Πέμπτη, Μαΐου 21, 2026

 

Ἐκκλησιολογικὴ προσέγγισις στὸν θεολογικὸ διάλογο Ὀρθοδόξων καὶ Ἀντιχαλκηδονίων

Ἱερομονάχου Λουκᾶ Γρηγοριάτου
Εἰσήγησις στὴν ἡμερίδα μὲ θέμα: «Ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας καὶ Ἕνωσις τῶν Ἐκκλησιῶν». 
Πολεμικὸ Μουσεῖο - Κυριακὴ 3 Μαΐου 2026
Ἑστία Πατερικῶν Μελετῶν
Μέ τό γενικό θέμα τῆς Ἡμερίδος μας προσεγγίζουμε καί ἤδη ψηλαφοῦμε τό Μυστήριον τῆς Ἐκκλησίας. Πρέπει νά ὁμολογήσουμε μαζί μέ τόν προφήτη Μωυσῆ: «Ὡς φοβερός ὁ τόπος οὗτος [ἡ Ἐκκλησία]· οὐκ ἔστι τοῦτο ἀλλ’ ἤ οἶκος Θεοῦ καί αὕτη ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ»[1] καί ὀφείλουμε νά λύσουμε τόν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων μας, ὅπως τό ἔλυσε τότε ἐκεῖνος πρό τῆς καιομένης καί μή καταφλεγομένης βάτου[2].
Ἔχοντας προσκληθῆ νά μιλήσουμε γιά τό πιό σοβαρό ζήτημα πού διαχρονικά ἀπασχολεῖ τήν Ἐκκλησία, τήν ἑνότητά της, αἰσθανόμαστε ζωηρό στά αὐτιά μας τόν φοβερό λόγο τοῦ Κυρίου: «ἵνα τί σύ ἐκδιηγῇ τά δικαιώματά μου καί ἀναλαμβάνῃς τήν διαθήκην μου διά στόματός σου;»[3] Προσωπικά, ἀναπτύσσοντας τήν εἰσήγησή μου, θά λύσω τόν ἱμάντα τῶν δικῶν μου συλλογισμῶν καί... ἀπόψεων ἐμπιστευόμενος τούς λόγους τοῦ μακαριστοῦ Καθηγουμένου μας Ἀρχιμ. Γεωργίου (Καψάνη), ὁ ὁποῖος εἰδικῶς καί ἐπισταμένως εἶχε ἀσχοληθῆ μέ τό θέμα πού ἀνέλαβα νά παρουσιάσω.

Εὐχαριστῶ τόν σεβαστό π. Ἰωάννη Φωτόπουλο γιά τήν πρόσκληση, καθώς καί τόν σεβαστό μας Καθηγούμενο, Ἀρχιμ. Χριστοφόρο, γιά τήν εὐλογία του νά βρίσκομαι κοντά σας.

Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό μυστηριακό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Χριστός εἶναι ἡ Κεφαλή. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος γράφει χαρακτηριστικά: «τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται, καὶ αὐτός ἐστιν πρὸ πάντων καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε»[4]. Tά πάντα δημιουργήθηκαν ἀπό τόν Θεό, γιά νά ἀποτελέσουν Ἐκκλησία. Ὁ ἅγιος Ἰουστῖνος ὁ Πόποβιτς ἑρμηνεύει τόν ἀπόστολο Παῦλο γράφοντας: «Ὁλόκληρος ἡ κτίσις ἐδημιουργήθη ὡς Ἐκκλησία, καί ἀποτελεῖ τήν Ἐκκλησίαν, “καί αὐτός ἐστιν ἡ κεφαλή τοῦ σώματος, τῆς Ἐκκλησίας” (Κολ. 1, 18). Πρόκειται περί ἐλλόγου παν-ενότητος τῆς κτίσεως καί περί ἐλλόγου παν-τελεολογίας τῆς κτίσεως. Ἡ ἁμαρτία ἀπέκοψε ἕν μέρος τῆς κτίσεως ἀπ’ αὐτήν τήν ἔλλογον παν-ενότητα καί παν-τελεολογίαν, καί ἐβύθισεν αὐτό εἰς ἄλογον ἀστοχίαν, δηλαδή εἰς τόν θάνατον, εἰς τήν κόλασιν, εἰς τά βάσανα»[5]. Μέ τήν σάρκωση τοῦ Θεοῦ Λόγου ἡ Ἐκκλησία φανερώθηκε ὡς σῶμα τοῦ Θεανθρώπου Κυρίου. Μιλώντας ἐκκλησιολογικά, ἡ αἵρεση καί τό σχίσμα ἀπέκοψαν καί ἀποκόπτουν πρόσωπα καί λαούς ἀπό τήν Ἐκκλησία, ἀπό τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ[6].

Ἐδῶ ἀγγίζουμε μέ πόνο τόν τραγικό τραυματισμό πού ἡ αἵρεση προκαλεῖ στό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ αἱρετικοί ἦσαν κάποτε μέλη τῆς Ἐκκλησίας· ἀπό αὐτήν προῆλθαν, ἀλλά τώρα δέν εἶναι· ὅπως ἀποδείχθηκε ἐκ τῶν ἔργων των δέν εἶχαν τό φρόνημα τῆς Ἐκκλησίας: «Ἐξ ἡμῶν ἐξῆλθον, ἀλλ’ οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν», γράφει περί τῶν πρώτων αἱρετικῶν ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης (Α΄ Ἰω. 2, 19).

Ἐνόσῳ οἱ αἱρετικοί παραμένουν στήν Ἐκκλησία, τό σῶμα τραυματίζεται, ἡ ἑνότητα χάνεται. Ὅταν ὁ Ἄρειος διέσπειρε τήν ἀρειανική αἵρεση, ὁ ἅγιος ἱερομάρτυς Πέτρος Ἀλεξανδρείας στό γνωστό ὄραμά του ἐρώτησε: «Τίς σου τόν χιτῶνα, Χριστέ, διεῖλε;». Ὅταν οἱ αἱρετικοί ἀποβλήθηκαν, τότε τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας ἀπόλαυσε τήν ἑνότητα καί ὁλοκληρία του. Πρόκειται γιά παράδοξη ἀλλά ἀληθινή ἐκκλησιολογική πραγματικότητα. Δέν μπορεῖ νά ἡσυχάζουμε, ὅταν μεταξύ τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχουν αἱρετικές διδα­σκαλίες. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες δέν ἡσύχαζαν μέχρι νά ἀποβληθῇ κάθε ἀναφυό­μενη αἵρεση. Διαφορετική εἶναι ἡ σύγχρονη προτεσταντική θεωρία τῆς περιεκτικῆς ἐκκλησιολογίας, σύμφωνα μέ τήν ὁποία, ὅταν ὅλοι οἱ χριστιανοί ἑνωθοῦν (ἀσχέτως τῶν δογματικῶν διαφορῶν τους), τότε ἡ Ἐκκλησία ἀποκαθίστα­ται στήν ὁλοκληρία της!

Ἡ Ἐκκλησία ἐν τούτοις δέν ἐγκαταλείπει τόν ἐκτός Αὐτῆς ἄνθρωπο στήν ἄγνοια ἤ στήν πτώση του. Ξανοίγεται γι’ αὐτό στήν ἱεραποστολή. Σπλαχνίζεται τήν ἄγνοια, δείχνει κατανόηση στήν πτώση, ὅπως ἡ θεία Κεφαλή της «ἔκλινεν οὐρανούς καί κατέβη» στήν ἐσχατιά τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως. Ἀποστρέφεται τήν ἀνταρσία του, ὄχι ὅμως τήν φύση του. Φέρεται μέ εὐγένεια καί ἀρχοντιά ἀπέναντί του, διότι βλέπει ὅτι ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ ἁμαυρώθηκε, ἀλλά δέν ἀκυρώθηκε. Μιμεῖται τόν Καλό Σαμαρείτη. Προσεγγίζει τόν πεπτωκότα, γιά νά ἐκχύσει «ἔλαιον καί οἶνον» στίς πυορροοῦσες πληγές του. Δέν δικαιώνει τήν ἄγνοια ἤ τήν πλάνη, ὅπως ὁ Κύριος ἐνανθρωπήσας δέν προσέλαβε τήν ἁμαρτία. Προσφέρει εὐκαιρίες διαλόγου, ὄχι γιά ἀλληλοκατανόηση δῆθεν καί ἀντίδοση χαρισμάτων, ἀλλά γιά νά τόν ἀνακαλέσει στήν πρώτη του τάξη, νά τόν ἀποκαταστήσει στήν ἔνδοξη ἑνότητά του μέ τόν Θεάνθρωπο Χριστό. Νά τόν ἀνασύρει ἀπό τόν ἀθέλητο ἤ ἠθελημένο χωρισμό του ἀπό τό σῶμα της καί νά τόν ὁδηγήσει «στήν ἔλλογη παν-ενότητα» μέ τόν Θεό Λόγο. Ὁ διάλογος δέν εἶναι πάντοτε μέ τήν μορφή τῶν θεολογικῶν διαλόγων. Μπορεῖ νά εἶναι μόνον ἡ παρουσία της ἀνάμεσα στόν ἑτερόδοξο κόσμο, ἀρκεῖ νά εἶναι ὑγιής παρουσία. Αὐτήν τήν ὑγιῆ παρουσία ἀσφαλίζουν οἱ θεῖοι καί ἱεροί Κανόνες, ὥστε νά μείνει ἀκεραία ἡ Ἀλήθειά της, ἀκόμη καί ὅταν διαλέγεται μαζί του. Ἀπαγορεύουν τόν λατρευτικό συγχρωτισμό μαζί του, γιά νά μή ἀλλοιωθῇ τό βίωμά της, γιά νά μή νοθευθῇ ὁ ἄκρατος οἶνος τῆς δογματικῆς της διδασκαλίας, γιά νά μή φθαρεῖ ἡ αἰώνια παρθενία της, τήν ὁποία ἀγαπᾷ ὁ οὐράνιος Νυμφίος της.

Ταυτόχρονα ἡ Ἐκκλησία καλεῖ καί ἐμᾶς, πού Χάριτι Χριστοῦ ὀρθοτομοῦμε τήν Ἀλήθεια, νά ἔχουμε ταπεινό φρόνημα, ὥστε, ὅταν δοκιμάζεται ἡ ἐνότης τῆς Ἐκκλησίας, νά καλλιεργοῦμε τήν μεταξύ μας ἀγάπη, νά μή δίνουμε χῶρο στόν διάβολο καί στά πάθη μας νά μᾶς χωρίζουν. Ὁ ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός, εὑρισκόμενος τήν Λῆμνο, ὅπου τόν εἶχαν περιορίσει οἱ λατινοφρονοῦσες ἀρχές τῆς Κων/πόλεως, δίνει πολύ ὡραία συμβουλή περί ὁμονοίας στούς βατοπεδινούς μοναχούς τῆς ἐποχῆς του: «Δέν εἶναι σωστό μέ ψυχρές ὑπόνοιες [σ.σ. ὅτι κάποιοι στήν Μονή δέν κρατοῦν ἀκέραιη τήν Πίστη] νά ἐρίζετε ὑπέρμετρα πρός τούς ἀδελφούς καί νά δείχνετε οὐ κατ’ ἐπίγνωση ζῆλο. Διότι ἔτσι, μέ πρόφαση τήν Πίστη, δημιουργοῦμε ταραχή καί ἐχθρότητες. Κανένα δέν θά ὠφελήσει ἡ ὀρθή Πίστις χωρίς τήν ἀγάπη πρός τούς ἀδελφούς. Νά ἔχετε καί τίς δύο, καί τήν Πίστη καί τήν ἀγάπη, καί νά τίς ἔχετε πάντοτε, πατέρες καί ἀδελφοί σεβάσμιοι. Ἐγώ μόνο ἀπό χρέος ἀγάπης σᾶς ὑπενθύμισα μερικά πράγματα. Ἐσεῖς ἔχοντας καί τίς δύο ἀρετές, μέ αὐτές νά παρασταθῆτε στόν Δεσπότη Χριστό καί νά λάμψετε ὅπως ὁ ἥλιος στήν Βασιλεία τοῦ Πατρός μας»[7]. Γίνεται φανερό ὅτι μέ ὅση δύναμη προσευχόμαστε καί ἀγωνιζόμαστε γιά νά μή γίνει μία ἕνωση, κατά τήν ὁποία δέν θά ἐπιστρέψουν οἱ ἑτερόδοξοι στήν Ὀρθόδοξη Πίστη, μέ ἄλλη τόση δύναμη πρέπει νά προσευχόμαστε καί νά φροντίζουμε γιά νά μή χάσουμε τήν μεταξύ μας ἐκκλησιαστική κοινωνία καί ζημιώσουμε ἔτσι τήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας.

Ἔχοντας αὐτά ὑπ’ ὄψιν, θά ἀναπτύξω στήν συνέχεια τό θέμα μου, τό ὁποῖο ἀναφέρεται στόν Θεολογικό Διάλογο μεταξύ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί τῶν ἀντιχαλκηδονίων χριστιανῶν, ἕναν Διάλογο πού ἔγινε πρίν ἀπό σαράντα χρόνια. Ἡ εἰσήγησή μου ἔχει ἕνα κεντρικό στόχο: νά δείξει ὅτι ὁ Θεολογικός αὐτός Διάλογος θά μποροῦσε νά εἶχε φέρει τούς ἀντιχαλκηδονίους χριστιανούς στήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε νά εἴχαμε χαρεῖ ὅλοι χαράν ἀνεκλάλητον. Ὅμως κάτι δέν ἔγινε σωστά καί φθάσαμε μπροστά στό ἐπικίνδυνο σημεῖο νά ἑνωθοῦν οἱ Ὀρθόδοξες καί οἱ ἀντιχαλκηδόνιες ἐκκλησίες μέ μία ἐπίπλαστη ἑνότητα, πού πάντως δέν θά ἦταν ἡ ἁγιοπνευματική ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας. Ἐάν κάποιες ἐκκλησιολογικές προϋποθέσεις τηρηθοῦν σέ ἕνα μελλοντικό Θεολογικό Διάλογο, θά ἀποδώσουν πράγματι τήν ἀληθινή ἑνότητα, τήν ἔλλογη παν-ενότητα τῶν ἀξιαγάπητων λαῶν τῆς χριστιανικῆς Ἀνατολῆς στήν Ἐκκλησία τοῦ Θεανθρώπου Χριστοῦ. Μέχρι νά γίνει ἕνας τέτοιος Διάλογος, ἡ λειτουργική προσευχή μας θά εἶναι συνεχής: «Κύριε, τούς πεπλανη­μένους ἐπανάγαγε καί σύναψον τῇ ἁγίᾳ σου καθολικῇ καί ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ» (Θ. Λειτουργία Μεγ. Βασιλείου).

