Αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης, Κατά πασών των αιρέσεων: Περί των Λατίνων
AΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ (επιλεγμένα αποσπάσματα)
ΚΛΗΡ. […] Αρκετά διδαχθήκαμε, άγιε δέσποτα, και τον λόγο γι’ αυτό· υπολείπεται τώρα να μάθουμε και ποια άραγε αίρεσις αναβλάστησε στην εκκλησία, ύστερα από την Ζ΄ (:εβδόμη) Οικουμενική Σύνοδο, και ποια φθορά προξένησε και πώς πρέπει να απολογούμαστε στους κυριευομένους από αυτήν την αίρεση.
ΑΡΧ. Και τους προηγουμένους λόγους, αδελφέ, δεν τους είπαμε από τον εαυτό μας, αλλά από όσα είχαμε ακούσει από Αγίους Πατέρες και από αυτούς μερικά, διότι ούτε σκοπό έχουμε να πούμε για όλα, ούτε δύναμη έχουμε ικανή γι’ αυτό· θαρρώντας, όμως, στον Θεό, για να αναπαύσουμε το ζήτημά σας ερχόμαστε να μιλήσουμε και γι’ αυτό το οποίο είναι πάνω από τη δύναμή μας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ
ΑΡΧ. Ύστερα, λοιπόν, από την έβδομη Σύνοδο δεν έγινε καμία άλλη Οικουμενική εκτός της λεγομένης ογδόης, την οποία και οι Λατίνοι αναφέρουν και τα πρακτικά αυτής της Συνόδου εν μέρει είναι φανερά και παραδεδομένα, στα οποία μπορεί να μάθει κανείς ακριβέστερα και για τον νεωτερισμό των Λατίνων και πώς η Σύνοδος αυτή αναθεμάτισε εκείνους, που τολμούν να πουν, ότι το θείο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού, και μας παρέδωσε να φυλάγουμε με κάθε τρόπο απαρασάλευτα τα του ιερού συμβόλου.
Αλλά δεν γνωρίζω πώς οι Λατίνοι τα περιφρόνησαν αυτά. Νομίζω ότι αυτό το έπαθαν από υπερηφάνεια και αλαζονεία, τα οποία προηγουμένως ετάραξαν και εκείνους που πριν ήσαν Άγγελοι και έγινε αυτό πρόξενος αιτίας θανάτου στους αρχηγούς των προγόνων μας. Αυτά, λοιπόν, έγιναν αιτία του σχίσματος στην των Λατίνων εκκλησία, η οποία προηγουμένως μεν δόξαζε και ακολουθούσε καλά το Ιερό Σύμβολο (της Πίστεως) και τις παραδόσεις των Αποστόλων και Πατέρων και ήταν η πρώτη· διότι δεν κρύβουμε την αλήθεια, αλλά ιδιαιτέρως επιθυμούμε πάλι να έχουμε αυτήν πρώτη, εάν μόνον φύλαγε καθαρό και ακηλίδωτο τον χαρακτήρα της ορθοδόξου πίστεως· τώρα, όμως, αφού καταφρόνησαν τα πάντα, ούτε το «Εἴ τις θέλει πρῶτος εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος(:Αν κανείς θέλει να είναι πρώτος στην τιμή, οφείλει με την ταπείνωσή του προς τους άλλους να γίνει τελευταίος απ’ όλους και υπηρέτης όλων με την άσκηση της αγάπης)» [Μάρκ. 9,35] στοχάζονται, ούτε το «Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται (:Όποιος υψώνει μόνος του τον εαυτό του θα ταπεινωθεί)» [Λουκ. 14,11], αλλ’ αυτοί οι πιστοί του Χριστού, αφού πόθησαν και αναζήτησαν τα των Ελλήνων, επειδή θεώρησαν τους εαυτούς τους σοφούς και νόμισαν ότι είναι σοφότεροι από τους άλλους αδελφούς, όπως λέγει ο Παύλος, θεωρώντας τον εαυτό τους σοφό, έπεσαν «πτῶμα χαλεπόν».
