project/crystal-healing/

[2]https://www.nea-acropoli-athens.gr/arthra/simvoules-ygeias/865-xrisi-kristallon-se-therapeies

2 Σεπτεμβρίου-Μνήμη αγίου Μάμαντος: Βασιλείου του Μεγάλου , Στον άγιο μάρτυρα Μάμαντα

 

2 Σεπτεμβρίου-Μνήμη αγίου Μάμαντος: Βασιλείου του Μεγάλου , Στον άγιο μάρτυρα Μάμαντα

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΡΤΥΡΑ ΜΑΜΑΝΤΑ

      Έχω πλήρη επίγνωση του ύψους των εγκωμίων που επιβάλλει η εορταστική αυτή σύναξη· έχω, όμως, ταυτόχρονα επίγνωση και της δικής μου ανεπάρκειας και αδυναμίας να ανταποκριθώ σε αυτό. Γιατί η περίσταση απαιτεί να αρθρωθεί ένας λόγος αντάξιος των παρευρισκομένων, των προσδοκιών που έχουν εναποθέσει σε εμάς και, βέβαια, του ίδιου του θέματος. Καθώς σήμερα τελούμε με ιδιαίτερη λαμπρότητα τη μνήμη του μάρτυρα, κάθε νους είναι προσηλωμένος και κάθε ακοή προετοιμασμένη, προσδοκώντας να ειπωθεί κάτι αντάξιό του· και ο πόθος προς αυτόν είναι που οδηγεί ολόκληρο το εκκλησίασμα στη σύναξη. Γιατί τα ευγνώμονα παιδιά θέλουν τα εγκώμια των πατέρων τους να είναι αντάξια του μεγαλείου τους και δεν θα ανέχονταν το μεγαλείο εκείνων που εγκωμιάζονται να διακυβεύεται εξαιτίας της ανεπάρκειας του ομιλητή. Έτσι, όσο μεγαλύτερος είναι ο ζήλος των ακροατών, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ευθύνη του ομιλητή.

    Τι θα κάνουμε λοιπόν; Και πώς θα ικανοποιήσουμε τις προσδοκίες σας, χωρίς συγχρόνως κι εμείς να φύγουμε χωρίς να έχουμε προσφέρει τίποτε σε όσους βρίσκονται εδώ; Θα παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον καθένα να ανακαλέσει και να ανανεώσει στον νου του όσα είχε ήδη στη μνήμη του όταν ήλθε, να τραφεί από τα δικά του πνευματικά αποθέματα και, βρίσκοντας χαρά στα εφόδια που ήδη διαθέτει, να αναχωρήσει. Θυμηθείτε, σας παρακαλώ, τον μάρτυρα, όσοι δεχθήκατε τη βοήθειά του μέσα από όνειρα· όσοι, όταν βρεθήκατε σε αυτόν εδώ τον τόπο, τον είχατε συμπαραστάτη στην προσευχή σας· όσοι, όταν επικαλεστήκατε το όνομά του, νιώσατε έμπρακτα την παρουσία και τη βοήθειά του· θυμηθείτε πόσους οδοιπόρους επανέφερε στον δρόμο τους, πόσους θεράπευσε από ασθένειες, σε πόσους επέστρεψε παιδιά που είχαν ήδη πεθάνει και σε πόσους χάρισε περισσότερα χρόνια ζωής. Συγκεντρώστε, λοιπόν, όλες αυτές τις εμπειρίες και συνθέστε όλοι μαζί, με τη συνεισφορά του καθενός, το εγκώμιο του μάρτυρα. Μοιραστείτε μεταξύ σας όσα γνωρίζει ο καθένας· κι εκείνο που κάποιος δεν γνωρίζει, ας το μαθαίνει από αυτόν που το γνωρίζει. Και έτσι, αφού με την κοινή συνεισφορά σας παραθέσετε ο ένας στον άλλο ένα κοινό πνευματικό γεύμα, δείξτε επιείκεια και στη δική μας αδυναμία.

     Γιατί το αληθινό εγκώμιο ενός μάρτυρα είναι ο πλούτος των πνευματικών του χαρισμάτων. Γιατί δεν μπορούμε να τον εγκωμιάσουμε σύμφωνα με τους καθιερωμένους κανόνες των κοσμικών εγκωμίων, ούτε να προβάλουμε επιφανείς πατέρες και ένδοξους προγόνους. Γιατί δεν αρμόζει σε εκείνον που  διακρίνεται χάρη στη δική του αρετή, να στολίζεται με ξένα στολίδια. Γιατί η αναφορά σε τέτοια στοιχεία αποτελεί απλώς καθιερωμένη συνήθεια των εγκωμίων. Γιατί η αλήθεια απαιτεί το εγκώμιο του καθενός να στηρίζεται σε όσα αποτελούν δική του αξία. Γιατί ένα άλογο δεν γίνεται γρήγορο μόνο και μόνο επειδή ο πατέρας του διακρινόταν στο τρέξιμο· ούτε αποτελεί έπαινο για ένα σκυλί το ότι κατάγεται από πολύ γρήγορους προγόνους. Αλλά, όπως η αξία κάθε ζώου κρίνεται από τα δικά του γνωρίσματα, έτσι και ο αληθινός έπαινος ενός ανθρώπου θεμελιώνεται στα δικά του έργα και κατορθώματα. Τι σχέση έχει με το παιδί η δόξα του πατέρα; Έτσι και ο μάρτυρας δεν άντλησε τη δόξα του από άλλους· αντίθετα, ο ίδιος άφησε αναμμένο για τις επόμενες γενιές έναν φωτεινό λύχνο δόξας.

       Οι άλλοι αντλούν τη δόξα τους από τον Μάμαντα· ο Μάμας, όμως, δεν την αντλεί από κανέναν άλλον. Όσοι διδάχθηκαν από αυτόν την ευσέβεια και έγιναν πνευματικά του παιδιά, ας έχουν εκείνον για καύχημά τους. Γιατί από τον ίδιο αναβλύζει άφθονη η αρετή. Δεν μοιάζει με χείμαρρο που αντλεί το μεγαλείο του από νερά που συρρέουν από αλλού· είναι πηγή που αναβλύζει από τα ίδια της τα βάθη όλη της την ομορφιά. Ας θαυμάσουμε τον άνδρα που δεν στολίζεται με ξένο στολισμό, αλλά λαμπρύνεται με τον δικό του. Βλέπεις τους πλούσιους και επιφανείς ιπποτρόφους; Βλέπεις τα λαμπρά μνημεία τους; Κι όμως, δεν είναι παρά πέτρες που οι περαστικοί προσπερνούν. Για τη μνήμη, όμως, του μάρτυρα ολόκληρη η περιοχή βρίσκεται σε κίνηση και ολόκληρη η πόλη έχει μεταμορφωθεί για την εορτή. Ούτε οι ίδιοι οι συγγενείς προστρέχουν στους τάφους των προγόνων τους· όλοι, όμως, συρρέουν στον ιερό τόπο όπου τιμάται ο μάρτυρας. Αυτόν αποκαλούν πατέρα, γιατί τους οδηγεί στην αλήθεια, και όχι εκείνους από τους οποίους έλαβαν τη σωματική τους ύπαρξη. Βλέπεις λοιπόν πως εκείνο που τιμάται είναι η αρετή και όχι ο πλούτος;

     Έτσι η Εκκλησία, τιμώντας εκείνους που προηγήθηκαν, παρακινεί τους σημερινούς πιστούς να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. «Μην αγωνίζεσαι», λέει, «για να αποκτήσεις πλούτο, ούτε για τη σοφία αυτού του κόσμου που καταργείται [ πρβ. Α΄Κορ. 2,6: «Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις, σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου, τῶν καταργουμένων (:Στους ώριμους και προοδευμένους πνευματικά ανθρώπους διδάσκουμε και σοφία· αλλά όχι την σοφία των ανθρώπων που έχουν τα φρονήματα της αμαρτωλής αυτής εποχής, ούτε την σοφία των αρχόντων του κόσμου αυτού, οι οποίοι έχουν προσωρινή εξουσία και θα εκμηδενισθεί μια ημέρα η δύναμη τους)»] ούτε για τη δόξα που γρήγορα σβήνει· όλα αυτά χάνονται μαζί με την επίγεια ζωή. Αγωνίσου, αντίθετα, να γίνεις εργάτης της ευσέβειας. Γιατί η ευσέβεια είναι αυτή που θα σε οδηγήσει στον ουρανό και θα διατηρήσει αθάνατη τη μνήμη σου και αιώνια τη δόξα σου ανάμεσα στους ανθρώπους».