Ἡ φράση τοῦ τίτλου τῆς εἰσηγήσεώς μας «ἐκκλησιολογική προσέγγιση τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου» σημαίνει ὅτι θά ἀναζητήσουμε στήν συνέχεια τούς λόγους, γιά τούς ὁποίους ὁ περατωθείς πρίν ἀπό 33 χρόνια Θεολογικός Διάλογος μέ τά πορίσματά του ὡδήγησε στό νά θεωρηθῇ ἡ ἀντιχαλκηδονική αἵρεση ἐξίσου Ὀρθόδοξη μέ τήν ἀποστολική καί ἁγιοπατερική Πίστη τῆς Ἐκκλησίας. Διότι λέγεται στό συμπέρασμα τοῦ Διαλόγου: «ἀμφότεραι αἱ οἰκογένειαι διετήρησαν πάντοτε πιστῶς τήν αὐτήν αὐθεντικήν Ὀρθόδοξον Χριστολογικήν πίστιν καί τήν ἀδιάκοπον συνέχειαν τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως» (Β΄ Κοινή Δήλωσις, παρ. 9). Δέν θά καταθέσω δικές μου ἐπινοήσεις, ἀλλά θά χρησιμοποιήσω τά κείμενα πού μᾶς ἄφησε ὁ μακαριστός Γέροντας καί Καθηγούμενος τῆς Μονῆς μας, ὁ π. Γεώργιος Καψάνης. Τό ὑλικό ὑπάρχει στήν πολυσέλιδη ἔκδοση τῆς Μονῆς μας, πού ἔχει τίτλο «Ὁ Θεολογικός Διάλογος Ὀρθοδόξων καί Ἀντιχαλκηδονίων (παρελθόν-παρόν-μέλλον). Μία ἁγιορειτική συμβολή», Ἅγιον Ὄρος 2018.

***

Θά δώσω κατ’ ἀρχήν ἐνημερωτικῶς μερικά βασικά δεδομένα, ὥστε ὁ λόγος μας κατόπιν νά εἶναι εὐκολότερα κατανοητός.

α΄. Ὁ Θεολογικός αὐτός Διάλογος ἦταν μία πολυετής καί συστηματική συζήτηση ἐκπροσώπων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν μέ τούς ἐκπροσώπους τῶν ἀντιχαλκηδονίων ἐκκλησιῶν περί τοῦ πῶς θά μποροῦσαν ἀρθοῦν ἐκ μέσου οἱ παράγοντες πού ἐχώρισαν τίς ἐκκλησιαστικές κοινότητες τοῦ 5ου καί 6ου αἰῶνα σέ Ὀρθόδοξες καί ἀντιχαλκηδόνιες. Δηλαδή οἱ θεολόγοι μελέτησαν τούς ἱστορικούς, θεολογικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς καί πολιτισμικούς λόγους πού ἐπέφεραν τήν διαίρεση τῶν χριστιανῶν. Αὐτή ἡ διαίρεση εἶχε γίνει μέσα σέ μία μακρά περίοδο διακοσίων περίπου ἐτῶν, ἀπό τό 451 (ἔτος συγκλήσεως τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου) μέχρι τό 650 περίπου, ὁπότε ἡ χριστιανική Μέση Ἀνατολή κατακτήθηκε ἀπό τούς Ἄραβες (τό Ἰσλάμ). Ὅταν μιλᾶμε γιά Ἀντιχαλκηδονίους χριστιανούς, ἐννοοῦμε τούς Κόπτες τῆς Αἰγύπτου καί τῆς Αἰθιοπίας, τούς Συροϊακωβίτες τῆς Συρίας, τούς Ἀρμενίους καί τούς Χριστιανούς τοῦ Μαλαμπάρ τῆς Ἰνδίας. Λόγῳ τῶν ἱστορικῶν δοκιμασιῶν αὐτῶν τῶν λαῶν, ἀντιχαλκηδόνιοι χριστιανοί σέ ἀκμαῖες κοινότητες ὑπάρχουν σήμερα σέ ὅλη τήν Δύση.

β΄. Ἡ κύρια θεολογική παράμετρος, πού ἐπέφερε τήν ἀποκοπή τῶν Ἀντιχαλκηδονίων ἀπό τήν Ἐκκλησία, ἦταν ὁ μονοφυσιτισμός, μία διδασκαλία πού ἔλεγε ὅτι στόν Χριστό δέν ὑπάρχουν δύο φύσεις, θεία καί ἀνθρώπινη, ἀλλά μόνο μία σύνθετη θεανθρώπινη φύση. Αὐτή ἡ διδασκαλία ἀναπτύχθηκε ἀπό τόν ἐπίσκοπο τῆς Ἀντιοχείας Σεβῆρο, ὠνομάσθηκε ἀπό τήν σύγχρονη θεολογική ἐπιστήμη σεβηριανισμός ἤ μετριοπαθής μονοφυσιτισμός, ἀλλά γιά τήν Ἐκκλησία (τήν κατήχηση, τήν ὑμνολογία, τήν ἐπισκοπική ὁμολογία κατά τήν χειροτονία) ἀποτελεῖ τόν καθαυτό μονοφυσιτισμό πού καταδικάσθηκε ἀπό τοπικές καί οἰκουμενικές συνόδους ὡς μονοφυσιτική αἵρεση. Ἡ ἀρχικῶς (τό 447) διατυπωμένη αἵρεση τοῦ Εὐτυχοῦς, ὅτι στόν Χριστό ὑπάρχει μία μόνο φύση, ἡ θεία, πολύ νωρίς κατανοήθηκε καί καταδικάσθηκε ἀπό Ὀρθοδόξους καί Σεβηριανούς. Γιά νά εἴμαστε ὅμως θεολογικῶς ἀκριβεῖς, πρέπει νά ποῦμε ὅτι τόσο ὁ εὐτυχιανισμός ὅσο καί ὁ σεβηριανισμός εἶναι μονοφυσιτισμός.

γ΄. Οἱ πολιτικοί καί πολιτισμικοί παράγοντες συνεπικουροῦσαν στήν ἐπέλευση τοῦ διχασμοῦ, ἐπειδή οἱ ἀνατολικές ἐπαρχίες τοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους δέν εἶχαν πάντοτε ἰδανικές σχέσεις μέ τό αὐτοκρατορικό κέντρο στήν Κωνσταντινού­πολη. Πρέπει ὅμως νά ὁμολογήσουμε ὅτι αὐτοί οἱ παράγοντες, παρότι ἰσχυροί, δέν ἦσαν τό κυρίαρχο κίνητρο διχασμοῦ. Ἡ διαφοροποίηση στήν Πίστη ἦταν ἡ κυρία καί καθοριστική αἰτία τῆς ἀποσπάσεως τῶν μονοφυσιτικῶν ὁμάδων ἀπό τόν κορμό τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας.

δ΄. Ὁ Θεολογικός Διάλογος, γιά τόν ὁποῖον θά μιλήσουμε, ἄρχισε ἀνεπίσημα τό 1964 μεταξύ Ὀρθοδόξων καί ἀντιχαλκηδονίων Θεολόγων μέ πρωτοβουλία τοῦ τοῦ Π.Σ.Ε. στήν Γενεύη, καί κράτησε μέχρι τό 1971. Σέ αὐτόν μετεῖχαν κορυφαῖοι Ὀρθόδοξοι θεολόγοι, ὅπως ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, ὁ π. Δημήτριος Στανιλοάε, ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης καί οἱ καθηγηταί Κονιδάρης, Νησιώτης καί Καρμίρης. Ὁ Διάλογος συνεχίσθηκε τό 1985, μέ ἐπίσημη πλέον καί πανορθόδοξη ἐκκλησιαστική ἀπόφαση, καί διεξήχθη μέ τήν συμμετοχή ἐκπροσώπων ἀπό τό σύνολο τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί τῶν ἀντιχαλκηδονίων ἐκκλησιῶν. Ὁλοκληρώθηκε τό 1993, ἀφοῦ ἐκπονήθηκαν τρία ἐπίσημα κείμενα πού ὀνομάσθηκαν Κοινές Δηλώσεις (1989, 1990 καί 1993).

ε΄. Εἶναι σημαντικό νά γνωρίζουμε ὅτι αὐτός ὁ Θεολογικός Διάλογος, στόν ὁποῖον ἀναφερόμαστε, δέν εἶναι οὔτε ὁ μοναδικός οὔτε ὁ πρῶτος στίς σχέσεις Ὀρθοδόξων καί Ἀντιχαλκηδονίων κατά τά 1500 χρόνια τοῦ διχασμοῦ. Ἕνας καρποφόρος διάλογος εἶχε γίνει τόν 9ον αἰῶνα ἀπό τόν Μέγα Φώτιο καί εἶχε φέρει στήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας ἕνα μέρος τῶν δυτικῶν ἀρμενικῶν ἐπαρχιῶν. Ἕνας ἄλλος διάλογος τόν 12ον αἰῶνα ἐπί αὐτοκράτορος Μανουήλ Κομνηνοῦ, ἄν καί δέν καρποφόρησε κάποια ἑνότητα λόγῳ τῆς προελάσεως τῶν Σελτζούκων Τούρκων, ἄφησε ἐξαιρετικά ἀξιόλογο θεολογικό ὑλικό, ὅπως εἶναι ἡ Διάλεξις Θεωριανοῦ μετά τοῦ Ἀρμενίου Καθολικοῦ Νερσῆ τοῦ Χαρίεντος. Πολλές ἀκόμη ζυμώσεις ἔλαβαν χώραν, γνωστές στήν ἱστορική ἐπιστήμη. Τά ζητήματα εἶχαν πολλαπλῶς μελετηθῆ στό παρελθόν. Γι’ αὐτό -ἄς εἴμαστε εἰλικρινεῖς- ἦταν παράτολμο, ἦταν λάθος πού ἡ Μικτή Ἐπιτροπή αὐτοσχεδίασε λέγοντας ὅτι ἐμεῖς σήμερα (στό τέλος τοῦ 20οῦ αἰῶνος) ἀνακαλύψαμε πώς Ὀρθόδοξοι καί Ἀντιχαλκηδόνιοι ἔχουμε τήν ἴδια Πίστη καί Παράδοση.

στ΄. Τά συμπεράσματα τοῦ προσφάτου Θεολογικοῦ Διαλόγου δέν ἔμειναν μόνον ὡς ἔγγραφα στά συρτάρια τῶν ἐκκλησιαστικῶν Ἐπιτροπῶν ἤ τῶν Ἱερῶν Συνόδων· οὔτε ἐπίσης περιορίσθηκαν στά σπουδαστήρια τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν γιά θεολογικό στοχασμό. Ἔγιναν ἰσχυρός μοχλός στήν καθημερινή ἐκκλησιαστική πρακτική στόν χῶρο τῆς Ὀρθοδόξου Διασπορᾶς στήν Εὐρώπη καί στήν Ἀμερική, ἔγιναν κίνητρο γιά νά προσφέρεται σέ ἀντιχαλκηδονίους πιστούς ἡ Ὀρθόδοξη Θεία Εὐχαριστία, γεγονός ἐπικίνδυνο γιά τήν ἑνότητα τῶν τοπικῶν Ὀρθοδόξων κοινωνιῶν (ἐνοριῶν καί ἐπισκοπῶν)[8]. Εἶμαι σέ θέση ὅμως νά διαβεβαιώσω ὅτι ἀρκετές φορές αὐτό ἔγινε ἀπό ἄγνοια. Μόλις οἱ ἱερεῖς ἐπληροφοροῦντο ὅτι ἡ Πίστη μας δέν εἶναι ἡ ἴδια μέ ἐκείνη τῶν Κοπτῶν, τῶν Αἰθιόπων, τῶν Σύρων ἤ τῶν Ἀρμενίων, ὑπανα­χωροῦσαν καί δέν μετέδιδαν πλέον τήν Θ. Κοινωνία σέ Ἀντιχαλκηδονίους.

ζ΄. Κάποιες ἐντελῶς πρόσφατες κινήσεις γιά νά ἐπανασυγκληθῇ ἡ Μικτή Ἐπιτροπή τοῦ Θεολογικοῦ ἐκείνου Διαλόγου καί νά ἐπαναπροτείνει τήν ἐφαρμογή τῶν προτάσεών της γιά ἕνωση τῶν Ὀρθοδόξων καί τῶν ἀντιχαλκηδονίων ἐκκλησιῶν, δέν εὐοδώθηκαν, ἐξ ὅσων γνωρίζω.

η΄. Τά τελευταῖα 4 χρόνια ἡ Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας διεξάγει διμερῆ διάλογο μέ τούς Ἀντιχαλκηδονίους. Μποροῦμε βάσιμα νά ὑποστηρίξουμε ὅτι ἡ διεξαγωγή αὐτοῦ τοῦ διμεροῦς Διαλόγου ἀκολουθεῖ τά λανθασμένα μονοπάτια τοῦ πολυμεροῦς ἐπισήμου Διαλόγου (1985-1993).

***

Ἔχοντας ὑπ’ ὄψιν αὐτά τά προκαταρκτικά δεδομένα, ἄς δοῦμε στήν συνέχεια τά ἐκκλησιολογικά στοιχεῖα πού δέν πρόσεξε ἡ Μικτή Ἐπιτροπή τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου καί ὡδηγήθηκε στό λανθασμένο συμπέρασμα νά ταυτίσει τήν σεβηριανή Χριστολογία μέ τήν Ὀρθόδοξη ἀποστολική Πίστη. Ὁ ρόλος τῆς περιεκτικῆς ἐκκλησιολογίας τοῦ Π.Σ.Ε.

Ὁ Μέγας Φώτιος εἶχε κάνει ἕναν σωστό διάλογο μέ τούς Ἀρμενίους κατά τόν 9ον αἰῶνα, μέ βάση τήν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία, δηλαδή τήν πεποίθηση ὅτι διαλέγεται μέ χριστιανικές κοινότητες, οἱ ὁποῖες λόγῳ ἑτεροδοξίας δέν ἀνήκουν στήν Ἐκκλησία. Αὐτό συμπεραίνεται ἀπό τήν σαφέστατη διατύπωσή του ὅταν ἔληξε ὁ Διάλογος: «καί λατρεύει σήμερον καθαρῶς καί ὀρθοδόξως ἡ τῶν Ἀρμενίων λῆξις... ὡς ἡ Καθολική Ἐκκλησία»[9].

Ἀντίθετα, τίς ἀπαρχές τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου τῶν ἡμερῶν μας ἐπηρέασε καθοριστικά ἡ προτεσταντική περιεκτική ἐκκλησιολογία. Στόν ἀπόηχο τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐν Ρόδῳ Α΄ Πανορθοδόξου Διασκέψεως (1961) θεολόγοι πού εἶχαν καίριες θέσεις στήν Γενεύη ὠργάνωσαν τέσσερις ἀνεπίσημες Διασκέψεις (Aarhus 1964, Bristol 1967, Geneva 1970, Addis Ababa 1971). Τό προτεσταντικό ἐκκλησιολογικό πλαίσιο τοῦ Π.Σ.Ε. εἶχε διαμορφώσει δυστυχῶς τούς κανόνες τοῦ ἀνεπισήμου ἐκείνου Θεολογικοῦ Διαλόγου, γιά τόν ὁποῖο ὁ William Lazareth, κορυφαῖο στέλεχος τοῦ Π.Σ.Ε., ἔγραφε: «Ἐμπνευσμένοι ἀπό τήν τόσο πλούσια καί βαθυστόχαστη ἰδέα τῆς ‘conciliar fellowship’ (ἀδελφικῆς συμπόρευσης), Ὀρθόδοξοι καί Ἀντιχαλκηδόνιοι θεολόγοι συναντήθηκαν σέ τακτά διαστήματα γιά νά προσπαθήσουν ‘νά δώσουν μαρτυρία τῆς ἀποστολικῆς πίστεως’, προκειμένου νά θεραπεύσουν τό θλιβερό τους σχίσμα. Μέ τήν ὑποστήριξι τῆς Ἐπιτροπῆς Πίστις καί Τάξις τοῦ Π.Σ.Ε. ἔλαβε χώραν σέ τέσσερις ἀνεπίσημες συνελεύσεις μεταξύ τῶν ἐτῶν 1964-1971 ἡ πιό μακρᾶς διαρκείας πρόσφατη προσπάθεια»[10].

