Αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης, Κατά πασών των αιρέσεων: ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄: «ΚΑΤΑ ΕΘΝΩΝ» [:ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΩΑΜΕΘΑΝΩΝ]

 

Αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης, Κατά πασών των αιρέσεων: ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄: «ΚΑΤΑ ΕΘΝΩΝ» [:ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΩΑΜΕΘΑΝΩΝ]

   ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

   Στον «Διάλογό» του «ἐν Χριστῷ κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων», τον οποίο συνέγραψε στις αρχές του 15ου αιώνα, ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης πραγματεύεται σε διαλογική μορφή σειρά θεολογικών και αιρεσιολογικών ζητημάτων. Στο κεφάλαιο ΙΔ΄ που ακολουθεί, ο άγιος Συμεών, αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης απαντά σε ερώτηση κληρικού σχετικά με το ποιοι παρασύρθηκαν στην ασέβεια από τις κακοδοξίες του Νεστορίου. 

Πιο συγκεκριμένα αποκρίνεται ότι παρασύρθηκαν εκείνοι που αποκαλούνται «ἐθνικοί», ονομασία με την οποία, όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα, προσδιορίζει τους Μωαμεθανούς, δηλαδή τους οπαδούς της ισλαμικής θρησκείας. Κατ’ επέκταση, όταν στη συνέχεια χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «ὁ παμμίαρος προστάτης τῆς τῶν ἐθνικῶν ἀσεβείας», «ὁ δυσσεβέστατος καὶ μαινόμενος Βάρβαρος, ὁμογενὴς ὢν αὐτοῖς, ἀκάθαρτος καὶ ἀσελγής», «ὁ τὴν ἐνέργειαν πᾶσαν τοῦ πονηροῦ δεξάμενος», «ὁ πλάναις ὑποπεσὼν δαιμονικαῖς» είναι φανερό ότι εννοεί τον Μωάμεθ, τον ιδρυτή της θρησκείας του Ισλάμ, τον οποίο συνδέει με μεταγενέστερη πρόσληψη νεστοριανών κακόδοξων διδασκαλιών στις περιοχές όπου είχε εξοριστεί ο Νεστόριος.

   ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

          ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ (επιλεγμένα αποσπάσματα)

  ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄: «ΚΑΤΑ ΕΘΝΩΝ» [:ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΩΑΜΕΘΑΝΩΝ]

      ΚΛΗΡΙΚΟΣ:  Σε ποιους έγινε αιτία ασέβειας ( Νεστόριος), δέσποτα;

      ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ: Αίτιος για ασέβεια έγινε ο Νεστόριος στους λεγόμενους «εθνικούς». Αυτοί προηγουμένως λάτρευαν τον εωθινό αστέρα [[Ο άγιος Συμεών αναφέρεται εδώ στην προϊσλαμική θρησκευτική κατάσταση των Αράβων, μεταξύ των οποίων ήταν διαδεδομένη η λατρεία ουρανίων σωμάτων. Με το «ἄστρον τὸ ἑωθινόν» εννοείται ο Αυγερινός, δηλαδή ο πλανήτης Αφροδίτη όταν εμφανίζεται πριν από την ανατολή του ήλιου]] · αργότερα, όμως, εξαπατήθηκαν από κάποιον βάρβαρο, ομοεθνή τους, πάρα πολύ ασεβή και παράφρονα, ακάθαρτο και ακόλαστο [[Ο άγιος Συμεών εννοεί εδώ τον Μωάμεθ]], ο οποίος γι’ αυτό δέχθηκε μέσα του όλη την ενέργεια του πονηρού. Ισχυρίζονται βέβαια ότι υπάρχει Θεός, στην πραγματικότητα, όμως, είναι εντελώς άθεοι, όπως ακριβώς ήταν και προηγουμένως, διότι δεν γνώρισαν τον αληθινό Θεό ούτε ομολογούν τον άναρχο Πατέρα του ζώντος Λόγου, τον αγέννητο, τον αίτιο των πάντων, τον προαιωνίως υπάρχοντα, τον γεννήτορα της ζώσας Σοφίας, δηλαδή του μονογενούς και ασώματου Υιού, Εκείνον από τον Οποίο εκπορεύεται η αληθινή Ζωή, δηλαδή το αγαθό και Άγιο Πνεύμα, που ζωοποιεί και αγιάζει τα πάντα.