Και βρίσκονται σε χαλεπό πτώμα (αλίμονο!) πάσχοντες από αλαζονεία, που είναι νόσος ανίατος και πολύ δύσκολη, ώστε ούτε με την μετάνοια να θεραπευθούν, ούτε να πεισθούν και να υποταχθούν στο θείο Σύμβολο, το οποίο το συνέθεσαν οι Πατέρες δια του θείου Πνεύματος, αλλά θέλουν και προθυμοποιούνται να ελκύσουν και εμάς στην γνώμη τους και, ενώ καυχώνται στην εξουσία του μεγάλου αποστόλου Πέτρου, βαίνουν εναντίον της μετανοίας του Πέτρου, ο οποίος, όπως φαίνεται, γι’ αυτό προπάντων έγινε διδάσκαλος στην Ρώμη και πρώτος ποιμένας, για να διδάξει την επιστροφή και την μετάνοια, δίνοντας τον εαυτό του παράδειγμα· επειδή και αυτός ο ίδιος, αφού πολύ υψώθηκε από την καύχηση και την αλαζονεία, γι’ αυτό εξέπεσε και αθέτησε την ομολογία την οποία προηγουμένως ομολόγησε, και δεν βρήκε με άλλον τρόπο την διόρθωση, αλλά με την μετάνοια.
Και σκέπτομαι ότι προφητικά λέχθηκε προς αυτόν, και το «Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ ὁ σατανᾶς ἐξῃτήσατο ὑμᾶς τοῦ σινιάσαι ὡς τὸν σῖτον, ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλείπῃ ἡ πίστις σου· καὶ σύ ποτε ἐπιστρέψας στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου (:Σίμων, Σίμων, ιδού ο σατανάς, όπως άλλοτε για τον Ιώβ, έτσι και για σας τώρα ζήτησε να σας ταράξει και να σας κλονίσει, όπως κοσκινίζει και σείεται το σιτάρι μέσα στο κόσκινο. Εγώ όμως προσευχήθηκα για σένα και παρακάλεσα να μη χάσεις την πίστη σου. Κι εσύ, όταν κάποτε επιστρέψεις με τη μετάνοια και αποκατασταθείς στο αξίωμά σου, γίνε στους αδελφούς σου υπόδειγμα μετανοίας και πίστεως, ώστε κι αυτοί να στηρίζονται και να παρηγορούνται τόσο με τα λόγια σου, όσο και με το παράδειγμά σου)» [Λουκ. 22,32], το οποίο και τότε συνέβη σε αυτόν, διότι μετά την άρνηση επέστρεψε και με την επιστροφή του πολλούς στήριξε. Εύχομαι και σήμερα να συμβεί αυτό με την φιλανθρωπία του Χριστού και με τις ευχές του Πέτρου· και όπως ο Πέτρος, έτσι και οι δυτικοί αυτοί να επιστρέψουν με την ταπείνωση και με την θερμή ομολογία στην Ορθοδοξία και σύμφωνα με την αγάπη και την θερμή πίστη του Πέτρου να στηρίζουν τους αδελφούς με ειρήνη και αγάπη και με την καλή ομολογία του ορθοδόξου Συμβόλου των Πατέρων.
Αλλά ο μεν Πέτρος με την μετάνοια, με τα δάκρυα, όπως είπαμε και με την τριττή ομολογία της αγάπης του προς τον Χριστό, όχι μόνον στον χορό των Αποστόλων πάλι συναριθμήθηκε, αλλά και κορυφή τους αποδείχθηκε και ποιμένας της ποίμνης του Χριστού χειροτονήθηκε. Οι Λατίνοι, όμως, επαιρόμενοι ότι έχουν ως κορυφή τον Πέτρο και κομπάζοντες, έγιναν αίτιοι βλάβης εναντίον των άλλων και του εαυτού των στην Εκκλησία του Χριστού, με την αποστασία των ορθών δογμάτων. Γι’ αυτό και έγιναν αίτιοι βλάβης στην Εκκλησία του Χριστού, περισσότερο από όλους εκείνους, που κατά καιρούς κινήθηκαν εναντίον της· διότι έσχισαν και διαίρεσαν τα μέλη του Χριστού, και έδωσαν τώρα τόσα χρόνια μυρίες αφορμές σκανδάλων σε όλους τους αδελφούς, που είναι αγορασμένοι με το Θείο Αίμα του Χριστού.
KΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΚΕΙΝΑ, ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥΝ ΟΙ ΛΑΤΙΝΟΙ
ΚΛΗΡ. Ποια είναι τα κυριότερα στα οποία συνίσταται η καινοτομία των Δυτικών, για τα οποία αποσχίσθηκαν από την καθολική του Χριστού Εκκλησία;
ΑΡΧ. Πρώτα είναι τούτο, ότι έβαλαν προσθήκη στο Ιερότατο Σύμβολο, το οποίο οι Πατέρες το εξασφάλισαν, ώστε ούτε να προσθέσει κανείς σε αυτό, ούτε να αφαιρέσει. Στην συνέχεια, όμως, καινοτόμησαν και άλλα πολλά εκτός της αρχαίας συνήθειας της Εκκλησίας, επειδή προσφέρουν στα Μυστήρια άζυμα για θυσία, πράγμα που κάνουν οι Ιουδαίοι, καταλύουν, όπως ακούμε, τις νηστείες τις παραδεδομένες από τους Αποστόλους και τους Πατέρες, της Τετράδος δηλαδή και των δύο πρώτων ημερών της Αγίας Τεσσαρακοστής, όμοια και μερικές άλλες παραδεδομένες νηστείες, έξω από την τάξη την χριστιανική, και αντίθετα με τον λόγο των Αγίων Πατέρων μας, για τις οποίες νηστείες και ο Αποστολικός Κανών παραγγέλλει και όλος ο χορός των αγίων τις δίδαξε.
Νηστεύουν ακόμη κάθε Σάββατο παρά τον Κανόνα και τούτο τον Αποστολικό και παρά τις νομοθεσίες των Πατέρων. Επειδή αυτοί σε ένα μόνο Σάββατο, το Μέγα δηλαδή, παραγγέλλουν να νηστεύουμε και σε κανένα άλλο· διότι αυτό είναι ημέρα ευχαριστίας προς τον Θεό για την δημιουργία, όπως η Κυριακή είναι της Αναστάσεως και είναι και προοίμιο όντως της Αναστάσεως το Σάββατο, επειδή κατέβηκε αυτή την ημέρα με την ψυχή ο Σωτήρας μας κάτω στον άδη και μας χάρισε την ελευθερία και την ανάσταση, πράγμα το οποίο επιβεβαιώνοντας και η Εκκλησία επιτελεί κάθε Σάββατο τα υπέρ των εν πίστει κεκοιμημένων ψυχωφελή μνημόσυνα. Νεωτερίζουν και στις χειροτονίες και δεν ακολουθούν ούτε σε αυτές τις παραδόσεις των Αποστόλων και των Πατέρων· διότι αυτοί μάς παρέδωσαν να χειροτονούμε όχι δια χρίσματος, αλλά δια της επιθέσεως των χειρών, όπως και ο διάδοχος των Αποστόλων, ο πολύς περί τα θεία Διονύσιος(:ο Αρεοπαγίτης), διαλαμβάνει γι’ αυτό.
Αλλά ούτε αυτή την ιερουργία διαφυλάσσουν αμώμητη, αλλά την εκτελούν και αυτήν αντίθετα με την παράδοση. Πρώτον μεν, διότι προσφέρουν άζυμα, όπως και οι Ιουδαίοι πρόσφεραν και εόρταζαν· σε εμάς, όμως, τα πάντα είναι καινά, και η παράδοση μάς διδάσκει να προσφέρεται τέλειος άρτος· επειδή και ο Άρτος της ζωής μας, ο του Θεού Λόγος, τέλειος χαρίζεται, αφού ενωθεί με αυτό το μίγμα του σώματός μας, όντας τέλειος Θεός και γενόμενος τέλειος άνθρωπος. Γι’ αυτό και παρομοιάζει ο Σωτήρας την Βασιλεία Του και οικονομία με ζύμη λέγοντας: «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ(:Η Βασιλεία των Ουρανών και το κήρυγμά της μοιάζει με προζύμι)» [Ματθ. 13,33].
Δεύτερον δε, επειδή ούτε συλλειτουργούν οι Λατίνοι, ούτε από το ίδιο ποτήριο και άρτο κοινωνούν τους λαϊκούς, όπως κάνει η Εκκλησία μας όπως παρέλαβε, αλλά σύμφωνα με άλλη συνήθεια.
Νεωτερίζουν ακόμη και στο Βάπτισμα· διότι δεν βαπτίζουν σε τρεις καταδύσεις και αναδύσεις, αλλά με επιχύσεις και ραντίσματα και χωρίς μύρο· ούτε κοινωνούν τα βαπτιζόμενα βρέφη, ούτε τα παιδιά μέχρι σε μία ορισμένη ηλικία, και τα περισσότερα βρέφη μένουν ασφράγιστα. Και τα περισσότερα από αυτά πεθαίνουν μη έχοντας το εφόδιο της αιωνίας ζωής, χωρίς την κοινωνία των μυστηρίων.
