Συναξάρι Οσίου Θεοφάνους του Γραπτού, του Ομολογητού Επισκόπου Νικαίας

Άρθρο της Ελένης Παπασταματάκη

Θεόδωρος και Θεοφάνης οι Γραπτοί-δύο Άγια αδέρφια που δεν έπαψαν ποτέ να ομολογούν Χριστό

---

Στις 11 του μηνός Οκτωβρίου η Αγία μας Εκκλησία τιμά την μνήμη του Αγίου Θεοφάνους του Γραπτού, του Ομολογητού Επισκόπου Νικαίας.

Ο Άγιος Θεοφάνης, αδερφός του Αγίου Θεοδώρου του Γραπτού, γεννήθηκε τον 8ο αιώνα στην Παλαιστίνη.
Οι ευσεβείς γονείς τους, φρόντισαν να διδαχθούν τα παιδιά τους τόσο την Εκκλησιαστική όσο και την θύραθεν σοφία.

Μεγαλύτερος από τα δύο αδέρφια ήταν ο Θεόδωρος, ο οποίος ξεχώριζε από μικρός για την σύνεση του. Βλέποντας οι γονείς την σωφροσύνη του παιδιού τους, τον έστειλαν στην Μονή του Αγίου Σάββα, για να μάθει τα γράμματα από τον σοφότερο και πιο ενάρετο Ιερομόναχο της Μονής.

Όταν μεγάλωσε και ο Θεοφάνης έβαλαν και αυτόν στο μοναστήρι. Παρότι ήταν μικρότερος από τον αδερφό του, δεν υστερούσε καθόλου απέναντί του στην αρετή, έχοντας σαν πρότυπο τον μεγάλο του αδελφό.

Επειδή ο Θεόδωρος διψούσε για περισσότερη γνώση, βγήκε από το μοναστήρι και πήγε να μαθητεύσει δίπλα σε έναν σοφότατο και ενάρετο δάσκαλο. Αφού έμαθε και από αυτόν όσα χρειαζόταν, επέστρεψε στην υπακοή του Μοναστηριού του.

Ο Θεόδωρος αφού ξεχώριζε από όλους τους μοναχούς για τις αρετές του, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τους πατέρες της Μονής και αφού έλαβε το αξίωμα της ιεροσύνης συνέχισε να αγωνίζεται με ακόμη περισσότερο ζήλο.

Την εποχή εκείνη αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Λέων Ε΄ ο Αρμένιος. Αγωνίστηκε λυσσαλέα κατά των Αγίων Εικόνων. Εξόρισε όλους τους Αρχιερείς και τοποθέτησε στη θέση τους άλλους, ομόφρονες με αυτόν.

Για την μεγάλη αυτή ασέβεια, παραχώρησε ο Θεός και οι Άραβες έκαναν εκστρατεία κατά της Αυτοκρατορίας. Αιχμαλώτισαν πολλές πόλεις και Μοναστήρια, ένα εκ των οποίων ήταν και η Μονή του Αγίου Σάββα.

Βλέποντάς τα αυτά ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων κατάλαβε πως αυτά συνέβησαν στους Χριστιανούς απο την δίκαιη κρίση του Κυρίου.

Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων φωτισμένος από τον Θεό, αποφάσισε να στείλει δυο Πατέρες. ενάρετους και σοφούς, για να ελέγξουν τον βασιλιά και να τον νουθετήσουν. Έτσι, βρήκε ως καταλληλότερο τον Θεόδωρο. Ο Άγιος πήρε μαζί του και τον αδερφό του Θεοφάνη.

Πρώτα πήγαν στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και τον έλεγξαν για την ληστρική κατάσχεση της εξουσίας. Στη συνέχεια. πήγαν στον βασιλιά και προσπάθησαν με πατρική αγάπη και Πατερική σοφία να του δείξουν την πλάνη του και να τον πείσουν να παύσει την μιαρή αίρεση.

Ακούγοντας ο Βασιλιάς του δύο Αγίους, θαύμασε την σοφία και κοσμιότητά τους. Δεν έδειξε όμως να συνετίζεται από τα λόγια τους. Προσπάθησε στην αρχή με κολακείες να τους φέρει στην αίρεσή του, αλλά αφού είδε πως οι ανδρείοι υπερασπιστές της Ορθοδοξίας δεν άλλαζαν γνώμη, πρόσταξε να βασανίσουν τα δυο αυτά Άγια αδέλφια.

Οι Άγιοι μάρτυρες, υπέμεναν με καρτερία όλα τα βασανιστήρια που τους έκαναν. Ο βασιλιάς βλέποντας πως δεν μπορούσε να τους φέρει στην ασέβεια, τους εξόρισε στο Στόμιο του Βοσπόρου απαγορεύοντας στους πάντες να τους δώσουν φαγητό, νερό ή ρούχα και έτσι να οδηγηθούν στον θάνατο.