     Επομένως, όποιος τιμά τη μνήμη του ποιμένα, ας μην έχει τον πλούτο ως αντικείμενο θαυμασμού. Γιατί συγκεντρωθήκαμε για να εγκωμιάσουμε έναν άνθρωπο που δεν ήταν πλούσιος· φεύγοντας, λοιπόν, από εδώ, μην θαυμάζεις τον πλούτο, αλλά τη φτώχεια που συνδυάζεται με την ευσέβεια. Το επάγγελμα του βοσκού δεν θεωρείται ούτε σπουδαίο, ούτε ιδιαίτερα απαιτητικό σε γνώσεις.  Δεν θα έλεγες άραγε, πάνω στον θυμό σου, σε εκείνον που σε εξόργισε, θέλοντας να τον προσβάλεις: «Βοσκός είσαι;».  Ένας βοσκός, ένας ποιμένας, δεν έχει τίποτε περισσότερο από όσα χρειάζεται για την καθημερινή του τροφή· με το ταγάρι κρεμασμένο στον ώμο, τη ράβδο στο χέρι και τα απαραίτητα εφόδια για την ημέρα, δεν έχει καμιά έγνοια για την αυριανή. Εχθρός των άγριων θηρίων και σύντροφος των πιο ήμερων ζώων, μένει μακριά από αγορές και δικαστήρια· δεν γνωρίζει συκοφάντες, εμπορικές συναλλαγές, ούτε πλούτο. Δεν έχει δική του στέγη, αλλά ζει κάτω από την κοινή στέγη ολόκληρου του κόσμου· και τη νύχτα σηκώνει το βλέμμα στον ουρανό και διαβάζει μέσα στα άστρα το θαυμαστό μεγαλείο του Δημιουργού. Ναι, ήταν ποιμένας. Ας μην ντρεπόμαστε να πούμε την αλήθεια. Ας μη μιμούμαστε τους θύραθεν μυθοπλάστες, ούτε να στολίζουμε την αλήθεια με όμορφα και περίτεχνα λόγια. Η αλήθεια στέκεται γυμνή· δεν χρειάζεται κανέναν να τη στηρίξει, γιατί φανερώνεται από μόνη της. Δεν χρειάζονται πολλά λόγια για να εξυψωθεί ό,τι φαίνεται ταπεινό· αντίθετα, έτσι θα το θαυμάσεις ακόμη περισσότερο μέσα από το εγκώμιο.

     Ποιμένας και φτωχός· αυτά είναι για τον Χριστιανό τα αληθινά καυχήματα. Αν αναζητήσεις εκείνους που πρώτοι δίδαξαν τον δρόμο της ευσέβειας, θα βρεις ψαράδες και τελώνες· και ανάμεσα στους μαθητές τους, φτωχούς τεχνίτες. Δεν υπάρχει εδώ κανένας πλούσιος ούτε ίχνος κοσμικής δόξας· όλα αυτά παρέρχονται μαζί με τον κόσμο. Να λοιπόν ποιον τιμούμε σήμερα, για χάρη τίνος είμαστε όλοι χαρούμενοι και για χάρη τίνος ολόκληρη η ζωή μας έχει πάρει εορταστική όψη.

     Τώρα, λοιπόν, που μιλήσαμε για τον ποιμένα, μην υποτιμάς αυτό το επάγγελμα. Άκουσες ότι ο πρώτος που ευαρέστησε τον Θεό, ο Άβελ, ήταν ποιμένας προβάτων [βλ. Γέν. 4,2: «Καὶ προσέθηκε τεκεῖν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν Ἄβελ. Καὶ ἐγένετο Ἄβελ ποιμὴν προβάτων(:Ο Άβελ έγινε βοσκός αιγοπροβάτων, ενώ ο Κάιν γεωργός, καλλιεργητής της γης)»· και Γέν. 4,4: «Καὶ Ἄβελ ἤνεγκεν καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν· καὶ ἐπεῖδεν ὁ Θεὸς ἐπὶ Ἄβελ καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ(: Και ο Άβελ πρόσφερε και αυτός θυσία στον Θεό· διάλεξε από τα πρωτότοκα πρόβατά του και μάλιστα από τα πιο παχιά και εύρωστα, τα καλύτερα. Και ο Θεός είδε ευνοϊκά και δέχθηκε την θυσία του Άβελ και τα δώρα της ευγνωμοσύνης του· επαίνεσε τη φιλόθεη διάθεσή του για την εκλεκτή προσφορά του)»].

     Ποιος ακολούθησε το παράδειγμά του; Ο Μωυσής, ο μεγάλος νομοθέτης, που ξέφυγε από την επιβουλή του Φαραώ και απομακρύνθηκε από την ανθρώπινη κακία· στο όρος Χωρήβ, ενώ έβοσκε το ποίμνιό του, συνομιλούσε με τον Θεό [ Έξ. 3,1:«Μωυσῆς δὲ ἦν ποιμαίνων τὰ πρόβατα Ἰοθὸρ τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ τοῦ ἱερέως Μαδιάμ καὶ ἤγαγεν τὰ πρόβατα ὑπὸ τὴν ἔρημον καὶ ἦλθεν εἰς τὸ ὄρος Χωρήβ (: Ο Μωυσής, λοιπόν, έβοσκε τα πρόβατα του πεθερού του Ιοθόρ, του ιερέα της Μαδιάμ. Κάποτε οδήγησε τα πρόβατά του δυτικά, πέρα από την έρημο και έφθασε στο όρος Χωρήβ)»]. Δεν ήταν σε κάποιο δικαστήριο όταν είδε τον άγγελο στη βάτο· ήταν ποιμένας, όταν αξιώθηκε εκείνη την ουράνια συνομιλία [Έξ. 3,2–4 κ.ε.: «Ὤφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἐν πυρὶ φλογὸς ἐκ τοῦ βάτου, καὶ ὁρᾷ ὅτι ὁ βάτος καίεται πυρί, ὁ δὲ βάτος οὐ κατεκαίετο. Εἶπε δὲ Μωυσῆς· Παρελθὼν ὄψομαι τὸ ὅραμα τὸ μέγα τοῦτο, ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. Ὡς δὲ εἶδε Κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν Κύριος ἐκ τοῦ βάτου λέγων· Μωυσῆ, Μωυσῆ. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ἐστι;(: Εκεί στο βουνό τού εμφανίστηκε ένας άγγελος του Θεού. Και ο Μωυσής αισθάνθηκε την παρουσία του Κυρίου μέσα σε πύρινες φλόγες που έβγαιναν από το  κέντρο μιας βάτου. Καθώς, όμως, παρατήρησε καλύτερα το θέαμα, είδε ότι η βάτος, ενώ είχε πάρει φωτιά και έβγαζε φλόγες, δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. ‘’Αυτό είναι παράδοξο’’, σκέφτηκε ο Μωυσής. ‘’Ας πλησιάσω να δω καλύτερα αυτό το θαυμαστό θέαμα· πώς δεν καίγεται η βάτος;’’. Μόλις, όμως, ο Κύριος είδε τον Μωυσή να πλησιάζει για να δει το θαυμαστό φαινόμενο, του φώναξε μέσα από τη βάτο με το όνομά του: ‘’Μωυσή, Μωυσή!’’. Έκπληκτος τότε εκείνος απάντησε: ‘’Ορίστε! Τι συμβαίνει;’’)» κ.ε.].