Αλλά ούτε στο Θυσιαστήριο κάνουν τις χειροτονίες των επισκόπων τους με την επίθεση των χειρών, σύμφωνα με την άνωθεν παράδοση Χριστού του Θεού μας και των Αποστόλων Του· λέγει: «Καὶ ἐπάρας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εὐλόγησεν αὐτούς (:Και αφού ύψωσε τα χέρια Του, τους ευλόγησε)»[Λουκ. 24,50] και το Πνεύμα το Άγιο στις κεφαλές των Αποστόλων κάθισε και «διὰ τῆς ἐπιθέσεως», λέγει ο Παύλος, «τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου» και όχι με μύρο και χρίσμα. Και «μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ὃ ἐδόθη σοι», λέγει στον Τιμόθεο, «διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου (:Μην παραμελείς το θείο χάρισμα που έχεις μέσα σου και σου δόθηκε με την τοποθέτηση των χεριών του σώματος των πρεσβυτέρων πάνω στο κεφάλι σου, μετά από την εκλογή στην οποία οδηγηθήκαμε με προφητική αποκάλυψη)»[Α΄Τιμ. 4,14].Και οι Επτά δε Διάκονοι και ο Βαρνάβας και ο Παύλος αυτός και όλοι δέχθηκαν την επίθεση των χειρών, το οποίο και λέγεται χειροτονία αληθινή.
Επιπλέον ούτε με πολλούς επισκόπους χειροτονούν ένα επίσκοπο, όπως λέγει ο αποστολικός Κανόνας, ούτε με την επίθεση του Ευαγγελίου ανοικτού, όπως διδάσκει ο μέγας Διονύσιος, αλλά ένας επίσκοπος πολλές φορές σε αυτούς χειροτονεί επίσκοπο με το χρίσμα παρά την παράδοση των Αποστόλων. Και αν τυχόν παραβρεθούν παρόντες και πολλοί επίσκοποι, δεν συλλειτουργούν αυτοί με τον πρώτο, και αφού δεν συλλειτουργούν, ούτε συγχειροτονούν, λοιπόν, τον χειροτονούμενο· και αυτό, το να μη συλλειτουργούν ποτέ πολλοί, γίνεται, επειδή δεν είναι δυνατό να κόβεται το ιερουργούμενο άζυμο και να μεταδίδεται στους πολλούς, όπως μάς παρέδωσε ο Σωτήρ, όταν ιερούργησε και έκοψε τον άρτο και τον μετέδωσε στους μαθητές Του.
Γι’ αυτήν την αιτία, λοιπόν, ούτε συνηθίζουν οι Λατίνοι να συλλειτουργούν μαζί πολλοί πρεσβύτεροι ή επίσκοποι, ούτε να μετέχουν εκ του ενός άρτου και ποτηρίου, όπως παρέλαβε ο Παύλος από τον Κύριο και παρέδωσε και σε εμάς τους ευσεβείς να κάνουμε. Γι’ αυτό ούτε συλλειτουργούν ποτέ με τον Πάπα άλλοι επίσκοποι, εκτός από τον διάκονο μόνο, κάνοντάς τα όλα καινότερα, αντίθετα με την παράδοση των Αποστόλων και του Σωτήρος ημών και των διαδόχων των Αποστόλων, Αγίων Πατέρων.
Ακόμη και το σχήμα των μοναχών, ενώ είναι ένα, το διαίρεσαν και αυτό σε πολλά τάγματα, και έκαναν πολλά και διάφορα σχήματα, αυτό το οποίο κανένας από τους Πατέρες δεν νομοθέτησε, αλλ’ όλοι από κοινού λέγουν ότι ένα και μόνο είναι το σχήμα του μοναχού, όπως το βάπτισμα, για το οποίο νομοθετεί ο θεοφόρος Διονύσιος(ο Αρεοπαγίτης).
Εάν, όμως, πουν ότι και σε εμάς αναφέρεται μικρό και μέγα σχήμα, απαντούμε ότι δεν είναι δύο, αλλά ένα και μόνο, το μέγα και τέλειο, το άλλο το λεγόμενο μικρό, είναι αρραβώνας του μεγάλου και απαρχή αυτού και προοίμιο, το οποίο επινοήθηκε ύστερα από μερικούς Πατέρες για την ασθένεια της ανθρωπότητας και δίδεται ως αρραβώνας του πρώτου και ύστερα τελειώνεται σε αυτό το μέγα και ένα, που παραδόθηκε από τους θεοφόρους Πατέρες. Γι’ αυτό και «αρραβώνας» ονομάζεται του αγίου και μεγάλου σχήματος, όπως ομιλεί γι’ αυτό αναλυτικά ο μέγας ἐν θεολόγοις καὶ ὁμολογηταῖς Άγιος Πατήρ Θεόδωρος ο Στουδίτης. Και όχι μόνον αυτά κάνουν, αλλά και πολλά άλλα αντίθετα με την εκκλησιαστική συνήθεια και ανάρμοστα στους Χριστιανούς (…βλέπε PG 55, 104-105).