Σύντομα ο ασεβής βασιλιάς φονεύτηκε και στο θρόνο του Βυζαντίου ανήλθε ο Μιχαήλ ο Τραυλός. Με τον θάνατο του αιρετικού βασιλιά, σταμάτησαν οι διωγμοί. Τα δύο αδέρφια, ελεύθερα πλέον, πήγαν στην Ιερά Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Σωσθενίου στον Βόσπορο. Εκεί διακρίθηκαν για τους ασκητικούς τους αγώνες, ενώ με τις επιστολές τους συνέβαλαν στην στερέωση της ορθόδοξης πίστης.

Το 829 ανέβηκε στο θρόνο ένας άλλος ασεβής βασιλιάς, ο Θεόφιλος, ο οποίος συνέχισε τις σκληρές διώξεις εναντίων των χριστιανών. Την μανία του δυσσεβή βασιλιά υπέμειναν για ακόμα μία φορά ο Θεόδωρος μαζί με τον αδερφό του Θεοφάνη.

Το 836 κλήθηκαν σε νέα ανάκριση όπου ομολόγησαν για άλλη μια φορά με παρρησία την Πίστη τους. Τότε έκαναν στους δυο μοναχούς ένα φρικτό βασανιστήριο. Με πυρωμένο σίδερο, έγραψαν στα μέτωπα τους την αιτία των διώξεών τους. Γι’ αυτό και ονομάστηκαν Γραπτοί. Ακολούθησε νέα φυλάκισή τους στην φυλακή του Πραιτωρίου, προκειμένου να πεθάνουν στην απομόνωση.

Στο μαρτύριο τους αυτό τους στήριξαν με επιστολές ο δάσκαλός τους Μιχαήλ και ο Άγιος Μεθόδιος. Αργότερα τους έστειλαν σε καινούργια εξορία, στην Απάμεια της Βιθυνίας. Εκεί όμως ο λαός τους υποδέχθηκε με πολύ σεβασμό και αγάπη.

Το έτος 838, ο Άγιος Θεόδωρος, έχοντας πλέον εξασθενηθεί από όλες τις κακουχίες, παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο λαμβάνοντας το στεφάνι του μαρτυρίου και της Ομολογίας. Ο Άγιος Θεοφάνης, τίμησε το ιερό λείψανο του αδελφού του με εγκώμια που συνέγραψε ο ίδιος.

Ο Άγιος Θεοφάνης εξορίστηκε για μια τελευταία φορά στη Θεσσαλονίκη μέχρι τον θάνατο του Θεοφίλου. Η Ορθοδοξία έλαμψε και πάλι με την βασίλισσα Θεοδώρα και τον υιό της Μιχαήλ. Αυτοί ανακάλεσαν όλους τους εξορισμένους και έτσι επέστρεψε και ο όσιος Θεοφάνης.

Με την επιστροφή του χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Νικαίας, απο τον Άγιο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Μεθόδιο, ο οποίος κατήργησε την βδελυρά αίρεση των εικονομάχων το 842.

Το Άγιο λείψανο του Αγίου Θεοδώρου το έφεραν με τιμές στην Χαλκηδόνα. Έκτισαν ναό και φύλαξαν εκεί τα Άγια λείψανα του ομολογητή μοναχού τα οποία είναι θαυματουργά και θεραπεύουν κάθε ασθένεια.

Ο Άγιος Θεοφάνης, έζησε κάποια χρόνια ακόμη μετά την κοίμηση του αδερφού του. Συνέθεσε Κανόνες και ιερά Άσματα. Καθοδηγούσε θεάρεστα το λογικό ποίμνιο και έφυγε ειρηνικά εις τας αιωνίους Μονάς στις 11 Οκτωβρίου του 845.

Πρότυπο μας να είναι οι Άγιοι αυτάδελφοι Θεόδωρος και Θεοφάνης, ωστε με τις πρεσβείες τους να ομολογούμε και εμείς την Ορθοδοξία και να υπομένουμε με καρτερία και πίστη στον Χριστό κάθε δίωξη και μαρτύριο που θα επιτρέψει.

Ἀπολυτίκιον

Ήχος πλ α’. Τον συνάναρχον λόγον.

Μυηθεῖς τῶν Ἀγγέλων Πάτερ τὸ σύντονον, θεοφανείας ἀρρήτου ἐδείχθης σάλπιγξ χρυσή, περιούσιον λαὸν τρέφων τοὶς λόγοις σου, τῶν γὰρ πανσόφων σου ᾠδῶν, ἡ πανεύσημος μολπή, εὐφραίνει τὴν Ἐκκλησίαν, δι’ ἣν λαμπρῶς ἠγωνίσω, θεομακάριστε Θεόφανες.