      Γιατί αρνούνται και οι παράφρονες αυτοί τον ασώματο Υιό και Λόγο του Θεού, καθώς και το θείο και ζωοποιό Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Θεό Πατέρα. Επιδίδονται μάλιστα σε κάθε είδος μιαρής και βέβηλης πράξης· και, το χειρότερο, θεωρώντας ότι αυτό τους επιτρέπεται ακόμη και από τον νόμο τους, έχουν υιοθετήσει ως τρόπο ζωής τις παρά φύση πράξεις των Σοδομιτών, καταμολύνοντας τον εαυτό τους χωρίς καμιά ντροπή και υφιστάμενοι μέσα τους τις ατιμωτικές συνέπειες που προέρχονται από την πλάνη τους, όπως λέγει ο Παύλος [Ρωμ. 1,27: «Ἂρσενες ἐν ἄρσεσι τὴν ἀσχημοσύνην κατεργαζόμενοι καὶ τὴν ἀντιμισθίαν ἣν ἔδει τῆς πλάνης αὐτῶν ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμβάνοντες (:Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και οι άνδρες άφησαν τη φυσική σχέση και χρήση της γυναίκας και φλογίστηκαν από φωτιά ακράτητης επιθυμίας μεταξύ τους, κάνοντας άσχημες και άτιμες πράξεις αρσενικοί με αρσενικούς και παίρνοντας το τίμημα που τους άξιζε για την πλάνη της ειδωλολατρίας τους από τον ίδιο τον εαυτό τους)»]· παίρνουν επίσης για τον εαυτό τους πολλές γυναίκες και είναι γεμάτοι φονική και ληστρική διάθεση· διότι ζουν με το τόξο και με την μάχαιρα και κινούνται με πόλεμο εναντίον κάθε έθνους, καταδιώκοντας, φονεύοντας, αρπάζοντας, ως ληστές, τα ξένα υπάρχοντα, αποχωρίζοντας με την βία πατέρες από τέκνα, γυναίκες από άνδρες, χωρίς να δείχνουν κανένα οίκτο για τους φυσικούς δεσμούς. Έχουν μανιώδη προσκόλληση στα χρήματα και μανιώδη επιθυμία για κάθε απόλαυση και ασέλγεια.

     Και το χειρότερο είναι ότι βρίσκονται στην πλάνη πως όλα αυτά τα αποκτούν επειδή είναι δίκαιοι και πιστοί. Δεν γνωρίζουν, οι ταλαίπωροι, ότι ο κόσμος αυτός παρέρχεται, ότι για τους ανθρώπους είναι τόπος πρόσκαιρης διαμονής και ξενιτιάς, και ότι σ’ αυτόν τον κόσμο οι αμαρτωλοί, και μάλιστα οι άρπαγες και οι άδικοι, είναι εκείνοι που συχνά κατέχουν τα περισσότερα. Γιατί και ο Δαβίδ έζησε ως πάροικος στη γη και θρηνεί λέγοντας: «Οἴμοι, ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη (:Αλίμονο σε εμένα, διότι τόσο πολύ παρατάθηκε η πρόσκαιρη παραμονή μου στην ξενιτιά αυτού του κόσμου)» [Ψαλμ.119,5]. Και ο Αβραάμ, για χάρη του Θεού, προτίμησε να ζήσει ως πάροικος· το ίδιο και ο Ισαάκ, ο Ιακώβ και ο Μωυσής, μαζί με όλους τους προφήτες. Και όλοι επιζήτησαν στον κόσμο αυτόν την εκούσια αποδέσμευση από τα υλικά αγαθά, τη λιτή ζωή και την μη προσκόλληση στον πλούτο.

    Ισχυρίζονται ακόμη ότι έχουν και νόμο, ο οποίος, όμως, είναι παρανομία και γεμάτος από κάθε ασέβεια, αθεΐα και ασέλγεια. Έχουν πλανηθεί από έναν μιαρό και βάρβαρο άνθρωπο, ο οποίος είχε υποπέσει σε δαιμονικές πλάνες και έλεγε ότι είναι απόστολος του Θεού και ότι ανέβηκε στον ουρανό -πράγμα που, αλίμονο, προέβαλλε σε αντίθεση προς την Ανάληψη του Χριστού και Θεού μας [[εδώ ο άγιος Συμεών εννοεί ότι ο Μωάμεθ, στο πλαίσιο της ισλαμικής διδασκαλίας όπως την παρουσίαζε ο ίδιος, προσπαθούσε, με την απόδοση αντίστοιχης ουράνιας δικής του αναβάσεως, να υπονομεύσει με τον τρόπο αυτόν την μοναδικότητα και τη θεολογική σημασία του γεγονότος της Αναλήψεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού]]-, ενώ ο ασεβής τολμούσε ακόμη να λέει ότι είναι ανώτερος από τον Χριστό και ότι είδε τον Θεό σαν κρύσταλλο και ολόσφαιρο. Αυτός διδάσκει, επίσης, δήθεν προσευχές, κάποιους ενθουσιασμούς που οδηγούν στην παραφροσύνη, και παρουσιάζει παραδείσους γεμάτους από κάθε είδους ακολασία.