Ακόμη και το να γευθούμε ζώα ακάθαρτα και ρυπαρά και μάλιστα πνικτά, δεν είναι καλό, αλλά μάλιστα απαγορευμένο από τον νόμο, τα οποία δεν εμποδίζονται ως μολυσμένα, επειδή «πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλόν(:Πραγματικά είναι πλάνη να αποφεύγει κανείς ορισμένα φαγητά ως δήθεν ακάθαρτα. Διότι καθετί που έκανε ο Θεός είναι καλό)», όπως λέγει ο Παύλος, «καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον μετ’ εὐχαριστίας λαμβανόμενον(:και τίποτε δεν πρέπει να πετάμε ως ακάθαρτο και απορριπτέο, αρκεί να το χρησιμοποιούμε με ευγνωμοσύνη και ευχαριστία προς τον Θεό που μας το έδωσε)» [Α΄Τιμ. 4,4]· αλλ’ όμως «μετ’ εὐχαριστίας», λέγει, και όχι με αδιαφορία, και ότι αγιάζεται με τον λόγο του Θεού και με την προσευχή· ο Απόστολος μάς διδάσκει να είμαστε ευλαβείς και εγκρατείς σε όλα· διότι λέγει: «Πᾶς ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται (:Και καθένας που αγωνίζεται κάνει εγκράτεια σε όλα, ακόμα και στην τροφή και στο ποτό)» [Α΄ Κορ. 9,25]. Και: «Εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὸν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα εἰς τὸν αἰῶνα (:Γι’ αυτό λοιπόν, εάν αυτό που τρώω γίνεται αιτία σκανδάλου και αμαρτίας στον αδελφό μου, δεν θα φάω ποτέ οποιοδήποτε είδος κρεάτων, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου)» [Α΄ Κορ. 8,13].
Και ότι πρέπει να εγκρατευόμαστε και να απέχουμε από κρέας, αυτός ο ίδιος ο Παύλος πάλι νηστεύοντας μάς διδάσκει, λέγοντας «ἐν νηστείαις πολλάκις(:με νηστείες πολλές φορές)»[Β΄Κορ. 11,27] και «ὑπωπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγῶ(:ταλαιπωρώ το σώμα μου και το μεταχειρίζομαι ως δούλο)»[Α΄ Κορ. 9,27]. Όμοια και ο Πέτρος ετρέφετο με «θερμία» (είδος οσπρίου) ενός ασσαρίου, και όλοι κατόπιν οι λοιποί μαθητές καταγίνονταν με τις νηστείες και μάς παρέδωσαν την νηστεία του Σωτήρος, και την Τετάρτη και την Παρασκευή, τις οποίες ημέρες νομοθέτησαν να απέχουμε από κρέατα, αυγά και γάλα, όπως παραλάβαμε εξαρχής από αυτούς τους Αποστόλους και Πατέρες μας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ’
[……] Η διδασκαλία πάλι για το «καθαρτήριο πυρ» είναι αναιρετική των λόγων του Κυρίου, οι οποίοι αποφαίνονται αιώνια την κόλαση και αιώνια την ζωή· αναιρετική και των ρητών του θεοπνεύστου Παύλου, που λέγει για τους αγίους που τελειώθηκαν εν πίστει, ότι αυτοί δεν έλαβαν ακόμη το τέλος της επαγγελίας, «ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν(:ώστε αυτοί να μη λάβουν σε βαθμό τέλειο τη σωτηρία τους χωρίς εμάς, αλλά να τη λάβουμε όλοι μαζί)» [Εβρ. 11,40], επειδή τότε θα είναι το τέλειο, όταν αναστηθούμε εμείς, και τότε θα απολαύσει έκαστος σύμφωνα με τα έργα του, μαζί με το σώμα, ως συνεργό της αρετής ή της κακίας. Αυτή είναι η γνώμη όλων των αγίων και κανένας από αυτούς δεν διδάσκει προηγουμένη κόλαση, εκτός του ότι οι μεν ψυχές των αμαρτωλών θα είναι απαρηγόρητες σε τόπους οδύνης και σαν σε φυλακή, διαμένοντας την τιμωρία, ενώ οι ψυχές των δικαίων σε τόπους φωτός και ανέσεως, αναμένοντας την μακαρία απόλαυση που θα είναι μαζί με τα σώματα.