     Ποιος μετά τον Μωυσή; Ο πατριάρχης Ιακώβ, που μέσα στη ζωή του ως ποιμένα έδειξε την υπομονή του για χάρη της αλήθειας, αποτυπώνοντας έτσι σε μικρογραφία ολόκληρη τη ζωή του[βλ. Γέν. 30,31: «Εἶπε δὲ αὐτῷ Λάβαν· Τί σοι δώσω; Εἶπε δὲ Ἰακώβ· Οὐ δώσεις μοι οὐδέν· ἐὰν ποιήσῃς μοι τὸ ῥῆμα τοῦτο, πάλιν ποιμανῶ τὰ πρόβατά σου καί φυλάξω (:Και του είπε ο Λάβαν: “Τι θέλεις λοιπόν να σου δώσω;” Και ο Ιακώβ απάντησε: “Δεν θέλω να μου δώσεις τίποτε· αν, όμως, κάνεις για μένα αυτό που θα σου πω, εγώ θα εξακολουθήσω να ποιμαίνω και να φυλάω τα πρόβατά σου”)»].

     Και ποιος κληρονόμησε αυτόν τον ζήλο; Ο Δαβίδ, που από ποιμένας έγινε βασιλιάς [Α΄ Βασ. 16,10–13: «Καὶ παρήγαγεν Ἰεσσαὶ τοὺς ἑπτὰ υἱοὺς αὐτοῦ ἐνώπιον Σαμουήλ· καὶ εἶπε Σαμουήλ· οὐκ ἐξελέξατο Κύριος ἐν τούτοις.Καὶ εἶπε Σαμουὴλ πρὸς Ἰεσσαί· Ἐκλελοίπασιν τὰ παιδάρια; καὶ εἶπεν· Ἔτι ὁ μικρὸς ἰδού, ποιμαίνει ἐν τῷ ποιμνίῳ. Καὶ εἶπε Σαμουὴλ πρὸς Ἰεσσαί· Ἀπόστειλον καὶ λάβε αὐτόν, ὅτι οὐ μὴ κατακλιθῶμεν ἕως τοῦ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐνταῦθα. Καὶ ἀπέστειλε καὶ εἰσήγαγεν αὐτόν· καὶ οὗτος πυρράκης μετὰ κάλλους ὀφθαλμῶν καὶ ἀγαθὸς ὁράσει Κυρίῳ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Σαμουήλ· Ἀνάστα καὶ χρῖσον τὸν Δαυίδ, ὅτι οὗτός ἐστιν ἀγαθός. Καὶ ἔλαβε Σαμουὴλ τὸ κέρας τοῦ ἐλαίου καὶ ἔχρισεν αὐτὸν ἐν μέσῳ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ· καὶ ἐφήλατο πνεῦμα Κυρίου ἐπὶ Δαυὶδ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ ἐπάνω (:Έφερε λοιπόν ο Ιεσσαί μπροστά στον Σαμουήλ έναν προς έναν τους επτά γιους του κι ο Σαμουήλ είπε: «Κανέναν από αυτούς δεν διάλεξε ο Κύριος». Τότε ο Σαμουήλ ρώτησε τον Ιεσσαί: «Τελειώσαμε με τα παιδιά σου; Μήπως έχεις και κανέναν άλλο γιο;» Και ο Ιεσσαί αποκρίθηκε: «Έχω ακόμη έναν, τον μικρότερο, που τώρα βόσκει τα πρόβατα». Τότε ο Σαμουήλ είπε στον Ιεσσαί: «Στείλε κάποιον και φέρ’ τον εδώ, διότι δεν πρόκειται να καθίσουμε για φαγητό μέχρι να έλθει κι αυτός». Έστειλε, λοιπόν, αμέσως ο Ιεσσαί κάποιον και τον έφερε μέσα στο σπίτι. Ο γιος αυτός του Ιεσσαί ήταν κοκκινωπός, με ωραία μάτια και ενάρετος ενώπιον του Κυρίου. Τότε είπε ο Κύριος στον Σαμουήλ: «Σήκω και χρίσε αυτόν, τον Δαβίδ, διότι είναι ενάρετος και άξιος να γίνει βασιλιάς». Τότε ο Σαμουήλ πήρε το δοχείο με το λάδι για τις χρίσεις και τον έχρισε βασιλιά εκεί, ανάμεσα στους αδελφούς του. Κι αμέσως ήλθε επάνω του με ορμή το Πνεύμα του Κυρίου, κυρίευσε τον Δαβίδ και από τότε και στο εξής ήταν μαζί του συνεχώς και τον καθοδηγούσε)» ]. Γιατί το έργο του ποιμένα συγγενεύει με το έργο του βασιλιά· ο ένας έχει την ευθύνη των άλογων ζώων και ο άλλος των λογικών ανθρώπων. Έτσι το έργο του ποιμένα γίνεται σκαλοπάτι για την ανώτερη τέχνη της διακυβέρνησης.

     Γι’ αυτό ο Κύριος συνενώνει και τις δύο ιδιότητες και είναι συγχρόνως ποιμένας και βασιλιάς: ως ποιμένας καθοδηγεί όσους δεν ζουν ακόμη σύμφωνα με τη λογική, ενώ τους περισσότερο λογικούς τούς θέτει υπό τη βασιλική Του εξουσία. Θέλεις να μάθεις πόσο σπουδαία είναι η ιδιότητα του ποιμένα; «Κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει (: Ο Κύριος είναι ο ποιμένας μου· Αυτός φροντίζει για τη συντήρηση και τη διατροφή μου και τίποτε δεν θα μου λείψει)»[Ψαλμ.22]. Και πώς συγγενεύει το έργο του ποιμένα με τη βασιλεία; «Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ (:Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος, ο κραταιός και δυνατός, ο δημιουργός το παντός και δεσπότης. Ο Κύριος, ο δυνατός και ακαταγώνιστος σε μάχες και πολέμους)» [Ψαλμ. 23,8· πρβ: Ψαλμ.23,10: «Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης(: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ο Κύριος των ασωμάτων δυνάμεων, των ουρανίων αγγελικών στρατιών· αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας)»]. Εκείνος που στην πρώτη περίπτωση ονομάζεται ποιμένας, στην άλλη περίπτωση ο Ίδιος παρουσιάζεται ως βασιλιάς.

     Και μη νομίσεις ότι αυτή την ονομασία Τού την αποδίδουν μόνο οι άλλοι, ενώ ο Ίδιος ντρέπεται γι᾽ αυτήν. Αντίθετα, παραμερίζει τους ψεύτικους ποιμένες και αποδίδει στον εαυτό Του την ιδιότητα του αληθινού ποιμένα: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων (:Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός και στοργικός, που πονώ και ενδιαφέρομαι ειλικρινά για τα πρόβατα. Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του προκειμένου να απομακρύνει κάθε κίνδυνο από τα πρόβατά του και να υπερασπιστεί τη ζωή τους)»[ Ιω. 10,11]. «Διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι (: Διότι Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, και παραμένω πάντοτε αναλλοίωτος)»[ Μαλαχ. 3,6].