    Και τι χρειάζεται να πούμε περισσότερα γι’ αυτή την αθεΐα; Αυτήν ο πονηρός, επειδή είναι περισσότερο παράλογη από όλες τις άλλες πλάνες και πιο ακάθαρτη απ’ όλες, την ξεσήκωσε ιδιαίτερα εναντίον ημών των Χριστιανών, μαινόμενος κατά της ευσέβειάς μας· και όλα όσα λένε οι θείες Γραφές για τα έργα του Αντιχρίστου, τα ενεργεί εναντίον μας μέσω αυτού του ασεβούς έθνους, καταδιώκοντας την μόνη αληθινή πίστη του Χριστού. Ο Ίδιος, όμως, ο Χριστός το επιτρέπει αυτό, για να δοκιμαστούν οι δικοί Του· και επειδή ο κόσμος αυτός παρέρχεται και, όπως διώχθηκε Εκείνος, έτσι και εμείς, οι δούλοι Του, θα διωχθούμε. Όταν όμως έλθει Εκείνος, εμείς θα ζήσουμε και θα είμαστε μαζί Του και με τους αγγέλους στους αιώνες· ενώ όσοι ασεβούν, επειδή μιμήθηκαν από τον πονηρό την φονική και αντίθεη διάθεσή του, την ακαθαρσία, την αρπακτικότητα, τη μανία, την εχθρότητα, την ασπονδία, το ψεύδος και την επιορκία του, θα καταδικαστούν μαζί του αιώνια στη γέεννα.

    Πώς, όμως, έδωσε ο Νεστόριος σ’ αυτούς τις αφορμές για την ασέβειά τους; Ο μιαρός δεν θέλησε να ομολογήσει ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι Υιός του Θεού και ο συναΐδιος Λόγος που σαρκώθηκε, όπως λέει ο αγαπημένος μαθητής: «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (: Και ο Λόγος έγινε μέσα στον χρόνο άνθρωπος. Και έχοντας ως σκηνή και ως ναό άγιο την ανθρώπινη φύση, παρέμεινε με πολλή οικειότητα μεταξύ μας σαν ένας από μας)» [Ιω. 1,14)]. Αντίθετα, δογμάτιζε ότι άλλο είναι ο Λόγος και άλλο ο Χριστός, τον οποίο θεωρούσε απλώς ως εκείνον που προσλήφθηκε από τον Λόγο, και τον ονόμαζε άνθρωπο γεμάτο από θεία χάρη· γι’ αυτό και, με ασέβεια, αποκαλούσε Χριστοτόκο την Παναγία Παρθένο, τη Θεοτόκο.

    Αφού, λοιπόν, ο Νεστόριος εξορίστηκε στην Όαση[[Μετά την καταδίκη και καθαίρεσή του στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου (431 μ.Χ.), ο Νεστόριος αρχικά αποσύρθηκε στο παλαιό μοναστήρι του κοντά στην Αντιόχεια. Ο Ευάγριος Σχολαστικός αναφέρει ότι έμεινε εκεί περίπου τέσσερα χρόνια και ότι κατόπιν, με δεύτερο αυτοκρατορικό διάταγμα του Θεοδοσίου Β΄, εξορίστηκε στον τόπο που ονομαζόταν Ὄασις. Πρόκειται για τη λεγόμενη Μεγάλη Όαση (Oasis Magna) της Αιγύπτου, στη δυτική έρημο, δηλαδή στην περιοχή που αντιστοιχεί στη σημερινή όαση Kharga (Χάργκα), δυτικά του Νείλου και της Άνω Αιγύπτου]], ο παμμίαρος πρωτεργάτης της ασέβειας των εθνικών[[ο Μωάμεθ δηλαδή]], που διέμενε εκεί, δέχθηκε αργότερα στους τόπους εκείνους τις μιαρές διδασκαλίες αυτού του ασεβούς. Και αποκαλούσε μεν τον Χριστό μεγάλο και ανώτερο από όλους τους προφήτες, βλασφημούσε, όμως, εναντίον του Υιού του Θεού και Θεού μας· έλεγε ακόμη ότι ο Χριστός αναλήφθηκε στους ουρανούς και κάθισε εκεί, δεν ομολογούσε όμως ο ασεβής ότι Αυτός είναι Θεός ούτε ότι είναι ο Λόγος του Θεού και Θεός, αλλά ότι δημιουργήθηκε με τον λόγο του Θεού.