Δίνεται βέβαια κάποια άνεση ατελής της λύπης ή του φόβου σε εκείνους που απέθαναν εν μετανοία, όχι όμως ότι κάποιο πυρ κολαστήριο τούς καθαίρει, αλλά οι ιερές προσευχές και θυσίες οι προσφερόμενες στον Θεό γι’ αυτούς, τούς προξενούν την άνεση, εάν μόνον με ορθόδοξη πίστη παρέδωσαν την ψυχή και με μετάνοια έστω στο τέλος· βοηθούν ακόμη και οι λοιπές ευεργεσίες, που γίνονται γι’ αυτούς και οι λοιπές αγαθοεργίες. Εάν, όμως, όπως ισχυρίζονται μερικοί, υπάρχει πυρ καθαρτήριο, παρά την διδασκαλία της Εκκλησίας, και τελειώνει η οδύνη, λοιπόν θα υπάρχει και τέλος της κολάσεως· ο Σωτήρας όμως δεν λέγει έτσι, αλλά μάλιστα ονομάζει αιώνια την κόλαση, καθώς και την Βασιλεία· εκείνο δε, το οποίο λέγει για τον πλούσιο, εννοεί την απαρχή της οδύνης της αιωνίας κολάσεως, για εκείνους που έφυγαν από την ζωή αμετανόητα· αυτής της οδύνης δοκίμαζε και αυτός ο πλούσιος τις απαρχές, φλεγόμενος από την συνείδησή του, όχι όμως τελείως κολαζόμενος ή προκαθαιρόμενος, διότι ακόμη δεν εκδόθηκε η απόφαση: «Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον(:Και θα οδηγηθούν αυτοί σε κόλαση που δεν θα έχει τέλος, αλλά θα είναι αιώνια˙ ενώ οι δίκαιοι θα πάνε για να απολαύσουν ζωή αιώνια)» [Ματθ. 25,46].
Πολλοί από τους δικούς μας αγαθοί και ενάρετοι και δυνατοί στον λόγο και στον νου αγγελικοί, ένας από τους οποίους είναι και ο μακάριος Θεσσαλονίκης Νείλος, όντως και αναντίρρητα δίδαξαν γι’ αυτό· πριν από αυτόν και ο μέγας εν Ιεράρχαις θαυματουργός Γρηγόριος, ο οποίος κατατρόπιασε και ανασκεύασε την πλάνη του δυσσεβούς Βαρλαάμ και του Ακινδύνου και πολλοί άλλοι επίσης εκλεκτοί από τον Θεό συνέγραψαν επάξια του εαυτού των και με λόγο θείο για την καινοτομία στα δόγματα και στο ιερότατο Σύμβολο, και είναι αρκετά για την απόδειξη της αλήθειας. Γι’ αυτό και εμείς προς εκείνα μόνο αποβλέπουμε και προσέχουμε ως αποστολικά και των Πατέρων και θα μπορέσουμε να καταπατήσουμε τα των εναντίων, εάν περιφυλάξουμε μόνο στον εαυτό μας την λάμψη της αλήθειας.
Για να δώσουμε, όμως, και εμείς κάποια μικρή γνώση λέγουμε και εδώ, κατά την δύναμή μας, ακολουθώντας εκείνα, που είπαν οι Πατέρες. Το να λέγουν οι δυτικοί δια τον Πάπα Ρώμης ότι είναι ο πρώτος και η κεφαλή της Εκκλησίας, ούτε την Εκκλησία παραβλάπτει, ούτε αναγκαίο είναι ως προς αυτό να τους αντιλέγουμε. Μόνον ας μας δείξουν ότι αυτό υπάρχει στην πίστη του Πέτρου και των διαδόχων του Πέτρου και ας έχει όλα τα φρονήματα του Πέτρου, ας είναι και πρώτος και κορυφή και κεφαλή όλων και απόλυτος αρχιερεύς· επειδή και αυτό αναφέρεται για τους κατά καιρούς πατριάρχες της Ρώμης και επειδή αποστολικός είναι εκείνος ο θρόνος, και ο αρχιερέας που εδρεύει, όταν ακολουθεί τα δόγματα της Ορθοδοξίας, διάδοχος λέγεται του Πέτρου και κανένας δεν εναντιώνεται, ούτε αντιλέγει από όσους έχουν ορθό το φρόνημα και τον λόγο.