     Πώς λοιπόν; Όπως όταν μιλά για τα μεγαλειώδη έργα Του και λέει: «Ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ἐστερέωσε τὸν οὐρανόν (: Το παντοδύναμο χέρι μου θεμελίωσε τη γη ώστε να είναι ασφαλής και η δεξιά μου στερέωσε τον έναστρο ουρανό)»[ Ησ. 48,13·  πρβ. και  Ησ. 44, 24:  «Ἐγὼ Κύριος ὁ συντελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος καὶ ἐστερέωσα τὴν γῆν (:Εγώ είμαι ο Κύριος, Αυτός που επιτελεί τα πάντα· μόνος μου σαν σκηνή άπλωσα τον ουρανό και στερέωσα τη γη)»], και όπως λέει όλα τα άλλα που αρμόζουν και είναι άξια του Θεού, έτσι ακριβώς λέει και: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός». Αποκλείει τους μη γνήσιους ποιμένες και αποδίδει στον εαυτό Του την  ιδιότητα του αληθινού ποιμένα: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων(:Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός · ο ποιμένας ο καλός τη ζωή του προσφέρει υπέρ των προβάτων)». Μάθε ποιος είναι ο αληθινός ποιμένας και τι σημαίνει να είναι «καλός»· ο ίδιος ο Χριστός το εξηγεί. Ο αληθινός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα. Ο μισθωτός, αντίθετα, δεν είναι αληθινός ποιμένας· τα πρόβατα δεν του ανήκουν και, όταν βλέπει τον λύκο να πλησιάζει, δεν νοιάζεται γι᾽ αυτά. Εδώ, λοιπόν, η Εκκλησία αναρωτιέται: «Αφού ο Κύριος είναι ο αληθινός ποιμένας, ποιος είναι ο μισθωτός;».

    Μήπως, λοιπόν, μισθωτός είναι ο διάβολος; Αν, όμως, ο διάβολος είναι ο μισθωτός ποιμένας, τότε ποιος είναι ο λύκος; Αλλά λύκος είναι ο διάβολος, το άγριο θηρίο, το αρπακτικό, το ύπουλο, ο κοινός εχθρός όλων. Ας κρατήσει, λοιπόν, και ο «μισθωτός ποιμένας» τη δική του ιδιαίτερη ονομασία. Όταν ο Κύριος μιλούσε τότε για «μισθωτούς ποιμένες», αναφερόταν σε ανθρώπους της εποχής εκείνης. Υπάρχουν, όμως, δυστυχώς και σήμερα άνθρωποι –μακάρι να μην υπήρχαν- που με τη στάση τους κάνουν να τους ταιριάζει η ονομασία «μισθωτοί». Τότε ο χαρακτηρισμός υποδείκνυε τους αρχιερείς, τους Φαρισαίους και ολόκληρη, εκείνη, την ιουδαϊκή παράταξη. Εκείνους αποκαλούσε «μισθωτούς ποιμένες», γιατί είχαν αναλάβει την εξουσία της πνευματικής καθοδήγησης όχι για να υπηρετήσουν την αλήθεια, αλλά για το προσωπικό τους συμφέρον [Ιω.10,12-13: «Ὁ μισθωτὸς δὲ καὶ οὐκ ὢν ποιμήν, οὗ οὐκ ἔστι τὰ πρόβατα ἴδια, θεωρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον, καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα καὶ φεύγει, καὶ ὁ λύκος ἁρπάζει αὐτὰ καὶ σκορπίζει τὰ πρόβατα· ὁ δὲ μισθωτὸς φεύγει, ὅτι μισθωτός ἐστι καὶ οὐ μέλει αὐτῷ περὶ τῶν προβάτων (:Ο μισθωτός, όμως, εργάτης, που δεν είναι ποιμένας και δεν είναι δικά του τα πρόβατα, βλέπει τον λύκο να έρχεται και επειδή δεν έχει ούτε στοργή για τα πρόβατα, ούτε αυταπάρνηση, αφήνει ανυπεράσπιστα τα πρόβατα και φεύγει, για να μην εκθέσει στον παραμικρό κίνδυνο τη ζωή του. Και τότε ο λύκος ελεύθερα αρπάζει και διασκορπίζει τα πρόβατα. Μη σας φαίνεται, λοιπόν, παράξενο ότι ο μισθωτός εργάτης, όταν δει τον λύκο να ορμά πάνω στο ποίμνιο, φεύγει. Φεύγει, διότι είναι εργάτης με μισθό, κι επειδή δεν είναι δικά του τα πρόβατα, δεν τα πονά. Αυτός ενδιαφέρεται κυρίως να πάρει τον μισθό του και δεν διακινδυνεύει ποτέ τη ζωή του, όπως εκείνος που πονά κι αισθάνεται στοργή για τα πρόβατα)»].

       «Μισθωτοί» είναι εκείνοι που προσεύχονται μόνο για τα προσχήματα, ενώ στην πραγματικότητα κατατρώγουν και εκμεταλλεύονται τον βιοπορισμό των χηρών και των ορφανών. Όσοι ενδιαφέρονται μόνο για το δικό τους όφελος και για ό,τι μπορούν να κερδίσουν στο παρόν, χωρίς να στρέφουν το βλέμμα τους στα μέλλοντα αγαθά, είναι μισθωτοί και όχι ποιμένες. Και σήμερα υπάρχουν πολλοί μισθωτοί που ανταλλάσσουν ολόκληρη τη ζωή τους με λίγη μάταιη δόξα και προκαλούν διχασμούς ακόμη και εξαιτίας των υγιών και σωτήριων λόγων του Κυρίου. Γιατί μόλις ο Κύριος είπε αυτά τα λόγια , προκλήθηκε αμέσως διχασμός ανάμεσά τους[Ιω. 10,19-21: «Σχίσμα οὖν πάλιν ἐγένετο ἐν τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τοὺς λόγους τούτους. Ἔλεγον δὲ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν· Δαιμόνιον ἔχει καὶ μαίνεται· τί αὐτοῦ ἀκούετε; Ἄλλοι ἔλεγον· Ταῦτα τὰ ῥήματα οὐκ ἔστι δαιμονιζομένου· μὴ δαιμόνιον δύναται τυφλῶν ὀφθαλμοὺς ἀνοῖξαι; (:Ύστερα απ’ αυτά, εξαιτίας των λόγων αυτών που διεκήρυξε ο Ιησούς, διχάστηκαν και πάλι οι Ιουδαίοι. Πολλοί απ’ αυτούς έλεγαν: ‘’Για να έχει τέτοια ιδέα για τον εαυτό του, πρέπει να έχει δαιμόνιο και γι’ αυτό παραλογίζεται. Γιατί τον προσέχετε και ακούτε αυτά που λέει;’’.  Άλλοι έλεγαν: ‘’Αυτά τα λόγια δεν είναι λόγια δαιμονισμένου. Κι έπειτα τα λόγια του συνοδεύονται από τις υπερφυσικές θεραπείες που κάνει και τα θαύματά του. Μήπως μπορεί ένα δαιμόνιο να ανοίγει μάτια τυφλών;’’)»]. Κάποιοι έλεγαν: «Έχει δαιμόνιο»· άλλοι όμως απαντούσαν: «Είναι δυνατόν ένας δαίμονας να ανοίξει τα μάτια των τυφλών;». Βλέπεις λοιπόν πόσο παλιό κακό είναι το πάθος του διχασμού; Γιατί, όπως το λιχνιστήρι ξεχωρίζει αμέσως το άχυρο από το σιτάρι, έτσι ό,τι είναι ελαφρύ και ασταθές αποχωρίζεται από ό,τι είναι θρεπτικό, ενώ εκείνο που είναι κατάλληλο για πνευματική τροφή, παραμένει στα χέρια των γεωργών. Γι' αυτό προκλήθηκε διχασμός: άλλοι πήραν τη μία θέση και άλλοι την άλλη.