Οἱ ἄνθρωποι πού πρωτοπορειακά εἶχαν ἐργασθεῖ γιά τήν διοργάνωση τῶν ἀνεπισήμων Διασκέψεων ἔγραφαν ἐπίσης: «Ἀρχίσαμε τίς ἀπό κοινοῦ προσπάθειές μας τό 1962 γιά νά ὀργανώσουμε τήν Διάσκεψι τοῦ Aarhus. Στήν ἀρχή ὑπῆρχε πολύς σκεπτικισμός... Ὅμως ὁ αἰώνας μας [ὁ 20ός] εἶναι αἰώνας συχνῶν οἰκουμενικῶν ἐπαφῶν, καί οἱ ἄτυπες συναντήσεις μας στίς διάφορες συνελεύσεις τοῦ Π.Σ.Ε. μᾶς ἔδωσαν νέα ἐλπίδα. Εἴμασταν ἐκείνη τήν ἐποχή καί οἱ δύο στήν Γενεύη, ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος [σ.σ. τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Μαλαμπάρ] (τότε π. Paul Verghese) στήν Γενική Γραμματεία τοῦ Π.Σ.Ε., καί ὁ καθηγητής Νίκος Νησιώτης στό Οἰκουμενικό Ἰνστιτοῦτο τοῦ Bossey. Εἴμαστε βαθειά ὑποχρεωμένοι στήν Ἐπιτροπή Πίστις καί Τάξις...»[11].

Ὁ Θεολογικός Διάλογος τῶν Ρώσων θεολόγων μέ Μαλαμπαρηνούς θεολόγους στό Kottayam τῆς Ἰνδίας λίγα χρόνια ἐνωρίτερα (1953-1954)[12] ἦταν ἕνα χαρακτηριστικό δεῖγμα γιά τό ὅτι τό Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν ἔπαιξε σημαντικό ρόλο στήν ἔναρξη καί στήν διεκπεραίωση τῶν ἀνεπισήμων Διαλόγων. Ἡ «Κοινή Ἔκθεσις» τῆς συναντήσεως τοῦ Kottayam εἶναι ἀποκαλυπτική τῆς οἰκουμενιστικῆς νοοτροπίας τῶν μελῶν τῆς ὁμάδος τῶν θεολόγων πού τήν πραγματοποίησαν. Ὁ Μητροπ. Μύρων (ἔπειτα Ἐφέσου) Χρυσόστομος Κωνσταντινί­δης εἶχε παρατηρήσει: «Ἐν τῇ Ἐκθέσει διαπιστοῦται καί ἕτερόν τι στοιχεῖον: ἡ, οὕτως εἰπεῖν, “οἰκουμενιστική πεῖρα”, ἥτις διαφαίνεται ἰδίως εἰς τόν τρόπον συντάξεως τοῦ κειμένου τῆς ἐκθέσεως καί δή εἰς τά σημεῖα τῶν συστάσεων ταῖς ἐκκλησίαις ἑκατέρωθεν, αἵτινες ἐνθυμίζουσιν ἐν πολλοῖς τά τελευταῖα κείμενα ἐκθέσεων τῶν διαφόρων Ἐπιτροπῶν τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν. Ἐπιτραπείτω ἡμῖν νά θεωρήσωμεν τό στοιχεῖον τοῦτο ὡς ἀποτελοῦν ἔνδειξιν τῆς ὄχι πάντως τυχαίας ἐπεκτάσεως τοῦ “οἰκουμενιστικοῦ πνεύματος” καί κυρίως τῆς “οἰκουμενιστικῆς γλώσσης” καί εἰς τάς ἐκκλησίας τῆς Ἀνατολῆς, τάς συνεργαζο­μένας ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κινήσει»[13].

Ἀναμφίβολα οἱ κορυφαῖοι θεολόγοι μας εἶχαν ἐργασθῆ φιλότιμα. Τό μαρτυ­ροῦν τά τηρηθέντα Πρακτικά. Ὅμως εἶχαν γίνει λάθη, ἀπό τά ὁποῖα συμπεραίνεται ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα εἶχε ἐπηρεασθῆ ἀπό τήν περιεκτική ἐκκλησιολογία τοῦ Π.Σ.Ε. Τό πιό ἁπλό καί κατανοητό παράδειγμα εἶναι ἡ ὀνομασία τῶν Ἀντιχαλκηδονίων, οἱ ὁποῖοι - παρότι κατά τήν Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας εἶναι Μονοφυσίτες- ἐπέμειναν καί πέτυχαν νά τούς ὀνομάσουμε καί νά τούς ἀποδεχθοῦμε ὡς «Ἀνατο­λικούς Ὀρθοδόξους», πού δέν διαφέρουν ἀπό ἐμᾶς σέ τίποτε πού ἀφορᾶ τήν χριστολογική Πίστη. Ἡ ἀμφισβήτηση τῆς αὐθεντίας τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων.

Κατά τήν ἀνεπίσημη ἀκόμη Διάσκεψη στήν Γενεύη τό 1970 ὑπῆρξε μία ὀδυνηρή ἔκπληξη. Ἀμφισβητήθηκε αὐτή ἡ ἴδια ἡ αὐθεντία τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων. Σέ κοινό Ἀνακοινωθέν γράφθηκε ὅτι: «Ὅλοι μας συμφωνοῦμε ὅτι οἱ Σύνοδοι πρέπει νά θεωροῦνται μᾶλλον ὡς χαρισματικά γεγονότα στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας καί ὄχι ὡς μία αὐθεντία ἐπί τῆς Ἐκκλησίας»[14]. Αὐτό τό φρόνημα διατυπώθηκε καί ὡς ἑξῆς: «Εἶναι ἐσφαλμένο νά κατανοοῦμε ἔναν ἀναθεματισμό, ἀκόμη καί δογματικό, πέραν τοῦ ὅτι εἶναι κανονικός, σάν μία πρότασι πνευματικοῦ θανάτου, πλήρους χωρισμοῦ ἀπό τήν Ἐκκλησία»[15].

Ὁ σχετικισμός πού εἰσάγεται μέ τήν ἰδέα αὐτή, τόσο γιά τήν σημασία μιᾶς Οἰκουμενικῆς Συνόδου στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας ὅσο καί γιά τίς συνέπειες τῶν ἀποφάσεών της, φθάνει στά ὅριά του. Ὁ σχετικισμός αὐτός ὡδήγησε στήν τολμηρή πρόταση γιά ἄρση τῶν ἀναθεμάτων κατά τῶν αἱρεσιαρχῶν Διοσκόρου καί Σεβήρου. Αὐτός κάνει συγχρόνους θεολόγους νά διατυπώνουν ἐρωτήματα τοῦ τύπου: «ἔχουν τά ἀναθέματα ‘ὀντολογικό’ ἀντίκρυσμα στόν οὐρανό;», «σβήνουν τό ὄνομα τοῦ ἀναθεματιζομένου ἀπό τό Βιβλίο τῆς Ζωῆς;», «εἶναι γνωστό ποιός ἀνήκει καί ποιός ὄχι στήν ‘κοινωνία τῶν Ἁγίων’;»[16]

Αὐτά τά ἐρωτήματα θέτουν ὑπό ἀμφισβήτηση τήν ἐμπειρία τῶν θεοπτῶν Ἁγίων. Αὐτά τά ἐρωτήματα δέν φανερώνουν ἔλλειμμα θεολογικῶν γνώσεων ἀλλά ἔλλειμμα Πίστεως, ὅπως κάποτε εἶχε πεῖ ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ. Ἡ Ἐκκλησία πιστεύει ὅτι τά ἀναθέματα, πού ἐπιβλήθηκαν ἀπό Οἰκουμενικές συνόδους σέ αἱρεσιάρχες, δέν ἐπιδέχονται ἀνάκληση οὔτε καί ἀπό σύνοδο πού μεταγενέστερα συγκαλεῖται ὡς οἰκουμενική, ἐάν φυσικά θέλει ἡ τελευταία σύνοδος νά βρίσκεται στήν σειρά τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Οἱ διδάσκαλοι πού ἀναθεματίσθηκαν ὡς αἱρετικοί ἀπό τίς Οἰκουμενικές συνόδους δέν μπορεῖ νά ἀμνηστευθοῦν μέ μία ἑνωτική συμφωνία. Ἄν μέ ἕναν μελλοντικό διάλογο ἀποφασίσουν οἱ Ἀντιχαλκηδόνοι νά ἐπιστρέψουν στήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὀφείλουν νά παύσουν νά τιμοῦν ὡς ἁγίους τούς μέχρι τότε διδασκάλους των Διόσκορο, Σεβῆρο καί τούς λοιπούς. Ἡ ἀμνήστευση τῆς σεβηριανῆς χριστολογίας.

Ὅπως εἴδαμε στό ἐνθουσιῶδες ἀπόσπασμα τοῦ William Lazareth, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἀντιχαλκηδονίων ἐκκλησιῶν προσῆλθαν στόν Θεολογικό Διάλογο «γιά νά προσπαθήσουν ‘νά δώσουν μαρτυρία τῆς ἀποστολικῆς πίστεως’». Κάθησαν στά ἕδρανα τῶν συνελεύσεων μέ τήν βεβαιότητα ὅτι ἦσαν ὀρθόδοξοι κατά τό χριστολογικό δόγμα. Οἱ ἡμέτεροι θεολόγοι τελικά τό ἀποδέχθηκαν. Πῶς ἔγινε αὐτό;

Κατά τόν ἀνεπίσημο Διάλογο στό Aarhus ἔγινε τό θεμελιῶδες θεολογικό σφάλμα, τό ὁποῖο συνετέλεσε ὥστε νά ἐξισωθῇ ἡ Ὀρθόδοξη μέ τήν σεβηριανή χριστολογική διδασκαλία. Φαίνεται πώς ἦταν ἀβλεψία τοῦ καθηγητῆ Καρμίρη, ὁ ὁποῖος, παρότι σέ προγενέστερη μελέτη του σαφῶς εἶχε χαρακτηρίσει ἀντορθόδοξη τήν σεβηριανή «μία σύνθετη φύση» στόν Χριστό, στό Aarhus ἔδωσε τό μήνυμα ὅτι εἶναι μία Ὀρθόδοξη ἔννοια, λεκτικά μόνον διαφοροποιημένη ἀπό τόν ὀρθόδοξο ὅρο «δύο φύσεις». Τό ὑποστήριξε ὑπό τήν λανθασμένη προϋπόθεση, ὅτι ὁ ἅγιος Κύριλλος στήν Χριστολογική του διδασκαλία ταυτίζει ἐννοιολογικῶς τούς ὅρους “φύσις” καί “ὑπόστασις”. Εἶχε παραναγνώσει ὁ σοφός καθηγητής ἕνα κείμενο τοῦ Λεοντίου Βυζαντίου, ὅπως ἀναλυτικά ἀναφέρουμε στόν τόμο μας Ὁ Θεολογικός Διάλογος...[17]. Πάντως ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἀνακεφαλαιώνοντας τήν Ὀρθόδοξη Χριστολογία γράφει: «Τοῦτο ἐστί τό ποιοῦν τοῖς αἱρετικοῖς τήν πλάνην, τό ταυτόν λέγειν τήν φύσιν καί τήν ὑπόστασιν»[18].

Οἱ θεολόγοι μας κατά τίς ἀνεπίσημες Διαλέξεις ἦσαν πραγματικά κορυφαῖοι ἀκαδημαϊκοί δάσκαλοι τῆς θεολογικῆς ἐπιστήμης. Ὅμως εἶχε ἀναπτυχθῇ ἕνας πρώιμος ἐνθουσιασμός γιά ἕνωση, ἔτσι ὥστε ἡ δογματική διαφορά πού χωρίζει τίς δύο πλευρές νά θεωρηθῇ ἀσήμαντη χάριν τῆς ἐπιδιωκομένης ἑνώσεως. Ἀπό τόν καθηγητή Καρμίρη, ὅπως εἴδαμε, διατυπώθηκε ἡ ἄποψη ὅτι ἡ διδασκαλία τοῦ Σεβήρου Ἀντιοχείας ἦταν μία ὀρθή χριστολογική διδασκαλία. Ὁ π. Δημήτριος Στανιλοάε ἀκολούθησε τήν ἄποψη τοῦ Καρμίρη χωρίς νά τήν πολυεξετάσει. Ἀργότερα, ὅταν ὁ πρώιμος ἐνθουσιασμός εἶχε δώσει τήν θέση του στήν συνετή περίσκεψη, ὁ π. Στανιλοάε εἶπε μεταμελημένος: «Ἡμεῖς ὡς Ρουμανική Ἐκκλησία ἀπεδώσαμεν μεγάλην σημασίαν καί ἐμπιστοσύνην εἰς ὅσα οἱ Ὀρθόδοξοι Θεολόγοι ἔκαμον εἰς τάς ἀνεπι­σήμους ἐπαφάς τοῦ Ἄαρους καί τοῦ Μπρίστολ, καθώς καί εἰς τά αἰσιό­δο­ξα ἀνακοινωθέντα, τά ὁποῖα ἐξέδωσαν. Ἐδώκαμεν δέ μεγάλην ἐμπιστοσύ­νην ἰδιαιτέρως εἰς τήν δήλωσιν τοῦ μεγάλου Ὀρθο­δόξου θεο­λό­γου Καρ­μίρη, εἰπόντος, ὅτι οὐδεμία οὐσιώδης διαφορά ὑφί­σταται με­ταξύ ἡμῶν καί τῶν Ἀντιχαλκηδονίων εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ τό Χριστο­λο­γικόν Δόγμα ... Διερωτῶμαι: Διατί οἱ θεολόγοι ἡμῶν δέν ἐπληροφό­ρη­σαν τάς Ἐκκλη­σίας ἡμῶν, ὅτι δέν ὑπάρχει πλήρης συμφωνία ἐπί τοῦ Δό­­γματος τού­του...;»[19].

Τό πρόβλημα τῆς ἀμνηστεύσεως τῆς σεβηριανῆς χριστολογίας, πέραν τῆς δογματικῆς του πλευρᾶς, εἶναι καί βαθειά ἐκκλησιολογικό. Ἐφ’ ὅσον ἀναγνωρίζεται ὀρθοδοξία ἐκτός τῶν κανονικῶν ὁρίων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, καταλύεται τό περί Ἐκκλησίας δόγμα τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως. Εἶναι γνωστό ὅτι τό ἀποστολικόν «εἷς Κύριος, μία πίστις, ἕν βάπτισμα», ὁμολογήθηκε διαχρονικῶς κάθε φορά πού χρειάσθηκε νά ἀποβληθῇ ἡ οἱαδήποτε δογματική παρέκκλιση[20].

Ὅταν ἀπό τό 1985 ἄρχισε ὁ ἐπίσημος Θεολογικός Διάλογος, τό χριστολογικό πρόβλημα ἀντιμετωπίσθηκε ἀνεπαρκῶς. Δέν καταβλήθηκε ὁ ἀπαραίτητος κόπος, ὥστε νά δειχθῇ ὅτι ὁ σεβηριανισμός εἶναι μονοφυσιτισμός. Ἔτσι προῆλθε τό πόρι­σμα τοῦ Διαλόγου ὅτι Ὀρθόδοξοι καί Ἀντιχαλκηδόνιοι ἔχουμε τήν ἴδια Πίστη. Ἔτσι γεννήθηκε καί ὁ νεόκοπος ἀκαδημαϊκός ὅρος Μιαφυσιτισμός. Σήμερα βρισκόμαστε στήν ἀνάγκη νά γράφουμε καί νά ἐπιχειρηματολογοῦμε ὅτι ὁ ὅρος Μιαφυσιτισμός δέν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπό τόν κλασικό μονοφυσιτισμό τοῦ Σεβήρου Ἀντιοχείας πού πλειστάκις καταδικάσθηκε ὡς μονοφυσιτική αἵρεση. Ἡ κάθαρση τῶν λειτουργικῶν κειμένων.