     Αγνοούσε ο ασεβής ότι, εφόσον είναι Λόγος του Θεού ο Χριστός, και με τον Λόγο του Θεού έγιναν ο ουρανός, η γη και ολόκληρη η κτίση, Αυτός ο ίδιος ο Λόγος είναι ὁ ζῶν, Αυτός που παραμένει στους αιώνες· όπως ακριβώς είπε ο Δαβίδ, μέσω Αυτού στερεώθηκαν και οι ουρανοί [Ψαλμ. 32:6: «Τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν(: Με την προσταγή του Κυρίου και μόνο στερεώθηκαν οι ουρανοί)»]. Αυτός είναι που υπήρχε «ἐν ἀρχῇ» και υπήρχε πάντοτε αχώριστος από τον Θεό Πατέρα και σε αιώνια ένωση και κοινωνία μαζί Του[Ιω. 1:1–2: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν (:Στην αρχή της Δημιουργίας υπήρχε ο Υιός του Θεού, που γεννήθηκε αχρόνως από τον Πατέρα ως άπειρος και ζωντανός Λόγος από απειροτέλειο και πάνσοφο Νου. Και ο Λόγος, ως δεύτερο πρόσωπο της Θεότητος, ήταν αχώριστος από τον Θεό Πατέρα και πάντοτε ενωμένος μαζί Του. Και ήταν Θεός τέλειος ο Λόγος. Στην αρχή της δημιουργίας Αυτός υπήρχε ενωμένος με τον Θεό Πατέρα)»], όπως διακηρύσσει το Ευαγγέλιο.

    Και δι’ Αυτού έγιναν τα πάντα και χωρίς Αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει [Ιω. 1,3: «Πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν(:Όλα τα δημιουργήματα δημιουργήθηκαν δι’ Αυτού, σε συνεργασία με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα˙ και χωρίς Αυτόν δεν έγινε το παραμικρό απ’ όλα όσα έχουν γίνει)»].Γιατί και ο Δαβίδ ψάλλει προς τον Θεό: «Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας (:Τα πάντα με σοφία τα δημιούργησες)» [Ψαλμ. 103, 24]. Και ο Σολομών λέει: «Θεὲ Πατέρων καὶ Κύριε τοῦ ἐλέους, ὁ ποιήσας τὰ πάντα ἐν λόγῳ σου, καὶ τῇ σοφίᾳ σου κατασκευάσας τόν ἄνθρωπον (:Θεέ των πατέρων και Κύριε του ελέους, Εσύ που δημιούργησες τα πάντα μόνο με τον λόγο Σου και με τη σοφία Σου έπλασες τον άνθρωπο)»[Σοφ. Σολ. 9,1–2]. Και Αυτός είναι Εκείνος για τον Οποίο έχει γραφεί: «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν(: Και ο Λόγος έλαβε ανθρώπινη σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας)» [Ιω. 1,14].

      Αλλά είναι περιττό να πούμε περισσότερα για τις ασεβείς δοξασίες αυτών των αθέων, αφού η πλάνη τους γίνεται φανερή, όπως και στην περίπτωση των Ιουδαίων, οι οποίοι απέρριψαν τον Κύριο και τους προφήτες Του, καθώς και τον παλαιό άγιο νόμο Του· ενώ οι προφήτες και ο νόμος είχαν διακηρύξει φανερά για τον Λόγο του Θεού και το Άγιο Πνεύμα, καθώς και για την σάρκωση του Λόγου από την Παρθένο και για ολόκληρη την θεία οικονομία Του. Οι «εθνικοί», λοιπόν, είναι συγγενείς με τους Ιουδαίους ως προς την απιστία και τη θεομαχία τους· και αυτοί αρνούνται τον ζώντα Υιό του Θεού, καθώς και την σάρκωσή Του από την Παρθένο, η οποία έγινε για τη σωτηρία του κόσμου, και το Άγιο Πνεύμα, που ζωοποιεί τα πάντα και συνέχει ολόκληρη την κτίση. Από τις βλασφημίες του Νεστορίου, εξάλλου, και πολλοί άλλοι, όπως είπαμε, ξέπεσαν σε αλλότριες κακοδοξίες και βλασφημίες.

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

        μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

·       Αγίου Συμεών, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, Τα ευρισκόμενα Άπαντα, Διάλογος ἐν Χριστῷ κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων [Symeonis Thessalonicensis Archiepiscopi Opera Omnia], ἐπιμ. J.-P. Migne, Patrologiae Cursus Completus, Series Graeca, τόμ. 155, Paris (Petit-Montrouge): J.-P. Migne, 1866, 1020 στ.

·       https://play.google.com/books/reader?id=NaNvZepOvGQC&pg=GBS.PA79&hl=el

·       Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

·       Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

·       Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

·       Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.