    Στους Ιουδαίους ταιριάζει ο διχασμός· η Εκκλησία, όμως, του Θεού, που παρέλαβε τον άρραφο χιτώνα, τον υφασμένο ολόκληρο από πάνω και διαφυλαγμένο άσχιστο ακόμη και από τους στρατιώτες [πρβ. Ιω. 19,23–24], η Εκκλησία που ντύθηκε τον Χριστό, ας μη σχίζει το ένδυμά Του. «Καὶ γινώσκω τὰ ἐμά, καὶ γινώσκουσί με τὰ ἐμά (:Κι επειδή έχω το ενδιαφέρον αυτό, γνωρίζω καλά τα δικά μου πρόβατα, αλλά και τα δικά μου πρόβατα με γνωρίζουν)» [Ιω. 10,14]. Ο αιρετικός απομόνωσε αμέσως αυτό το χωρίο, για να το χρησιμοποιήσει ως στήριγμα της βλάσφημης διδασκαλίας του. «Να», λέει, «έχει ειπωθεί: “Οι δικοί μου με γνωρίζουν και εγώ γνωρίζω τους δικούς μου”». Τι σημαίνει λοιπόν «γνωρίζω»; Σημαίνει άραγε ότι μπορεί κανείς να συλλάβει τη θεία ουσία και να μετρήσει το απεριόριστο μεγαλείο της; Μήπως σημαίνει να κατανοεί κανείς εκείνα που αφορούν τη θεότητα, τα οποία εσύ, με την θρασύτητα και την αλαζονεία των λόγων σου, ισχυρίζεσαι ότι γνωρίζεις; Ή μήπως δεν αντιλαμβάνεσαι από όσα ακολουθούν μέχρι πού φτάνει και τι σημαίνει αυτή η γνώση;

    Τι σημαίνει, λοιπόν, να γνωρίζουμε τον Θεό; «Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς φωνῆς μου ἀκούει (:Τα πρόβατα τα δικά μου ακούν με καλή διάθεση και πρόθυμη υπακοή τη φωνή μου και τη διδασκαλία μου)» [Ιω. 10,27]. Δες πώς γνωρίζεται ο Θεός: με το να ακούμε τις εντολές Του και, αφού τις ακούσουμε, να τις εφαρμόζουμε. Αυτό σημαίνει να γνωρίζει κανείς τον Θεό: να τηρεί τις εντολές Του [Α΄Ιω. 2,3: «Καὶ ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐγνώκαμεν αὐτόν, ἐὰν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρῶμεν (:Αλλά για να καταστεί ο Χριστός στον καθένα μας μεσίτης και αρχιερεύς, πρέπει κι εμείς να Τον αναγνωρίσουμε ως μεσίτη και να έλθουμε σε στενή σχέση μαζί Του. Και καταλαβαίνουμε ότι έχουμε στενή γνωριμία και σχέση μαζί Του με αυτό και μόνο το κριτήριο: εάν τηρούμε τις εντολές Του)»]. Γνώση του Θεού, λοιπόν, δεν σημαίνει να ερευνούμε αδιάκριτα την ουσία Του, να αναζητούμε όσα υπερβαίνουν τον κόσμο ή να επιχειρούμε να συλλάβουμε με τον νου τα αόρατα. «Γινώσκει με τὰ ἐμά, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά» [ Ιω. 10,14]. Αυτό σου αρκεί να γνωρίζεις: ότι είναι ο καλός Ποιμένας και ότι έδωσε τη ζωή Του για τα πρόβατα [ό.π. Ιω.10,11]. Μέχρι εδώ φτάνει η γνώση μας για τον Θεό.

      Το να ρωτά κανείς πόσο μεγάλος είναι ο Θεός, ποιο είναι το μέτρο Του [: δηλαδή αν και πώς θα μπορούσε το θείο να μετρηθεί ή να οριοθετηθεί] και ποια είναι η ουσία Του είναι και επικίνδυνο για εκείνον που ρωτά και αδύνατο να απαντηθεί από εκείνον που ερωτάται· απέναντι σε τέτοια ερωτήματα, η σωστή στάση είναι η σιωπή. «Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει»[Ιω.10,27], είπε· υπακούουν, δεν φιλονικούν. Με άλλα λόγια, δεν αγνοεί τη φωνή του ποιμένα, δεν αντιλέγει. Άκουσες πως είναι Υιός· μην ζητάς να εξηγήσεις με ανθρώπινους συλλογισμούς τον τρόπο της γέννησής Του, μην αναζητάς αιτία εκεί όπου δεν χωρεί αιτιολόγηση και μην διασπάς εκείνο που είναι από τη φύση του ενωμένο.

     Γι' αυτό ο Ευαγγελιστής φρόντισε εκ των προτέρων να σε προφυλάξει από μια τέτοια πλάνη. Το άκουσες και προηγουμένως και τώρα το ακούς ξανά: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος (:Στην αρχή της δημιουργίας υπήρχε ο Υιός του Θεού)» [Ιω. 1,1], ώστε να μην νομίσεις ότι ο Υιός γεννήθηκε κατά τον ανθρώπινο τρόπο και ήρθε στην ύπαρξη από την αρχική, κάποτε, ανυπαρξία. Τον ονόμασε «Λόγο», για να φανερώσει το απαθές της Γεννήσεώς Του[Ο Μέγας Βασίλειος εδώ εξηγεί γιατί ο ευαγγελιστής ονομάζει τον Υιό, «Λόγο»: η γέννηση του Υιού από τον Πατέρα δεν πρέπει να νοηθεί κατά το πρότυπο της σωματικής ανθρώπινης γέννησης, με πάθος ή σωματική μεταβολή]. Είπε «ήταν», για να δείξει ότι η ύπαρξή Του είναι άχρονη, δεν έχει χρονική αρχή. Χρησιμοποίησε τη λέξη «αρχή», ώστε να καταδείξει την αδιάσπαστη σχέση του γεννηθέντος Υιού με τον Πατέρα. Είδες πώς το πρόβατο το υπάκουο ακούει τη φωνή του Δεσπότη; «Στην αρχή» — «ήταν» — «Λόγος»: αυτά άκουσε.

    Μην αρχίζεις λοιπόν να ρωτάς: «Πώς υπήρχε;»· ούτε να συλλογίζεσαι: «Αν υπήρχε πάντοτε, δεν γεννήθηκε· και αν γεννήθηκε, τότε προηγουμένως δεν υπήρχε». Αυτός που μιλά έτσι δεν ανήκει στα πρόβατα του Χριστού. Εξωτερικά έχει όψη προβάτου· μέσα του, όμως, είναι λύκος εκείνος που μιλά με αυτόν τον τρόπο [Ματθ. 7,15: «Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, οἵτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι ἅρπαγες(:Εάν, λοιπόν, θέλετε να βρείτε τον δρόμο αυτό της αιώνιας σωτηρίας, προσέχετε να μην παρασυρθείτε από κακούς οδηγούς. Προσέχετε απ’ τους ψευδοπροφήτες, που έρχονται σε σας με την εξωτερική μορφή της αθωότητας και της ημερότητας του προβάτου, ενώ από μέσα τους είναι άγριοι και αισχροκερδείς, σαν αρπακτικοί λύκοι)»]. Να τον αναγνωρίζεις, λοιπόν, ως ύπουλο εχθρό. «Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει»[Ιω.10,27].