Ἄλλη μία, ἐπίσης ἐσφαλμένη, συνέπεια τῆς ἐκκλησιολογίας πού ἐπηρέασε τίς θεολογικές συζητήσεις ἦταν ἡ πρόταση τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς γιά κάθαρση τῶν λειτουργικῶν κειμένων ἀπό ὑμνογραφικές ἐκφράσεις πού χαρακτηρίζουν ὡς αἱρετικούς τούς ἀντιχαλκηδονίους διδασκάλους. Ὅμως αὐτό εἶναι ἕνα φρόνημα ἐντελῶς ξένο πρός τήν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία. Ἡ Ἐκκλησία μέ τήν ὑμνολογία της λατρεύει τόν Θεό καί τιμᾶ τούς Ἁγίους της, πέραν τούτου ὅμως καί διδάσκει τόν λαό αὐτό ἀκριβῶς πού πιστεύει καί βιώνει, εἴτε πρόκειται γιά τόν Ἄρειο καί τόν Νεστόριο εἴτε γιά τόν Διόσκορο, τόν Σεβῆρο, τούς εἰκονομάχους καί τούς λατίνους. Ὁ κανών τῆς λατρείας δέν μπορεῖ νά χωρισθῇ ἀπό τόν κανόνα τῆς πίστεως. Ἡ στάση τοῦ Γέροντος Γεωργίου Καψάνη.

Θά τελειώσω διαβάζοντας μερικά ἀποσπάσματα πού δείχνουν τήν στάση τοῦ Γέροντος Γεωργίου Καψάνη ἔναντι τοῦ Θεολογικοῦ αὐτοῦ Διαλόγου. Ὁ π. Γεώργιος μέ τόν ὀξύ ἐκκλησιολογικό του αἰσθητήριο εἶχε παρατηρήσει γενικῶς ὅτι «ὑπό τήν ἐπίδρασι τῆς ἐκκοσμικεύσεως παραθεωροῦνται τό δόγμα καί ἡ παραδοθεῖσα ὀρθόδοξος Ἐκκλησιολογία καί ἐπιδιώκεται ἡ ἕνωσις τῶν “Ἐκκλησιῶν” ἐπί πρακτικοῦ καί πραγματιστικοῦ ἐπιπέδου, χωρίς νά θεωρῆται ἀναγκαία ἡ ἑνότης τῆς πίστεως»[21].

Στήν βάση αὐτῆς τῆς παραδοσιακῆς ἐκκλησιολογικῆς του εὐαισθησίας ὁ Γέροντας εἶχε διερωτηθῆ: «Ἐάν οἱ Ἀντιχαλκηδόνιοι πιστεύουν διά τόν ἑαυτόν των ὅτι εἶναι πλήρως ὀρθόδοξοι καί ἄρα δέν διακυβεύεται ἡ σωτηρία των, τότε διατί θέλουν τήν ἕνωσιν μετά τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας, τήν ὁποίαν δέν ἀποδέχονται ὁλόκληρον καί πρός τήν ὁποίαν δέν ἔρχονται μέ ταπείνωσιν καί μετάνοιαν; Καί τί ἀναγκάζει ἡμᾶς νά τούς δεχθῶμεν ἀποδεχόμενοι τούς ὅρους των ἐπί ἀθετήσει θεμελιωδῶν ἐκκλησιολογι­κῶν μας ἀρχῶν;»[22] Εἶχε δημοσιεύσει ἐπίσης τήν διαπίστωσή του: «Βλέπομεν εἰς τόν μετά τῶν Ἀντιχαλκηδονίων διάλογον νά ἰσχύουν δύο βασικαί κατευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζουν καί τόν μετά τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν διάλογον. Ἤτοι: α) Ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἑτέρας αἱρετικῆς ἐκκλησίας εἴτε ὡς “ἀδελφῆς” ἐκκλησίας εἴτε ὡς ὁμοτίμου “οἰκογενείας”, ἐπί παραιτήσει τῆς ἀξιώσεώς μας ὅτι ἡ Μία, ῾Αγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία εἶναι μόνον ἡ καθ᾿ ἡμᾶς Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία. Καί, β) Ἡ ἐπίσπευσις τῆς ἑνώσεως παρακαμπτομένων τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι εἴτε παρασιωπῶνται εἴτε καί ἐλαχιστοποιοῦνται»[23].

Ἡ στάση του δέν ἦταν ἀντιδραστική οὔτε ἰδεολογικά φορτισμένη. Ἦταν νηφάλια ἔκφραση τῆς ἐκκλησιολογίας πού τόν χαρακτήριζε. Μέ αὐτό τό πνεῦμα εἶχε γράψει γιά τόν ἐν λόγῳ Θεολογικό Διάλογο:

«Παρεμβαίνουμε στόν ἐνδο-ορθόδοξο διάλογο περί τοῦ Διαλόγου Ὀρθοδό­ξων καί Ἀντιχαλκηδονίων μέ φόβο Θεοῦ, ὄχι γιά νά ἐμποδίσουμε τήν ἐπιστροφή καί ἕνωσι τῶν Ἀντιχαλκηδονίων μέ τήν μόνη Μία Ἁγία Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία μας, ἀλλά γιά νά συντελέσουμε ταπεινά ὥστε ἡ ἕνωσις νά γίνῃ ἐν ἀληθείᾳ, νά εἶναι θεοσυνέργητος, γνησία καί μόνιμος [...] Αἰσθανόμεθα τήν ἀνάγκη, πρό τοῦ ὑπαρκτοῦ κινδύνου νά νοθευθῆ ἡ καθαρά καί ἀμώμητος πίστις τῆς Ἐκκλησίας καί μάλιστα στό κέντρο της πού εἶναι ἡ Κεφαλή της, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, νά ὁμολογήσουμε τήν ὀρθόδοξο πίστι ἀκαινοτόμητο, ἀνόθευτο, ἀκεραία, “ἑπόμενοι τοῖς ἁγίοις Πατράσι” [...] Ἐνῶ ἡ αἵρεσις τῶν Ἀντιχαλκηδονίων δέν μᾶς εἶναι καθόλου ἀγαπητή καί ἀποδεκτή, οἱ ἴδιοι οἱ Ἀντιχαλκηδόνιοι μᾶς εἶναι πολύ ἀγαπητοί [...] Οἱ ἀντιχαλκηδόνιοι λαοί ἔχουν ἀνάγκη καί τῆς ἰδικῆς μας μερίμνης, συμπαθείας, στοργῆς καί φροντίδος. Καί τό σπουδαιότερο, ἔχουν ἀνάγκη ἀπό τόν φωτιστικό λόγο τῆς Ἐκκλησίας καί τήν ζωοποιό Χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τά ὁποῖα ἐπί χίλια πεντακόσια ἔτη στεροῦνται ἐξ αἰτίας τοῦ χωρισμοῦ τους ἀπό τήν κοινωνία τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας»[24].

Θά κλείσω τήν εἰσήγησή μου μέ τήν αἰσιόδοξη προοπτική πού χαρακτήριζε τήν κριτική στάση τοῦ Γέροντος Γεωργίου ἀπέναντι στόν ἐν λόγῳ Θεολογικό Διάλογο. Πίστευε ὁ Γέροντας ὅτι θά μποροῦσε νά γίνει ἕνας νέος Διάλογος, ἐπί ὀρθῶν ἐκκλησιολογικῶν βάσεων, ὁ ὁποῖος θά καρποφορήσει μέ τήν ἐπίπνοια τοῦ Παρακλήτου τήν ἐπανάκαμψη τῶν ἀντιχαλκηδονίων λαῶν στήν Ἐκκλησία.

Τό εὐχόμαστε καί προσευχόμαστε γι’ αὐτό.
Σᾶς εὐχαριστῶ.

[1] Γέν. 28, 17.

[2] Ἔξοδ. 3, 2-3.

[3] Ψαλμ. 49, 16-17.

[4] Κολ. 1, 16-18.

[5] Ἰουστίνου Πόποβιτς, ἀρχιμ., Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καί Οἰκουμενισμός, ἔκδ. Ὀρθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη 1974, σελ. 23.

[6] Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 25.

[7] Βλ. Νεκταρίου Δ. Καρσιώτη, ἀρχιμ., Ἡ Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας ἀπό τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ὅρου ἑνώσεως ἕως καί τῆς καταργήσεως αὐτοῦ, ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, 2023, σελ. 183-184.

[8] Βλ. Ὁ Θεολογικός Διάλογος Ὀρθοδόξων καί Ἀντιχαλκηδονίων (παρελθόν-παρόν-μέλλον). Μία ἁγιορειτική συμβολή», ἔκδ. Ἱερά Μονή Ὁσίου Γρηγορίου, Ἅγιον Ὄρος 2018, σελ. 36.

[9] Ἰω. Καρμίρη, Τά Δογματικά καί Συμβολικά Μνημεῖα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τόμ. Ι, Ἀθῆναι 1960, σελ. 322.

[10] Ὁ William H. Lazareth στόν Πρόλογό του στήν ἔκδοση Does Chalcedon divide or unite? Towards convergence in Orthodox Christology, ed. by Paulos Gregorios – William H. Lazareth – Nikos Nissiotis, W.C.C. Geneva 1981.

[11] Αὐτά σημειώνουν οἱ Paulos Gregorios καί Νίκος Νησιώτης στήν εἰσαγωγή τους στήν ἔκδοσι Does Chalcedon divide or unite?..., σελ. xi.

[12] Μητροπ. Μύρων Χρυσοστόμου Κωνσταντινίδη, Αἱ ἐν Kottayam τῶν Ἰνδιῶν θεολογικαί συνομιλίαι μεταξύ “Συρορθοδόξων” τοῦ Μαλαμπάρ καί ὀρθοδόξων θεολόγων καί ἡ ἐπί τῇ εὐκαιρίᾳ δημοσιευ­θεῖσα Κοινή Ἔκθεσις, στό ἔργο τοῦ ἰδίου Ὀρθόδοξοι Κατόψεις, τόμ. Γ΄, ἐκδ. Τέρτιος 1991, σελ. 105-129.

[13] Ἔνθ’ ἀνωτ., σελ. 120.

[14] Does Chalcedon..., ἔνθ’ἀνωτ. σελ. 10.

[15] Vitaly Borovoy, Recognition of Saints and Problems of Anathemas, GOTR 16 (1971), σελ. 257.

[16] Will Cohen, Ecclesiology and the Dialogues Between Eastern Orthodox and Oriental Ortho­dox Churches. Βλ. στό Ὁ Θεολογικός Διάλογος..., ἔνθ’ἀνωτ. σελ. 79.

[17] Ὁ Θεολογικός Διάλογος..., ἔνθ’ ἀνωτ., σελ. 40-43.

[18] Ἔκδοσις ἀκριβής τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως, κεφ. 47.

[19] Μητροπ. Ἀξώμης Μεθοδίου, Τό ἔργον τῆς Διορθοδόξου Θεολογικῆς Ἐπιτροπῆς διά τόν Διάλογον τῶν Ὀρθοδόξων καί τῶν Ἀρχαίων Ἀνατολικῶν Ἐκκλησιῶν, περιοδ. Abba Salama VII (1976), σελ.205-206.

[20] Μεγ. Ἀθανασίου, Περί τῶν ἐν Ἀριμήνῳ καί Σελευκείᾳ συνόδων, κεφ. 54.

[21] Ἀρχιμ. Γεωργίου, Καθηγουμένου Ἱ. Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου, Ὀρθόδοξος Μοναχισμός καί Ἅγιον Ὄρος, 1998, σελ. 43.

[22] Ὁ Θεολογικός Διάλογος..., ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 134.

[23] Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 135.

[24] Ὁ Θεολογικός Διάλογος..., σελ. 115-118.


 

Ἡ Ἐκκλησία τῆς Σερβίας γιὰ τὸ Οὐκρανικὸ: Ἔκκληση κατὰ τῶν διωγμῶν καὶ προειδοποίηση γιὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴ κρίση

Οἱ ἐργασίες τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Σερβικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὁλοκληρώθηκαν στὶς 19 Μαΐου 2026 στὸν μεγαλοπρεπῆ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Σάββα στὸ Βελιγράδι, μὲ τοὺς Σέρβους Ἀρχιερεῖς νὰ ἐξετάζουν ἕνα εὐρὺ φάσμα ἐκκλησιαστικῶν, πνευματικῶν καὶ γεωπολιτικῶν ζητημάτων ποὺ ἀπασχολοῦν σήμερα τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὸν κόσμο.

Ἀνάμεσα στὰ σημαντικότερα θέματα ποὺ κυριάρχησαν στὶς συνεδριάσεις τῆς Συνόδου βρέθηκαν οἱ σχέσεις τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας μὲ τὶς λοιπὲς κατά τόπους Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξελίξεις ποὺ διαμορφώνουν τὸ σημερινὸ γεωπολιτικὸ περιβάλλον.
Ἰδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στὸ ζήτημα τῶν ἀντικανονικῶν ἐνεργειῶν... διαφόρων θρησκευτικῶν καὶ παραεκκλησιαστικῶν ὁμάδων ποὺ δραστηριοποιοῦνται, ὅπως ἀναφέρθηκε, μέσα στὰ κανονικὰ ὅρια τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας. Οἱ Ἱεράρχες ἐξέφρασαν τὴν ἀνησυχία τους γιὰ φαινόμενα ποὺ, σύμφωνα μὲ τὴν ἐκτίμησή τους, ἀπειλοῦν τὴν ἐκκλησιαστικὴ τάξη καὶ τὴν ἐνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας.
Παράλληλα, ἡ Σύνοδος ἀσχολήθηκε μὲ τὶς σχέσεις τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας μὲ τὶς μὴ Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες καὶ θρησκευτικὲς κοινότητες, τόσο στὰ Βαλκάνια ὅσο καὶ διεθνῶς, ἐπισημαίνοντας τὴν ἀνάγκη διατηρήσεως τοῦ διαλόγου χωρὶς ὑποχώρηση ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη παράδοση καὶ τὴν κανονικὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας.
Ἐκτενὴς συζήτηση πραγματοποιήθηκε καὶ γιὰ τὶς πολεμικὲς συγκρούσεις ποὺ συνεχίζουν νὰ συγκλονίζουν διάφορες περιοχὲς τοῦ κόσμου, μὲ τὴ Σερβικὴ Ἐκκλησία νὰ ἐστιάζει κυρίως στὴν κατάσταση ποὺ ἐπικρατεῖ στὴν Οὐκρανία καὶ στὶς δοκιμασίες ποὺ, ὅπως ὑποστηρίζει, ὑφίσταται ἡ κανονικὴ Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.
Σύμφωνα μὲ τὸ ἐπίσημο ἀνακοινωθέν, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας ἔκανε λόγο γιὰ δημεύσεις ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, κατασχέσεις ναῶν καὶ μοναστηριῶν, καθὼς καὶ γιὰ διωγμοὺς Ἀρχιερέων, κληρικῶν καὶ μοναχῶν τῆς κανονικῆς Ἐκκλησίας στὴν Οὐκρανία.
Μάλιστα, στὸ κείμενο τῆς ἀνακοινώσεως ὑπογραμμίζεται ὅτι ἡ συγκεκριμένη Ἐκκλησία «στερεῖται βασικῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καὶ ἐλευθεριῶν ποὺ κατοχυρώνονται ἀπὸ διεθνείς συμβάσεις», ἐνῶ γίνεται λόγος γιὰ σοβαρὴ παραβίαση τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας.
«Ἡ Ἐκκλησία τῆς Σερβίας ὑψώνει γιὰ ἀκόμη μία φορὰ τὴ φωνή της ὑπὲρ τῶν ἀποστερημένων καὶ διωκομένων Ὀρθοδόξων ἀδελφῶν της στὴν Οὐκρανία», τονίζεται χαρακτηριστικά, μὲ τὴ Σύνοδο νὰ ἀπευθύνει παράλληλα ἐπίσημη ἔκκληση πρὸς τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμοὺς καὶ θεσμοὺς «νὰ μὴν ἐθελοτυφλοῦν μπροστὰ σὲ αὐτὴ τὴ μεγάλη ἀδικία».
Ἡ τοποθέτηση αὐτὴ τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας ἀναδεικνύει γιὰ μία ἀκόμη φορὰ τὴ βαθιὰ ἀνησυχία ποὺ ἐπικρατεῖ σὲ σημαντικὸ μέρος τοῦ Ὀρθοδόξου κόσμου γιὰ τὶς ἐξελίξεις στὸ οὐκρανικὸ ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖο συνεχίζει νὰ προκαλεῖ ἔντονες ἀντιδράσεις καὶ σοβαροὺς τριγμοὺς στὶς διορθόδοξες σχέσεις.
Τὴν ἴδια στιγμή, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας ἐπιχείρησε νὰ συνδέσει τὸ οὐκρανικὸ ζήτημα μὲ τὴν εὐρύτερη ἀνάγκη διαφυλάξεως τῆς κανονικῆς τάξεως καὶ τῆς ἐνότητας τῆς Ὀρθοδοξίας, σὲ μία περίοδο κατὰ τὴν ὁποία οἱ γεωπολιτικὲς ἀντιπαραθέσεις φαίνεται νὰ ἐπηρεάζουν ὅλο καὶ περισσότερο τὴ ζωὴ τῶν τοπικῶν Ἐκκλησιῶν.