Μάλιστα η δευτέρα Σύνοδος, αποδίδοντας την ίδια τιμή στον Κωνσταντινουπόλεως, ονομάζει, όμως, πρώτον τον Ρώμης και λέγει ότι ο Κωνσταντινουπόλεως έχει την ίση δύναμη με τον Ρώμης, αλλά ως προς την τάξη είναι δεύτερος· όμοια και η Δ΄ των 630 πατέρων, επαναλαμβάνοντας τον ίδιο κανόνα, λέγει τα ίδια για τα πρεσβεία του Ρώμης και του Κωνσταντινουπόλεως και μάλιστα αυτόν τον Λέοντα Ρώμης, που έγραψε την επιστολή στην Σύνοδο, τον ονομάζουν οι της συνόδου εκείνης πατέρες αποστολικό, και ότι από το στόμα του ιδίου του Πέτρου δέχονται τις φωνές του και στήλη ορθοδοξίας την επιστολή του κατονόμασαν. Στην συνέχεια και η έκτη, η έβδομη και οι λοιπές Σύνοδοι «αποστολικό θρόνο» τον ονομάζουν και εμείς δεν αναιρούμε τους Όρους των Πατέρων.
Ας είναι μόνον ο Ρώμης διάδοχος της ορθοδοξίας του Σιλβέστρου και του Αγάθωνος, του Λέοντα και του Λιβερίου και του Μαρτίνου και του Γρηγορίου και εμείς πρόθυμα θα τον πούμε αποστολικό και πρώτο των άλλων αρχιερέων και θα του αποδώσουμε την υποταγή, όχι όπως στον Πέτρο, αλλά όπως σε αυτόν τον Σωτήρα. Εάν, όμως, δεν είναι διάδοχος των αγίων εκείνων κατά την πίστη, δεν είναι ούτε του θρόνου διάδοχος και όχι μόνον δεν θα είναι αποστολικός και πρώτος αρχιερεύς ή πατέρας, αλλά θα είναι εναντίος και φθορεύς και εχθρός των Αποστόλων.
Λοιπόν ενθυμούμαι, αδελφοί, ότι είπα κάτι παρόμοιο στην Κωνσταντινούπολη προς ένα ετερόδοξο. Αυτός με πλησίασε για να διαλεχθούμε, του αποκρίθηκα στα προβλήματά του και του είπα όσα ο Θεός με φώτισε και με δυνάμωσε να ειπώ τότε από τους Αγίους Πατέρες γι’ αυτόν και για τα δικά του δόγματα. Στο τέλος, λοιπόν, με ρώτησε γιατί με τους ανατολικούς ιεράρχες, τους λεγομένους Πατριάρχες, κοινωνούμε και τους μνημονεύουμε στις Εκκλησίες, εφόσον είναι βάρβαροι αυτοί και ούτε γνωρίζουν τι είναι Χριστιανισμός, τον δε Πάπα, που είναι σοφός και όσους μαζί του είναι ελλόγιμοι, δεν τους αποδεχόμαστε.
Του αποκρίθηκα τότε προς αυτό, ότι εμείς δεν αποστρεφόμαστε γενικά τον Πάπα και ότι δεν είμαστε με αυτόν ακοινώνητοι, αλλά μάλιστα είμαστε ένα με αυτόν, όπως με τον Χριστό και τον θεωρούμε πατέρα και ποιμένα μας· επειδή όμως εκείνος απορούσε γι’ αυτό, και ρωτούσε, πώς γίνεται, εφόσον ούτε τον Πάπα δεν τον έχουμε κοινωνό, του έλυσα εγώ την απορία αποκρινόμενος ότι εμείς με τον Πάπα, τον Πέτρο, τον Λίνο, τον Κλήμεντα, τον Στέφανο και τον Ιππόλυτο και τον Σιλβέστρο, τον Ιννοκέντιο και τον Λέοντα και τον Αγαπητό, τον Μαρτίνο και τον Αγάθωνα και με τους ομοίους τους Πάπες και Πατριάρχες έχουμε εν Χριστώ κοινωνία και ένωση αχώριστη και κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να μας χωρίσει από αυτούς. Είναι αυτό φανερό, επειδή τους εορτάζουμε όλους αυτούς και την ιερή τους μνήμη τιμούμε, δοξάζοντας και ονομάζοντάς τους διδασκάλους και Πατριάρχες και πατέρες, επειδή περιφέρουμε και εμείς αμόλυντο το Σύμβολο της πίστεώς τους και βαπτισθήκαμε, όπως ιερώθηκαν, ιερωθήκαμε και καθώς εκείνοι παρέδωσαν τις ψυχές τους στον Χριστό, έτσι και εμείς τις παραδίνουμε.