     Όταν ακούς «Υιός», να εννοείς την ομοιότητά Του με τον Πατέρα. Μιλώ για «ομοιότητα» επειδή ακόμη και οι ισχυρότερες εικόνες που αντλούμε από τα σώματα αδυνατούν να αποδώσουν αυτήν την σχέση. Για να πω, όμως, την αλήθεια —γιατί δεν φοβάμαι να προχωρήσω ως την ακριβέστερη διατύπωσή της— δεν πρόκειται να διαστρέψω κακόβουλα το νόημα. Δεν μιλώ απλώς για ομοιότητα, αλλά για ταυτότητα, χωρίς όμως να μη διατηρώ την ιδιαίτερη ιδιότητα του Υιού και του Πατέρα. Στην υπόσταση του Υιού να αναγνωρίζεις τη μορφή του Πατέρα, ώστε να διατηρήσεις ακέραιη την αληθινή και ακριβή έννοια της εικόνας και να κατανοήσεις ορθά και με ευσέβεια τη σχέση τους [πρβ. Κολ. 1,15: «ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου(:ο Υιός είναι εικόνα του αόρατου Θεού, ο Οποίος δεν φαίνεται με τα σωματικά μας μάτια)»· Εβρ. 1,3 : «ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ (:Αυτός υπήρχε πριν από τη δημιουργία και ήταν λαμπρή ακτινοβολία της ένδοξης φύσεως του Πατρός. Ήταν φως εκ φωτός και συνάναρχος με τον Πατέρα, αφού ο Πατήρ πάντοτε ακτινοβολούσε και ποτέ δεν υπήρξε σβησμένος ήλιος. Ήταν ακόμη και ακριβές αποτύπωμα και ζωντανή εικόνα της ουσίας του Πατρός, ίσος δηλαδή και απαράλλακτος με τον Πατέρα)»]. «Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί (:Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα μου και ο Πατέρας είναι μέσα σε Εμένα. Διότι Εγώ κι Εκείνος, ενώ διακρινόμαστε σε ξεχωριστά πρόσωπα, είμαστε συγχρόνως ένας Θεός)» [Ιω. 14,10–11]· δεν εννοώ σύγχυση των ουσιών, αλλά πλήρη ταυτότητα ως προς τα γνωρίσματά τους.

      Φαίνεται όμως, αγαπητοί, πως συνέβη ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς: η πρόθυμη και υπάκουη διάθεσή σας να ακούσετε ανάγκασε ακόμη και εμένα, παρά την αδυναμία μου, να πάρω τον λόγο και να σας πω κάτι, ώστε η δύναμη του Θεού να φανερωθεί ακόμη πιο καθαρά μέσα από την αδυναμία του οργάνου Του . Ίσως λοιπόν η αδυναμία μας φανερώθηκε ακόμη μεγαλύτερη, για να δοξαστεί ακόμη περισσότερο Εκείνος που δίνει δύναμη στο αδύναμο [πρβ. Β΄Κορ.12,9: «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται (:Σου είναι αρκετή η χάρις που σου δίνω. Διότι η δύναμή μου αναδεικνύεται τέλεια, όταν ο άνθρωπος είναι ασθενής και με την ενίσχυσή μου κατορθώνει μεγάλα και θαυμαστά)»].

      Εκείνος που μας αξίωσε να φθάσουμε και πάλι σε αυτή την πανήγυρη, που εκπλήρωσε όσα ευχόμασταν την περασμένη χρονιά και εγκαινιάζει τον νέο χρόνο που έρχεται (γιατί η ίδια, αυτή, ημέρα οριοθετεί για εμάς τον κύκλο του χρόνου που πέρασε και γίνεται ξανά η αρχή του επόμενου). Αυτός, λοιπόν, που μας συγκέντρωσε και μας αξίωσε να μπούμε στον νέο χρόνο, είθε να μας διαφυλάξει σε όλη τη διάρκειά του αβλαβείς, απρόσβλητους και ασφαλείς από την αρπαγή του λύκου· και είθε να κρατήσει αυτή την Εκκλησία ακλόνητη και ασφαλή, με τους μάρτυρες να την περιφρουρούν σαν ισχυροί πύργοι. Είθε να αποτρέψει κάθε επιβουλή και κάθε εχθρική επίθεση που προέρχεται από τους αιρετικούς· και είθε να μας χαρίζει, μέσα σε ειρήνη, να μαθητεύουμε στα θεία λόγια και να τα διδάσκουμε με τη χάρη που μας χορηγεί το Άγιο Πνεύμα. Γιατί σε Αυτόν ανήκουν η δόξα και η εξουσία, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

      ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

           μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ

·        Βασιλείου του Μεγάλου, «Εἰς τὸν ἅγιον μάρτυρα Μάμαντα», Ὁμιλία ΚΓ΄, J.-P. Migne, Patrologiae Cursus Completus, Series Graeca, t. 31, Parisiis 1857, cols. 589B–600B [ Basilius Caesariensis, In sanctum Mamantem martyrem]

·       https://www.biblindex.org/en/work-editions/in-mamantem-martyrem/patrologia-graeca-31?utm

·       http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html

·       Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

·       Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

·       Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

·       Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.

·       Π. Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.

 

Σειρά δημοσιεύσεων με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την Ψευδοσύνοδο της Κρήτης -Δ’  

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου

Θεολόγου- συγγραφέως

Εν Θεσσαλονίκη τη 31η Αυγούστου 2026

Μέρος τέταρτον.

    Συνεχίζοντας τον σχολιασμό μας στις Κριτικές παρατηρήσεις επί του έκτου συνοδικού κειμένου με τίτλο: «Σχέσις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», από το σημείο, όπου είχαμε σταματήσει στο προηγούμενο, τρίτο μέρος, σημειώνουμε τα εξής:

3. Η ψευδοσύνοδος μας δίδει μιαψευδή και παραπλανητική εικόνα των μέχρι σήμερα διεξαχθέντων θεολογικών διαλόγων.

    α) Στην 6η παράγραφο γίνεται επαινετική αναφορά στους μέχρι σήμερα διεξαχθέντες διαλόγους, (διαχριστιανικούς και διαθρησκειακούς),  και τονίζεται «ότι δια του διαλόγου, [η Εκκλησία], δίδει δυναμικήν μαρτυρίαν του πληρώματος της εν Χριστώ αληθείας και των πνευματικών αυτής θησαυρών προς τους εκτός αυτής». Ωστόσο η  πικρή αλήθεια είναι ότι δυστυχώς στους μέχρι σήμερα διεξαχθέντες διάλογους όχι μόνον «δυναμικήν μαρτυρίαν….» δεν μπορέσαμε να δώσουμε, όπως ισχυρίζεται ο συντάκτης, αλλά αντιθέτως φθάσαμε σε υποχωρήσεις και συμβιβασμούς ανεπίτρεπτους, σε δογματικής φύσεως θέματα, που ισοδυναμούν με προδοσία της πίστεως.

    Οι μέχρι τώρα γενόμενοι Διάλογοι, όπως απέδειξαν τα πράγματα, υπηρέτησαν και εξακολουθούν να υπηρετούν και να προωθούν τα σκοτεινά σχέδια  της Νέας Εποχής, την ομογενοποίηση όλων των θρησκειών, προκειμένου έτσι να οικοδομηθεί το νέο θρησκευτικό μοντέλο της πανθρησκείας, η οποία θα προετοιμάσει το έδαφος για την έλευση του Αντιχρίστου.Όπως είναι γνωστό, ο πρώτος και κύριος σκοπός της Νέας Εποχής είναι η δημιουργία των καταλλήλων προϋποθέσεων για την οικοδόμηση μιας Νέας Τάξεως Πραγμάτων, δηλαδή η ενοποίηση της ανθρωπότητος, πολιτική, οικονομική, πολιτισμική και θρησκευτική και η επίτευξη μιας παγκόσμιας κυβερνήσεως υπό την ηγεσία ενός νέου Μεσσία, ο οποίος θα είναι ταυτόχρονα πολιτικός ηγέτης και θρησκευτικός, της νέας παγκόσμιας θρησκείας που θα προέλθει από την ομογενοποίηση και τον συγκερασμό όλων των θρησκειών του κόσμου. Αυτήν όμως την ιδέα της συγκρητιστικού τύπου ομογενοποιήσεως της ανθρωπότητος, που οραματίζονται οι σχεδιαστές της Νέας Εποχής, ομολογούν επίσης οι πρωτεργάτες των Διαθρησκειακών Διαλόγων.