Τετάρτη, Μαΐου 20, 2026

 

Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πατέρων, Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου, Κατήχησις ΙΕ΄

Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πατέρων,

Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου, Κατήχησις ΙΕ΄

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΝΙΚΑΙΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΟΓΜΑΤΙΣΑΝ ΚΑΙ ΟΤΙ Η ΟΡΘΗ ΠΙΣΤΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΟΡΘΟ ΒΙΟ.

20/05/2026

Ἐπιμέλεια: Ἀρχιμ. Παῦλος Ντανᾶς

Ἱεροκῆρυξ Ἱερᾶς Μητροπόλεως Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας

Ἀδελφοὶ καὶ Πατέρες,

σήμερα εἶναι μία ἑορτή μεταξὺ δύο φωτεινῶν καὶ σωτηρίων ἑορτῶν (τῆς Ἀναλήψεως καὶ τῆς Πεντηκοστῆς). Σήμερα, μεταξὺ δύο μεγάλων μέχρι τὸν οὐρανὸ πανηγύρεων παρουσιάζονται οἱ πολύφωτοι ἀστέρες. Σήμερα, μεταξὺ τῶν δύο ἁρμάτων ποὺ ἔχουν δρόμο τὸν οὐρανὸ ἐμφανίζονται 318 ἁρματηλάτες, ὄχι βέβαια γὰ νὰ διευθύνουν τὴν ὁρμὴ αὐτῶν τῶν δύο κατευθυνομένων ἁρμάτων, ἀλλὰ γιὰ νὰ διευθύνουν αὐτοὺς ποὺ ἀπιστοῦν γιὰ ἐκείνους ποὺ ἔχουν ἀνεβεῖ ἐπάνω στὰ ἅρματα καὶ νὰ τοὺς ὁδηγήσουν στὴν πίστη. Γιὰ τὸ ὅτι τὸ μὲν ἕνα ἅρμα ἀνέβασε ἀπὸ τὴ γῆ πρὸς τὶς οὐράνιες ἁψίδες καὶ τοὺς κόλπους τοῦ Πατέρα ἀπὸ τὴ γῆ, τὸν σαρκοφόρο Θεό Λόγο, τὸ δὲ ἄλλο ἅρμα ὅτι τὸν ἄλλο «Παράκλητο» (Ἰωάννου 14,16), (τὸ Ἅγιο Πνεῦμα) ἀντὶ γιὰ τὸν Χριστὸ ποὺ ἀναλήφθηκε, Tὸν κατέβασε ἀπὸ τὸν οὐρανὸ «σὰν ἄνεμος ποὺ φυσοῦσε δυνατά» (Πράξεις 2,3), γιὰ νὰ ἐκπληρωθεῖ ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ ποὺ ἔλεγε ὅτι: «Σᾶς συμφέρει νὰ φύγω ἐγώ. Γιατί ἂν ἐγὼ δὲν φύγω δὲν θὰ ἔρθει σὲ 'σᾶς ὁ Παράκλητος, ἐνῶ ἂν πάω ἐκεῖ θὰ τὸν στείλω σὲ 'σᾶς. Καὶ ὅταν ἔλθει ἐκεῖνος θὰ ἐλέγξει τοὺς ἀνθρώπους γιὰ τὴν ἁμαρτία, γιὰ τὴ δικαιοσύνη καὶ γιὰ τὴν κρίση» (Ἰωάννου 15, 7-8).

Αὐτὰ λοιπὸν, ποὺ συνέβησαν μὲ τὴν ἀπόφαση τοῦ Πατέρα, δηλαδὴ ὁ μὲν Χριστὸς ποὺ ἀνέβηκε μὲ ἀπερίγραπτο τρόπο μὲ τὴ σάρκα Του ἐπάνω σὲ ἅρμα νέφους, τὸ δὲ Πνεῦμα ποὺ κατέβηκε μὲ ἀκατάληπτο τρόπο μὲ ἦχο «σὰν ἄνεμος ποὺ φυσοῦσε δυνατά» (Πράξεις 2,2) καὶ μοίρασε πύρινες γλῶσσες στοὺς μυημένους τῆς Χάριτος, αὐτὰ ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθοῦν γιὰ νὰ ἔχει ὀρθή πίστη «κάθε ἄνθρωπος ποὺ ἔρχεται στὸν κόσμο» (Ἰωάννου 1,9). Ὅμως αὐτὸ τὸ καλὸ τὸ φθόνησε ὁ σατανᾶς καὶ τὸ σκότισε πολὺ καὶ ἔσπειρε ζιζάνια ποικίλων αἱρέσεων καὶ συνέλαβε ἔτσι πάρα πολλοὺς καὶ ἀντὶ «ὅλοι νὰ γίνουν νὰ εἶναι καὶ νὰ λέγονται Χριστιανοί» ἀποφάσισαν νὰ εἶναι νὰ λέγονται αἱρετικοί, δηλαδὴ Ἀρειανοὶ καὶ Νεστοριανοί, Μακεδονιανοί, καὶ Ἰακωβῖτες. Καὶ αὐτοὶ καὶ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ δυσώδη ὀνόματα καὶ τὰ μιαρὰ δόγματα δὲν εἶναι αὐτῆς τῆς στιγμῆς νὰ τὰ λέμε καὶ νὰ τὰ γράφουμε. Γιατὶ ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν πιστῶν καὶ τῶν ἀπίστων πολὺς καπνός, διαμάχη καὶ ἔριδα καὶ σκάνδαλα. Γι’ αὐτὸ καὶ μεταξὺ τῆς Ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Καθόδου τοῦ Παρακλήτου συγκεντρώθηκαν, κινούμενοι ἀπὸ τὸν Θεὸ μὲ διαταγὴ τοῦ βασιλιά (Μεγάλου Κωνσταντῖνου) στὴ Μητρόπολη τῆς Νικαίας, οἱ ἔνδοξοι αὐτοὶ Πατέρες σὰν φωτεινοὶ ἀστέρες καὶ δραστήριοι γεωργοὶ καὶ ἐνάρετοι κυβερνῆτες καὶ καλοὶ ποιμένες, καὶ μείωσαν βέβαια αὐτοὶ οἱ ἀστέρες τὸ σκοτάδι τῆς ἀσεβείας, ἀλλὰ ξερίζωσαν καὶ ὡς γεωργοὶ τὰ ἀγκάθια τῆς βλασφημίας καὶ ἀντιμετώπισαν ὡς κυβερνήτες τὰ κύματα τῶν αἱρέσεων καὶ ἔβγαλαν ἔξω ὡς ποιμένες καὶ ἀφόρισαν καὶ ἔδιωξαν μακριά ἀπὸ τὰ πρόβατα τοὺς λύκους καὶ δικαίως, ρίχνοντάς τα κάτω καταπάτησαν τὰ φλύαρα δόγματά τους. Δὲν ἐπέτρεψαν νὰ λέγονται ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα κτίσματα, ὅπως ὅρισαν ἐκεῖνοι μὲ τὸ κακό τους φρόνημα, ἀλλὰ καλὰ καὶ ἅγια μὲ τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως μὲ δυνατὴ φωνὴ καὶ ὁμόφωνα κήρυξαν τὸν Υἱὸ καὶ τὸ Πνεῦμα κτίστη καὶ συντηρητὴ τοῦ κόσμου καὶ ὁμοούσιο μὲ τὸν Πατέρα. Καὶ ἐμεῖς ἔτσι πιστέψαμε καὶ πιστεύουμε, σύμφωνα μὲ τὴ θεόπνευστη παράδοσή τους.

Καὶ εἶναι βέβαια ἡ πίστη μας καλὴ καὶ ὀρθὴ καὶ ἄμεμπτη καὶ ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὴν δὲν ὑπάρχει ἄλλη. Ἡ ὀρθὴ πίστη ὅμως χρειάζεται καὶ ἔργα ἄξια τῆς πίστεως, ὥστε ὅπως ἀκριβῶς δύο ἐκλεκτὰ βόδια ποὺ τὰ ἔχει ζέψει ὁ Θεὸς, τὰ ἔργα νὰ συμφωνήσουν μὲ τὴν πίστη καὶ ἀπὸ αὐτὰ νὰ γίνεται ζωηφόρα ἡ καλλιέργεια. Ὅταν ὅμως δὲν ἔχουμε ὀρθὴ πίστη καὶ εἶναι ρυπαρὸς ὁ βίος μας, τότε μοιάζουμε μὲ κάποιον πολὺ ἄφρονα ἄνθρωπο ποὺ ἔζεψε χοῖρο μὲ βόδι καὶ προσπαθεῖ νὰ σπείρει καὶ νὰ καλλιεργήσει καὶ νὰ τραφῇ ἀπὸ αὐτὰ καὶ νὰ ζήσει καὶ νὰ γλιτώσει ἀπὸ τὸν θάνατο. Αὐτόν, οἱ ἄνθρωποι ποὺ φοβοῦνται τὸν Θεὸ καὶ ζοῦν στὴ γῆ καὶ οἱ ἄγγελοι βλέποντάς τον θὰ γελάσουν καὶ θὰ ποῦν: «Ἐλᾶτε νὰ δεῖτε ἕναν ἄνθρωπο ποὺ εἶναι ἐκτὸς ἑαυτοῦ καὶ παράφρονα, πῶς ἔζεψε στὸ βόδι, χοῖρο καὶ νομίζει ὅτι θὰ σπείρει καὶ θὰ καλλιεργήσει μὲ αὐτὰ καὶ θὰ ζήσει». Καὶ ἐὰν τοῦ ποῦν: «Τί κοπιάζεις ἄδικα ἄνθρωπε; Δὲν καταλαβαίνεις τί κατηγορία καὶ γέλιο προξενεῖς γιὰ τὸν ἑαυτό σου; Πρέπει νὰ ξέρεις ὅτι δὲν συμφωνεῖ τὸ βόδι νὰ καλλιεργεῖ μὲ τὸν χοῖρο. Διότι μόνο τοῦ βοδιοῦ ἔργο εἶναι νὰ σέρνει τὸ ἄροτρο καὶ νὰ ἀνοίγει αὐλάκι καὶ νὰ γίνεται ἡ σπορὰ καὶ ἡ καλλιέργεια, τοῦ δὲ χοίρου τέχνη εἶναι νὰ σκάβει μὲ τὴ μύτη του καὶ νὰ κυλιέται στὸ βόρβορο καὶ ὅταν ἔρθει ὁ καιρὸς νὰ σφάζεται μὲ μαχαίρι». Καὶ ἐκεῖνος, ἀντὶ νὰ δεχθεῖ τὰ ὅσα τοῦ εἶπαν καὶ νὰ ξεχωρίσει τὸ ζευγάρι, μᾶλλον κοροϊδεύοντας καὶ ὅλος εὐχαρίστηση, λέει: «Ναί, ναί, ἐσεῖς δὲν γνωρίζετε τί ἡδονὴ καὶ εὐχαρίστηση μοῦ δίνει αὐτὸ τὸ ζευγάρι». Ἔτσι λοιπὸν παρομοιάζονται αὐτοὶ ποὺ στὴν ὀρθὴ πίστη ἔζεψαν τὸν ρυπαρὸ βίο τοῦ χοίρου καὶ ὑποδουλώθηκαν στὴν ἁμαρτία. Εὐχαρίστηση καὶ ἡδονὴ λογαριάζουν τὴν ἁμαρτία, ἡ ὁποία προξενεῖ πικρὴ κόλαση, καὶ ὅσους τοὺς συμβουλεύουν νὰ μετανοήσουν, πολλὲς φορὲς καὶ τοὺς ἐχθρεύονται ἢ ἀπὸ πώρωση κοροϊδεύουν τὰ λόγια τους καὶ τοὺς περιπαίζουν, ἢ καὶ δὲν προσέχουν καθόλου τὴ δύναμη τῶν λεγομένων.

Ὅμως, λέει ὁ Θεὸς μὲ τὸ στόμα τοῦ Ἠσαΐα πώς: «Παχύνθηκε ἡ καρδιὰ αὐτοῦ τοῦ λαοῦ καὶ μὲ τὰ αὐτιά τους ἄκουσαν βαριὰ καὶ ἔκλεισαν τὰ μάτια τους γιὰ νὰ μὴ δοῦν με τὰ μάτια τους καὶ ἀκούσουν με τὰ αὐτιά τους καὶ τὰ ἐννοήσουν με τὴ καρδιά τους καὶ μετανοήσουν καὶ τοὺς θεραπεύσω», ἀλλὰ θέλουν, λέει, νὰ παραμείνουν ἔτσι στὴν ἁμαρτία μέχρι πού: «Νὰ ἐρημωθοῦν οἱ πόλεις γιατὶ δὲ θὰ ἔχουν κατοίκους καὶ ἡ γῆ θὰ ἐγκαταλειφθεῖ ἔρημη» (Ἠσαΐας 6, 10-11). Αὐτὸ ἀκριβῶς βλέπουμε ὅτι ἔπαθε καὶ στὸ νησί μας αὐτὸ, ἡ Κύπρος, καὶ πολλὰ σπίτια καὶ ὅλες σχεδὸν οἱ κωμοπόλεις ἔμειναν ἔρημες ἀπὸ ἀνθρώπους καὶ ἀκατοίκητες. Ὑπάρχουν λέει, «Σπίτια μεγάλα καὶ ὡραῖα καὶ δὲ θὰ ὑπάρξουν κάτοικοι γι’ αὐτά, κι ὅποιος σπέρνει ἕξι ἀρτάδες θὰ λάβει ὡς ἀπόδοση τὸ μισὸ ἀπ’ αὐτές, τρία μέτρα» (Ἠσαΐας 5, 9-10). Καὶ αὐτὸ γιὰ πολλὰ χρόνια ἐμεῖς τὸ πάθαμε, ὅμως οὔτε ἔτσι ἀναγνωρίσαμε τί καρποφόρησαν τὰ χέρια μας οὔτε κατανοήσαμε μέσα στὴν καρδιά μας ἀπὸ ποῦ ἄραγε καὶ μὲ ποῖον τρόπο μᾶς συνέβη αὐτὴ ἡ κάκωση. Οὔτε ἀκούσαμε Αὐτὸν ποὺ μᾶς καλοῦσε καὶ ἔλεγε: «Ἐπιστρέψτε πρὸς Ἐμένα καὶ θὰ στραφῶ πρὸς ἐσᾶς» (Ἠσ. 45,22 , Ζαχ. 1,3 καὶ Μαλ. 3,7), ἀλλὰ ὁ καθένας ἔταξε στὸν ἑαυτό του ὡς νόμο δικό του, τὸ δικό του θέλημα καὶ ἁμαρτάνει ὅπως θέλει, καὶ δὲν φέρνει στὴ μνήμη του οὔτε τὸν θάνατο, οὔτε τὸν Θεὸ, οὔτε τὴν κρίση.