Όποιος λοιπόν, είναι όμοιος με εκείνους στο Σύμβολο της Πίστεως, στον βίο και στα έθιμα της Ορθοδοξίας, αυτός ο πατέρας είναι κοινωνός και ενωμένος με εμάς και τον έχουμε όπως τον Πέτρο και η ένωσή μας για πολύ χρόνο θα είναι και αιωνίως· επειδή και η Ορθοδοξία έως το χιλιοστό έτος διέμεινε στους αγίους εκείνους και η ορθόδοξη πίστη τους σε εμάς· διότι είναι φανερό πως εκείνοι ομολόγησαν, όπως και εμείς, το θειότατο Σύμβολο, και το μαρτυρούν με τους όρους απλά κάθε Συνόδου, καθαρότερα όμως και σαφέστερα η έκτη και έβδομη οικουμενικές Σύνοδοι.
Ο Κύριος λέγει: «Τίς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Καὶ οὐδεὶς οἶδεν τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ(: Ποιος γνωρίζει τα ιδιαίτερα μυστικά του ανθρώπου, παρά μόνο η ψυχή του ανθρώπου που είναι μέσα του; Έτσι και τα μυστικά του Θεού κανείς άλλος δεν τα γνωρίζει παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού)»[Α΄ Κορ. 2,11]. Ποιος, λοιπόν, θα καυχηθεί, ότι εννόησε κάτι υψηλότερο του Πνεύματος; Του Πνεύματος είναι οι Πατέρες και τα όσα περιέχονται στις θείες Γραφές, επειδή το μαρτυρεί ο Ίδιος λέγοντας: «Ἐρευνᾶτε τὰς γραφάς, ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ (:Εσείς εξετάζετε με προσκόλληση στο εξωτερικό γράμμα τις Άγιες Γραφές, διότι νομίζετε ότι μόνο με την ανάγνωση και την εξέταση αυτή θα έχετε ζωή αιώνια. Κι όμως εκείνες είναι που μαρτυρούν για Εμένα)» [Ιω. 5,39].
Ποιος άραγε θα τολμήσει να φρονήσει κάτι περισσότερο από τις Γραφές και να ομιλήσει υψηλότερα από τους πνευματοφόρους Πατέρες, αφού ο Κύριος λέγει: «Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς» και ο Παύλος: «ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς(:με την προφορική διδασκαλία σάς παρέδωσα πρώτα εκείνο που κι εγώ παρέλαβα, ότι δηλαδή ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με όσα προφητεύθηκαν στις Γραφές)» [Α΄ Κορ. 15,3], «καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφάς(:και ότι ενταφιάστηκε και την τρίτη ημέρα αναστήθηκε σύμφωνα με τις Γραφές)» [Α΄ Κορ. 15,4]. Και ο Κύριος πάλι: «Ἀρξάμενος ἀπὸ Μωσέως καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διερμήνευεν ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς τὰ περὶ ἑαυτοῦ(:Και αφού άρχισε από τις προφητείες και τις προεικονίσεις που περιέχονται στα βιβλία του Μωυσή, κατόπιν τους ανέφερε απ’ όλους τους προφήτες τα χωρία που μιλούν για τον Μεσσία. Και στη συνέχεια τους εξηγούσε τις προφητείες που αναφέρονταν στον εαυτό Του)» [Λουκ. 24,27].
Όμοια δε, αφού κανείς από τους Αποστόλους και Πατέρες δεν πρόβαλε αμάρτυρη από αγιογραφικές αποδείξεις την διδασκαλία του, ποιος θα είναι τόσο ασύνετος να τολμήσει να εκθέσει άλλη πίστη διαφορετική από τους πνευματοφόρους Πατέρες και να ανασκευάσει εκείνη, η οποία με το Άγιο Πνεύμα αποκαλύφθηκε στους Πατέρες και στον Απόστολο Πέτρο; Ή τάχα οι θείοι Πατέρες, αφού αγωνίσθηκαν τόσο και τόσο υπέρ του Αγίου Πνεύματος, δεν εξέδωσαν και με το Άγιο Πνεύμα την ομολογία του Αγίου Πνεύματος;
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
· Αγίου Συμεών, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, Τα Άπαντα, έκδοσις Συνοδεία Σπυρίδωνος ιερομονάχου, Ιερά Καλύβη «Άγιος Σπυρίδων Α΄», Νέα Σκήτη-Άγιο Όρος, 2022, σελίδες 52-56 και 60-64.
· Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
· Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
· Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
· Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.