    Παρά κάτω περιοριζόμαστε να παραθέσουμε μερικές μόνον αποκαλυπτικές δηλώσεις, αλλά και συγκεκριμένες πράξεις συμβολικού χαρακτήρα, ορισμένων εξ’ αυτών. Ο νυν Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, στην Παγκόσμια Διάσκεψη Θρησκείας και Ειρήνης στην Riva del Garda της Ιταλίας στις 4 Νοεμβρίου 1994, εδήλωσε μεταξύ άλλων τα εξής: «…Ρωμαιοκαθολικοί και Ορθόδοξοι, Προτεστάντες και Εβραίοι, Μουσουλμάνοι και Ινδοί, Βουδιστές και Κομφουκιανοί, ήλθε ο καιρός όχι απλώς για προσέγγιση, αλλά για μια συμμαχία και συλλογική προσπάθεια προς τον σκοπόν της καθοδηγήσεως του κόσμου, μακράν των ψευδοπροφητών του εξτρεμισμού και της μισαλλοδοξίας». Τον Νοέμβριο του 2000 πραγματοποιήθηκε στο Καταμντού του Νεπάλ το 39ο Διεθνές Συνέδριο για το φυσικό περιβάλλον, στο οποίο συμμετείχαν εκπρόσωποι ένδεκα θρησκειών, οι οποίοι «προσέφεραν ιερά Δώρα στη γη». Στο συνέδριο συμμετείχε ως ομιλητής και ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος προσέφερε ως ιερό δώρο στη γη μια μοναστηριακή έκταση στην περιοχή της Δωδεκανήσου. Σε άλλη ομιλία του, που εκφωνήθηκε στην Α΄ Διαθρησκειακή Συνάντηση που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης το Δεκέμβριο του 2001, εδήλωσε ενώπιον πολλών εκπροσώπων του Ιουδαϊσμού και του Ισλάμ, ότι: «Εάν σταθώμεν με το προσήκον δέος απέναντι των προσωπικών αναζητήσεων εκάστης ψυχής, η οποία γεννηθείσα εις ορισμένην θρησκευτικήν παράδοσιν, ανοίγει τας πτέρυγάς της δια να πετάξει εις αναζήτησιν του Ηγαπημένου, αντιλαμβανόμεθα, ότι έχομεν ανθρώπινον χρέος να σεβασθώμεν απολύτως την προσωπικήν πορείαν έκαστου προς την υπερτάτην αγάπην. Τότε εναγκαλιζόμεθα εν ειρήνη την ψυχήν αυτήν και παρακολουθούμε εν άκρα σιωπή και προσευχή την πορείαν της, είτε συμβαδίζει με ημάς, [τους Χριστιανούς], είτε ακολουθεί άλλον δρόμον, [λόγου χάριν τον Ιουδαϊσμό η το Ισλάμ], διότι ο Ηγαπημένος την αναμένει και θα της δείξη τον δρόμον».  Τον Οκτώβριο του 2009, μετέβη στην Αμερική, όπου επεσκέφθη την έδρα της Coca cola, όπου προσέφερε στον πρόεδρο της εταιρίας κ. Μουχτάρ, ως αναμνηστικό δώρο, αντί Αγίας Γραφής, όπως θα περίμενε κανείς, το Κοράνιο, το οποίο μάλιστα χαρακτήρισε ως «ιερό». Την ίδια εκείνη περίοδο, (Οκτώβριος 2009), επεσκέφθη επίσης και την Εβραϊκή Συναγωγή της Νέας Υόρκης, όπου ο αρχιραβίνος κ. Schneier τον ετίμησε, προσφέροντάς του κάποιο αναμνηστικό δώρο. Ο οικ. Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, αντιφωνώντας εξέφρασε την μεγάλη χαρά του για την παρουσία του στην Συναγωγή και εδήλωσε μεταξύ άλλων τα εξής: «Αγαπητοί φίλοι, καλούμεθα να γίνωμεν προφητικαί κοινότητες μεταμορφώσεως εις ένα τελματωμένον κόσμον […] Ας πιαστούμε από τα χέρια όχι μόνον εις προσευχήν, αλλά και εις ένδειξιν αλληλεγγύης. Το οφείλομεν εις τον Θεόν μας, εις τους κοινούς πατριάρχας μας Αβραάμ, Ισαάκ και Ιακώβ, εις όλους ημάς και εις τον κόσμον». Παρόμοια προσφορά ως αναμνηστικού δώρου του Κορανίου, είχαμε και από τους Πατριάρχες Αλεξανδρείας κ. Θεόδωρο και Ιεροσολύμων κ. Θεόφιλο. Ο πρώτος κατά την επίσκεψη του Προέδρου του Σουδάν κ. Ομάρ Αλ Μπασίρ στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας τον Φεβρουάριο του 2010 και ο δεύτερος κατά την επίσκεψη του Πρίγκηπος της Ιορδανίας κ. Εμίρ Γάζη στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων τον Απρίλιο του 2012.

    β) Ένα ακόμη τραγικό γεγονός που δυστυχώς αποσιωπήθηκε αδικαιολόγητα, (και γι’ αυτό αποτελεί ένα επί πλέον στοιχείο παραπληροφορήσεως), είναι το ότι πολλές προτεσταντικές ομολογίες έχουν διολισθήσει συν τω χρόνω σε νέες φοβερές πρακτικές, (χειροτονία γυναικών, αποδοχή της ομοφυλοφιλίας, διαθρησκειακές συμπροσευχές, intercommunion, κ.α.), που καθιστούν το χάσμα μεταξύ Ορθοδοξίας και ετεροδοξίας ακόμη μεγαλύτερο. Ενώ λοιπόν περιμέναμε η ψευδοσύνοδος να καταδικάσει τα παρα πάνω εκφυλιστικά φαινόμενα που συναντούμε στο Π.Σ.Ε., αυτή δυστυχώς δεν τα καταδίκασε, αλλά προτίμησε να τα αποσιωπήσει.

Κριτικές παρατηρήσεις επί του συνοδικού κειμένου με τίτλο: «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω».

    Στο παρά πάνω συνοδικό κείμενο νομιμοποιείται συνοδικά η διαθρησκειακή συνεργασία της Ορθοδοξίας με τις άλλες θρησκείες με τη διοργάνωση διμερών καί πολυμερών Διαθρησκειακών Συναντήσεων και Διαλόγων. Συγκεκριμένα στο εν λόγω κείμενο, (κεφ. Α΄ §3-4), οι συντάκτες του κειμένου θεωρούν αναγκαία την συνεργασία των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών με τις άλλες θρησκείες με σκοπό να συμβάλουν στην ειρηνική συνύπαρξη των λαών: «Αι κατά τόπους Ορθόδοξοι Εκκλησίαι είναι δυνατόν να συμβάλουν εις την διαθρησκειακήν συνεννόησιν και συνεργασίαν διά την ειρηνικήν συνύπαρξιν και κοινωνικήν συμβίωσιν των λαών, χωρίς τούτο να συνεπάγεται οιονδήποτε θρησκευτικόν συγκρητισμόν».