Καὶ αὐτὰ τὰ γράφουμε, ὄχι λέγοντάς τα τυχαῖα, ἀλλὰ ἀπὸ καρδιὰ γεμάτη θλίψη ποὺ ἐπιθυμεῖ τὴ σωτηριώδη ἐπιστροφὴ τοῦ καθενὸς καὶ τὴ μετάνοια γιὰ νὰ μὴ λυπεῖται ἀλλὰ μᾶλλον νὰ εὐφραίνεται ὁ Θεὸς γιὰ τὰ ἔργα μας καὶ νὰ μᾶς ἀναδείξει μὲ τὴ χάρη Του μετόχους τῆς αἰώνιας εὐφροσύνης καὶ βασιλείας Του, γιατὶ σ’ Αὐτὸν ἁρμόζει κάθε δοξολογία, τιμὴ καὶ προσκύνηση στὸν Πατέρα καὶ στὸν Υἱὸ καὶ στὸ Ἅγιο Πνεῦμα συνεχῶς, τώρα καὶ πάντοτε καὶ στοὺς ἀτελείωτους αἰῶνες.

(Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου, Συγγράμματα, Τόμος Β’, ἔκδοσις Ἱερᾶς Βασιλικῆς καὶ Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Ἁγίου Νεοφύτου, Πάφος 1998, σσ. 269-272)

(Ἀπὸ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ στὴν Πεντηκοστή. Μετάφρασις: Γεωργίου Β. Μαυρομάτη, Καλύβη Κοιμήσεως Θεοτόκου Ἱερᾶς Σκήτης Κουτλουμουσίου, Ἐκδόσεις Ἁρμός)

Σχόλια

1. Ὁ Ἅγιος Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος, ἀναφερόμενος στὰ ὀνόματα τῶν Αἱρεσιαρχῶν τὰ ἀποκαλεῖ «δυσώδη ὀνόματα» καὶ τὶς αἱρέσεις «μιαρὰ δόγματα». Μὴ ξεχνοῦμε ὅτι ὁ Εὐαγγελιστὴς τῆς ἀγάπης Ἰωάννης θεωροῦσε τὸν αἱρετικὸ Κήρινθο «ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας». Φύγωμεν, μὴ καὶ τὸ βαλανεῖον συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ».(Εἰρηναῖος Λυών, Κατὰ Αἱρέσεων, 3, 3, 4 (PG 7, 854). Ὅταν ὁ αἱρετικὸς Μαρκίων συνάντησε τὸν Ἅγιο Ἱερομάρτυρα Πολύκαρπον Σμύρνης καὶ τὸν ρώτησε: «μὲ γνωρίζεις;», ὁ ἅγιος τοῦ ἀπάντησε: «γινώσκω σε, τὸν πρωτότοκον τοῦ Σατανᾶ»! Οἱ Ἀπόστολοι καὶ οἱ μαθητές τους ἀπέφευγαν καὶ νὰ συνομιλοῦν ἀκόμα μὲ ἐκείνους ποὺ νόθευαν τὴν ἀλήθεια τῆς πίστεως (Εἰρην. Ἔλεγχ..., Γ’ 3,4 ΒΕΠΕΣ 5,144 (15-22). Ὁ Ἅγιος Συμεῶν ὁ Νέος Θεολόγος ὀνομάζει «καινούριους ματαιολόγους καὶ ἀσύντακτους θεολόγους» ὅλους ἐκείνους ποὺ θέλουν νὰ γράψουν καινούριο «εὐαγγέλιο» καὶ θεωροῦν παρωχημένες τὶς ἀντιλήψεις καὶ τὴ διδασκαλία τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας.

Στὴν ψευδοσύνοδο τοῦ Κολυμπαρίου (2016) καὶ στὴ Νίκαια τῆς Βιθυνίας (2026) ἀναγνωρίστηκαν ὡς «ἰσότιμες ἐκκλησίες» ὅλοι οἱ αἱρετικοί, τοὺς ὁποίους οἱ Ἅγιοι ἤλεγξαν δριμύτατα. Καὶ γι’ αὐτὸ ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος ἀναφέρει προφητικὰ ὅτι στὴν ἐποχή μας «ἀντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν» (Α’ Ἰω. 2, 18).

2. Ὁ Ἅγιος Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος διακηρύττει μία μεγάλη ἀλήθεια: «Ἡ ὀρθὴ πίστη ὅμως χρειάζεται καὶ ἔργα ἄξια τῆς Πίστεως…». Ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος λέει τὰ ἑξῆς: «Πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν» (2,20). Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος σχολιάζει τὸν συγκεκριμένο στίχο: «Κἂν γὰρ δόγματα ἔχωμεν ὑγιῆ, βίου δὲ ἀμελῶμεν, οὐδὲν ἡμῖν ὄφελος ἔσται τῶν δογμάτων· πάλιν, ἂν βίου μὲν ἐπιμελώμεθα, περὶ τὰ δόγματα δὲ χωλεύωμεν, οὐδὲ οὕτως ἔσται τι κέρδος ἡμῖν» (Εἰς Γένεσιν Ὁμιλία Β’, ΕΠΕ 2, 46 - PG 53,31). Ερμηνεια: «Γιατὶ καὶ ἂν ἀκόμη πιστεύουμε στὰ ὀρθὰ δόγματα τῆς πίστεως, ἀλλὰ παραμελοῦμε καὶ δὲν προσέχουμε τὸν τρόπο τῆς ζωῆς μας, δὲν θὰ μᾶς ὠφελήσουν καθόλου τὰ δόγματα. Ἂν πάλι φροντίζουμε γιὰ τὸν τρόπο τῆς ζωῆς μας, εἴμαστε ὅμως ἀτελεῖς ὡς πρὸς τὰ δόγματα, οὔτε ἔτσι θὰ ἔχουμε κάποιο κέρδος».

3. Τὸ Κοντάκιον τῆς ἑορτῆς τῶν Ἁγίων Πατέρων εἶναι ἀφυπνιστικό: «Τῶν Ἀποστόλων τὸ κήρυγμα καὶ τῶν πατέρων τὰ δόγματα, τῇ Ἐκκλησίᾳ μίαν τὴν πίστιν ἐκράτυνεν· ἣ καὶ χιτῶνα φοροῦσα τῆς ἀληθείας, τὸν ὑφαντὸν ἐκ τῆς ἄνω θεολογίας, ὀρθοτομεῖ καὶ δοξάζει τῆς εὐσεβείας τὸ μέγα μυστήριον». Ἑρμηνεία: «Τὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων καὶ οἱ δογματικὲς ἀποφάσεις τῶν Πατέρων, ἐπισφράγισαν καὶ ἐπεκύρωσαν στὴν Ἐκκλησία μίαν τὴν πίστιν· αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία, φορώντας τὸν χιτώνα τῆς ἀληθείας, τὸν ὑφασμένον ἀπὸ τὴν οὐράνιο θεολογία, ἑρμηνεύοντας ὀρθὰ διδάσκει καὶ δοξάζει τὸ μεγάλο μυστήριο τῆς χριστιανικῆς εὐσεβείας».

Οἱ Ἅγιοι Πατέρες ἀναδείχθηκαν μέγιστοι ὑπηρέτες τῆς Ἁγίας Τριάδος, οἱ σάλπιγγες τοῦ Πνεύματος καὶ γι’ αὐτό πελέκησαν τὶς αἱρέσεις. Συνδύασαν στὴ ζωή τους τὶς θεῖες ἀρετὲς καὶ τὴν ἀκρίβεια τῶν δογμάτων.

Ὅλοι ὅσοι μὲ τὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ κατέχουμε ὁποιαδήποτε θέση μέσα στὴν Ἐκκλησία, εἴτε εἴμαστε κληρικοὶ εἴτε λαϊκοί, ἂς κάνουμε ὑπακοὴ στὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ μας «Ἔρχομαι ταχύ· κράτει ὃ ἔχεις, ἵνα μηδεὶς λάβῃ τὸν στέφανόν σου» (Ἀποκ 3,11). Ἑρμηνεία: «Ἔρχομαι γρήγορα. Κράτα καλὰ τὴν πίστη ποὺ ἔχεις, γιὰ νὰ μὴν πάρει κανεὶς τὸ στεφάνι σου καὶ τὴν ἀνταμοιβὴ τῶν ἀγώνων σου». «Καὶ ὁ ἔχων οὖς ἀκουσάτω τί τὸ Πνεῦμα λέγει ταῖς Ἐκκλησίαις» (Ἀποκ. 3,13). Δηλαδὴ: «Ἐκεῖνος ποὺ ἔχει πνευματικό ἐνδιαφέρον καὶ αἰσθητήριο, ἂς ἀκούσει τί λέει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα στὶς Ἑκκλησίες».



 

Μέγας Κωνσταντίνος: Ο Μεγάλος της Εκκλησίας και της Ιστορίας

ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΝΤΑΝΤΙΝΟΣ: Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού
     Στις 21 Μαΐου η Εκκλησία μας εορτάζει και πανηγυρίζει λαμπρά τη μνήμη των αγίων ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης. Τόσο ο Μέγας Κων/νος, όσο και η αγία μητέρα του Ελένη ανήκουν στις μεγάλες προσωπικότητες της Εκκλησίας μας, διότι η συμβολή τους για την κατάπαυση των διωγμών και την εδραίωση της Εκκλησίας υπήρξε καθοριστική. Επίσης ο Μέγας Κωνσταντίνος δεν είναι μεγάλος μόνο για την Εκκλησία μας, αλλά και για την παγκόσμια ιστορία, διότι ανήκει στους μεγάλους ηγέτες όλων των εποχών, έχοντας βάλλει τη δική του σφραγίδα στη ροή των ιστορικών πραγμάτων, και για τούτο δικαία του απονεμήθηκε ο τίτλος του μεγάλου.
        Ο Μέγας Κωνσταντίνος ήταν γιος του ελληνοϊλλυρικής καταγωγής Ρωμαίου αξιωματούχου Κωνστάντιου Χλωρού, ο οποίος κατόπιν ανακηρύχτηκε Καίσαρας και Αύγουστος και ανέλαβε τη διοίκηση των δυτικών επαρχιών της απέραντης αυτοκρατορίας. Η μητέρα του Ελένη, ελληνικής καταγωγής, από το Δρέπανο της Βηθυνίας της Μ. Ασίας, στολισμένη με εξαιρετικό κάλλος σώματος και ψυχής, ασπάστηκε νωρίς τον Χριστιανισμό, ο οποίος βρισκόταν ακόμη σε απηνή διωγμό από τους ειδωλολάτρες αυτοκράτορες, τα σκοταδιστικά ειδωλολατρικά ιερατεία και τους δεισιδαίμονες όχλους. Το 274 γέννησε τον Κωνσταντίνο στην πόλη Ναϊσό, σημερινή Νίσσα της Σερβίας.

      Το 293 ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός κράτησε το νεαρό Κωνσταντίνο κοντά του στην Ανατολή, μαζί με τη διαζευγμένη από τον Καίσαρα Κωνστάντιο, μητέρα του Ελένη, για ασφάλεια υποταγής του δευτέρου στην εξουσία του ως το 305. Εκεί δόθηκε η ευκαιρία στην αγία μητέρα του να τον αποσπάσει από την ειδωλολατρία και να τον γαλουχήσει στη νέα πίστη.
      Ο νεαρός Κωνσταντίνος διακρινόταν για την ωραιότητα του σώματός του, την ευγένεια της ψυχής του και τα εξαιρετικά του πνευματικά και φυσικά χαρίσματα. Το 305 ανάλαβαν τη διοίκηση της αυτοκρατορίας ο μεν Γαλέριος στην Ανατολή, ο δε Κωνστάντιος στη Δύση. Το ίδιο χρόνο ο Κωνσταντίνος μετέβη στα Τρέβηρα της Γαλατίας, όπου συνάντησε τον άρρωστο πατέρα του, ο οποίος του ανέθεσε εκστρατεία στη Μ. Βρετανία. Στις 7 Ιουλίου του 307 πέθανε ο Κωνστάντιος και ο στρατός ανακήρυξε τον Κωνσταντίνο αυτοκράτορα της Δύσης. Παντρεύτηκε τη Μινερβίνα και απέκτησε ένα γιο, τον Κρίσπο. Εγκαταστάθηκε στην πόλη Αρελάτη και άσκησε μια πρωτόγνωρη φιλολαϊκή εξουσία, και γι’ αυτό αγαπήθηκε από το λαό.
      Το Σεπτέμβριο του 212 στράφηκε εναντίον του τυραννικού συναυτοκράτορά του της Δύσης Μαξεντίου. Καθ’ οδόν προς τη Ρώμη είδε το γνωστό και μεγαλειώδες όραμα του Τιμίου Σταυρού στον μεσημεριανό ουρανό, ο οποίος έγραφε: «Εν Τούτω Νίκα». Την επόμενη νύχτα είδε στον ύπνο του το Χριστό με το σημείο του Σταυρού, παροτρύνοντάς τον να κατασκευάσει λάβαρο με το Σταυρό, προκειμένου να νικήσει τον ασεβή και τυραννικό Μαξέντιο. Ο Κωνσταντίνος υπάκουσε και νίκησε τον αντίπαλό του και μπήκε θριαμβευτής και ελευθερωτής στη Ρώμη.
      Η πρώτη του ενέργεια ήταν να σταματήσει τον συνεχιζόμενο φοβερό διωγμό των Χριστιανών με το περίφημο «Διάταγμα των Μεδιολάνων» του 313. Αυτό ο μεγάλος άνδρας όρισε για πρώτη φορά στην ιστορία της ελευθερία της θρησκευτικής πίστεως.
     Το 324 συγκρούεται με τον αυτοκράτορα της Ανατολής Λικίνιο, τον οποίο νικά και γίνεται μονοκράτορας σε όλη την αυτοκρατορία, αρχίζοντας το μεγαλειώδες μεταρρυθμιστικό και κοινωνικό του έργο. Έγινε προστάτης όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική τους πίστη, για το λόγο αυτό δεν έγινε ακόμη  Χριστιανός και διατηρούσε τον τίτλο του pontifix maximus, δηλαδή του ύπατου αρχιερέα της αρχαίας θρησκείας. Απελευθέρωσε όλους τους Χριστιανούς από τις φυλακές, που είχε κλείσει ο Λικίνιος και ανακάλεσε όσους βρισκόταν στην εξορία. Απέδωσε τους ναούς και την περιουσία στην Εκκλησία. Έκαμε πράξη με διατάγματα την κοινωνική διδασκαλία της Εκκλησίας. Καθιέρωσε την υποχρεωτική δίκη στους παραβάτες. Καθιέρωσε την Κυριακή αργία. Κατάργησε τη δουλεία. Η αγία Ελένη αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στο εκκλησιαστικό έργο, ιδρύοντας ναούς και  ενισχύοντας την Εκκλησία. Με δικά της έξοδα πήγε στην Ιερουσαλήμ και ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό.
      Ο Μ. Κωνσταντίνος συνέβαλλε τα μέγιστα να ηρεμήσει η Εκκλησία από την αρειανική αίρεση, συγκαλώντας την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο το 325. Εγκαινίασε έτσι έναν νέο τρόπο, απόλυτα δημοκρατικό, διακυβέρνησης της Εκκλησίας.
      Ως πολιτικός άρχων ο Μ. Κωνσταντίνος υπήρξε πρωτοπόρος. Μετέφερε το 325 την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας στο Βυζάντιο, κόβοντας έτσι κάθε δεσμό με το ειδωλολατρικό παρελθόν και βάζοντας τα θεμέλια για τη νέα χριστιανική αυτοκρατορία, η οποία θα ζήσει χίλια χρόνια.
      Το 337 σε μια περιοδεία του στη Νικομήδεια αρρώστησε και συναισθάνθηκε το τέλος του. Ζήτησε να λάβει το άγιο Βάπτισμα και κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων. Δεν ξαναφόρεσε τα αυτοκρατορικά ενδύματα, αλλά φορούσε το λευκό χιτώνα του Βαπτίσματος ως το θάνατό του, στις 22 Μαΐου του 337. Η Εκκλησία μας του αναγνώρισε τις πολύτιμες υπηρεσίες του και γι’ αυτό τον ανακήρυξε άγιο και ισαπόστολο, μαζί με την αγία μητέρα του. Το ίδιο και η ιστορία αναγνωρίζοντας τη μοναδική του προσφορά τον ανακήρυξε μέγα. 
       Πολλοί εμπαθείς και ανιστόρητοι επιχειρούν να σπιλώσουν την προσωπικότητά του, χαρακτηρίζοντας τον ως «θηριώδη δολοφόνο», επειδή αναγκάστηκε να εφαρμόσει το νόμο απέναντι στον γιό του Κρίσπο και τη σύζυγό του Φαύστα. Ξεχνούν όμως ότι τότε ο Κωνσταντίνος ήταν ακόμη ειδωλολάτρης, και ο οποίος για το θλιβερό αυτό συμβάν έκλαιγε και θρηνούσε σε όλη του τη ζωή! Ξεχνούν επίσης πως ο χαρακτηρισμός ενός ανθρώπου δεν πρέπει εξαρτάται από μεμονωμένα συμβάντα, αλλά από τη συνολική αξιολόγηση της ζωής του και του έργου του!  


 

Άγιος Κύριλλος Βʹ του Ροστώβ (21 Μαΐου)

῞Αγιος Κύριλλος Βʹ τοῦ Ροστώβ

῾Ο ἅγιος Κύριλλος, ̉Επίσκοπος Ροστώβ, ἐξελέγη ὡς Μητροπολίτης Ροστώβ ὅταν ἦταν ἡγούμενος τῆς Μονῆς Γεννήσεως τοῦ Βλαντυμύρ καί ἐποίμανε τήν ἐπισκοπή τοῦ Ροστώβ ἀπό τό 1231 ἔως τό 1262.

   ῾Ο ῞Αγιος διακρίθηκε γιά τόν ἀσκητικό βίο του καί τό χάρσμα τοῦ κηρύγματος. Πλήθη λαοῦ συνέτρεχαν ἀπό τό Ροστώβ καί τίς γύρω περιοχές, στό ναό πού ὁμιλοῦσε γιά νά τόν ἀκούσουν καί νά ὠφεληθοῦν πνευματικά. ῾Η μακρόχρονη ποιμαντική δραστηριότητα τοῦ Κύριλλου κατά τή δύσκολη ἐποχή τῶν πρώτων χρόνων τοῦ ταταρικοῦ καθεστῶτος ἦταν πολύ καρποφόρα.  ̉Ανακαίνισε πολλές ἐκκλησίες. Δύο φορές τό 1253 πῆγε στήν  ̉Ορδή (περιοχή τῆς Μογγολίας), στόν Χάν Μπερκάι. ῾Ο Θεός, μέσω τῶν προσευχῶν τοῦ ἁγίου, θεράπευσε τόν ἄρρωστο γιό τοῦ ἡγεμώνα, Πέτρο, ὁ ὁποῖος ἀργότερα βαπτίσθηκε χριστιανός.

   ῾Ο ἅγιος Κύριλλος συνέγραψε πολλά θεολογικά ἔργα, ὅπως: «Περί τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ», «Περί οὐράνιων δυνάμεων», «Περί κακῶν πνευμάτων»,  «Περί δοκιμασιῶν» καί πολλά ἄλλα.

   ῾Ο ἅγιος Κύριλλος κοιμήθηκε ὁσιακά στίς 21 Μαΐου 1262.

Παρακλητικὸς Κανὼν

εἰς τὸν ῞Αγιον Κύριλλον Βʹ τοῦ Ροστώβ

ποίημα τοῦ κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου. 

Εὐλογήσαντος τοῦ ῾Ιερέως, τὸ Κύριε εἰσά­κουσον, μεθ̉ ὃ τὸ Θεὸς Κύριος (τετράκις) καὶ τὰ ἑξής:

Ἦχος δʹ. ῾Ο ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ…

Τὸν  ̉Αρχιποίμενα ὑμνήσωμεν πάντες* τῶν  ̉Ορθο­δόξων οἱ χοροὶ καὶ προσπέσωμεν* ἐν κατανύξει κράζοντες ἐκ μέσης ψυχῆς˙* ῥῦσαι τοὺς προστρέχο­ντας,* Κύριλλε μυροβόλε,* πάσης περιστάσε­ως καὶ ἐκ νόσων ποικίλων* ταῖς πρὸς Χριστὸν λι­ταῖς σου, Θαυ­μαστέ,* σὲ γὰρ προστάτην* ἀκοίμητον ἔχο­μεν. 

Δόξα Πατρὶ…  ̉Απολυτίκιον. Ἦχος γʹ. Θείας πίστεως.

῾Ροστὼβ πρόμαχος καὶ πολιοῦχος* καὶ ἀκοίμητος φρουρὸς κατέστης,*  ̉Αρχιθύτα Κύριλλε πανσεβάσμιε,* σὺ τοὺς πιστοὺς θεοπρεπῶς ἐποίμανας* καὶ αὐτῶν, μάκαρ, προστάτης, γέγονας.* Θεοδόξαστε, τὸν Λόγον Θεὸν ἱκέτευε* δωρήσασθαι ἡμῖν πταισμάτων ἄφεσιν.   

Καὶ νῦν…  Θεοτοκίον.

Οὐ σιωπήσωμεν ποτέ, Θεοτόκε,* τὰς δυναστεί­ας σου λαλεῖν οἱ  ἀνάξιοι.* Εἰ μὴ γὰρ σὺ προΐ­στα­σο πρεσβεύουσα,* τὶς ἡμᾶς ἐῤῥύσατο ἐκ το­σού­των κιν­δύ­νων;* Τὶς δὲ  διεφύλαξεν ἔως νῦν ἐ­λευθέ­ρους;* Οὐκ ἀποστῶμεν, Δέσποινα, ἐκ σοῦ˙* σοὺς γὰρ  δούλους  σώζεις αεὶ* ἐκ  παντοίων  δει­νῶν.

῾Ο Νʹ (50ος) Ψαλμὸς καὶ ἀρχόμεθα τοῦ Κανόνος[1].

ᾨδὴ αʹ. ῾Υγρὰν διοδεύσας...

Πρὸς σέ καταφεύγομεν ταπεινῶς* ῾Ροστὼβ  ̉Αρχιθύτα,* καὶ δεόμεθα ἐκτενῶς* παράσχου ἱκέταις σου ὑγιείαν* ὡς καὶ  ἀγάπην, πανάριστε  Κύριλλε.

Κηρύττομεν πάντες, θαυματουργέ,* ῾Ροστὼβ Ποιμενάρχα,* θαύματά σου τὰ πολλαπλὰ* καὶ ἣν σὺ βοήθειαν παρέχεις* τοῖς σοι προστρέχουσι πίστει, Μακάριε.

Τόν Κύριον πάντων καί Λυτρωτήν* ἱκέτευε, μάκαρ,* σοῦ δεόμεθα ταπεινῶς,* ὅπως, Κύριλλε, ἡμῖν παράσχῃ* χριστιανά τέλη ὡς καί ἀνώδυνα.

Θεοτοκίον.

Πρὸς Σέ καταφεύγομεν ταπεινῶς* Παρθένε Μαρία,* τὴν Μητέραν τοῦ Λυτρωτοῦ,* ὅπως ἡμῖν τάχυον παράσχῃ* σωτηριώδην μετάνοιαν, Πάντιμε.

ᾨδὴ γ’. Οὐρανίας ἁψῖδος…

̉Οφθαλμοὺς ἀλλοδόξων,  ̉Αρχιθύτα, διάνοιξον* καὶ ἐν τῇ ὀρθῇ ἡμῶν πίστιν* τούτους ὁδήγησον* καὶ Χριστῷ λυτρωτῇ* σὺν ἡμῖν, πάτερ, ὑμνεῖσαι* καὶ λα­τρεύσαι δέομαι* σὺ καταξίωσον.

Λυτρωτὴν τῶν ἀνθρώπων* καὶ Πλαστουργὸν ἅπαντες* σὲ καθικετεύομεν πίστει* καὶ σοῦ δεόμεθα,* Τοῦτον εὐμένησόν συ,* ὦ  ̉Αρχιθύτα, Κυρίου* τῶν πιστῶν τὸ στήριγμα* καὶ καταφύ­γιον.  

̉Ορφανά τε καὶ χήρας,* Θαυματουργέ, φύλατ­τε* ἐκ τῆς τῶν δαιμόνων μανίας* καὶ πάσης θλίψε­ως* καὶ ἡμᾶς, θαυμαστέ,* τοὺς σοι προσπί­πτο­ντας πί­στει* ἐκ  τῶν  νόσων,  Κύριλλε,* πάντας προ­στά­τευσον.

Θεοτοκίον.

̉Εκ τροχαίου, Παρθένε,* σὺ διαφύλαξον* πάντας τοὺς προστρέχοντας πόθῳ* πρὸ τῆς εἰκόνος Σου* καὶ ἐξαιτοῦντας, ῾Αγνή* τὴν σὴν βοήθειαν πί­στει* καὶ Χριστὸν δοξάζοντας,* Θεομακάριστε.

Διάσωσον* ἀπὸ κινδύνων ἱκέτας σου, ̉Αρχιθύτα,* ὅ­τι πάντες δεητικῶς* εἰς σὲ καταφεύγο­μεν* ὡς ἔ­χοντι τῷ Θεῷ παῤῥησία. 

̉Επίβλεψον* ἐν εὐμενείᾳ,* πανύμνητε Θεοτό­κε,* ἐ­πὶ τὴν ἐμὴν χαλεπὴν τοῦ σώματος κά­κωσιν* καὶ ἴασαι τῆς ψυχῆς μου τὸ ἄλγος.

Εἶτα Δέησις καὶ τὸ Κάθισμα. Ἦχος βʹ. Πρεσβεία θερμὴ...

Σὺ πρέσβυς θερμὸς* καὶ τεῖχος ἀπροσμάχητον* ἐ­δεί­χθης, σοφέ,* καὶ κόσμου καταφύγιον* ἐκτε­νῶς βο­ῶμεν σοί,* Κύριλλε ἔνδοξε, πρόφθασον* καὶ ἐκ κιν­δύνων λύτρωσαι ἡμᾶς,* τοὺς  σοι  πόθῳ  καὶ  πίστει  προσφεύγοντας. 

ᾨδὴ δ’. Εἰσακήκοα Κύριε.

Τοὺς νοσοῦντας θεράπευσον,* Κύριλλε ἀνάργυρε, σοῦ δεόμεθα* καὶ θεραπευτὰς βοήθησον* ποι­εῖν καλὰς διαγνώσεις πάντοτε.

̉Ε κ τροχαίου προστάτευσον* τοὺς ἱκέτας σου, Κύριλλε ἔνδοξε,* καὶ ἡμᾶς τοὺς σοι προσφεύγο­ντας* ὑ­γιείαν δίδου, Τρισμακάριστε.

Τέκνα τάχος σὺ δώρησον* τοῖς ποθοῦσι, Κύριλλε Θεοδόξαστε,* καὶ παράσχου ῥώσιν ἅπασι* τοῖς σοι πόθῳ καὶ πίστει προστρέχουσι.

Θεοτοκίον.

῾Ολοψύχως σοῦ δέομαι* τὰ τέλη ἀνώδυνα πᾶσι δώ­ρησε* καὶ κατεύνασον τὸν τάραχον* τοῦ νο­ὸς μου, Κόρη Παναμώμητε.

ᾨδὴ ε’. Φώτισον ἡμᾶς…

῞Υπνον ἐλαφρὸν* καὶ ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος* πα­ράσχου πάντες δεόμεθα θερμῶς* καὶ ταῖς λι­ταῖς Σου* τῆς ψυχῆς τὰ πάθη κοίμησον.

Πάντας τοὺς πιστοὺς* ἐντρυφήσαι καταξίωσον* ἐν ταῖς Γραφαῖς,  ̉Αρχιθύτα θαυμαστέ,* καὶ βιώ­σαι τοῖς Χριστοῦ λόγοις καὶ προστάγμασι.

Κύριον θερμῶς* καθικέτευε δεόμεθα,* ὅπως παράσχῃ ἡμῖν ὑπομονήν* ὡς καί  εἰρήνην  τοῖς οἴκοις ἡμῶν, πανάριστε.

Θεοτοκίον.

Φόβον τοῦ Θεοῦ* τῇ καρδίᾳ μου ἐμφύτευσον* καὶ ὑγιείαν σὺ παράσχου μοι* τῷ ἀναξίῳ ἱκέ­τῃ σου, ῾Οδηγή­τρια.

ᾨδὴ στ’. Τὴν δέησιν ἐκχεῶ…

῾Ως τεῖχος, καταφυγῆς καλοῦμέν σε,*  ̉Ορθοδόξων οἱ χοροὶ θεοφόρε,* καὶ ἰατρὸν ἐν τοῖς νόσοις παμμά­καρ,* σὲ  ὀνομάζομεν, Κύριλλε,  ἅπαντες,* δεόμε­θά σου, ἀγαθέ,* ἐκ τῶν παθῶν τοὺς ἱκέτας διάσωσον.

Προστάτην σε τῆς ζωῆς ἐπίσταμαι* καὶ ἀκοίμη­τον φρουρὸν σὲ κατέχω,* τοὺς πειρασμοὺς ἀ­πε­λαύ­νεις μακρόθεν,* σὺ καὶ τὰς νόσους διώ­κεις ταχύ­τατα,* Κύριλλε θαυματουργέ,* ̉Ορθοδόξων στεῤῥὸν κατά­φύγιον.