    Στα μέχρι σήμερα διοργανωθέντα συνέδρια και συναντήσεις κυριάρχησαν κυρίως δύο βασικές αντιλήψεις, οι οποίες συν τω χρόνω κατέστησαν βασικές και θεμελιώδεις δογματικές αρχές: α) Η αρχή του δογματικού πλουραλισμού, και β) Η αρχή του δογματικού μινιμαλισμού. Με την πρώτη υιοθετήθηκε και νομιμοποιήθηκε η συνύπαρξη διαφορετικών δογμάτων και πίστεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν καμία θρησκεία δεν έχει ολόκληρη την αλήθεια. Όλες οι θρησκείες, (μαζί και η Ορθοδοξία), έχουν μέρος μόνον της αληθείας. Οπότε όλες θα πρέπει να συνεισφέρουν το μερίδιό τους, ώστε η κάθε μία να εμπλουτίσει τις άλλες και να εμπλουτιστεί από αυτές. Με την δεύτερη καταβλήθηκε προσπάθεια να ελαχιστοποιηθούν οι μεταξύ των θρησκειών δογματικές διαφορές, και παράλληλα να προβληθούν οι δήθεν ομοιότητες και τα μεταξύ των θρησκειών κοινά στοιχεία, ώστε να μη μείνουν περιθώρια στην Ορθοδοξία να διεκδικεί την αποκλειστικότητα και την μοναδικότητα της σωτηρίας. Διακηρύχθηκε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι παρόν και ενεργεί κατά παρόμοιο τρόπο σ’ όλες τις θρησκείες. Απλώς εκφράζεται με διαφορετικά ονόματα. Στον Ιουδαϊσμό ως Σεχινά, στον Χριστιανισμό, ως Άγιο Πνεύμα, στον Ινδουϊσμό ως Άτμαν, ενώ στον Μουσουλμανισμό ως Ρουάχ. Κατ’ επέκταση υιοθετήθηκε και η άποψη ότι όλες οι θρησκείες είναι δρόμοι που μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στη σωτηρία.

    Κυριάρχησε επίσης το πνεύμα του ανθρωποκεντρικού Ουμανισμού. Οι στόχοι και η μεθοδολογία των διαλόγων σφραγίστηκαν μ’ ένα έντονο εγκοσμιοκρατικό χαρακτήρα και προσανατολισμό. Μέσα στο πνεύμα αυτό καλλιεργήθηκε η ιδέα ότι η προσέγγιση και ο διάλογος με τις άλλες  θρησκείες, αποτελεί μία αναγκαιότητα προκειμένου έτσι να συστρατευθούν από κοινού σε μια κοινή μαρτυρία για το καλό του κόσμου. Για να καταπολεμίσουν, όπως ισχυρίζονται, τα ποικίλα κοινωνικά προβλήματα που μαστίζουν την ανθρωπότητα, όπως  ο πόλεμος, η μόλυνση του περιβάλλοντος, η φτώχεια, η ανεργία ο θρησκευτικός φανατισμός, η τρομοκρατία κ.λ.π. Για να προωθήσουν την παγκόσμια ειρήνη, την ειρηνική συνύπαρξη και συνεργασία των θρησκειών στις σύγχρονες πολυθρησκευτικές κοινωνίες, την δικαιοσύνη, την ελευθερία και την αδελφοσύνη μεταξύ των λαών. Ας σημειωθεί εδώ ότι γύρω από τα παγκόσμια αυτά κοινωνικά προβλήματα κάνει εκτενή αναφορά όχι μόνο το συνοδικό κείμενο «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω», αλλά και το συνοδικό κείμενο της «Εγκυκλίου», όπως επίσης και αυτό του «Μηνύματος».

    Ωστόσο συνεργασία σε διαθρησκειακό επίπεδο με βάση τον λόγο του Θεού, ούτε δυνατή είναι, ούτε επιτρεπτή. Διότι πως είναι δυνατόν να συνεργαστούμε  με τις άλλες θρησκείες, που βρίσκονται στο σκότος της πλάνης, χωρίς να προσκρούσωμε τον θεόπνευστο λόγο του αποστόλου: «Μη γίνεσθε ετεροζυγούντες απίστοις. Τις γαρ μετοχή δικαιοσύνη και ανομία; Τις δε κοινωνία φωτί προς σκότος;» (Β΄ Κορ. 6,14). Ποιά επικοινωνία, και κατά συνέπεια ποιάς μορφής συνεργασία μπορεί να υπάρχει μεταξύ του φωτός της Ορθοδοξίας και του σκότους των διαφόρων αιρέσεων και θρησκειών; Ασφαλώς καμία.

Κριτικές παρατηρήσεις στα συνοδικά κείμενα: «Μήνυμα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον Ορθόδοξο λαό και κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως» και «Εγκύκλιος τῆς Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας».

    Μελετώντας τα παρά πάνω συνοδικά κείμενα και αξιολογώντας αυτά με βάση την Ορθόδοξη Πατερική και Συνοδική μας Παράδοση, μπορούμε να καταλήξουμε στα παρακάτω  συμπεράσματα, χωρίς ενδεχομένως να αποκλείονται και άλλα:

    Α) Πέρα από τις αλληλοεπικαλήψεις και επαναλήψεις τα εν λόγω συνοδικά κείμενα είναι διαποτισμένα μ’ ένα έντονο κοινωνιολογικό χαρακτήρα καί προσανατολισμό. Τα ποικίλλα κοινωνικά προβλήματα που μαστίζουν σήμερα την ανθρωπότητα και ο τρόπος αντιμετωπίσεως αυτών, με βάση, (υποτίθεται), το Ευαγγέλιο, κυριαρχεί σε πολλά σημεία των κειμένων, έτσι ώστε να δίνουν την εντύπωση ότι μοιάζουν περισσότερο με διακηρύξεις ενός παγκόσμιου πολιτικοκοινωνικού, ή ειρηνευτικού οργανισμού, ο οποίος προσπαθεί με ανθρώπινες μεθοδεύσεις να εξαλείψει κάθε κοινωνικό κακό και κάθε κίνδυνο, που απειλεί την ανθρωπότητα. Παραθέτουμε στη συνέχεια μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα: «Το λάδι του θρησκευτικού βιώματος πρέπει να χρησιμοποιείται για να επουλώνει πληγές και όχι για να αναζωπυρώνει τη φωτιά των πολεμικών συρράξεων…», «Η Ορθόδοξος Εκκλησία καταδικάζει απεριφράστως την επέκταση της πολεμικής βίας…», «Καταγγέλλει την καταστροφή ναών, θρησκευτικών συμβόλων και μνημείων πολιτισμού….», κ.α.

    Ωστόσο όλα τα παρά πάνω αναφερόμενα κοινωνικά κακά δεν θεραπεύονται με διακηρύξεις και φραστικές καταδίκες. Ο μέγας και ομολογητής και άγιος της εποχής μας Ιουστίνος ο Πόποβιτς, σε «Υπόμνημα» που υπέβαλε το 1971 προς την Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, με τίτλο: «Περί την μελετωμένην “Μεγάλην Σύνοδον” της Ορθοδόξου Εκκλησίας», παρατηρεί μεταξύ άλλων τα εξής: «…Εις την Εκκλησίαν, δια την οποίαν ο Θεάνθρωπος είναι το παν και τα πάντα, ουδέν επιτρέπεται να ρυθμίζεται “κατά άνθρωπον”, “κατά την παράδοσιν των ανθρώπων, κατά τα στοιχεία του κόσμου και ου κατά Χριστόν”… Εάν και τα σύγχρονα προβλήματα της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν λύωνται με τον Θεάνθρωπον και κατά τον θεανθρώπινον, αποστολικόν, αγιοπατερικόν τρόπον, είναι αδύνατον να λυθούν ορθοδόξως και  θεαρέστως».