Τὰ τέκνα τῶν  ̉Ορθοδόξων φύλαττε* ἐκ τῶν βελῶν τοῦ Βελίαρ, Θεόφρον,* καὶ ταῖς λιταῖς σου, Κύριλλε μυροβόλε,* εἰς τὰς νομὰς τοῦ Κυρίου ὁδήγη­σον* δεόμεθά σου ταπεινῶς,* ἡμεῖς οἱ πρός σε πίστει προσφεύγοντες.

Θεοτοκίον.

̉Εκ βλάβης τῶν φρενῶν διαφύλαττε,* Θεοτόκε, τοὺς ἱκέτας σου τάχος* καὶ ἐκ ποικίλων παγίδων ἀ­παύστως* ἃς ὁ ἐχθρὸς ἐξυφαίνει διάσωσον* δεόμε­θα γονυκλινῶς,* Θεομήτωρ,  ἡμεῖς οἱ ἀνάξιοι.

Διάσωσον* ἀπὸ κινδύνων ἱκέτας σου,  ̉Αρχιθύτα,* ὅ­τι πάντες δεητικῶς* εἰς σὲ καταφεύγο­μεν* ὡς ἔ­χοντι τῷ Θεῷ παῤῥησία. 

῎Αχραντε,* ἡ διὰ λόγου τὸν Λόγον ἀνερμηνεύ­τως* ἐπ̉ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τεκοῦσα* δυ­σώ­πησον,* ὡς ἔχουσα μητρικὴν παῤῥησίαν.

Καὶ πάλιν Δέησις ὑπὸ τοῦ ῾Ιερέως  καὶ τὸ Κοντάκιον.  Ἦχος β´. Προστασία...

Σὺ προστάτης τῶν Χριστιανῶν ἀκαταίσχυ­ντος* καὶ μεσίτης πρὸς τὸν Ποιητὴν ἀμετάθε­τος·* μὴ πα­ρίδῃς* ἁμαρτωλῶν δεήσεων φωνάς,* ἀλλὰ σπεῦ­σον σύ, θαυματουργέ,* εἰς τὴν βοή­θειαν ἡ­μῶν τῶν πι­στῶς δεομένων σου·* δέχου ἡμῶν πρεσβείαις* καὶ ῥῦ­σε ἐκ τῶν κινδύνων,*  Κύριλλε σοφέ, ἰσχυρὸν* τῶν  ̉Ορθοδό­ξων κατα­φύγι­ον. 

Καὶ εὐθὺς τὸ Προκείμενον.  Ἦχος δ´.

Τίμιος ἐναντίον Κυρίου, ὁ θάνατος τοῦ ῾Οσίου Αὐτοῦ. (δίς)

Στίχος: Τὶ ἀνταποδώσωμεν τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν  ἡμῖν;

Τίμιος ἐναντίον Κυρίου, ὁ θάνατος τοῦ Ὁσίου Αὐτοῦ.

 

῾Ο ῾Ιερεύς: Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι  ἡμᾶς …

῾Ο Χορός: Κύριε ἐλέησον (τρίς)

῾Ο ῾Ιερεύς: Σοφία, ὀρθοὶ ἀκούσωμεν….

῾Ο Χορός: Καὶ τῷ Πνεύματί σου.

῾Ο ῾Ιερεύς:  ̉ Εκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν (στ΄ 17-23) , …

῾Ο Χορός: Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἔστη ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τόπου πεδινοῦ, καὶ ὄχλος μαθητῶν Αὐτοῦ, καὶ πλῆθος πολὺς τοῦ λαοῦ ἀπὸ πάσης Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ τῆς παραλίου Τύρου καὶ Σιδῶνος, οἱ ἦλθον ἀκοῦσαι Αὐτοῦ καὶ ἰαθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν, καὶ οἱ ὀχλούμενοι ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων, καὶ ἐθεραπεύοντο καὶ πᾶς ὁ ὄχλος ἐζήτει ἄπτεσθαι Αὐτοῦ, ὅτι δύναμις παρ̉ Αὐτοῦ ἐξήρχετο καὶ ἰᾶτο πάντας. Καὶ Αὐτὸς ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς Αὐτοῦ εἰς τοὺς μαθητὰς Αὐτοῦ, ἔλεγε: Μακάριοι οἱ πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ˙ μακάριοι οἱ πεινῶντες νῦν ὅτι χορτασθήσεσθε˙ μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσετε˙ μακάριοί ἐστε, ὅταν μισήσωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι καὶ ὅταν ἀφορίσωσιν ὑμᾶς καὶ ὀνειδίσωσι καὶ ἐκβάλωσι τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρὸν ἕνεκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Χαίρετε ἐν ἐκείνη τῇ ἡμέρᾳ καὶ σκιρτήσατε ἰδοῦ γὰρ ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τῷ οὐρανῷ.

῾Ο Χορός: Δόξα σοι, Κύριε, Δόξα σοι.

Δόξα Πατρὶ …

Ταῖς τοῦ ̉Αρχιθύτου πρεσβείαις Ἐλεῆμον,* ἐξά­λει­ψον τὰ πλήθη* τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.

Καὶ νῦν …

Ταῖς τῆς Θεοτόκου πρεσβείαις Ἐλεῆμον,* ἐξάλειψον τὰ πλήθη*  τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.

Στίχος: Ἐλέησόν με ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα …

Προσόμοιον. Ἦχος πλ. β´. Ὅλην ἀποθέμενοι...

Μὴ ἐγκαταλείπης με* τῶν  ̉Ορθοδόξων προ­στάτα* καὶ πιστῶν τὸ στήριγμα,* ἀλλὰ δέ­ξαι δέη­σιν τοῦ ἱκέτους σου·* θλῖψις γὰρ ἔχει με,* φέρειν οὐ δύνα­μαι* ἀρχεκάκου τὰ τοξεύματα·* σκέπην οὐ κέ­κτημαι* οὐδὲ ποῦ πρσφύγω, Πανά­ριστε,* πά­ντοθεν πολεμού­με­νος* καὶ παραμυθί­αν οὐκ ἔχω πλὴν σου.* Σπεῦ­σον, Θεοφόρε,* καὶ γίνου  σὺ  προ­στάτης καὶ  φρουρὸς* καὶ  βακτηρία ἀκλόνητος* τῶν πιστῶν Μακάριε.

῾Ο ῾Ιερεύς: Σῶσον ὁ Θεός τόν λαόν σου…

῾Ο Χορός: Κύρει, ἐλέησον (δωδεκάκις)

῾Ο ῾Ιερεύς:  ̉Ελέει καὶ οἰκτιρμοῖς …

ᾨδὴ ζ´. Οἱ ἐκ τῆς ̉ Ιουδαίας...

 ̉Ασθενῶν ἰατρεῖον* καὶ πτωχῶν καταφύγιον μέ­γα, ἔνδοξε,* σὺ ὄντως ἀνεδείχθης,* Κύριλλε Θεόφρων, διὸ πίστει κραυγάζομεν·* ῾Ο τῶν πατέρων ἡμῶν* Θεὸς, εὐλογητὸς εἶ.

Τῶν ἀτέκνων κατέστης* καταφύγιον μέγα σύ, Πνευματέμφορε,* καί πάντων τῶν ποθού­ντων* ἰδεῖν Θεοῦ τήν δόξαν* ἀρωγός, διό κράζω­σι,* ῾Ο τῶν πατέρων ἡμῶν* Θεὸς, εὐλογητὸς εἶ.

Νικητὰς ἁμαρτίας* τοὺς πιστοὺς σὺ ἀνάδειξον, Θεοδόξαστε,* λιταῖς σου πρὸς τὸν Κτίστην* δεόμεθα ἁπαύστως* διό σοι  καταφεύγομεν,* Κύριλλε θαυμαστέ,* πιστῶν ἡ βακτηρία. 

Θεοτοκίον.

Θεοτόκε Παρθένε,* πρὸς σὲ πίστει προσέρχο­μαι ὁ ἀνάξιος* καὶ χείρας μου σοι αἴρω* καὶ πόθῳ ἀ­νακράζω* ἀποδήμους διάσωσον* ἐκ τῶν χειρῶν πει­ραστοῦ* καὶ τῶν αἰρετιζόντων.     

ᾨδὴ η’. Τόν Βασιλέα…

Τὸν  ̉Αρχιθύτην* καὶ τοῦ Ροστὼβ τὸν ποιμένα* ἱκετεύσομεν πάντες βοῶντες,* Κύριλλε, παράσχου* πραότητα ἱκέταις.

Σὲ  ̉Αρχιθύτα* τῶν  ̉Ορθοδόξων τὰ πλήθη* ἱκετεύουσι πίστει βοῶντες* παράσχου ἱκέταις* ἀνώδυνα τά τέλη.

Τὴν ἀνομβρίαν* καὶ τοῦ πυρὸς τὴν μανίαν,*  ̉Αρχιθύτα Κύριλλε, λιταῖς σου* ὁ Κριτὴς τοῦ κόσμου* ταχέως καταπαύει.

Θεοτοκίον.

Τὴν ἀνεργίαν, Παρθενομήτωρ Μαρία,* σαῖς λι­ταῖς* ἐξ ῾Ελλάδος* ὁ Πλάστης ἐκδιώκει˙* διὸ δο­ξάζομέν σε.

ᾨδὴ θʹ. Κυρίως Θεοτόκον...

̉Αγάπην καὶ εἰρήνην,* ῥώμην καὶ ὑγείαν,* ὑπομο­νήν καὶ πραότητα δίδου ἡμῖν* καὶ τῆς ὀσφῦος τὰ ἄλγη* λιταῖς σου ἴασον.

̉Εκ τῆς φιλαργυρίας* καὶ τῆς φλυαρίας,*  ̉Αρχιθύτα Κύριλλε, σῶσον με* καὶ τοὺς πρὸς σὲ προσδραμόντας* παθῶν ἀπάλλαξον.

῾Ροὴν μου τῶν δακρύων* μὴ ἀποποιήσῃς,*  ̉Αρχιθύτα Κύριλλε Θεοδόξαστε,* καὶ ἐκ ψυχῆς μου  τὴν  λύπην* τάχος διάλυσον.

Θεοτοκίον.

̉Εξ ὄγκων δυσιάτων* φύλαττε, Παρθένε,* τοὺς σοῦ ἱκέτας δεόμεθα πάντες θερμῶς* καὶ ἐκ παθῶν ἐφαρμάτων* ἡμᾶς προστάτευσον.

Καὶ εὐ­θὺς τὰ πα­ρόν­τα Με­γα­λυ­νά­ρια.

῎Αξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς* μακαρίζειν σε τὴν Θεο­τόκον,* τὴν ἀειμακάριστον καὶ παναμώ­μη­τον* καὶ Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.* Τὴν τιμιω­τέ­ραν τῶν Χε­ρουβεὶμ* καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρί­τως τῶν Σε­ρα­φείμ,*  τὴν  ἀδιαφθόρως  Θεὸν  Λό­γον  τε­κοῦ­σαν,* τὴν ὄ­ντως Θεοτόκον σὲ μεγαλύ­νομεν.

Πάντας τοὺς προστρέχοντας ἐπὶ σὲ* μὴ ἐγκατα­λεί­πεις* ἀλλὰ δίδου ὑπομονήν,* πίστιν καὶ ἀγά­πην,* ὑγείαν, σωφροσύνην* καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν δόξαν* ἰδεῖν ἀ­ξίωσον.

Δαίμονας κατέβαλες, θαυμαστέ,* διὰ πολλῶν ἀ­γώ­νων* νηστειῶν τε καὶ προσευχῶν* καὶ γέγο­νας δο­χεῖον* Πνεύματος ῾Αγίου* ὡς καὶ συμπολίτης* τοῦ Πα­νοικτίρμονος.

Φύλαττε τὸ σῶμα μου, θαυμαστέ,* ἀπὸ τοῦ καρκί­νου* καὶ ἐκ νόσων παντοειδῶν,* ὡς καὶ τὴν ψυ­χὴν μου* ἐκ  τῶν  παθῶν,  τρισμάκαρ,* Κύριλλε  ̉Αρχιθύτα,* πιστῶν ὁ πρόμαχος.

Πᾶσαν τὴν ἐλπίδα μου, ἱερέ,* πρὸς σὲ ἐπιῤῥίπτω* ὁ τάλας καὶ δυσσεβής,* διὸ σοι προστρέχω* Κύριλλε  ̉Αρχιθύτα,* καὶ ἐκζητῶ, παμμάκαρ,* τὴν προστασίαν σου.

Πᾶσαι τῶν ἀγγέλων αἱ στρατιαί,* Πρόδρομε Κυ­ρίου,* ̉Αποστόλων ἡ δωδεκάς,* οἱ ἅγιοι Πά­ντες* μετὰ τῆς Θεοτόκου,* ποιήσατε πρεσβείαν* εἰς  τὸ  σωθῆναι  ἡμᾶς.

῾Ο Χορός τὸ Τρισάγιον, Πάτερ ἡμῶν.. ῾Ο ῾Ιερεύς: ῞Οτι σοῦ ἐστιν… Ὁ Χορός: ̉ Α­μήν. 

Εἶ­τα τὸ  ̉̉̉Απολυτίκιον. Ἦχος γʹ. Θείας πίστεως

῾Ροστὼβ πρόμαχος καὶ πολιοῦχος* καὶ ἀκοίμητος φρουρὸς κατέστης,*  ̉Αρχιθύτα Κύριλλε πανσεβάσμιε,* σὺ τοὺς πιστοὺς θεοπρεπῶς ἐποίμανας* καὶ αὐτῶν, μάκαρ, προστάτης, γέγονας.* Θεοδόξαστε, τὸν Λόγον Θεὸν ἱκέτευε* δωρήσασθαι ἡμῖν πταισμάτων ἄφεσιν. 

Δέησις ὑπὸ τοῦ ῾Ιερέως καὶ μικρὰ ἀπόλυσις. Τῶν  πιστῶν  ἀσπαζομένων  τὰς εἰκόνας  ψάλλομεν:

῞Οτε ἐκ τοῦ ξύλου... ῏Ηχος βʹ.

Δέχου παρακλήσεις μοναστῶν,* δέχου  ̉Ορθοδόξων δεήσεις,* ὦ  ̉Αρχιθύτα Χριστοῦ,* ἄλλον γὰρ οὐκ ἔ­χομεν* πρὸς τὸν Θεὸν πρεσβευτήν,* οἱ πα­θῶν ἐμπι­μπλάμενοι* ἀόκνως, φωσφόρε,* σὲ ἐπικαλούμε­θα καὶ ἱκετεύομεν˙* Κύριλλε Ροστὼβ ποιμενάρχα,* ῥῦ­σαι τοὺς ἱ­κέτας σου τάχος* ἐκ πάσης περιστάσεως καὶ θλί­ψεως.

῏Ηχος πλ. δʹ.

Δέσποινα, πρόσδεξαι* τὰς δεήσεις τῶν δούλων σου* καὶ λύτρωσαι ἡμᾶς* ἀπὸ πάσης ἀνά­γκης  καὶ θλίψεως.

῏Ηχος βʹ.

Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου* εἰς σὲ ἀνατίθημι,* Μῆ­τερ τοῦ Θεοῦ,* φύλαξόν με ὑπὸ τὴν σκέπην σου.

Δι̉ εὐχῶν τῶν ῾Αγίων Πατέρων ἡμῶν, Κύριε  ̉Ιη­σοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡ­μᾶς.

̉Αμήν



1. Εἰς τὰ δύο πρῶτα τροπάρια ἑκάστης ᾠδῆς λέγομεν: ῞Αγιε τοῦ Θεοῦ, πρέσβευε ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς δὲ τὰ δύο τελευ­ταῖα: Δό­ξα Πατρὶ…, Καὶ νῦν…